ಅಗ್ನಿಪುರಾಣಮ್

ಸರ್ವ್ವಪಾಪವಿನಿರ್ಮುಕ್ತಃ ಪ್ರಾಪ್ತಕಾಮೋ ದಿವಂ ವ್ರಜೇತ್ । ಲೇಖಯಿತ್ವಾ ಪುರಾಣಂ ಯೋ ದದ್ಯಾದ್ವಿಪ್ರೇಭ್ಯ ಉತ್ತಮಂ ।। ೩೮೩.

ಅವರು ಎಲ್ಲ ಪಾಪಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತರಾಗಿ, ಇಚ್ಛಿತ ಫಲವನ್ನು ಪಡೆದು ಸ್ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ. ಪುರಾಣವನ್ನು ಬರೆದು ಉತ್ತಮ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ಕೊಟ್ಟವನು ಕೂಡ ಅದೇ ಫಲವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.

ಸ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಮಾಪ್ನೋತಿ ಕುಲಾನಾಂ ಶತಮುದ್ಧರೇತ್ । ಏಕಂ ಶ್ಲೋಕಂ ಪಠೇದ್ಯಸ್ತು ಪಾಪಪಙ್ಕಾದ್ವಿಮುಚ್ಯತೇ ।। ೩೮೩.

ಯಾರು ಒಂದು ಶ್ಲೋಕವನ್ನಾದರೂ ಓದುತ್ತಾರೋ, ಅವರು ಪಾಪದ ಕೆಸರುಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತರಾಗುತ್ತಾರೆ. ಅವನು ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ತನ್ನ ವಂಶದ ನೂರು ತಲೆಮಾರುಗಳನ್ನು ಉದ್ಧರಿಸುತ್ತಾನೆ.

ತಸ್ಮಾದ್ವ್ಯಾಸ ಸದಾ ಶ್ರಾವ್ಯಂ ಶಿಷ್ಯಭ್ಯಃ ಸರ್ವದರ್ಶನಂ । ಶುಕಾದ್ಯೈರ್ಮುನಿಭಿಃ ಸಾರ್ದ್ಧಂ ಶ್ರೋತುಕಾಮೈಃ ಪುರಾಣಕಂ ।। ೩೮೩.

ಆದುದರಿಂದ, ವ್ಯಾಸ ಮಹರ್ಷೇ, ಈ ಪುರಾಣವನ್ನು ಎಲ್ಲ ದೃಷ್ಟಿಕೋನಗಳನ್ನು ತಿಳಿಸುವಂತೆ ಸದಾ ಶಿಷ್ಯರಿಗೆ ಕೇಳಿಸಬೇಕು; ಶುಕ ಮತ್ತು ಇತರ ಋಷಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಕೇಳಲು ಇಚ್ಛಿಸುವವರು ಕೂಡ ಇದನ್ನು ಕೇಳಬೇಕು.

ಆಗ್ನೇಯಂ ಪಠಿತಂ ಧ್ಯಾತಂ ಶುಭಂ ಸ್ಯಾದ್ ಭುಕ್ತಿಮುಕ್ತಿದಂ । ಅಗ್ನಯೇ ತು ನಮಸ್ತಸ್ಮೈ ಯೇನ ಗೀತಂ ಪುರಾಣಕಂ ।। ೩೮೩.

ಅಗ್ನೇಯ ಪುರಾಣವನ್ನು ಓದಿ ಧ್ಯಾನಿಸಿದರೆ ಅದು ಶುಭವನ್ನು ತರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಭೋಗವೂ ಮೋಕ್ಷವನ್ನೂ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಈ ಪುರಾಣವನ್ನು ಹಾಡಿದ ಅಗ್ನಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರಗಳು.

ವ್ಯಾಸ ಉವಾಚ ವಸಿಷ್ಠೇನ ಪುರಾ ಗೀತಂ ಸೂತೈತತ್ತೇ ಮಯೋದಿತಂ । ಪರಾವಿದ್ಯಾಽಪರಾವಿದ್ಯಾಸ್ವರೂಪಂ ಪರಮಂ ಪದಮ್ ।। ೩೮೩.

