ಅಗ್ನಿಪುರಾಣಮ್

ನಾರದ ಉವಾಚ ರಾಮೋ ವಶಿಷ್ಠಂ ಮಾತೄಶ್ಚ ನತ್ವಾಽತ್ರಿಞ್ಚ ಪ್ರಣಮ್ಯ ಸಃ। ಅನಸೂಯಾಞ್ಚ ತತ್ಪತ್ನೀಂ ಶರಭಙ್ಗಂ ಸುತೀಕ್ಷ್ಣಕಮ್

ನಾರದನು ಹೇಳಿದನು: ರಾಮನು ವಶಿಷ್ಠನಿಗೆ, ತನ್ನ ತಾಯಂದಿರಿಗೆ, ಅತ್ರಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ, ಅನಸೂಯೆಯಾದ ಅವನ ಪತ್ನಿಗೆ, ಶರಭಂಗ ಮತ್ತು ಸುತೀಕ್ಷ್ಣನಿಗೂ ವಂದನೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದನು.

ಅಗಸ್ತ್ಯ ಭ್ರಾತರಂ ನತ್ವಾ ಅಗಸ್ತ್ಯನ್ತತ್ಪ್ರಸಾದತಃ। ಧನುಃ ಖಙ್ಗಞ್ಚ ಸಮ್ಪ್ರಾಪ್ಯ ದಣ್ಡಕಾರಣ್ಯಮಾಗತಃ

ಅಗಸ್ತ್ಯನಿಗೆ ವಂದಿಸಿ, ಅವನ ಅನುಗ್ರಹದಿಂದ ಧನುಸ್ಸು ಮತ್ತು ಕತ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆದು, ದಂಡಕ ಅರಣ್ಯಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದನು.

ಜನಸ್ಥಾನೇ ಪಞ್ಚವಟ್ಯಾಂ ಸ್ಥಿತೋ ಗೋದಾವರೀಂ ತಟೇ। ತತ್ರ ಸೂರ್ಪಣಖಾಯಾತಾ ಭಕ್ಷಿತುಂ ತಾನ್ ಭಯಙ್ಕರೀ

ಜನಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ, ಪಂಚವಟಿಯಲ್ಲಿ, ಗೋದಾವರಿ ನದಿಯ ತೀರದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ಭಯಾನಕವಾದ ಶೂರ್ಪಣಖೆ ಅವರನ್ನು ತಿಂದುಬಿಡಲು ಅಲ್ಲಿ ಬಂತು.

ರಾಮಂ ಸುರೂಪಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಸಾ ಕಾಮಿನೀ ವಾಕ್ಯಮಬ್ರವೀತ್। ಕಸ್ತ್ವಂ ಕಸ್ಮಾತ್ಸಮಾಯಾತೋ ಭರ್ತ್ತಾ ಮೇ ಭವ ಚಾರ್ಥಿತಃ

ರಾಮನನ್ನು ಸುಂದರನಾಗಿ ನೋಡಿ, ಆ ಕಾಮಿನಿ ಹೀಗೆ ಕೇಳಿದಳು: 'ನೀನು ಯಾರು? ಇಲ್ಲಿ ಏಕೆ ಬಂದೆ? ನನ್ನ ಮನವಿ ಕೇಳಿ ನನ್ನ ಗಂಡನಾಗು.'

ಏತೌ ಚ ಭಕ್ಷಯಿಷ್ಯಾಮಿ ಇತ್ಯುಕ್ತ್ವಾ ತಂ ಸಮುದ್ಯತಾ । ತಸ್ಯಾ ನಾಸಾಞ್ಚ ಕರ್ಣೌ ಚ ರಾಮೋಕ್ತೋ ಲಕ್ಷ್ಮಣೋಽಚ್ಛಿನತ್

'ಈ ಇಬ್ಬರನ್ನು ನಾನು ತಿಂದುಬಿಡುತ್ತೇನೆ' ಎಂದು ಹೇಳಿ ಅವಳು ಅವರತ್ತ ದಾಳಿ ಮಾಡಿದಳು; ಆದರೆ ರಾಮನ ಆದೇಶದಿಂದ ಲಕ್ಷ್ಮಣನು ಅವಳ ಮೂಗು ಮತ್ತು ಕಿವಿಗಳನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿದನು.

