ಅಗ್ನಿಪುರಾಣಮ್

ಓಂತತ್ಸದಿತಿ ನಿರ್ದೇಶೋ ಬ್ರಹ್ಮಣಸ್ತ್ರಿವಿಧಃ ಸ್ಮೃತಃ । ಯಜ್ಞದಾನಾದಿಕಂ ಕರ್ಮ್ಮ ಭುಕ್ತಿಮುಕ್ತಿಪ್ರದಂ ನೃಣಂ ।। ೩೮೧.

'ಓಂ', 'ತತ್', 'ಸತ್' ಎಂಬ ಮೂರು ಹೆಸರುಗಳು ಬ್ರಹ್ಮನಿಗೆ ಸೂಚನೆ. ಯಜ್ಞ, ದಾನ ಮತ್ತು ಇತರ ಕರ್ಮಗಳು ಜನರಿಗೆ ಭೋಗ ಮತ್ತು ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ಕೊಡುತ್ತವೆ.

ಅನಿಷ್ಟಮಿಷ್ಟಂ ಮಿಶಞ್ಚ ತ್ರಿವಿಂಧಂ ಕರ್ಮಣಃ ಫಲಂ । ಭವತ್ಯತ್ಯಾಗಿನಾಂ ಪ್ರೇತ್ಯ ನ ತು ಸನ್ನ್ಯಾಸಿನಾಂ ಕ್ಕಚಿತ್ ।। ೩೮೧.

ಅನಿಷ್ಟ, ಇಷ್ಟ ಮತ್ತು ಮಿಶ್ರ—ಈ ಮೂರು ವಿಧದ ಫಲಗಳು ತ್ಯಾಗವಿಲ್ಲದವರಿಗೆ ಮೃತ್ಯುವಿನ ನಂತರ ದೊರೆಯುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಸನ್ನ್ಯಾಸಿಗಳಿಗೆ ಯಾವಾಗಲೂ ಇಲ್ಲ.

ತಾಮಸಃ ಕರ್ಮಸಂಯೋಗಾತ್ ಮೋಹಾತ್ಕ್ಲೇಶಭಯಾದಿಕಾತ್ । ರಾಜಸಃ ಸಾತ್ತ್ವಿಕೋಽಕಾಮಾತ್ ಪಞ್ಚೈತೇ ಕರ್ಮಹೇತವಃ ।। ೩೮೧.

ತಾಮಸಿಕವು ತಪ್ಪು ಕರ್ಮದಿಂದ, ಮೋಹದಿಂದ, ದುಃಖ, ಭಯ ಮುಂತಾದವುಗಳಿಂದ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ರಾಜಸಿಕ, ಸಾತ್ವಿಕ ಮತ್ತು ಆಸೆ ಇಲ್ಲದವು—ಈ ಐದು ಕರ್ಮಕ್ಕೆ ಕಾರಣ.

ಏಕಂ ಜ್ಞಾನಂ ಸಾತ್ತ್ವಿಕಂ ಸ್ಯಾತ್ ಪೃಥಗ್‌ ಜ್ಞಾನ್ತು ರಾಜಸಂ । ಅತತ್ತ್ವಾರ್ಥನ್ತಾಮಸಂ ಸ್ಯಾತ್ ಕರ್ಮಾಕಾಮಾಯ ಸಾತ್ತ್ವಿಕಂ ।। ೩೮೧.

ಒಂದು ಜ್ಞಾನ ಸಾತ್ವಿಕವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ವಿಭಿನ್ನವಾದ ಜ್ಞಾನ ರಾಜಸಿಕ. ಸತ್ಯವಿರದ ಜ್ಞಾನ ತಾಮಸಿಕ. ಆಸೆ ಇಲ್ಲದೆ ಮಾಡಿದ ಕರ್ಮ ಸಾತ್ವಿಕ.

