അഗ്നിപുരാണമ്

മഹാനുഭാവനായോനു, ആദിപ്രതിഷ്ഠാവിധാനത്തെ വിശദീകരിച്ചുകൊണ്ട് ഗുരുദേവൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു: ആദ്യം, മധുസൂദനനെ പിൻഭാഗത്തും, വാമനനെ ഉദരത്തും, ത്രിവിക്രമനെ അരയിലും, ശ്രീധരനെ തൊണ്ടകളിലും പ്രതിഷ്ഠിക്കണം. ഹൃഷീകേശനെ വലതുഭാഗത്തും, പത്മനാഭനെ കാൽമുട്ടിലും, ദാമോദരനെ പാദങ്ങളിൽ സ്ഥാപിക്കണം. ഹൃദയത്തിൽ മുതൽ ആറു അംഗങ്ങളിൽ ഇങ്ങനെ ദേവന്മാരെ പ്രതിഷ്ഠിക്കുന്നതാണ് പൊതുവായ പ്രാഥമികരൂപപ്രതിഷ്ഠാവിധി. എന്തു ദേവതയുടെ പ്രതിഷ്ഠയാണെങ്കിലും, അതിന്റെ സ്വമൂലമന്ത്രം ഉപയോഗിച്ച് പ്രാണപ്രതിഷ്ഠ നടത്തണം. ആ ദേവതയുടെ രൂപനാമത്തിൽ നിന്നുള്ള ആദ്യാക്ഷരവും ഉൾപ്പെടുത്തി, അതിനെ പന്ത്രണ്ടു സ്വരങ്ങളാൽ വിഭജിച്ച്, ഹൃദയാദികളായ അംഗങ്ങളിൽ ആ ക്രമത്തിൽ പ്രതിഷ്ഠിക്കണം. ദേവതയിൽ എങ്ങനെയാണോ, അങ്ങനെ തന്നെ ശരീരത്തിലും തത്ത്വങ്ങൾ നിയോഗിക്കണം. കമലചക്രത്തിൽ വിഷ്ണുവിനെ സുഗന്ധാദികൾ ഉപയോഗിച്ച് ആരാധിക്കണം. മുൻപൊക്കെ പറഞ്ഞതുപോലെ, ആസനത്തെയും അതിന്റെ അംഗങ്ങളെയും ഉപദേവതകളെയും ധ്യാനിക്കണം. ആസനം ചുറ്റി പന്ത്രണ്ടു അകശാലകളുള്ള ഭാഗ്യചക്രത്തെയും, രണ്ടു വലയങ്ങളുള്ള മൂന്നു നാഭിയുള്ള ചക്രത്തെയും ആലോചിക്കണം. പിന്നെ, പിന്നിൽ മൂലതത്ത്വാദികളെയും സ്ഥാപിക്കണം. കിരണങ്ങളുടെ അഗ്രങ്ങളിൽ പന്ത്രണ്ടു ഭാഗങ്ങളായി സൂര്യനെയും, പതിനാറു കലകളോടെ ചന്ദ്രനെയും അവിടെ ധ്യാനിക്കണം. നാഭിയിൽ ത്രൈഗുണ്യശക്തിയെ ഗുരു ധ്യാനിക്കണം; അതിന്റെ മധ്യഭാഗത്തുള്ള പന്ത്രണ്ടു ദളങ്ങളുള്ള കമലത്തെയും, അതിന്റെ മധ്യത്തിൽ പുരുഷശക്തിയെ ധ്യാനിച്ച് ആരാധിക്കണം. അതിനുശേഷം, പ്രതിമയിൽ ഹരിയെ പ്രതിഷ്ഠിച്ച്, അവിടെ ദേവന്മാരെ ആരാധിക്കണം. സുഗന്ധം, പുഷ്പം തുടങ്ങിയവയാൽ അർപ്പണം ചെയ്യണം; അംഗങ്ങളെയും അവയുടെ ചുറ്റും ഉള്ളവയെയും ക്രമമായി പൂജിക്കണം. പന്ത്രണ്ടാക്ഷരമുള്ള ബീജമന്ത്രങ്ങളാൽ കേശവനും മറ്റു ദേവന്മാരെയും ആരാധിക്കണം. പന്ത്രണ്ടു അകശാലകളുള്ള ചക്രത്തിൽ ലോകപാലന്മാരെയും മറ്റുള്ളവരെയും ക്രമത്തിൽ ആരാധിക്കണം. അതിനുശേഷം, പ്രതിമയെ സുഗന്ധം, പുഷ്പം