ರಕ್ತಂ ಕ್ಷರನ್ತೀ ಪ್ರಯಯೌ ಖರಂ ಭ್ರಾತರಮಬ್ರವೀತ್। ಮರೀಷ್ಯಾಮಿ ವಿನಾಸಾಽಹಂ ಖರ ಜೀವಾಮಿ ವೈ ತದಾ

ರಕ್ತ ಹರಿಯುತ್ತಾ ಅವಳು ತನ್ನ ಅಣ್ಣ ಖರನ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗಿ ಹೇಳಿದಳು: 'ಖರಾ, ನನಗೆ ಮೂಗು ಇಲ್ಲದೆ ನಾನು ಸಾಯುತ್ತೇನೆ; ಹೀಗೆ ಬದುಕುವುದು ನನಗೆ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.'

ರಾಮಸ್ಯ ಭಾರ್ಯ್ಯಾ ಸೀತಾಽಸೌ ತಸ್ಯಾಸೀಲ್ಲಕ್ಷ್ಮಣೋಽನುಜಃ। ತೇಷಾಂ ಯದ್ರುಧಿರಂ ಸೋಷ್ಣಂ ಪಾಯಯಿಷ್ಯಸಿ ಮಾಂ ಯದಿ

'ರಾಮನ ಪತ್ನಿ ಸೀತೆ, ಅವನ ತಮ್ಮ ಲಕ್ಷ್ಮಣನು; ಅವರ ಬಿಸಿ ರಕ್ತವನ್ನು ನನಗೆ ಕುಡಿಯಿಸಿದರೆ ಮಾತ್ರ ನಾನು ಬದುಕುತ್ತೇನೆ.'

ಖರಸ್ತಥೇತಿ ತಾಮುಕ್ತ್ವಾ ಯತುರ್ದೃಶಸಹಸ್ತ್ರಕೈಃ। ರಕ್ಷಸಾಂ ದೂಷಣೇನಾಗಾದ್ಯೋದ್ಧು ತ್ರಿಶಿರಸಾ ಸಹ

'ಹೌದು' ಎಂದು ಖರನು ಹೇಳಿ, ಸಾವಿರಾರು ಭಯಾನಕ ಕಣ್ಣುಗಳ ರಾಕ್ಷಸರೊಂದಿಗೆ, ದೂಷಣ ಮತ್ತು ತ್ರಿಶಿರರನ್ನೂ ಕರೆದುಕೊಂಡು ಹೋರಾಟಕ್ಕೆ ಹೊರಟನು.

ರಾಮಂ ರಾಮೋಽಪಿ ಯುಯುಧೇ ಶರೈರ್ವಿವ್ಯಾಧ ರಾಕ್ಷಸಾನ್। ಹಸ್ತ್ಯಶ್ವರಥಪಾದಾತಂ ಬಲಂ ನಿನ್ಯೇ ಯಮಕ್ಷಯಮ್

ರಾಮನು ಅವರೊಂದಿಗೆ ಯುದ್ಧ ಮಾಡಿದನು; ಬಾಣಗಳಿಂದ ರಾಕ್ಷಸರನ್ನು ಹೊಡೆದು, ಆನೆ, ಕುದುರೆ, ರಥ, ಕಾಲಿನ ಸೇನೆಯನ್ನು ಯಮಲೋಕಕ್ಕೆ ಕಳಿಸಿದನು.

ತ್ರಿಶೀರ್ಷಾಣಂ ಖರಂ ರೌದ್ರಂ ಯುಧ್ಯನ್ತಞ್ಚೌವ ದೂಷಣಮ್। ಯಯೌ ಸೂರ್ಪಣಖಾ ಲಙ್ಕಾಂ ರಾವಣಾಗ್ರೇಪತದ್ ಭುವಿ

ತ್ರಿಶಿರ, ಭಯಾನಕ ಖರ ಮತ್ತು ದೂಷಣ ಯುದ್ಧ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ಶೂರ್ಪಣಖೆ ಲಂಕೆಗೆ ಹೋಗಿ ರಾವಣನ ಮುಂದೆ ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಬಿದ್ದಳು.