ಕಾಮಾಯ ರಾಜಸಂ ಕರ್ಮ ಮೋಹಾತ್ ಕರ್ಮ ತು ತಾಮಸಂ । ಸಿದ್ಧ್ಯಸಿದ್ಧ್ಯೋಃ ಸಮಃ ಕರ್ತ್ತಾ ಸಾತ್ತ್ವಿಕೋ ರಾಜಸೋಽತ್ಯಪಿ ।। ೩೮೧.

ಕಾಮಕ್ಕಾಗಿ ಮಾಡಿದ ಕರ್ಮ ರಾಜಸಿಕ. ಮೋಹದಿಂದ ಮಾಡಿದ ಕರ್ಮ ತಾಮಸಿಕ. ಯಶಸ್ಸು ಮತ್ತು ವಿಫಲತೆಯಲ್ಲಿ ಸಮಭಾವದಿಂದಿರುವ ಕರ್ತೃ ಸಾತ್ವಿಕ, ರಾಜಸಿಕನೂ ಆಗಿರಬಹುದು.

ಶಠೋಽಲಸಸ್ತಾಮಸಃ ಸ್ಯಾತ್ ಕಾರ್ಯ್ಯಾದಿಧೀಶ್ಚ ಸಾತ್ತ್ವಿಕೀ । ಕಾರ್ಯ್ಯಾರ್ಥಂ ಸಾ ರಾಜಸೀ ಸ್ಯಾದ್ವಿಪರೀತಾ ತು ತಾಮಸೀ ।। ೩೮೧.

ಮೋಸಗಾರ ಮತ್ತು ಸೋಮಾರಿ ತಾಮಸಿಕ. ಕರ್ತವ್ಯವನ್ನು ಬಲವಾಗಿ ಹಿಡಿದಿರುವ ಬುದ್ಧಿ ಸಾತ್ವಿಕ. ಕೇವಲ ಕಾರ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಇದ್ದರೆ ರಾಜಸಿಕ. ವಿರುದ್ಧವಾದರೆ ತಾಮಸಿಕ.

ಮನೋಧೃತಿಃ ಸಾತ್ತ್ವಿಕೀ ಸ್ಯಾತ್ ಪ್ರೀತಿಕಾಮೇತಿ ರಾಜಸೀ । ತಾಮಸೀ ತು ಪ್ರಶೋಕಾದೌ ಸುಖಂ ಸತ್ತ್ವಾತ್ತದನ್ತಗಂ ।। ೩೮೧.

ಮನಸ್ಸಿನ ಸ್ಥೈರ್ಯ ಸಾತ್ವಿಕ. ಸುಖವನ್ನು ಹುಡುಕುವುದು ರಾಜಸಿಕ. ದುಃಖ ಮುಂತಾದವುಗಳಿಂದ ಉಂಟಾದದು ತಾಮಸಿಕ. ಸುಖವು ಸತ್ವದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿ, ಅದರಲ್ಲಿ ಅಂತ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.

ಸುಖಂ ತದ್ರಾಜಸಞ್ಚಾಗ್ರೇ ಅನ್ತೇ ದುಃಖನ್ತು ತಾಮಸಂ । ಅತಃ ಪ್ರವೃತ್ತಿರ್ಭೂತಾನಾಂ ಯೇನ ಸರ್ವಮಿದನ್ತತಂ ।। ೩೮೧.

ರಾಜಸಿಕ ಸುಖ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಸುಖ, ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ದುಃಖ. ತಾಮಸಿಕವು ಯಾವಾಗಲೂ ದುಃಖ. ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಹೀಗೆ ನಡೆಯುತ್ತವೆ, ಇದರಿಂದೆಲ್ಲವೂ ವಿಶ್ವ ತುಂಬಿದೆ.

ಸ್ವಕರ್ಮಣಾ ತಮಭ್ಯರ್ಚ್ಯ ವಿಷ್ಣುಂ ಸಿದ್ಧಿಞ್ಚ ವಿನ್ದತಿ । ಕರ್ಮಣಾ ಮನಸಾ ವಾಚಾ ಸರ್ವಾವಸ್ಥಾಸು ಸರ್ವದಾ ।। ೩೮೧.