ವ್ಯಾಸನು ಹೇಳಿದನು: ಸೂತ, ಇದು ಹಿಂದೆ ವಸಿಷ್ಠರು ಹಾಡಿದದ್ದು, ಅದನ್ನು ನಾನು ನಿನಗೆ ವಿವರಿಸಿದ್ದೇನೆ. ಇದು ಪರಾ ಮತ್ತು ಅಪರಾ ವಿದ್ಯೆಗಳ ನಿಜ ಸ್ವರೂಪವನ್ನೂ ಪರಮ ಪದವನ್ನೂ ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.

ಆಗ್ನಯಂ ದುರ್ಲಭಂ ರೂಪಂ ಪ್ರಾಪ್ಯತೇ ಭಾಗ್ಯಸಂಯುತೈಃ । ಧ್ಯಾಯನ್ತೋ ಬ್ರಹ್ಮ ಚಾಗ್ನೇಯಂ ಪುರಾಣಂ ಹರಿಮಾಗತಾಃ ।। ೩೮೩.

ಅಗ್ನೇಯ ಪುರಾಣದ ಅಪರೂಪದ ರೂಪವನ್ನು ಅದೃಷ್ಟವಂತರು ಮಾತ್ರ ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ. ಬ್ರಹ್ಮನನ್ನೂ ಅಗ್ನೇಯ ಪುರಾಣವನ್ನೂ ಧ್ಯಾನಿಸಿದ ಋಷಿಗಳು ಹರಿಯನ್ನು ತಲುಪಿದರು.

ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿನಸ್ತಥಾ ವಿದ್ಯಾಂ ರಾಜ್ಯಂ ರಾಜ್ಯಾರ್ಥಿನೋ ಗತಾಃ । ಅಪುತ್ರಾಃ ಪುತ್ರಿಣಃ ಸನ್ತಿ ನಾಶ್ರಯಾ ಆಶ್ರಯಂ ಗತಾಃ ।। ೩೮೩.

ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಬಯಸಿದವರು ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಪಡೆದರು, ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಬಯಸಿದವರು ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಪಡೆದರು; ಮಕ್ಕಳಿಲ್ಲದವರು ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಪಡೆದರು, ಆಶ್ರಯವಿಲ್ಲದವರು ಆಶ್ರಯವನ್ನು ಪಡೆದರು.

ಸೌಭಾಗ್ಯಾರ್ಥೀ ಚ ಸೌಭಾಗ್ಯಂ ಮೋಕ್ಷಂ ಮೋಕ್ಷಾರ್ಥಿನೋ ಗತಾಃ । ಲಿಖನ್ತೋ ಲೇಖಯನ್ತಶ್ಚ ನಿಷ್ಪಾಪಾಶ್ಚ ಶ್ರಿಯಂ ಗತಾಃ ।। ೩೮೩.

ಸೌಭಾಗ್ಯವನ್ನು ಬಯಸಿದವರು ಸೌಭಾಗ್ಯವನ್ನು ಪಡೆದರು, ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ಬಯಸಿದವರು ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ಪಡೆದರು; ಇದನ್ನು ಬರೆಯುವವರು ಅಥವಾ ಬರೆಯಿಸಿದವರು ಪಾಪರಹಿತರಾಗಿ ಶ್ರೀಮಂತರಾದರು.

ಶುಕಪೈಲಮುಖೈಃ ಸೂತ ಆಗ್ನೇಯನ್ತು ಪುರಾಣಕಂ । ರೂಪಂ ಚಿನ್ತಯ ಯಾತಾಸಿ ಭುಕ್ತಿಂ ಮುಕ್ತಿಂ ನ ಸಂಶಯಃ ೩೮೩.

ಸೂತ, ಶುಕ, ಪೈಲ ಮತ್ತು ಇತರರು ಅಗ್ನೇಯ ಪುರಾಣವನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸಿ ಪಡೆದುಕೊಂಡರು; ಇದರ ರೂಪವನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸಿದರೆ ಭೋಗವೂ ಮೋಕ್ಷವೂ ಖಂಡಿತವಾಗಿಯೂ ಸಿಗುತ್ತದೆ—ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ.

ಸೂತ ಉವಾಚ ವ್ಯಾಸಪ್ರಸಾದಾದಾಗ್ನೇಯಂ ಪುರಾಣಂ ಶ್ರುತಮಾದರಾತ್ ।। ೩೮೩.

