ധമനീ, താപനീ, രാഗിണി, വികൃതാനനാ, വായുവേഗാ, ബൃഹത്കുക്ഷി, വികൃതാ, വിശ്വരൂപികാ എന്നിങ്ങനെ ദേവമാതാക്കളിൽ ചിലർ അഷ്ടഭുജകളും, ചിലർ ചതുര്ഭുജകളും ഉള്ളവരാണ്. അവർ തങ്ങളുടെ ഇഷ്ടാനുസരണം ആയുധങ്ങൾ ധരിക്കുകയും, എല്ലാ സിദ്ധികളും നൽകുകയും ചെയ്യുന്നു. ഭൈരവൻ തന്റെ കൈയിൽ സൂര്യനെ പിടിച്ചു, കൈയൊടുകൾ വായായും, ജടാമുടിയിൽ ചന്ദ്രനെ അലങ്കരിച്ചും, അത്യന്തം ഭയാനകവുമായ രൂപത്തിൽ പ്രത്യക്ഷനാകുന്നു. ഈ ദേവമാതാക്കൾ വാളുകൾ, അങ്കുശങ്ങൾ, പരശു, ഭയങ്ങൾ അകറ്റുന്ന ആയുധങ്ങൾ എന്നിവ കൈവശം വഹിക്കുന്നു. ചിലർ ധനുസ്സും ത്രിശൂലവും ഗദയും പാശവും ഉയർത്തിയ കാവചവും ധരിച്ചിരിക്കുന്നു. ചിലർ രണ്ടുകൈകളിൽ ആനച്ചർമ്മം ധരിക്കുകയും, സർപ്പാഭരണങ്ങൾ അണിയുകയും, ഭൂതങ്ങളെ ഭക്ഷിക്കുകയും, മാതാക്കളിൽ ആദരിക്കപ്പെടുകയും, ചിലപ്പോൾ അഞ്ചുമുഖങ്ങളോടെയും കാണപ്പെടുന്നു. അവിലോമ മുതൽ അഗ്നി വരെ, എട്ട് ദീർഘരൂപങ്ങളായി ഇവർ വിഭജിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. ഇവരെ ഓരോരുത്തരെയും അവരുടെ അനുയായികളോടുകൂടി, ആറംഗങ്ങളോടെ യഥാക്രമം ആരാധിക്കേണ്ടതാണ്. ക്ഷേത്രത്തിലെ വൃക്ഷശാഖയിൽ കയറ്റി, സ്വർണ്ണസാരത്തോടെ അലങ്കരിച്ച്, ശബ്ദം, വൃത്തം, ബിന്ദു എന്നിവയാൽ യുക്തമാക്കി, മാതാക്കളും ഭഗവാനും പ്രകാശിപ്പിക്കുന്നതുപോലെയാണ് ഇവരുടെ പ്രതിഷ്ഠ. മാതാക്കളിൽ മുന്നിൽ, നന്ദിയുടെ മേൽ കയറി, നാലുമുഖങ്ങളോടെ വീരഭദ്രൻ നിലകൊള്ളുന്നു. ഗൗരിയമ്മ രണ്ടുകൈകളോടും, മൂന്നുകണ്ണുകളോടും, ത്രിശൂലവും കണ്ണാടിയും കൈവശം വഹിക്കുന്നു. നാലുകൈകളോടുള്ള ഗൗരി, ത്രിശൂലവും കംഭവും കലശവും വരദാനവും കൈവശം വഹിക്കുന്നു. ലളിതാദേവി താമരപ്പൂവിൽ നില്ക്കുന്നു; സ്കന്ദഗണങ്ങൾ കണ്ണാടിയുള്ള ദണ്ഡം വഹിക്കുന്നു. ചണ്ഡികാ ദശഭുജയുമായി, വാൾ, ത്രിശൂലം, ശത്രുനാശിനിയായ കുന്തം എന്നിവ വലതുവശത്ത് വഹിക്കുന്നു; ഇടതുവശത്ത് പാശസർപ്പം, ചർമ്മം, അങ്കുശം, പരശു എന്നിവയാണ്. അർജ്ജുനബാണം, സിംഹം, മഹിഷം എന്നിവ അവിടെയുണ്ട്; മഹിഷം മുന്നിൽ ത്രിശൂലത്തിൽ കൊള്ളുന്നു. ഇതിന്റെ ശേഷം, ഭഗവാൻ പറഞ്ഞു: "ലിംഗത്തിന്റെ ഉത്ഭവം മറ്റൊരു രീതിയിൽ ഞാൻ വിശദീകരിക്കാം; ശ്രദ്ധയോടെ കേൾക്കുവിൻ. ഉപ്പുകൊണ്ടുള്ള ലിംഗവും, ബുദ്ധി വർദ്ധിപ്പിക്കുന്ന നെയ്യുകൊണ്ടുള്ളതും ഞാൻ വിവരിക്കാം. ഐശ്വര്യത്തിനായി വസ്ത്രാലിംഗം