ശ്രദ്ധയോടെ ആഗമപ്രദീപം 1.76.5 മുതൽ 1.76.44 വരെയുള്ള ശ്ലോകങ്ങൾ അനുസരിച്ച് ഈ ചടങ്ങിന്റെ കഥയെ മലയാളത്തിൽ പുനരാവിഷ്ക്കരിക്കുന്നു: ആചാര്യൻ ചടങ്ങ് ആരംഭിക്കുമ്പോൾ, ആദ്യം കുശഗ്രാസും ശിവമന്ത്രവും ഉപയോഗിച്ച് കിഴക്കോട്ട് മുഖം താഴേക്ക് വെച്ച് വെള്ളത്തിൽ മൂന്നു വരികൾ വരയ്ക്കുന്നു. ശേഷം, വജ്രത്വമുണ്ടാക്കുന്ന മന്ത്രത്തോടും ഹൃദയത്തോടും ചേർന്ന് ദർഭം ഉപയോഗിച്ച് നാല് പാതകൾ ഒരുക്കുന്നു; തന്തു മന്ത്രം ഉപയോഗിച്ച് ഹൃദയത്തിൽ ഇരിപ്പിടം ഒരുക്കുന്നു. ഇതിനു ശേഷം, ഹൃദയത്തോടൊപ്പം വാഗീശ്വരിയെ അവിടെയെത്തിപ്പിച്ച്, പ്രഭുവിനെ പൂജിക്കുന്നു. യഥാക്രമം കൊണ്ടുവന്ന അഗ്നിയെ ശുദ്ധമായ പാത്രത്തിൽ സ്ഥാപിക്കുന്നു. മാംസഭക്ഷണ ഭാഗം മാറ്റി, നിരീക്ഷണവും മറ്റു ശുദ്ധീകരണവും നടത്തി, ശരീര, ചന്ദ്ര, ഭൂത അഗ്നികളെ ഒന്നിപ്പിക്കുന്നു. ‘ഓം ഹൂം’ എന്ന മന്ത്രം അഗ്നിയുടെ ചൈതന്യത്തിന് ഉപയോഗിച്ച്, അഗ്നി ബീജം സ്ഥാപിക്കുന്നു; സമാഹരിച്ച മന്ത്രങ്ങളാൽ അഗ്നി അമൃതമാക്കുന്നു, പശുവിന്റെ മുദ്രയാൽ. ആയുധ മന്ത്രം കൊണ്ട് സംരക്ഷിതവും കവചം കൊണ്ട് മൂടിയതും ആയ പൂജകൻ, അഗ്നികുണ്ടിന് മുകളിലൂടെ വലത്തോട്ടു തിരിഞ്ഞ്, പൂജാസൂത്രം ഉപയോഗിച്ച് ചുറ്റും നടക്കുന്നു. ശിവബീജം ഹൃദയത്തിൽ ധ്യാനിച്ച്, വാഗദേവിയുടെ പ്രദേശത്ത്, വാഗദേവതയുടെ വഴി ബീജം എറിഞ്ഞതുപോലെ കാണിക്കുന്നു. പൂജകൻ നിലത്ത് കാൽ മടക്കി ഇരുന്നു, അതിനെ ഹൃദയത്തിലേക്ക് തിരിച്ചു, നാഭി പ്രദേശത്ത് ഉള്ള ബീജം സമാഹരിക്കുന്നു. ഹൃദയത്തോടൊപ്പം, സമാഹരണം, വസ്ത്രധാരണം, ശുദ്ധീകരണം, ആചമനം എന്നിവ ചെയ്യുന്നു; ഗർഭത്തിലെ അഗ്നിയെ പൂജിച്ചശേഷം, അതിനെ ആയുധം കൊണ്ട് സംരക്ഷിക്കുന്നു. ഗർഭത്തിൽ നിന്നും ജനിച്ച ദേവിയുടെ കങ്കണത്തെ, മൃദുലമായ കൈയിൽ കെട്ടുന്നു; ഗർഭധാരണ ചടങ്ങിന് സദ്യോജാതം മന്ത്രം കൊണ്ട് അഗ്നി പൂജിക്കുന്നു. പിന്നീട് ഹൃദയമന്ത്രം ഉപയോഗിച്ച് മൂന്നു ഹോമങ്ങൾ അർപ്പിക്കുന്നു; പുത്രോത്പാദന ചടങ്ങിന്, മൂന്നാം മാസത്തിൽ ഇടത് കൈ ഉപയോഗിച്ച് പൂജിക്കുന്നു. മൂന്നു ഹോമങ്ങൾ, തലയിൽ വെള്ളം തുള്ളിച്ചേർത്ത്, ചൂടു; ആറാം മാസത്തിൽ ചൂടു വേർതിരിക്കൽ ചടങ്ങിന് ആ രൂപത്തെ പൂജിക്കുന്നു. മൂന്നു ഹോമങ്ങൾ, ജടയോടൊപ്പം, ജടയോടു തന്നെ; വായിന്റെ രൂപം ഒരുക്കി, വായ് തുറക്കലും ശുദ്ധീകരണ ചടങ്ങുകളും നടത്തുന്നു. ജനനചടങ്ങും, മനുഷ്യനാക്കൽ ചടങ്ങും പതിനായിരം മാസത്തിൽ മുന്പ് പോലെ നടത്തുന്നു; ദർഭം കൊണ്ട് അഗ്നിയെ തെളിച്ചശേഷം, ഗർഭശുദ്ധി നീക്കാൻ സ്നാനം ചെയ്യുന്നു. പൊൻകെട്ട് ദേവിക്ക് ചെയ്തതിനെ ധ്യാനിച്ച്, ഹൃദയത്തോടു കൂടി പൂജിക്കുന്നു; ജനനശുദ്ധി ഉടൻ നീക്കാൻ, ആയുധം കൊണ്ടുള്ള വെള്ളം തുള്ളിച്ചേർത്ത് ശുദ്ധീകരിക്കുന്നു. പാത്രം പുറത്തു ആയുധം കൊണ്ട് അടിച്ചു, കവചം കൊണ്ട് ശുദ്ധീകരിക്കുന്നു; ഗർഡിൽ മുകളിലെയും താഴിലെയും ഭാഗങ്ങൾ ആയുധം കൊണ്ട് സ്പർശിച്ച്, കുശഗ്രാസം പുറത്തു വയ്ക്കുന്നു. ഇവയെ സ്ഥാപിക്കുകയും, ഹൃദയത്തോടു കൂടി പരിസരം വികസിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു; officiant-മന്ത്രം ഉപയോഗിച്ച്, കുശയുടെ മൂന്ന് അറ്റങ്ങൾ അഭിസംബോധന ചെയ്യുന്നു. പഞ്ചകപാലങ്ങൾ, നെയ്യിൽ മുക്കി, അറ്റങ്ങളിലും വേരുകളിലും അർപ്പിക്കുന്നു; ഹൃദയത്തോടു കൂടി ബ്രഹ്മ, ശങ്കര, വിഷ്ണു, അനന്ത എന്നിവരെ പൂജിക്കുന്നു. ദുർവാ പുല്ലും അക്ഷതയും ഉപയോഗിച്ച്, enclosure-നു ചുറ്റും യഥാക്രമം നടക്കുന്നു; ഇന്ദ്ര മുതൽ ഈശാനവരെയുള്ള സ്ഥലങ്ങളിൽ യഥാക്രമം ചുറ്റുന്നു. അഗ്നിയുമായി ബന്ധപ്പെട്ടവരെ ഹൃദയത്തോടു കൂടി അവരവരുടെ ദിശയിൽ പൂജിക്കുന്നു; അങ്ങനെ, തടസ്സങ്ങൾ നീക്കി, ശിശുവിനെ സംരക്ഷിക്കുന്നു. അവസാനത്തിൽ ശൈവ ആജ്ഞയെ പ്രഖ്യാപിച്ച്, അർവം, സ്പൂൺ എന്നിവ എടുത്ത്, വായ് മുകളിലെയും താഴിലെയും ഭാഗങ്ങളിൽ യഥാക്രമം. അഗ്നിയിൽ ചൂടാക്കിയശേഷം, ദർഭയുടെ വേരും മധ്യവും അറ്റവും സ്പർശിക്കുന്നു; കുശഗ്രാസം സ്പർശിച്ച സ്ഥലത്ത്, സ്വശിവസ്വഭാവം അറിയുന്നു. മൂന്നു തത്ത്വങ്ങൾ യഥാക്രമം ഹാം, ഹീം, ഹൂം, സം, റാ എന്ന ശബ്ദങ്ങളോടെ സ്ഥാപിക്കുന്നു; അർവത്തിൽ ഹൃദയാണുവും ശംഭുവിന്റെ ശക്തിയും സ്തുതിക്കുന്നു. മൂന്ന് കയറ്റമുള്ള കഴുത്തുള്ള ഇരുപേരെയും പൂജിച്ച്, പൂക്കളും മറ്റും കൊണ്ട്, കുശഗ്രാസിന്റെ മുകളിലേക്ക്, തൻറെ വലത്തോട്ടു വയ്ക്കുന്നു. പശുവിൽ നിന്നുള്ള ശുദ്ധമായ നെയ്യെടുത്ത്, ബ്രഹ്മസ്വരൂപം ധ്യാനിച്ച്, ആ നെയ്യെടുക്കുന്നു. അർപ്പണപീഠത്തിനു മുകളിലായി, ഹൃദയത്തിലെ അഗ്നിയുടെ പരിധിയിൽ, വീണ്ടും വിഷ്ണുവിന്റെ രൂപം ധ്യാനിച്ച്, ഈശാനയുടെ പ്രദേശത്ത് നെയ്യിടുന്നു. കുശയുടെ അറ്റം കൊണ്ട് എടുത്ത്, തല കുറച്ചു ‘സ്വാഹാ’ ഉച്ചരിച്ച്, വിഷ്ണുവിന് ഒരു തുള്ളി അർപ്പിക്കുന്നു; ഉടൻ രുദ്രനു അർപ്പിക്കുന്നു. സ്വയം ധ്യാനിച്ച്, നാഭിയിൽ പിടിച്ച്, ദർഭം (ഒരു വിസ്താര നീളം) വിരൽതുമ്പും വിരൽമധ്യവും ഉപയോഗിച്ച് തുള്ളിക്കുന്നു. രണ്ടുകൈകളും ദർഭം പിടിച്ച്, അഗ്നിയെ നേരെ നോക്കി ആയുധമുദ്രയോടെ തുള്ളിക്കുന്നു; ഹൃദയത്തെയും സ്വഭാവത്തെയും നേരെ നോക്കി, അതുപോലെ തുള്ളിക്കുന്നു. ഹൃദയത്തിൽ ചൂടേറ്റ ദർഭം ലഭിച്ചാൽ, ആയുധം കൊണ്ട് എറിഞ്ഞ് ശുദ്ധീകരിക്കുന്നു; മറ്റൊരു ജ്വലിക്കുന്ന ദർഭം കൊണ്ട് സ്വീപ് ചെയ്ത് അഗ്നി തെളിക്കുന്നു. ആയുധമന്ത്രം ഉപയോഗിച്ച് വീണ്ടും ചൂടേറ്റ ദർഭം അഗ്നിയിൽ എറിക്കുന്നു; അതിനു ശേഷം, വിസ്താര നീളമുള്ള കുശഗ്രാസം കെട്ടി നെയ്യിൽ ഇടുന്നു. ഇഡാദി മൂന്നു ശരീരവും രണ്ടു ചിറകുകളും നെയ്യിൽ കാണുന്നു; തുടർന്ന്, മൂന്നു ഭാഗം നെയ്യ് അർവത്തിൽ യഥാക്രമം എടുത്ത് അഗ്നിയിൽ അർപ്പിക്കുന്നു. അങ്ങനെ, അഗ്നിയിൽ നെയ്യ് അർപ്പിക്കുന്നു; ശേഷിക്കുന്ന നെയ്യ് യഥാക്രമം: ‘ഓം ഹം അഗ്നിക്ക്, സ്വാഹാ; ഓം ഹം സോമയ്ക്ക്, സ്വാഹാ; ഓം ഹം അഗ്നിയും സോമയും, സ്വാഹാ.’ അഗ്നിയുടെ മൂന്നു കണ്ണുകൾക്ക് കണ്ണുതുറക്കൽ ചടങ്ങ്. അർവം നിറഞ്ഞ നെയ്യ് കൊണ്ട് നാലാം ഹോമം അർപ്പിക്കുന്നു: ‘ഓം ഹം അഗ്നി സ്വിഷ്ടകൃത്ത്, സ്വാഹാ.’ ആറു അംഗങ്ങൾ കൊണ്ട് ധ്യാനിച്ച്, പശുമുദ്രയാൽ ഉണർത്തുന്നു. നെയ്യ് മൂന്ന് ശരീരത്തിൽ മൂടി, അംബു മുദ്രയാൽ സംരക്ഷിക്കുന്നു; ഹൃദയത്തിൽ നിന്ന് ഒരു തുള്ളി നെയ്യ് എറിഞ്ഞ്, തുള്ളിക്കൽ, ശുദ്ധീകരണം നടത്തുന്നു. വായുകളുടെ ഏകത്വം, അവയുടെ ചേർപ്പ്: ‘ഓം ഹം സദ്യോജാത, സ്വാഹാ; ഓം ഹം വാമദേവ, സ്വാഹാ; ഓം ഹം അഘോര, സ്വാഹാ; ഓം തത്പുരുഷ, സ്വാഹാ; ഓം ഹം ഈശാന, സ്വാഹാ.’ ഓരോ നെയ്യ് ഹോമത്തോടും വായ് സ്പർശനം നടത്തുന്നു. ‘ഓം ഹം സദ്യോജാത-വാമദേവ, സ്വാഹാ; ഓം ഹം വാമദേവ-അഘോര, സ്വാഹാ; ഓം ഹം അഘോര-തത്പുരുഷ, സ്വാഹാ; ഓം ഹം തത്പുരുഷ-ഈശാന, സ്വാഹാ.’ അങ്ങനെ, അഗ്നി മുതൽ വായു വരെ, ശിവയിൽ അവസാനിച്ച്, വായുകളുടെ ബന്ധം മന്ത്രങ്ങളാൽ യഥാക്രമം. വായുകളുടെ ഏകത്വം, അർവത്തിൽ നിന്ന് നെയ്യ് ഒഴുക്കി: ‘ഓം ഹം സദ്യോജാത, വാമദേവ, അഘോര, തത്പുരുഷ, ഈശാന, സ്വാഹാ.’ ആ mouth-ൽ, mouth-കളുടെ ഉൾപ്പെടുത്തൽ പൂർത്തിയാക്കുന്നു. ഈശാനമന്ത്രം ഉപയോഗിച്ച് അഗ്നിയെ പൂജിച്ച്, ആയുധം കൊണ്ട് മൂന്നു ഹോമങ്ങൾ അർപ്പിക്കുന്നു; മനസ്സിൽ പൂർണ്ണമായ ഉദ്ദേശത്തോടെ, ‘നീ ശിവാഗ്നിയാണ്, ഹുതാശന’ എന്ന് പേരുപറയുന്നു. അഗ്നിയെ ഹൃദയത്തിൽ പൂജിച്ച്, വിട്ടയച്ചശേഷം, രണ്ടു പിതൃകൾക്കും യഥാക്രമം ആദരവ് നൽകി, അർപ്പണം പൂർത്തിയാക്കുന്നു; വേരോടും ‘വൗഷുഡ’ എന്ന അന്ത്യത്തോടും, ആഗമപ്രദീപം നിർദ്ദേശിച്ച രീതിയിൽ. ഇങ്ങനെ, ശാസ്ത്രാനുസൃതമായി, ആചാര്യൻ അഗ്നിചടങ്ങ് പൂർണ്ണമാക്കുന്നു; ഓരോ ഘട്ടവും, മന്ത്രവും, ദേവതയും, ശുദ്ധീകരണവും, സംരക്ഷണവും, നിരീക്ഷണവും, പൂജയും, സമർപ്പണവും, കൃത്യമായ ക്രമത്തിൽ നടപ്പാക്കുന്നു.