ಅಬ್ರವೀದ್ರಾವಣಂ ಕ್ರುದ್ಧಾ ನ ತ್ವಂ ರಾಜಾ ನ ರಕ್ಷಕಃ। ಖರಾದಿಹನ್ತೂ ರಾಮಸ್ಯ ಸೀತಾಂ ಭಾರ್ಯಾಂ ಹರಸ್ವ ಚ

ಕೋಪಗೊಂಡು ಅವಳು ರಾವಣನಿಗೆ ಹೇಳಿದಳು: 'ನೀನು neither ರಾಜನೂ ಅಲ್ಲ, neither ರಕ್ಷಕರೂ ಅಲ್ಲ; ಇಲ್ಲಿ ಬಂದು ರಾಮನನ್ನು ಕೊಂದು, ಅವನ ಹೆಂಡತಿ ಸೀತೆಯನ್ನು ಅಪಹರಿಸು.'

ರಾಮಲಕ್ಷ್ಮಣರಕ್ತಸ್ಯ ಪಾನಾಜ್ಜೀವಾಮಿ ನಾನ್ಯಥಾ। ತಥೇತ್ಯಾಹ ಚ ತಚ್ಛ್ರುತ್ವಾ ಮಾರೀಚಂ ಪ್ರಾಹ ವೈ ವ್ರಜ

'ರಾಮ ಮತ್ತು ಲಕ್ಷ್ಮಣರ ರಕ್ತವನ್ನು ಕುಡಿಯದೆ ನಾನು ಬದುಕುವುದಿಲ್ಲ' ಎಂದು ಅವಳು ಹೇಳಿದಳು. ಅದನ್ನು ಕೇಳಿ ರಾವಣನು 'ಹೌದು' ಎಂದು ಹೇಳಿ, ಮಾರೀಚನಿಗೆ 'ಹೋಗು' ಎಂದು ಆಜ್ಞಾಪಿಸಿದನು.

ಸ್ವರ್ಣಚಿತ್ರಮೃಗೋ ಭೂತ್ವಾ ರಾಮಲಕ್ಷ್ಮಣಕರ್ಷಕಃ। ಸೀತಾಗ್ರೇ ತಾಂ ಹರಿಷ್ಯಾಮಿ ಅನ್ಯಥಾ ಮರಣಂ ತವ

'ನೀನು ಚಿನ್ನದ ಚಿತ್ತಾರವಿರುವ ಮೃಗನಾಗಿ ರೂಪಾಂತರಗೊಂಡು, ರಾಮ ಮತ್ತು ಲಕ್ಷ್ಮಣರನ್ನು ದೂರಕ್ಕೆ ಕರೆದೊಯ್ಯು; ನಾನು ಸೀತೆಯ ಮುಂದೆ ಅವಳನ್ನು ಅಪಹರಿಸುತ್ತೇನೆ, ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ನಿನಗೆ ಮರಣ ಖಚಿತ.'

ಮಾರೀಚೋ ರಾವಣಂ ಪ್ರಾಹ ರಾಮೋ ಮೃತ್ಯುರ್ಧನುರ್ಧರಃ। ರಾವಣಾದಪಿ ಮರ್ತ್ತವ್ಯಂ ಮರ್ತ್ತವ್ಯಂ ರಾಘವಾದಪಿ

ಮಾರೀಚನು ರಾವಣನಿಗೆ ಹೇಳಿದನು: 'ಧನುಸ್ಸು ಹಿಡಿದಿರುವ ರಾಮನು ಸाक्षಾತ್ ಮರಣವೇ; ರಾವಣನಿಂದ ಸಾಯುವುದಕ್ಕಿಂತ ರಾಮನಿಂದ ಸಾಯುವುದು ಉತ್ತಮ.'

