അഗ്നിപുരാണമ്

ആചാര്യൻ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ മദ്ധ്യഭാഗത്ത് പുരുഷശക്തിയെ ധ്യാനിച്ച് ആരാധിക്കണം; പിന്നെ ഹരിയുടെ പ്രതിമയെ അവിടെ സ്ഥാപിച്ച്, ദേവന്മാരെയും അവിടെ ആരാധിക്കണം. സുഗന്ധവും പുഷ്പങ്ങളും മറ്റും ശരിയായ ക്രമത്തിൽ, അവയുടെ അവയവങ്ങളും പരിസരങ്ങളും ക്രമത്തിൽ ഒരുക്കി, ദ്വാദശക്ഷരീ ബീജമന്ത്രങ്ങളാൽ കേശവാദികളെ ആരാധിക്കണം. പന്ത്രണ്ടു അരയന്നം ഉള്ള ചക്രത്തിൽ ലോകപാലകരെയും മറ്റും ക്രമത്തിൽ പൂജിച്ച്, അതിനുശേഷം പ്രതിമയെ സുഗന്ധം, പുഷ്പം മുതലായവ കൊണ്ട് ആരാധിക്കണം. പൗരുഷസൂക്തവും ശ്രീസൂക്തവും ഉപയോഗിച്ച് പീഠത്തെ ആരാധിക്കണം; ആദിയിൽ നിന്ന് ക്രമത്തിൽ വൈഷ്ണവാഗ്നിയെ അഞ്ചു വിധത്തിൽ ഉത്പാദിപ്പിക്കണം. വൈഷ്ണവമന്ത്രങ്ങളാൽ അഗ്നിയിൽ ഹോമം ചെയ്തു, ജ്ഞാനികൾ ശാന്തിജലക്രിയ നടത്തണം; ആ ജലം പ്രതിമയുടെ മുകളിൽ ഛത്രമായി ഛരിച്ച്, അഗ്നിയെ കൊണ്ടുവരാനുള്ള ക്രമത്തിൽ കടക്കണം. പ്രാഗ്‌ദക്ഷിണകുണ്ഡത്തിൽ നിന്ന് അഗ്നിയെ "അഗ്നിഃ സമർപ്പിതഃ" എന്നു പറഞ്ഞ് കൊണ്ടുവരണം; അതിനുമുമ്പ് "അഗ്നിം ആവാഹയാമ" എന്ന് പറഞ്ഞ് അഗ്നിയെ ആവാഹിക്കണം. ഉത്തരഭാഗത്തും "അഗ്നിം ആവാഹയാമ" എന്ന മന്ത്രം ഉച്ചരിച്ച് അഗ്നിയെ കൊണ്ടുവരണം; അഗ്നിയെ കൊണ്ടുവരുമ്പോൾ "ത്വം അഗ്നേ അഗ്നി: സമാഖ്യാതഃ" എന്ന മന്ത്രം ചൊല്ലണം. ഓരോ കുണ്ഡത്തിലും ആയിരത്തൊന്ന് പലയാസകൂടി ഇന്ധനമായി സമർപ്പിക്കണം; അതുപോലെ തന്നെ അരി മുതലായ ധാന്യങ്ങളും വേദമന്ത്രങ്ങളാൽ സമർപ്പിക്കണം. വ്യാഹൃതികളും മൂലമന്ത്രവും ഉപയോഗിച്ച് എള്ള് കലർത്തിയ നെയ്യ് ഹോമിക്കണം; അതിനുശേഷം മൂന്നു മധുരപദാർത്ഥങ്ങൾ ഉപയോഗിച്ച് ശാന്തിഹോമം നടത്തണം. പതിനിരണ്ടു മന്ത്രങ്ങളാൽ പാദം, നാഭി, ഹൃദയം, തല എന്നിവ സ്പർശിച്ച്, നെയ്യ്, തൈര്, പാല് എന്നിവ സമർപ്പിച്ച് വീണ്ടും തല സ്പർശിക്കണം. തല, നാഭി, പാദം എന്നിവ സ്പർശിച്ച ശേഷം, ഗംഗ, യമുന, ഗോദാവരി, സരസ്വതി എന്നിങ്ങനെ പേരുപേരായി നാലു നദികളെ അവിടെ പ്രതിഷ്ഠിക്കണം. വിഷ്ണുഗായത്രീയാൽ ഹോമം ചെയ്ത്, പാകംചെയ്ത അരി ഗായത്രീയാൽ സമർപ്പിച്ച്, ബലി നൽകി, ഉത്തരഭാഗത്ത് ദ്വിജന്മാരെ ഭോജിപ്പിക്കണം. ദിക്പാലകർക്ക് തൃപ്തിക്കായി ആചാര്യന് സ്വർണവും പശുവും നൽകണം; ദിക്കുകളിലെ ദേവതകൾക്ക് ബലി നൽകി, രാത്രി ജാഗരണം നടത്തണം. ബ്രഹ്മഗീതാദി ഗാനങ്ങളുടെയും ശബ്ദങ്ങളുടെയും മുഖാന്തിരം എല്ലാ ഭാഗങ്ങളും വിശുദ്ധമാകും. ശ്രീഭഗവാൻ പറഞ്ഞു: പീഠം സ്ഥാപിക്കുന്നതിനായി, ഗർഭഗൃഹം ഏഴു ഭാഗങ്ങളായി വിഭജിക്കണം; ബ്രഹ്മഭാഗത്തിൽ ജ്ഞാനികൾ പ്രതിമ സ്ഥാപിക്കണം. ദേവഭാഗത്തോ, മാനുഷഭാഗത്തോ, ഭൂതഭാഗത്തോ ഒരിക്കലും പ്രതിമ സ്ഥാപിക്കരുത്; ബ്രഹ്മഭാഗം ഉപേക്ഷിക്കരുത്, അല്പം പോലും. ദേവഭാഗത്തോ, മാനുഷഭാഗത്തോ, ശ്രദ്ധയോടെ പീഠം സ്ഥാപിക്കണം; നപുംസകശിലയാണെങ്കിൽ രത്നങ്ങൾ പ്രതിഷ്ഠിക്കണം. നരസിംഹമന്ത്രത്തോടെ ഹോമം നടത്തി, രത്നങ്ങൾ, അരി, നൂൽ, ത്രിമൂല്യങ്ങൾ, ഇരുമ്പ് തുടങ്ങിയവയും ചന്ദനം മുതലായവയും പ്രതിഷ്ഠിക്കണം. കിഴക്കു തുടങ്ങി ഒമ്പത് കുഴികളിൽ അവയെ വെക്കണം; മദ്ധ്യത്തിലും ആഗ്രഹപ്രകാരം വെക്കാം. ഇന്ദ്രമന്ത്രം തുടങ്ങി കുഴി ഗുഗ്ഗുലുവാൽ മൂടണം. രത്നപ്രതിഷ്ഠാക്രിയ കഴിഞ്ഞ്, ആചാര്യൻ ദേവന്മാരെയും അവരുടെ ഉപദേവതകളെയും ചേർത്ത് ദർഭയാൽ പ്രതിമ സ്പർശിക്കണം. അകത്തും പുറത്തും ശുദ്ധീകരിച്ച്, പഞ്ചഗവ്യത്താൽ കഴുകണം; ദർഭജലവും, തീർത്ഥജലവും തളിക്കണം. ഹോമത്തിനായി അർദ്ധമുറ അളവിൽ ചതുരസ്രമായ മനോഹരമായ മണൽപീഠം ഒരുക്കണം. എട്ട് ദിക്കുകളിൽ കലശങ്ങൾ ക്രമീകരിച്ച്, പൂർവ്വപ്രഭൃതിയുള്ള അഷ്ടക്ഷരമന്ത്രത്തോടെ അഭിഷിക്തമായ അഗ്നിയെ കൊണ്ടുവരണം. "ത്വം അഗ്നേ ദ്യുഭിഃ" എന്ന മന്ത്രം ഗായത്രീഛന്ദസ്സിൽ ഉച്ചരിച്ച് സമിദ്ധ് സമർപ്പിക്കണം; അഷ്ടക്ഷരമന്ത്രം ഉപയോഗിച്ച് നെയ്യ് നൂറ്റിയെട്ടു തവണ ഹോമിക്കണം. നൂറു മന്ത്രങ്ങളാൽ അഭിമന്ത്രണം ചെയ്ത ജലത്തിൽ മാവിൻ ഇലയും കുരുവും ചേർത്ത്, "ശ്രീശ്ച തേ" എന്ന മന്ത്രം ചൊല്ലി ദേവതയുടെ തലയ്ക്ക് തളിക്കണം. ബ്രഹ്മമന്ത്രം ഉച്ചരിച്ച് ഉയർത്തി, "ഉത്തിഷ്ഠ വാചസ്പതേ" എന്ന് പറയും; "തദ് വിഷ്ണോഃ" എന്ന മന്ത്രം ഉച്ചരിച്ച് ക്ഷേത്രദിശയിലേക്കു നയിക്കണം. ഹരിയെ പല്ലക്കിൽ ഇരുത്തി, സംഗീതവും വേദഘോഷവും മറ്റു ശബ്ദങ്ങളുമായി നഗരത്തിൽ ചുറ്റി, ക്ഷേത്രദ്വാരത്തിൽ എത്തിക്കണം. സ്ത്രീകളും ബ്രാഹ്മണന്മാരും ചേർന്ന് എട്ടു മംഗളകലശങ്ങളാൽ ഹരിയെ അഭിഷേകം ചെയ്യണം; പിന്നെ ചന്ദനം മുതലായവ കൊണ്ട് പൂജിച്ച്, ആചാര്യൻ മൂലമന്ത്രം ജപിക്കണം. "അതോ ദേവേ" എന്നു പറഞ്ഞ് വസ്ത്രം മുതലായ എട്ടുവിധ അർഘ്യങ്ങൾ സമർപ്പിക്കണം; ശുഭമുഹൂർത്തത്തിൽ "ദേവസ്യ ത്വാ" എന്ന മന്ത്രം ജപിച്ച് ദേവതയെ പീഠത്തിൽ സ്ഥാപിക്കണം. "ഓം, ത്രിവിക്രമൻ മൂന്നുലകവും അടി വെക്കുന്നവനേ, നമഃ" എന്ന മന്ത്രം ഉച്ചരിച്ച് ദേവതയെ പീഠത്തിൽ ദൃഢമായി സ്ഥാപിക്കണം. "ധ്രുവാ ദ്യൗർ", "വിശ്വതശ്ചക്ഷുഃ" എന്നീ മന്ത്രങ്ങളാൽ പഞ്ചഗവ്യത്തിൽ സ്നാനം കഴിച്ച്, സുഗന്ധജലത്തിൽ ശുദ്ധിയാക്കണം. പൂജാസമാപ്തിയിൽ ഹരിയുടെ എല്ലാ അവയവങ്ങളെയും ഉപദേവതകളെയും ആദരിക്കണം; ഹരിയുടെ രൂപം തന്നെ ധ്യാനിച്ച്, ഭൂമിയെ അവന്റെ സിംഹാസനമായി കാണണം. ഹരിക്ക് ദ്വിതീയരൂപം പ്രകാശമാനമായ അണുക്കളാൽ രൂപപ്പെട്ടതായി ചിന്തിച്ച്, ജീവതത്ത്വം ഇരുപത്തഞ്ചു തത്ത്വങ്ങളോടുകൂടി ആവാഹിക്കണം. അവബോധം, പരമാനന്ദം, ജാഗ്രതയും സ്വപ്നവും ഇല്ലാത്തത്, ശരീരവും ഇന്ദ്രിയങ്ങളും മനസ്സും ബുദ്ധിയും ശ്വാസവും അഹങ്കാരവും ഇല്ലാത്തത്. ബ്രഹ്മാവിൽ നിന്ന് പുല്ല് വരെ എല്ലാവരുടെയും ഹൃദയത്തിൽ വസിക്കുന്നവൻ, ഹൃദയത്തിൽ നിന്ന് പ്രതിമയിൽ പ്രവേശിക്കണം; "ഭഗവൻ, നീ ഇവിടെ സ്ഥിരമായി വസിക്കണം" എന്ന് പ്രാർത്ഥിക്കണം. പ്രതിമയെ പ്രാണപ്രതിഷ്ഠയോടെ സജീവമാക്കണം; "നീ ബ്രഹ്മമാണ്, ഏകത്വമായവൻ" എന്ന് ഉറപ്പുവരുത്തണം. പ്രാണപ്രതിഷ്ഠ കഴിഞ്ഞ് പ്രണവമന്ത്രം ഉപദേശിക്കണം. പ്രകാശം, ജ്ഞാനം, പരബ്രഹ്മം, ഏകത്വം—ഇവയെല്ലാം പ്രാണപ്രതിഷ്ഠയിലൂടെ പ്രതിമയിൽ സജീവമാകുന്നു; പ്രണവമന്ത്രം ഉപദേശിക്കണം. ഹൃദയത്തിൽ സ്പർശിച്ച് "സമീപനം" എന്ന ക്രിയയോടെ പുരുഷസൂക്തം ധ്യാനിച്ച് രഹസ്യമായ മന്ത്രം ഉച്ചരിക്കണം. "ദേവതകളുടെ നാഥന്, തൃപ്തിയും ഐശ്വര്യവും നൽകുന്നവന്, ജ്ഞാനസ്വരൂപനായ ബ്രഹ്മപ്രകാശത്തെ അനുഗമിക്കുന്നവന് നമസ്കാരം." "ഗുണങ്ങൾക്കുമപ്പുറമുള്ള രൂപം, പരപുരുഷൻ, മഹാത്മാവ്, അവിനാശി, പുരാതനൻ, വിഷ്ണുവേ, ഇവിടെ വസിക്കണമേ" എന്ന് പ്രാർത്ഥിക്കണം.