മുതലായവയാൽ പൂജിക്കണം. പൗരുഷസൂക്തവും ശ്രീസൂക്തവും ഉപയോഗിച്ച് പീഠത്തെ പൂജിക്കണം. ആദിയിൽ നിന്ന് ആരംഭിച്ച്, വൈഷ്ണവാഗ്നിയെ അഞ്ചു വിധത്തിൽ ഉത്പാദിപ്പിക്കണം. വൈഷ്ണവമന്ത്രങ്ങളാൽ ഹോമം ചെയ്യണം; അതിനുശേഷം, ശാന്തിജലക്രിയ നടത്തണം. ആ ജലം പ്രതിമയുടെ മുകളിൽ ചൊരിയണം, പിന്നെ അഗ്നിയെ ആചരിക്കണം. ദക്ഷിണയാഗശാലയിൽ നിന്ന് അഗ്നിയെ കൊണ്ടുവരുമ്പോൾ "അഗ്നി സമർപ്പിതം" എന്ന് പറയും; അതിന് മുമ്പ്, "അഗ്നിം ആഹ്വയാമ" എന്ന് ഉച്ചരിച്ച് അഗ്നിയെ കൊണ്ടുവരണം. വടക്കുഭാഗത്തും "അഗ്നിം ആഹ്വയാമ" എന്ന് പറഞ്ഞ് അഗ്നിയെ കൊണ്ടുവരണം; അഗ്നിയാക്രമണത്തിൽ "അഗ്നേ, ത്വമേവ അഗ്നിഃ" എന്ന മന്ത്രം ഉച്ചരിക്കണം. ഓരോ യാഗശാലയിലും ആയിരത്തൊന്നു പലയാശകണ്ടികൾ ഇന്ധനമായി അർപ്പിക്കണം; അങ്ങനെ തന്നെ അരിയും മറ്റു ധാന്യങ്ങളും വേദമന്ത്രങ്ങളാൽ അർപ്പിക്കണം. വ്യാഹൃതികളും മൂലമന്ത്രവും ഉപയോഗിച്ച് തിലം കലർന്ന നെയ്യ് ഹോമം ചെയ്യണം; പിന്നെ മൂന്നു മധുരപദാർത്ഥങ്ങളാൽ ശാന്തിഹോമം നടത്തണം. പന്ത്രണ്ടു പവിത്രമന്ത്രങ്ങളാൽ കാലുകൾ, നാഭി, ഹൃദയം, തല തുടങ്ങിയവ സ്പർശിക്കണം; നെയ്യ്, തൈര്, പാൽ എന്നിവ അർപ്പിച്ച ശേഷം തല സ്പർശിക്കണം. തല, നാഭി, കാൽ എന്നിവ സ്പർശിച്ച ശേഷം, ഗംഗ, യമുന, ഗോദാവരി, ശരസ്വതി എന്നീ നാലു നദികളെയും അവയുടെ ക്രമത്തിൽ സ്ഥാപിക്കണം. വിഷ്ണുഗായത്രിയാൽ ഹോമം നടത്തണം; പാചകചോറിനെ ഗായത്രിയാൽ അർപ്പിക്കണം; അർപ്പണം പൂർത്തിയാക്കി ബലി നൽകണം; വടക്കുഭാഗത്ത് ദ്വിജന്മാരെ ഭക്ഷിപ്പിക്കണം. ദിക്കുപാലന്മാരുടെ തൃപ്തിക്ക് ഗുരുവിന് സ്വർണ്ണവും പശുവും നൽകണം; ദിക്കുപാലന്മാർക്ക് ബലി നൽകിയ ശേഷം രാത്രി ജാഗരണം നടത്തണം. ബ്രഹ്മഗീതം തുടങ്ങിയ ഗാനങ്ങളുടെ ശബ്ദം മുഴുവൻ ഭാഗങ്ങളെയും വിശുദ്ധമാക്കുന്നു. പിന്നീട്, ഭഗവാൻ പറയുന്നു: പീഠപ്രതിഷ്ഠയ്ക്കായി, ഗർഭഗೃಹം ഏഴു ഭാഗങ്ങളായി വിഭജിക്കണം; ബ്രഹ്മഭാഗത്തിൽ പ്രതിമ സ്ഥാപിക്കണം. ദേവഭാഗം, മനുഷ്യഭാഗം, പ്രേതഭാഗം എന്നിവയിൽ ഒരിക്കലും പ്രതിമ സ്ഥാപിക്കരുത്; ബ്രഹ്മഭാഗം ഉപേക്ഷിച്ചാൽ പോലും അതു ഒഴിവാക്കണം. പീഠം ദേവഭാഗത്തോ മനുഷ്യഭാഗത്തോ സൂക്ഷ്മതയോടെ സ്ഥാപിക്കണം; നപുംസകശിലയായാൽ രത്നസ്ഥാപനം നടത്തണം. നരസിംഹമന്ത്രത്താൽ ഹോമം ചെയ്ത ശേഷം, രത്നങ്ങൾ, അരി, നൂൽ, മൂന്നു ലോഹങ്ങൾ, ഇരുമ്പ്, ചന്ദനം മുതലായവ ഒക്കെ കിഴക്കുനിന്ന് ആരംഭിച്ച് ഒൻപത് കുഴികളിലും, മധ്യത്തിൽ ആവശ്യമുള്ളവയും സ്ഥാപിക്കണം. ഇന്ദ്രാദിമന്ത്രങ്ങളാൽ കുഴി ഗുഗ്ഗുലുവാൽ മൂടണം. രത്നസ്ഥാപനം പൂർത്തിയാക്കിയ ശേഷം, ഗുരു ദർഭകുഷങ്ങൾ ഉപയോഗിച്ച് പ്രതിമയെ, ദേവന്മാരെയും ഉപദേവതകളെയും സ്പർശിക്കണം. അകത്തും പുറത്തും ശുദ്ധീകരിച്ചശേഷം, പഞ്ചഗവ്യത്താൽ ശുദ്ധീകരിക്കണം; ദർഭജലം, തീരജലം എന്നിവ കൊണ്ട് പ്രതിമയെ അഭിഷേകം ചെയ്യണം. ഹോമത്തിനായി അര അടി വലിപ്പമുള്ള ചതുരാകൃതിയിലുള്ള മനോഹരമായ മണൽപീഠം ഒരുക്കണം. എട്ട് ദിശകളിൽ കലശങ്ങൾ ക്രമീകരിക്കണം; പൂർവദിശയിൽ തുടങ്ങുന്ന അഷ്ടാക്ഷരമന്ത്രം ഉപയോഗിച്ച് ഹോം അഗ്നി കൊണ്ടുവരണം. "ത്വമഗ്നേ ദ്യുഭിഃ" എന്ന മന്ത്രം ഗായത്രീഛന്ദസ്സിൽ ഉച്ചരിച്ച് സമിദ് അർപ്പിക്കണം; അഷ്ടാക്ഷരമന്ത്രം ഉപയോഗിച്ച് നെയ്യ് നൂറ്റിയെട്ട് പ്രാവശ്യം ഹോമം ചെയ്യണം. ശതമന്ത്രങ്ങൾ ചേർത്തു പുണ്യജലം ആക്കി, മാവിൻ ഇലയും കായും ഉപയോഗിച്ച് ദേവതയുടെ തലയിൽ ചൊരിയണം; "ശ്രീശ്ച തേ" എന്ന മന്ത്രം ഉച്ചരിക്കണം. ബ്രഹ്മമന്ത്രം ഉച്ചരിച്ച് "ഉത്തിഷ്ഠ ഭഗവൻ വാചസ്പതേ" എന്ന് പറഞ്ഞ്, "തദ്‌വിഷ്ണോഃ" മന്ത്രം ഉച്ചരിച്ച് ക്ഷേത്രദ്വാരത്തേക്ക് നയിക്കണം. ഹരിയെ പാലങ്കീൻ കയറ്റി, സംഗീതം, വേദഘോഷം തുടങ്ങിയവയോടെ നഗരത്തിലൂടെ പ്രദക്ഷിണം നടത്തി, ക്ഷേത്രദ്വാരത്തിൽ എത്തിക്കണം. സ്ത്രീകളും ബ്രാഹ്മണന്മാരും ചേർന്ന് എട്ട് മംഗളകലശങ്ങളാൽ ഹരിയെ അഭിഷേകം ചെയ്യണം; ചന്ദനം മുതലായവ ഉപയോഗിച്ച് പൂജിച്ച്, ഗുരു മൂലമന്ത്രം ജപിക്കണം. "അതോ ദേവേ" എന്ന മന്ത്രം ഉച്ചരിച്ച് വസ്ത്രാദികളായ അഷ്ടാർഘ്യം അർപ്പിക്കണം; ഉത്തമമായ മുഹൂർത്തത്തിൽ "ദേവസ്യ ത്വാ" എന്ന മന്ത്രം ഉച്ചരിച്ച് ദേവതയെ പീഠത്തിൽ പ്രതിഷ്ഠിക്കണം. "ഓം, ത്രിവിക്രമൻ മൂന്നു ലോകങ്ങളിലുമുള്ളവൻ ആയ ത്രിവിക്രമനേ, നമസ്കാരം" എന്ന് ഉച്ചരിച്ച്, ദേവതയെ പീഠത്തിൽ ദൃഢമായി സ്ഥാപിക്കണം.