ತಾನು ಮಾಡುವ ಕೆಲಸದಿಂದ ವಿಷ್ಣುವನ್ನು ಆರಾಧಿಸಿದರೆ ಪರಿಪೂರ್ಣತೆ ಸಿಗುತ್ತದೆ. ಕೆಲಸ, ಮನಸ್ಸು ಮತ್ತು ಮಾತಿನಿಂದ, ಎಲ್ಲ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿಯೂ ಯಾವಾಗಲೂ ಹೀಗೆ ಮಾಡಬೇಕು.

ಬ್ರಹ್ಮಾದಿಸ್ತಮ್ಭಪರ್ಯನ್ತಂ ಜಗದ್ವಿಷ್ಣುಞ್ಚ ವೇತ್ತಿ ಯಃ । ಸಿದ್ಧಿಮಾಪ್ನೋತಿ ಭಗವದ್ಭಕ್ತೋ ಭಾಗವತೋ ಧ್ರುವಂ ।। ೩೮೧.

ಬ್ರಹ್ಮದಿಂದ ಹಿಡಿದು ಹುಲ್ಲಿನ ತುದಿವರೆಗೆ ಇರುವ ಜಗತ್ತನ್ನೂ, ವಿಷ್ಣುವನ್ನೂ ಯಾರು ತಿಳಿದಿರುತ್ತಾರೋ, ಅವರು ಭಗವಂತನ ಭಕ್ತರಾಗಿಯೂ, ಭಾಗವತರಾಗಿಯೂ ಖಂಡಿತವಾಗಿಯೇ ಪರಿಪೂರ್ಣತೆಯನ್ನು ಸಾಧಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಅಗ್ನಿರುವಾಚ ಯಮಗೀತಾಂ ಪ್ರವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ಉಕ್ತಾ ಯಾ ನಾಚಿಕೇತಸೇ । ಪಠತಾಂ ಶ್ರೃಣ್ವತಾಂ ಭುಕ್ತ್ಯೈ ಮುಕ್ತ್ಯೈ ಮೋಕ್ಷಾರ್ಥಿನಾಂ ಸತಾಂ ।। ೩೮೨.

ಅಗ್ನಿ ಹೇಳಿದರು: ನಾನು ಯಮನು ನಚಿಕೇತಸಿಗೆ ಹೇಳಿದ ಗೀತೆಯನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ. ಇದನ್ನು ಓದುತ್ತಾ ಅಥವಾ ಕೇಳುತ್ತಾ, ಭೋಗವನ್ನಾಗಲಿ, ಮುಕ್ತಿಯನ್ನಾಗಲಿ, ಏನು ಬೇಕಾದರೂ ಹಂಬಲಿಸುವ ಸದ್ಗುಣಿಗಳೆಲ್ಲಾ ತಮ್ಮ ಇಷ್ಟಫಲವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಯಮ ಉವಾಚ ಆಸನಂ ಶಯನಂ ಯಾನಪರಿಧಾನಗೃಹಾದಿಕಮ್ । ವಾಞ್ಛತ್ಯಹೋಽತಿಮೋಹೇನ ಸುಸ್ಥಿರಂ ಸ್ವಯಮಸ್ಥಿರಃ ।। ೩೮೨.

ಯಮನು ಹೇಳಿದರು: ಸ್ವತಃ ನಿಶ್ಚಿತವಲ್ಲದವನು, ಗಾಢ ಮೋಹದಿಂದ ಸದಾ ಸ್ಥಿರವಾದ ಆಸನ, ಹಾಸಿಗೆ, ವಾಹನ, ಬಟ್ಟೆ, ಮನೆ ಮತ್ತಿತರ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಬಯಸುತ್ತಾನೆ.

ಭೋಗೇಷ್ವಶಕ್ತಿಃ ಸತತಂ ತಥೈವಾತ್ಮಾವಲೋಕನಂ । ಶ್ರೇಯಃ ಪರಂ ಮನುಷ್ಯಾಣಾಂ ಕಪಿಲೋದ್ಗೀತಮೇವ ಹಿ ।। ೩೮೨.

ಸಂತೋಷವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುವ ಶಕ್ತಿಯಿಲ್ಲದಿರುವುದು, ಹಾಗೆಯೇ ಸ್ವಪರಿಶೀಲನೆ ಮಾಡುವುದು—ಇವುಗಳೇ ಮಾನವರಿಗೆ ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾದ ಹಿತ, ಇದನ್ನು ಕಪಿಲನು ಹಾಡಿದ್ದಾನೆ.

ಸರ್ವ್ವತ್ರ ಸಮದರ್ಶಿತ್ವಂ ನಿರ್ಮ್ಮಮತ್ವಮಸಙ್ಗತಾ । ಶ್ರೇಯಃ ಪರಂ ಮನುಷ್ಯಾಣಾಂ ಗೀತಂ ಪಞ್ಚಶಿಖೇನ ಹಿ ।। ೩೮೨.

ಎಲ್ಲೆಡೆ ಸಮದೃಷ್ಟಿಯಿರುವುದು, ಅಹಂಕಾರವಿಲ್ಲದಿರುವುದು, ಆಸಕ್ತಿಯಿಲ್ಲದಿರುವುದು—ಇವುಗಳೇ ಮಾನವರಿಗೆ ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾದ ಹಿತ, ಇದನ್ನು ಪಂಚಶಿಖನು ಹಾಡಿದ್ದಾನೆ.

ಆಗರ್ಭಜನ್ಮಬಾಲ್ಯಾದಿವಯೋಽವಸ್ಥಾದಿವೇದನಂ । ಶ್ರೇಯಃ ಪರಂ ಮನುಷ್ಯಾಣಾಂ ಗಙ್ಗಾವಿಷ್ಣುಪ್ರಗೀತಕಂ ।। ೩೮೨.

ಗರ್ಭದಲ್ಲಿರುವಾಗಿನಿಂದ ಹುಟ್ಟು, ಬಾಲ್ಯ ಮತ್ತು ಹೀಗೆ ಹಂತ ಹಂತವಾಗಿ ಅರಿವಿರುವುದು—ಇದು ಮಾನವರಿಗೆ ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾದ ಹಿತ, ಇದನ್ನು ಗಂಗಾವಿಷ್ಣುನು ಹಾಡಿದ್ದಾನೆ.

ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕಾದಿದುಃಖಾನಾಮಾದ್ಯನ್ತಾದಿಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಾ । ಶ್ರೇಯಃ ಪರಂ ಮನುಷ್ಯಾಣಾಂ ಜನಕೋದ್ಗೀತಮೇವ ಚ ।। ೩೮೨.

ದೇಹದೂಡಗಿನ ಮತ್ತು ಇತರ ದುಃಖಗಳ ಆರಂಭ, ಅಂತ್ಯ ಮತ್ತು ಕಾರಣಗಳಿಗೆ ಪರಿಹಾರ ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುವುದು—ಇದು ಮಾನವರಿಗೆ ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾದ ಹಿತ, ಇದನ್ನು ಜನಕನು ಹಾಡಿದ್ದಾನೆ.

ಅಭಿನ್ನಯೋರ್ಭೇದಕರಃ ಪ್ರತ್ಯಯೋ ಯಃ ಪರಾತ್ಮನಃ । ತಚ್ಛಾನ್ತಿಪರಮಂ ಶ್ರೇಯೋ ಬ್ರಹ್ಮೋದ್ಗೀತಮುದಾಹೃತಂ ।। ೩೮೨.

ಅಭಿನ್ನವಾದ ಪರಮಾತ್ಮ ಮತ್ತು ಜೀವಾತ್ಮನ ನಡುವೆ ಭೇದವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುವ ಭಾವನೆ—ಅದನ್ನು ಶಾಂತಗೊಳಿಸುವುದೇ ಪರಮ ಹಿತ, ಇದನ್ನು ಬ್ರಹ್ಮನು ಹಾಡಿದ್ದಾನೆ.

* ಕರ್ತ್ತವ್ಯಮಿತಿ ಯತ್ಕರ್ಮ್ಮ ಋಗ್ಯಜುಃಸಾಮಸಂಜ್ಞಿತಂ । ಕುರುತೇ ಶ್ರೇಯಸೇ ಸಙ್ಗಾಜ್ಜೈಗೀಷವ್ಯೇಣ ಗೀಯತೇ ।। ೩೮೨.

ಋಗ್ವೇದ, ಯಜುರ್ವೇದ, ಸಾಮವೇದ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಯಾವ ಕಾರ್ಯವನ್ನಾದರೂ, ಹಿತಕ್ಕಾಗಿ, ಆಸಕ್ತಿಯಿಲ್ಲದೆ ಮಾಡುವುದೇ ಜೈಗೀಷವ್ಯನು ಹಾಡಿದ ಮಾರ್ಗ.

ಹಾನಿಃ ಸರ್ವ್ವವಿಧಿತ್‌ಸಾನಾಮಾತ್ಮನಃ ಸುಖಹೈತುಕೀ । ಶ್ರೇಯಃ ಪರಂ ಮನುಷ್ಯಾಣಾಂ ದೇವಲೋದ್ಗೀತಮೀರಿತಂ ।। ೩೮೨.

ಎಲ್ಲ ವಿಧಿಯ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ತ್ಯಜಿಸುವುದೇ ಆತ್ಮನಿಗೆ ಸುಖದ ಕಾರಣ; ಇದನ್ನು ದೇವಳನು ಹಾಡಿದ್ದು, ಮಾನವರಿಗೆ ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾದ ಹಿತವಾಗಿದೆ.

* ಕಾಮತ್ಯಾಗಾತ್ತು ವಿಜ್ಞಾನಂ ಸುಖಂ ಬ್ರಹ್ಮ ಪರಂ ಪದಂ । ಕಾಮಿನಾಂ ನ ಹಿ ವಿಜ್ಞಾನಂ ಸನಕೋದ್ಗೀತಮೇವ ತತ್ ।। ೩೮೨.

ಕಾಮವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿದರೆ ಜ್ಞಾನ, ಸುಖ, ಬ್ರಹ್ಮನ ಪರಮ ಸ್ಥಾನ ಸಿಗುತ್ತದೆ; ಆದರೆ ಕಾಮಕ್ಕೆ ಅಂಟಿಕೊಂಡವರಿಗೆ ಜ್ಞಾನ ಸಿಗದು—ಇದು ಸನಕನು ಹಾಡಿದ ಮಾತು.

ಪ್ರವೃತ್ತಞ್ಚ ನಿವೃತ್ತಞ್ಚ ಕಾರ್ಯ್ಯಂ ಕರ್ಮಪರೋಽವ್ರವೀತ್ । ಶ್ರೇಯಸಾಂ ಶ್ರೇಯ ಏತದ್ಧಿ ನೈಷ್ಕರ್ಮ್ಯಂ ಬ್ರಹ್ಮ ತದ್ಧರಿಃ ।। ೩೮೨.

ಕರ್ಮ ಮತ್ತು ನಿರ್ಗಮನ ಎರಡನ್ನೂ ಕರ್ತವ್ಯವೆಂದು ಜ್ಞಾನಿಗಳು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ; ಆದರೆ ಎಲ್ಲಕ್ಕಿಂತ ಶ್ರೇಷ್ಠವಾದುದು ನಿಷ್ಕರ್ಮತೆ—ಅದು ಬ್ರಹ್ಮ, ಅದೇ ಹರಿಯಾಗಿದೆ.

ಪುಮಾಂಶ್ಚಾಧಿಗತಜ್ಞಾನೋ ಭೇದಂ ನಾಪ್ನೋತಿ ಸತ್ತಮಃ । ಬ್ರಹ್ಮಾಣಾ ವಿಷ್ಣುಸಂಜ್ಞೇನ ಪರಮೇಣಾವ್ಯಯೇನ ಚ । ೩೮೨.