ಸೂತನು ಹೇಳಿದನು: ವ್ಯಾಸರ ಅನುಗ್ರಹದಿಂದ ಅಗ್ನೇಯ ಪುರಾಣವನ್ನು ಗೌರವದಿಂದ ಕೇಳಲಾಗಿದೆ.

ಆಗ್ನೇಯಂ ಬ್ರಹ್ಮರೂಪಂ ಹಿ ಮುನಯಃ ಶೌನಕಾದಯಃ । ಭವನ್ತೋ ನೈಮಿಷಾರಣ್ಯೇ ಯಜನ್ತೋ ಹರಿಮೀಶ್ವರಂ ।। ೩೮೩.

ಶೌನಕ ಮುಂತಾದ ಋಷಿಗಳು ಅಗ್ನೇಯ ಪುರಾಣವನ್ನು ಬ್ರಹ್ಮನ ರೂಪವೆಂದು ಭಾವಿಸಿ, ನೈಮಿಷಾರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಹರಿಯನ್ನಾದ್ಯಂತ ಯಜ್ಞ ಮಾಡಿದರು.

ತಿಷ್ಠನ್ತಃ ಶ್ರದ್ಧಯಾ ಯುಕ್ತಾಸ್ತಸ್ಮಾದ್ವಃ ಸಮುದೀರಿತಮ್ । ಅಗ್ನಿನಾ ಪ್ರೋಕ್ತಮಾಗ್ನೇಯಂ ಪುರಾಣಂ ವೇದಸಮ್ಮಿತಂ ।। ೩೮೩.

ಅವರು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಅಲ್ಲೇ ನಿಂತು ಇದನ್ನು ನಿಮಗೆ ವಿವರಿಸಿದರು; ಅಗ್ನಿಯು ಹೇಳಿದ ಅಗ್ನೇಯ ಪುರಾಣವು ವೇದದ ಸಮಾನವಾಗಿದೆ.

ಬ್ರಹ್ಮವಿದ್ಯಾದ್ವಯೋಪೇತಂ ಭುಕ್ತಿದಂ ಮುಕ್ತಿದಂ ಮಹತ್ । ನಾಸ್ಮಾತ್ಪರತರಃ ಸಾರೋ ನಾಸ್ಮಾತ್ಪರತರಃ ಸುಹೃತ್ ।। ೩೮೩.

ಬ್ರಹ್ಮಜ್ಞಾನದಿಂದ ಕೂಡಿದ ಈ ಪುರಾಣವು ಭೋಗವನ್ನೂ ಮೋಕ್ಷವನ್ನೂ ನೀಡುತ್ತದೆ, ಇದು ಮಹತ್ತರವಾಗಿದೆ; ಇದಕ್ಕಿಂತ ಶ್ರೇಷ್ಠವಾದ ಸಾರವೂ ಇಲ್ಲ, ಇದಕ್ಕಿಂತ ಉತ್ತಮವಾದ ಸ್ನೇಹಿತನೂ ಇಲ್ಲ.

ನಾಸ್ಮಾತ್ಪರತರೋ ಗ್ರನ್ಥೋ ನಾಸ್ಮಾತ್ಪರತರಾ ಗತಿಃ । ನಾಸ್ಮಾತ್ಪರತರಂ ಶಾಸ್ತ್ರಂ ನಾಸ್ಮಾತ್ಪರತರಾ ಶ್ರುತಿಃ ।। ೩೮೩.

ಇದಕ್ಕಿಂತ ಶ್ರೇಷ್ಠವಾದ ಗ್ರಂಥವೂ ಇಲ್ಲ, ಇದಕ್ಕಿಂತ ಉತ್ತಮವಾದ ಮಾರ್ಗವೂ ಇಲ್ಲ; ಇದಕ್ಕಿಂತ ಮೇಲುಪಡುವ ಶಾಸ್ತ್ರವೂ ಇಲ್ಲ, ಇದಕ್ಕಿಂತ ಶ್ರೇಷ್ಠವಾದ ವೇದವೂ ಇಲ್ಲ.