ಅವಶ್ಯಂ ಯದಿ ಮರ್ತ್ತವ್ಯಂ ವರಂ ರಾಮೋ ನ ರಾವಣಃ। ಇತಿ ಮತ್ವಾ ಮೃಗೋ ಭೂತ್ವಾ ಸೀತಾಗ್ರೇ ವ್ಯಚರನ್ಮುಹುಃ

'ನಾನು ಖಂಡಿತ ಸಾಯಲೇ ಬೇಕಾದರೆ ರಾಮನಿಂದ ಸಾಯುವುದು ಉತ್ತಮ' ಎಂದು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ನಿಶ್ಚಯಿಸಿ, ಮೃಗನಾಗಿ ಸೀತೆಯ ಮುಂದೆ ಪುನಃ ಪುನಃ ಸಂಚರಿಸಿದನು.

ಸೀತಯಾ ಪ್ರೇರಿತೋ ರಾಮಃ ಶರೇಣಾಥಾವಧೀಚ್ಚ ತಮ್। ಮ್ರಿಯಮಾಣೋ ಮೃಗಃ ಪ್ರಾಹ ಹಾ ಸೀತೇ ಲಕ್ಷ್ಮಣೇತಿ ಚ

ಸೀತೆಯ ಪ್ರೇರಣೆಯಿಂದ ರಾಮನು ಬಾಣದಿಂದ ಆ ಮೃಗವನ್ನು ಕೊಂದನು; ಸಾಯುತ್ತಿರುವಾಗ ಆ ಮೃಗ 'ಹಾಯ್ ಸಿತೆ! ಹಾಯ್ ಲಕ್ಷ್ಮಣ!' ಎಂದು ಕೂಗಿತು.

ಸೌಮಿತ್ರಿಃ ಸೀತಯೋಕ್ತೋಽಥ ವಿರುದ್ಧಂ ರಾಮಮಾಗತಃ। ರಾವಣೋಽಪ್ಯಹರತ್ ಸೀತಾಂ ಹತ್ವಾ ಗೃಧ್ರಂ ಜಟಾಯುಷಮ್

ಆಮೇಲೆ ಸೀತೆಯ ಮಾತು ಕೇಳಿ ಸೌಮಿತ್ರಿ ವಿರಹದಲ್ಲಿದ್ದ ರಾಮನ ಬಳಿಗೆ ಹೋದನು; ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ರಾವಣನು ಗಿಡುಗ ಜಟಾಯುವನ್ನು ಕೊಂದು, ಸೀತೆಯನ್ನು ಅಪಹರಿಸಿದನು.

ಜಟಾಯುಷಾ ಸ ಭಿನ್ನಾಙ್ಗಃ ಅಙ್ಕೇನಾದಾಯ ಜಾನಕೀಮ್। ಗತೋ ಲಙ್ಕಾಮಶೋಕಾಖ್ಯೇ ಧಾರಯಾಮಾಸ ಚಾಬ್ರವೀತ್

ಜಟಾಯುವಿನಿಂದ ಗಾಯಗೊಂಡು, ರಾವಣನು ಜಾನಕಿಯನ್ನು ತನ್ನ ಮಡಿಲಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟು, ಲಂಕೆಗೆ ಅಶೋಕವನಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ, ಅವಳನ್ನು ಅಲ್ಲಿಟ್ಟು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದನು.

ಭವ ಭಾರ್ಯ್ಯಾ ಮಮಾಗ್ರ್ಯಾ ತ್ವಂ ರಾಕ್ಷಸ್ಯೋ ರಕ್ಷ್ಯತಾಮಿಯಮ್ । ರಾಮೋ ಹತ್ವಾ ತು ಮಾರೀಚಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಲಕ್ಷ್ಮಣಮಬ್ರವೀತ್

'ನೀನು ನನ್ನ ಮುಖ್ಯ ಹೆಂಡತಿಯಾಗು; ಈ ರಾಕ್ಷಸಿಯನ್ನು ನಿನ್ನನ್ನು ಕಾಯಲು ಬಿಡುತ್ತೇನೆ.' ರಾಮನು ಮಾರೀಚನನ್ನು ಕೊಂದು, ಲಕ್ಷ್ಮಣನನ್ನು ನೋಡಿ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದನು.

ಮಾಯಾಮೃಗೋಽಸೌ ಸೌಮಿತ್ರೇ ಯಥಾ ತ್ವಮಿಹ ಚಾಗತಃ । ತಥಾ ಸೀತಾ ಹೃತಾ ನೂನಂ ನಾಪಶ್ಯತ್ ಸ ಗತೋಽಥ ತಾಮ್

ಸೌಮಿತ್ರಿ, ಅದು ಮಾಯೆಯ ಮೃಗವಾಗಿತ್ತು. ನೀನು ಇಲ್ಲಿ ಬಂದಂತೆ, ಹೀಗೆಯೇ ಸೀತೆಯನ್ನು ಅಪಹರಿಸಲಾಯಿತು. ಅವನು ಹೋಗುವಾಗ ಅವಳನ್ನು ನೋಡಲಿಲ್ಲ.

ಶುಶೋಚ ವಿಲಲಾಪಾರ್ತ್ತೋ ಮಾಂ ತ್ಯಕ್ತ್ವಾ ಕ್ಕ ಗತಾಸಿ ವೈ। ಲಕ್ಷ್ಮಣಾಶ್ವಾಸಿತೋ ರಾಮೋ ಮಾರ್ಗಯಾಮಾಸ ಜಾನಕೀಮ್

ರಾಮನು ದುಃಖದಿಂದ ಅಳುತ್ತಾ, 'ನೀನು ನನ್ನನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಎಲ್ಲಿಗೆ ಹೋದೆಯೆ?' ಎಂದು ಪಾಡುಹೇಳಿದನು. ಲಕ್ಷ್ಮಣನು ಅವನಿಗೆ ಧೈರ್ಯ ನೀಡಿದನು. ನಂತರ ರಾಮನು ಜಾನಕಿಯನ್ನು ಹುಡುಕಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದನು.

ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಜಟಾಯುಸ್ತಂ ಪ್ರಾಹ ರಾವಣೋ ಹೃತವಾಂಶ್ಚ ತಾಮ್। ಮೃತೋಽಥ ಸಂಸ್ಕೃತಸ್ತೇನ ಕಬನ್ಧಞ್ಚಾವಧೀತ್ತತಃ

ಅವನನ್ನು ನೋಡಿ ಜಟಾಯು ಹೇಳಿದನು: 'ರಾವಣನು ಅವಳನ್ನು ಕರೆದೊಯ್ದನು.' ನಂತರ ಜಟಾಯು ಸತ್ತನು, ರಾಮನು ಅವನಿಗೆ ಅಂತ್ಯಕ್ರಿಯೆ ಮಾಡಿದನು. ನಂತರ ಅವನು ಕಬಂಧನನ್ನು ಕೊಂದನು.

ನಾರದ ಉವಾಚ ರಾಮಃ ಪಸ್ಪಾಸರೋ ಗತ್ವಾ ಶೋಚನ್ ಸ ಶರ್ವರೀಂ ತತಃ। ಹನೂಮತಾ ಸ ಸೂಗ್ನೀವಂ ಮಿತ್ರಞ್ಚಕಾರ ಹ

ನಾರದನು ಹೇಳಿದನು: ರಾಮನು ಹೋಗಿ, ಆ ರಾತ್ರಿ ದುಃಖದಿಂದ ಕಳೆಯುತ್ತಿದ್ದನು. ನಂತರ ಹನುಮಂತನ ಜೊತೆ ಸುಗ್ರೀವನನ್ನು ಸ್ನೇಹಿತನಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡನು.

ಸಪ್ತ ತಾಲನ್ ವಿನಿರ್ಭಿದ್ಯ ಶರೇಣೈಕೇನ ಪಶ್ಯತಃ। ಪಾದೇನ ದುನ್ದುಭೇಃ ಕಾಯಞ್ಚಿಕ್ಷೇಪ ದಶಯೋಜನಮ್

ಅವನ ಮುಂದೆ ರಾಮನು ಒಂದು ಬಾಣದಿಂದ ಏಳು ತಾಳಗಿಡಗಳನ್ನು ಹೊಡೆದನು. ಕಾಲಿನಿಂದ ದುಂದುಭಿಯ ಶರೀರವನ್ನು ಹತ್ತು ಯೋಜನ ದೂರ ಎಸೆದನು.