ಯಾರು ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಪಡೆದಿರುತ್ತಾರೋ, ಅವರು ಭೇದವನ್ನು ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ, ಒಳ್ಳೆಯವನೇ; ಬ್ರಹ್ಮ ಮತ್ತು ವಿಷ್ಣು ಎಂಬುವರು ಪರಮ, ಅವಿನಾಶಿಯಾದ ಒಬ್ಬನೇ ಎಂದು ತಿಳಿಯಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ.

ಜ್ಞಾನಂ ವಿಜ್ಞಾನಮಾಸ್ತಿಕ್ಯಂ ಸೌಭಾಗ್ಯಂ ರೂಪಮುತ್ತಮಮ್ । ತಪಸಾ ಲಭ್ಯತೇ ಸರ್ವಂ ಮನಸಾ ಯದ್ಯದಿಚ್ಛತಿ ।। ೩೮೨.

ಜ್ಞಾನ, ಅನುಭವ, ನಂಬಿಕೆ, ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸೌಂದರ್ಯ, ಭಾಗ್ಯ—ಇವೆಲ್ಲವೂ ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಸಿಗುತ್ತವೆ; ಮನಸ್ಸು ಏನು ಬಯಸಿದರೂ ಅದು ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ.

ನಾಸ್ತಿ ವಿಷ್ಣುಸಮನ್ಧ್ಯೇಯಂ ತಪೋ ನಾನಶನಾತ್ಪರಂ । ನಾಸ್ತ್ಯಾರೋಗ್ಯಸಮಂ ಧನ್ಯಂ ನಾಸ್ತಿ ಗಙ್ಗಾಸಮಾ ಸರಿತ್ ।। ೩೮೨.

ವಿಷ್ಣುವಿನ ಭಕ್ತಿಗೆ ಸಮಾನವಾದ ವ್ರತವೇ ಇಲ್ಲ, ಉಪವಾಸಕ್ಕಿಂತ ಶ್ರೇಷ್ಠವಾದ ತಪಸ್ಸೇ ಇಲ್ಲ, ಆರೋಗ್ಯಕ್ಕಿಂತ ದೊಡ್ಡ ಧನವೇ ಇಲ್ಲ, ಗಂಗೆಗೆ ಸಮಾನವಾದ ನದಿಯೇ ಇಲ್ಲ.

ನ ಸೋಽಸ್ತಿ ಬಾನ್ಧವಃ ಕಶ್ಚಿದ್ವಿಷ್ಣುಂ ಮುಕ್ತ್ವಾ ಜಗದ್ಗುರುಂ । ಅಧಶ್ಚೋದ್‌ರ್ಧ್ವಂ ಹರಿಶ್ಚಾಗ್ರೇ ದೇಹೇನ್ದ್ರಿಯಮನೋಮುಖೇ ।। ೩೮೨.

ವಿಷ್ಣುವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು, ಜಗತ್ತಿನ ಗುರುವಾದವನನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಬೇರೆ ಯಾರೂ ಬಂಧುವಿಲ್ಲ; ಮೇಲೂ ಕೆಳಗೂ, ದೇಹ, ಇಂದ್ರಿಯಗಳು, ಮನಸ್ಸುಗಳ ಮುಂದೆ ಹರಿಯೇ ಮೊದಲಿಗನಾಗಿ ನಿಲ್ಲುತ್ತಾನೆ.

ಇತ್ಯೇವಂ ಸಂಸ್ಮರನ್ ಪ್ರಾಣಾನ್ ಯಸ್ತ್ಯಜೇತ್ಸ ಹರಿರ್ಭವೇತ್ । ಯತ್ತದ್ ಬ್ರಹ್ಮ ಯತಃ ಸರ್ವಂ ಯತ್ಸರ್ವಂ ತಸ್ಯ ಸಂಸ್ಥಿತಮ್ ।। ೩೮೨.೧೬ ಅಗ್ರಾಹ್ಯಕಮನಿರ್ದೇಶ್ಯಂ ಸುಪ್ರತಿಷ್ಠಞ್ಚ ಯತ್ಪರಂ । ಪರಾಪರಸ್ವರೂಪೇಣ ವಿಷ್ಣುಃ ಸರ್ವ್ವಹೃದಿ ಸ್ಥಿತಃ ।। ೩೮೨.

ಹೀಗೆ ಸ್ಮರಿಸುತ್ತಾ ಯಾರು ಪ್ರಾಣವನ್ನು ಬಿಟ್ಟರೆ, ಅವನು ಹರಿಯಾಗುತ್ತಾನೆ; ಅದು ಬ್ರಹ್ಮ, ಎಲ್ಲವೂ ಅದರಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸುತ್ತದೆ, ಎಲ್ಲವೂ ಅದರಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದೆ—

ಯಜ್ಞೇಶಂ ಯಜ್ಞಪುರುಷಂ ಕೇಚಿದಿಚ್ಛನ್ತಿ ತತ್ಪರಂ । ಕೇಚಿದ್ವಿಷ್ಣುಂ ಹರಂ ಕೇಚಿತ್ ಕೇಚಿದ್ ಬ್ರಹ್ಮಾಣಮೀಶ್ವರಂ ।। ೩೮೨.

ಕೆಲವರು ಯಜ್ಞದ ದೇವರನ್ನು, ಯಜ್ಞಪುರುಷನನ್ನು ಪರಮ ಎಂದು ಬಯಸುತ್ತಾರೆ; ಕೆಲವರು ವಿಷ್ಣುವನ್ನು, ಕೆಲವರು ಹರಿಯನ್ನು, ಇನ್ನೂ ಕೆಲವರು ಬ್ರಹ್ಮನನ್ನು ಈಶ್ವರನೆಂದು ಬಯಸುತ್ತಾರೆ.

ಇನ್ದ್ರಾದಿನಾಮಭಿಃ ಕೇಚಿತ್ ಸೂರ್ಯ್ಯಂ ಸೋಮಞ್ಚ ಕಾಲಕಮ್ । ಬ್ರಹ್ಮಾದಿಸ್ತಮ್ಭಪರ್ಯನ್ತಂ ಜಗದ್ವಿಷ್ಣುಂ ವದನ್ತಿ ಚ ।। ೩೮೨.

ಕೆಲವರು ಇಂದ್ರನ ಮೊದಲಾದ ಹೆಸರುಗಳಿಂದ ಸೂರ್ಯನನ್ನೂ ಚಂದ್ರನನ್ನೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ; ಮತ್ತೆ ಕೆಲವರು ಬ್ರಹ್ಮನಿಂದ ಹಿಡಿದು ಒಂದು ಹುಲ್ಲಿನ ಗಿಡವರೆಗೆ ಇರುವ ಈ ಜಗತ್ತನ್ನೆಲ್ಲಾ ವಿಷ್ಣುವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ಸ ವಿಷ್ಣುಃ ಪರಮಂ ಬ್ರಹ್ಮ ಯತೋ ನಾವರ್ತ್ತತೇ ಪುನಃ । ಸುವರ್ಣಾದಿಮಹಾಕದಾನಪುಣ್ಯತೀರ್ಥಾವಗಾಹನೈಃ ।। ೩೮೨.

ಆ ವಿಷ್ಣುವೇ ಪರಬ್ರಹ್ಮನು, ಅವನ ಬಳಿಗೆ ಹಿಂತಿರುಗುವುದು ಇಲ್ಲ. ಬಂಗಾರದಂತಹ ಮಹಾದಾನಗಳು ಮತ್ತು ಪವಿತ್ರ ತೀರ್ಥಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡುವ ಪುಣ್ಯದಿಂದ ಅವನನ್ನು ಪಡೆಯಬಹುದು.