ನಾಸ್ಮಾತ್ಪರತರಂ ಜ್ಞಾನಂ ನಾಸ್ಮಾತ್ಪರತರಾ ಸ್ಮೃತಿಃ । ನಾಸ್ಮಾತ್ಪರೋ ಹ್ಯಾಗಮೋಽಸ್ತಿ ನಾಸ್ಮಾದ್ವಿದ್ಯಾ ಪರಾಽಸ್ತಿ ಹಿ ।। ೩೮೩.

ಇದಕ್ಕಿಂತ ಶ್ರೇಷ್ಠವಾದ ಜ್ಞಾನವೂ ಇಲ್ಲ, ಇದಕ್ಕಿಂತ ಮೇಲುಪಡುವ ಸ್ಮೃತಿಯೂ ಇಲ್ಲ; ಇದಕ್ಕಿಂತ ಮೇಲುಪಡುವ ಆಗಮವೂ ಇಲ್ಲ, ಇದಕ್ಕಿಂತ ಮೇಲುಪಡುವ ವಿದ್ಯೆಯೂ ಇಲ್ಲ.

ನಾಸ್ಮಾತ್ಪರಃ ಸ್ಯಾತ್ಸಿದ್ಧಾನ್ತೋ ನಾಸ್ಮಾತ್ಪರಮಮಙ್ಗಲಮ್ । ನಾಸ್ಮಾತ್ಪರೋಽಸ್ತಿ ವೇದಾನ್ತಃ ಪುರಾಣಂ ಪರಮನ್ತ್ವಿದಂ ।। ೩೮೩.

ಇದಕ್ಕಿಂತ ಮೇಲುಪಡುವ ಸಿದ್ಧಾಂತವೂ ಇಲ್ಲ, ಇದಕ್ಕಿಂತ ಶ್ರೇಷ್ಠವಾದ ಶುಭವೂ ಇಲ್ಲ; ಇದಕ್ಕಿಂತ ಮೇಲುಪಡುವ ವೇದಾಂತವೂ ಇಲ್ಲ—ಈ ಪುರಾಣವೇ ಪರಮವಾದದು.

ನಾಸ್ಮಾತ್ಪರತರಂ ಭೂಮೌ ವಿದ್ಯತೇ ವಸ್ತು ದುರ್ಲಭಮ್ । ಆಗ್ನೇಯೇ ಹಿ ಪುರಾಣೇಽಸ್ಮಿನ್ ಸರ್ವವಿದ್ಯಾಃ ಪ್ರದರ್ಶಿತಾಃ ।। ೩೮೩.

ಈ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಇದಕ್ಕಿಂತ ಅಪರೂಪವಾದ ವಸ್ತುವೇ ಇಲ್ಲ; ಈ ಅಗ್ನೇಯ ಪುರಾಣದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಾ ವಿಧದ ವಿದ್ಯೆಗಳೂ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಸರ್ವೇ ಮತ್ಸ್ಯಾವತಾರಾದ್ಯಾ ಗೀತಾ ರಾಮಾಯಣನ್ತ್ವಿಹ । ಹರಿವಂಶೋ ಭಾರತಞ್ಚ ನವ ಸರ್ಗಾಃ ಪ್ರದರ್ಶಿತಾಃ ।। ೩೮೩.

ಮತ್ಸ್ಯಾವತಾರದಿಂದ ಆರಂಭಿಸಿ ಎಲ್ಲಾ ಅವತಾರಗಳೂ, ರಾಮಾಯಣ, ಹರಿವಂಶ, ಮಹಾಭಾರತ ಮತ್ತು ಒಂಬತ್ತು ಸೃಷ್ಟಿಗಳ ವಿವರಗಳೂ ಇಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಆಗಮೋ ವೈಷ್ಣವೋ ಗೀತಃ ಪೂಜಾದೀಕ್ಷಾಪ್ರತಿಷ್ಠಯಾ । ಪವಿತ್ರಾರೋಹಣಾದೀನಿ ಪ್ರತಿಮಾಲಕ್ಷಣಾದಿಕಂ ।। ೩೮೩.

ವೈಷ್ಣವ ಪರಂಪರೆ, ಪೂಜೆ, ದೀಕ್ಷೆ, ಪ್ರತಿಷ್ಠೆ, ಪವಿತ್ರಾರೋಹಣ ಮುಂತಾದ ವಿಧಿಗಳು, ಪ್ರತಿಮೆಗಳ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ವಿವರಗಳೂ ಇಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಪ್ರಾಸಾದಲಕ್ಷಣಾದ್ಯಞ್ಚ ಮನ್ತ್ರಾ ವೈ ಭುಕ್ತಿಭುಕ್ತಿದಾಃ । ಶೈವಾಗಮಸ್ತದರ್ಥಶ್ಚ ಶಾಕ್ತೇಯಃ ಸೌರ ಏವ ಚ ।। ೩೮೩.

ಮಂದಿರಗಳ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಮತ್ತು ಭೋಗವೂ ಮೋಕ್ಷವನ್ನೂ ನೀಡುವ ಮಂತ್ರಗಳು, ಶಿವ, ಶಕ್ತಿಯ ಮತ್ತು ಸೂರ್ಯನ ಆಗಮಗಳು ಈ ಉದ್ದೇಶಗಳಿಗೆ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ಮಣ್ಡಲಾನಿ ಚ ಬಾಸ್ತುಶ್ಚ ಮನ್ತ್ರಾಣಿ ವಿವಿಧಾನಿ ಚ । ಪ್ರತಿಸರ್ಗಶ್ಚಾನುಗೀತೋ ಬ್ರಹ್ಮಾಣ್ಡಪರಿಮಣ್ಡಲಂ ।। ೩೮೩.

ವಿವಿಧ ಮಂಡಲಗಳು, ಮನೆ ಕಟ್ಟುವ ನಿಯಮಗಳು, ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಮಂತ್ರಗಳು, ಪ್ರಪಂಚದ ಎರಡನೇ ಸೃಷ್ಟಿ ಮತ್ತು ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡದ ಗಾತ್ರವನ್ನು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಗೀತೋ ಭುವನಕೋಷಶ್ಚ ದ್ವೀಪವರ್ಷಾದಿನಿಮ್ನಗಾಃ । ಗಯಾಗಙ್ಗಾಪ್ರಯಾಗಾದಿ-ತೀರ್ಥಮಾಹಾತ್ಮ್ಯಮೀರಿತಂ ।। ೩೮೩.

ಲೋಕಗಳ ವಿನ್ಯಾಸ, ದ್ವೀಪಗಳು, ಖಂಡಗಳು, ನದಿಗಳು ಮತ್ತು ಗಯಾ, ಗಂಗಾ, ಪ್ರಯಾಗ ಮುಂತಾದ ಪವಿತ್ರ ಸ್ಥಳಗಳ ಮಹಿಮೆ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಜ್ಯೋತಿಶ್ಚಕ್ರಂ ಜ್ಯೋತಿಷಾದಿ ಗೀತೋ ಯುದ್ಧಜಯಾರ್ಣವಃ । ಮನ್ವನ್ತರಾದಯೋ ಗೀತಾಃ ಧರ್ಮಾ ವರ್ಣಾದಿಕಸ್ಯ ಚ ।। ೩೮೩.

ಜ್ಯೋತಿಚಕ್ರ, ಜ್ಯೋತಿಷ್ಯ ಶಾಸ್ತ್ರ, ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಜಯದ ಕಥೆಗಳು, ಮನ್ವಂತರಗಳು ಮತ್ತು ವರ್ಣಾದಿಗಳ ಧರ್ಮಗಳು ಇಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಅಶೌಚಂ ದ್ರವ್ಯಶುದ್ಧಿಶ್ಚ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತಂ ಪ್ರದರ್ಶಿತಂ । ರಾಜಧರ್ಮ್ಮಾ ದಾನಧರ್ಮಾ ವ್ರತಾನಿ ವಿವಿಧಾನಿ ಚ ।। ೩೮೩.

ಅಶೌಚ, ವಸ್ತುಗಳ ಶುದ್ಧೀಕರಣ, ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತ, ರಾಜಧರ್ಮ, ದಾನದ ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ವಿವಿಧ ವ್ರತಗಳು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ.

ವ್ಯವಹಾರಾಃ ಶಾನ್ತಯಶ್ಚ ಋಗ್ವೇದಾದಿವಿಧಾನಕಂ । ಸೂರ್ಯವಂಶಃ ಸೋಮವಂಶೋ ಧನುರ್ವೇದಶ್ಚ ವೈದ್ಯಕಂ ।। ೩೮೩.