ತದ್ರಿಪುಂ ಬಾಲಿನಂ ಹತ್ವಾ ಭ್ರಾತರಂ ವೈರಸಾರಿಣಮ್। ಕಿಷ್ಕಿನ್ಧಾಂ ಕಪಿರಜ್ಯಞ್ಚ ರುಮಾನ್ತಾರಾಂ ಸಮರ್ಪಯತ್

ಅವನ ಶತ್ರುವಾದ ಬಾಲಿಯನ್ನು, ಅವನ ಶತ್ರು ಸಹೋದರನನ್ನು ಕೊಂದು, ಕಿಷ್ಕಿಂಧೆಯ ವಾನರರಾಜ್ಯವನ್ನೂ, ರೂಪೆಯನ್ನು ಸುಗ್ರೀವನಿಗೆ ಒಪ್ಪಿಸಿದನು.

ಋಷ್ಯಮೂಕೇಹರೀಶಾಯಕಿಷ್ಕಿನ್ಧೇಶೋಽಬ್ರವೀತ್ಸಚ । ಸೀತಾಂ ತ್ವಂ ಪ್ರಾಶ್ಯಸೇಯದ್ವತ್ ತಥಾ ರಾಮ ಕರೋಮಿತೇ

ಋಷ್ಯಮೂಕದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ವಾನರಾಧಿಪತಿ, ಕಿಷ್ಕಿಂಧೆಯ ರಾಜನು ಹೇಳಿದನು: 'ನಾನು ರಾಮನಿಗಾಗಿ ಹೇಗೆ ನೆರವಾಗುತ್ತೇನೆ, ಹೀಗೆಯೇ ನೀನು ಸೀತೆಯನ್ನು ಮರಳಿ ಪಡೆಯುತ್ತೀಯೆ.'

ತಛ್ರುತ್ವಾ ಮಾಲ್ಯವತ್ಪೃಷ್ಠೇ ಚಾತುರ್ಮಾಸ್ಯಂ ಚಕಾರಸಃ। ಕಿಷ್ಕಿನ್ಧಾಯಾಞ್ಚ ಸುಗ್ರೀವೋ ಯದಾ ನಾಯಾತಿ ದರ್ಶನಮ್

ಇದನ್ನು ಕೇಳಿ ರಾಮನು ಮಾಲ್ಯವಂತ ಪರ್ವತದಲ್ಲಿ ಚಾತುರ್ಮಾಸ್ಯ ವ್ರತವನ್ನು ಆಚರಿಸಿದನು. ಆದರೆ ಸುಗ್ರೀವನು ಕಿಷ್ಕಿಂಧೆಗೆ ಬಂದು ರಾಮನನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗಲಿಲ್ಲ.

ತದಾಽಬ್ರವೀತ್ತಂ ರಾಮೋಕ್ತಂ ಲಕ್ಷಮಣೋ ವ್ರಜ ರಾಘವಮ್। ನ ಸ ಸಙ್ಕುಚಿತಃ ಪನ್ಥಾ ಯೇನ ಬಾಲೀ ಹತೋ ಗತಃ

ಆಗ ರಾಮನು ಹೇಳಿದಂತೆ ಲಕ್ಷ್ಮಣನು ಹೇಳಿದನು: 'ರಾಘವನ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗು; ಬಾಲಿಯನ್ನು ಕೊಂದ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಈಗ ಯಾವುದೇ ಅಡ್ಡಿಯಿಲ್ಲ.'

ಸಮಯೇ ತಿಷ್ಠ ಸುಗ್ರೀವ ಮಾ ಬಾಲಿಪಥಮನ್ವಗಃ। ಸುಗ್ರೀವ ಆಹ ಸಂಸಕ್ತೋ ಗತಂ ಕಾಲಂ ನ ಬುದ್ಧವಾನ್

'ಸಮಯವನ್ನು ಕಾಯು ಸುಗ್ರೀವ, ಬಾಲಿಯ ಹಾದಿಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸಬೇಡ' ಎಂದು ಹೇಳಿದರು. ಸುಗ್ರೀವನು ಉತ್ತರಿಸಿದನು: 'ನಾನು ಕೆಲಸದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ್ದರಿಂದ ಕಾಲ ಹೋದುದನ್ನು ಗಮನಿಸಲಿಲ್ಲ.'