താൽക്കാലികമെന്നറിയപ്പെടുന്നു; പാകം ചെയ്തതും ചെയ്യാത്തതുമായ മണ്ണാൽ നിർമ്മിച്ച ലിംഗങ്ങളിൽ പാകം ചെയ്തതാണ് ശ്രേഷ്ഠം. അതിനുശേഷം, മരത്തിൽ നിർമ്മിച്ച ലിംഗം മഹത്വമുള്ളതും, മരങ്ങളിൽ കല്ലിൽ നിർമ്മിച്ചതാണ് ഏറ്റവും ഉത്തമം. കല്ലിനെക്കാൾ മുത്ത്, അതിനുശേഷം ഇരുമ്പ്, സ്വർണ്ണം എന്നിവ ശ്രേഷ്ഠമാണ്. വെള്ളി ലിംഗം പ്രശംസിക്കപ്പെടുന്നു; താമ്രവും കംപലവും ഭോഗവും മോക്ഷവും നൽകുന്നു. ചിത്രിച്ചതും പാരദത്തിൽ നിർമ്മിച്ചതും ഭോഗമോക്ഷത്തിന് ഉത്തമം. പാരദലിംഗവും, സംയുക്തലോഹരത്നലിംഗങ്ങളും വർദ്ധിപ്പിക്കേണ്ടതാണ്. അളവിട്ട് നിർമ്മിച്ചതോ, സിദ്ധമായതോ വേണ്ടതല്ല; സ്വയംഭൂലിംഗം സ്ഥാപിക്കേണ്ടതാണ്. ഇഷ്ടാനുസരണം ഇടതുവശത്ത് പീഠവും ക്ഷേത്രവും ക്രമീകരിക്കാം; സൂര്യന്റെ ചക്രത്തിൽ പ്രതിബിംബിച്ചിരിക്കുന്ന ലിംഗത്തെ കണ്ണാടിയിൽ ആരാധിക്കണം. ഹരിയെ എല്ലിടത്തും ആരാധിക്കണം; ലിംഗത്തിന് സമ്പൂർണ പൂജ നടത്തണം. കല്ലിൽ നിർമ്മിച്ച ലിംഗം കൈ അളവിലാണ്; മരത്തിലും അതുപോലെ. ചലനക്ഷമമായ ലിംഗം വിരലിനാലാണ് അളക്കുന്നത്; അതിനെ വാതിലിലും ആന്തരികമുറിയിലും സ്ഥാപിക്കാം. ഗൃഹലിംഗം ഒരു വിരലിൽ നിന്ന് പതിനഞ്ച് വിരൽവരെ അളവിൽ വരാം. വാതിൽ അളവിൽ മൂന്നു ഗുണം; ആന്തരികമുറിയിൽ ഒമ്പതുഗുണം; അങ്ങനെ ഒമ്പതുഗുണം അളവിൽ ലിംഗം ആരാധിക്കണം. അതുപോലെ, ഉത്തമ അളവിൽ മുപ്പത്താറ് ലിംഗങ്ങൾ; മധ്യത്തിൽ മുപ്പത്താറ്; താഴ്ന്നതിൽ മുപ്പത്താറ്. മൊത്തത്തിൽ നൂറൊൻപത് (108) ലിംഗങ്ങൾ അങ്ങനെ ഉണ്ട്; ഒരു വിരലിൽ നിന്ന് അഞ്ചുവരെ ഏറ്റവും ചെറിയ ചലനക്ഷമമായത്. ആറു മുതൽ പത്തു വിരൽവരെ മധ്യസ്ഥം; പതിനൊന്ന് മുതൽ പതിനഞ്ച് വരെ ഉത്തമം. മഹാരത്നലിംഗം ആറു വിരലാണ്; മറ്റു രത്നങ്ങളിൽ ഒമ്പത് വിരൽ; സൂര്യന്റെ കിരണങ്ങളിൽ നിന്ന് നിർമ്മിച്ച സ്വർണ്ണലിംഗം ശേഷിക്കുന്ന മൂന്ന്, അഞ്ചു വിരലുകൾ. പതിനാറാം ഭാഗത്തും, വേദഭാഗത്തും, മുകളിലത്തെ പ്രദേശത്തിൽ ഒരു യുഗം ഒഴിവാക്കി, മൂലകളിൽ മുപ്പത്തി രണ്ടു പതിനാറാം ഭാഗങ്ങൾ നീക്കം ചെയ്യണം. നാലു സ്ഥാനങ്ങളിൽ കഴുത്ത് ഇരുപത് മൂന്നുയുഗം അളവാണ്; രണ്ടു വശങ്ങൾ ഒഴിവാക്കി ചലനക്ഷമമായ ലിംഗം ശ്രേഷ്ഠം. യുഗം, ഋതു, നാഗം എന്നീ അളവുകൾ ഉപയോഗിച്ച്, വാതിലിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ ക്രമമായി വാതിൽ കുറയ്ക്കണം; ലിംഗത്തിന്റെ ഉയരവും വാതിലിന്റെയും താഴെ ഭാഗം ഒരു അടി കുറച്ചു ക്രമീകരിക്കണം. താഴ്ന്ന ലിംഗം ഗർഭത്തിന്റെ പകുതിയാണ്; ഉത്തമം മൂന്നു ഗുണം; ഇവിടയിൽ ഇടയ്ക്ക് ഏഴു നൂലുകൾ സമമായി ഇടണം. അങ്ങനെ ഒമ്പത് നൂലുകൾ; തത്ത്വങ്ങളുടെ നൂലുകൾ ചേർത്ത് മധ്യസ്ഥം; ഇടതും ഏറ്റവും ഇടതുമുള്ള ഇടവേളകൾ ചേർത്ത്, ലിംഗത്തിന്റെ നീളം ഒമ്പത്. കൈയിൽ നിന്ന്, ഒമ്പത് കയ്യോളം നീളത്തിൽ, ലിംഗം മൂന്നു തരം—താഴ്ന്നത്, മധ്യസ്ഥം, ഉത്തമം—മൂന്നും മൂന്ന് സ്വഭാവം. ആദ്യത്തിൽ ഓരോന്നും; കാലുകളിൽ മൂന്നും; അറിവുള്ളവർ ആറിലും നൂറൊൻപതിലും ലിംഗങ്ങൾ ക്രമീകരിക്കണം. സ്ഥിരം, ദീർഘം, അളക്കാവുന്ന രൂപം; വാതിൽ, ഗർഭം, കൈ എന്ന സ്വഭാവം; ഭഗവാന്റെ ഭാഗവും ഭഗവാനെപ്പോലും, അതിനാൽ ആരാധ്യദേവതയോട് തുല്യമായത്. ലിംഗത്തിന്റെ വ്യാസം ഉപയോഗിച്ച് നാലു രൂപങ്ങൾ നിർണ്ണയിക്കണം; നീളം ചേർത്ത്, ലിംഗം മൂന്നു രൂപത്തിൽ നിർമിക്കണം. നാലു, എട്ട്, എട്ട് വൃത്തങ്ങളോടെ, ത്രിതത്ത്വങ്ങളുടെ ഗുണങ്ങളോടെ; ഇഷ്ടമായ നീളം വിരലുകളിൽ അങ്ങനെയാണ്. ദേവന്മാർ, ജീവികൾ, മയിലുകൾ, പതാക മുതലായവ ഉപയോഗിച്ച് അളവ് എടുക്കണം; ശേഷിക്കുന്ന വിരലുകൾ ശുഭവും അശുഭവുമെന്നായി നിർണ്ണയിക്കണം. പതാക, സിംഹം, കാള എന്നീ ചിഹ്നങ്ങൾ ശ്രേഷ്ഠവും ശുഭവുമാണ്; കഴുതകളിൽ ഷഡ്ജം, ഗന്ധാരം, പഞ്ചമം ഭാഗ്യദായകമാണ്. ഭൂതത്ത്വങ്ങളിൽ ഭൂ ശുഭമാണ്; അഗ്നികളിൽ ആഹവനീയവും അങ്ങനെ; ഉയർത്തിയ അളവിന്റെ പകുതിയിൽ, നാഗഭാഗം അനുസരിച്ച് വിഭജിക്കണം. രസം, തത്ത്വങ്ങൾ എന്നിവയുടെ ഭാഗങ്ങൾ ചേർത്ത്, അമ്പുകൾ അറുപത്തിമൂന്നു ഭാഗം അധികം; ധനികർ, താഴ്ന്നവർ, ആരാധിതർ, സൂര്യനോട് തുല്യർ ഇവരിൽ നാലുചതുരശ്ര രൂപം കാണപ്പെടുന്നു. അഞ്ചാമത്തേതിന് വർദ്ധനയെന്ന പേരാണ്, വ്യാസവും ദിവസവും വർദ്ധിക്കുന്നതുകൊണ്ട്; ഇരട്ട വിഭജനങ്ങളും മറ്റു പലതും വിശ്വകർമാനുസരിച്ച് വിശദീകരിക്കും. ധനികർ മുതലായവരുടെ മൂന്നു മടങ്കൽ കനം അങ്ങനെ നിർണ്ണയിക്കണം; കൈ, കുതിര, തുടങ്ങിയവ മൂന്നു മടക്കം, എല്ലാം തുല്യമായി ചേർക്കണം. ആദിയിൽ ഇരുപത്തഞ്ച് ലിംഗങ്ങൾ ദേവന്മാർ ആരാധിച്ചതുപോലെ ഉണ്ട്; അഞ്ചും ഏഴും ഏകത്വം എന്നിവയാൽ ഭക്തർ നിർമിക്കണം. ഇങ്ങനെ, ദേവമാതാക്കളുടെയും, ഭഗവാന്റെ ലിംഗത്തിന്റെയും രൂപവും അളവും, നിർമ്മാണവും, ആരാധനയും, ശ്രേഷ്ഠതയും സംബന്ധിച്ച വിശിഷ്ടമായ വിവരണം പുരാണത്തിൽ പ്രതിപാദിക്കപ്പെടുന്നു.