ವ್ಯವಹಾರಗಳು, ಶಾಂತಿ ವಿಧಿಗಳು, ಋಗ್ವೇದ ಮೊದಲಾದ ವಿಧಿಗಳು, ಸೂರ್ಯವಂಶ, ಚಂದ್ರವಂಶ, ಧನುರ್ವೇದ ಮತ್ತು ವೈದ್ಯಶಾಸ್ತ್ರ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಗಾನ್ಧರ್ವ್ವವೇದೋಽರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರಂ ಮೀಮಾಂಸಾ ನ್ಯಾಯವಿಸ್ತರಃ । ಪುರಾಣಸಂಖ್ಯಾಮಾಹಾತ್ಮ್ಯಂ ಛನ್ದೋ ವ್ಯಾಕರಣಂ ಸ್ಮೃತಂ ।। ೩೮೩.

ಗಾಂಧರ್ವ ವೇದ, ಅರ್ಥಶಾಸ್ತ್ರ, ಮೀಮಾಂಸಾ ಮತ್ತು ನ್ಯಾಯಶಾಸ್ತ್ರದ ವಿವರ, ಪುರಾಣಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಮತ್ತು ಮಹಿಮೆ, ಛಂದಸ್ಸು, ವ್ಯಾಕರಣ ಇವುಗಳು ಇಲ್ಲಿ ನೆನಪಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಅಹಙ್ಕಾರೋ ನಿಘಣ್ಟುಶ್ಚ ಶಿಕ್ಷಾ ಕಲ್ಪ ಇಹೋದಿತಃ । ಸ್ಮೃತಃ ನೈಮಿತ್ತಿಕಃ ಪ್ರಾಕೃತಿಕೋ ಲಯ ಆತ್ಯನ್ತಿಕಃ ।। ೩೮೩.

ಅಹಂಕಾರ, ನಿಘಂಟು, ಶಿಕ್ಷಾ, ಕಲ್ಪ ಇವುಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ; ನೈಮಿತ್ತಿಕ, ಪ್ರಾಕೃತಿಕ ಮತ್ತು ಅಂತಿಮ ಲಯಗಳು ನೆನಪಿಸಲಾಗಿದೆ.

ವೇದಾನ್ತಂ ಬ್ರಹ್ಮವಿಜ್ಞಾನಂ ಯೋಗೀ ಹ್ಯಷ್ಟಾಙ್ಗ ಈರಿತಃ । ಸ್ತೋತ್ರಂ ಪುರಾಣಮಾಹಾತ್ಮ್ಯಂ ವಿದ್ಯಾ ಹ್ಯಷ್ಟಾದಶ ಸ್ಮೃತಾಃ ।। ೩೮೩.

ವೇದಾಂತ, ಬ್ರಹ್ಮಜ್ಞಾನ, ಅಷ್ಟಾಂಗ ಯೋಗವನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ; ಸ್ತೋತ್ರಗಳು, ಪುರಾಣಗಳ ಮಹಿಮೆ ಮತ್ತು ಹದಿನೆಂಟು ವಿದ್ಯೆಗಳು ನೆನಪಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಋಗ್ವೇದಾದ್ಯಾಃ ಪರಾ ಹ್ಯತ್ರ ಪರಾವಿದ್ಯಾಕ್ಷರಂ ಪರಂ । ಸಪ್ರಪಞ್ಚಂ ನಿಷ್ಪ್ರಪಞ್ಚಂ ಬ್ರಹ್ಮಣೋ ರೂಪಮೀರಿತಂ ।। ೩೮೩.

ಇಲ್ಲಿ ಋಗ್ವೇದ ಮೊದಲಾದವುಗಳು ಪರಮವಾದವು, ಪರಮ ವಿದ್ಯೆ ಅಕ್ಷರವೂ ಇದೆ; ಪ್ರಪಂಚದೊಂದಿಗೆ ಇರುವ ಮತ್ತು ಪ್ರಪಂಚದಿಂದ ಹೊರಗಿನ ಬ್ರಹ್ಮನ ರೂಪಗಳು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ.