ಅಗ್ನಿಪುರಾಣಮ್

ಮಯಿ ಚಾನನ್ಯಯೋಗೇನ ಭಕ್ತಿರವ್ಯಭಿಚಾರಿಣೀ । ವಿವಿಕ್ತದೇಶಸೇವಿತ್ವಮರತಿರ್ಜನಸಂಸದಿ ।। ೩೮೧.

ನನ್ನಲ್ಲಿ ನಿರಂತರ ಅನನ್ಯ ಭಕ್ತಿಯು, ಏಕಾಗ್ರತೆಯಿಂದ ಯೋಗದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುವುದು, ಏಕಾಂತ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಸಂತೋಷ ಪಡುವುದು ಮತ್ತು ಜನಸಮೂಹದಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಿ ಇಲ್ಲದಿರುವುದು.

ಅಧ್ಯಾತ್ಮಜ್ಞಾನನಿಷ್ಠತ್ವನ್ತತ್ತ್ವಜ್ಞಾನಾನುದರ್ಶನಂ । ಓತಜ್ಜ್ಞಾನಮಿತಿ ಪ್ರೋಕ್ತಮಜ್ಞಾನಂ ಯದತೋಽನ್ಯಥಾ ।। ೩೮೧.

ಆತ್ಮಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ದೃಢತೆ, ತತ್ತ್ವದ ಚಿಂತನ—ಇವುಗಳೇ ಜ್ಞಾನವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ; ಇದಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾದುದೆಲ್ಲ ಅಜ್ಞಾನ.

ಜ್ಞೇಯಂ ಯತ್ತತ್ ಪ್ರವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ಯಂ ಜ್ಞಾತ್ವಾಽಮೃತಮಶ್ನುತೇ । ಅನಾದಿ ಪರಮಂ ಬ್ರಹ್ಮ ಸತ್ತ್ವಂ ನಾಮ ತದುಚ್ಯತೇ ।। ೩೮೧.

ಯಾವುದನ್ನು ತಿಳಿದು ಅಮೃತತ್ವವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೋ, ಆ ತಿಳಿಯಬೇಕಾದುದನ್ನು ನಾನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ: ಅದು ಆದಿಯಿಲ್ಲದ ಪರಮ ಬ್ರಹ್ಮ, ಅದನ್ನು ಸತ್ತ್ವವೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಸರ್ವತಃ ಪಾಣಿಪಾದಾನ್ತಂ ಸರ್ವತೋಽಕ್ಷಿಶಿರೋಮುಖಮ್ । ಸರ್ವತಃ ಶ್ರುತಿಮಲ್ಲೋಕೇ ಸರ್ವಮಾವೃತ್ಯ ತಿಷ್ಠತಿ ।। ೩೮೧.

ಎಲ್ಲ ಕಡೆ ಕೈಕಾಲುಗಳಿರುವಂತೆ, ಎಲ್ಲ ಕಡೆ ಕಣ್ಣು, ತಲೆ, ಮುಖಗಳಿರುವಂತೆ, ಎಲ್ಲ ಕಡೆ ಕಿವಿಗಳು ಇರುವಂತೆ, ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಆವರಿಸಿ ಅದು ಸ್ಥಿತಿಯಾಗಿದೆ.

ಸರ್ವೇನ್ದ್ರಿಯಗುಣಾಭಾಸಂ ಸರ್ವೇನ್ದಿಯವಿವರ್ಜಿತಮ್ । ಅಸಕ್ತಂ ಸರ್ವಭೃಚ್ಚೈವ ನಿರ್ಗುಣಂ ಗುಣಭೋಕ್ತೃ ಚ ।। ೩೮೧.

ಎಲ್ಲ ಇಂದ್ರಿಯಗಳ ಗುಣಗಳಂತೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರೂ, ಎಲ್ಲ ಇಂದ್ರಿಯಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತವಾಗಿದೆ; ಯಾವತ್ತೂ ಅಂಟಿಕೊಳ್ಳದೆ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಧರಿಸುತ್ತದೆ, ಗುಣಗಳಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಗುಣಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತದೆ.

ಅವಿಭಕ್ತಞ್ಚ ಭೂತೇಷು ವಿಭಕ್ತಮಿವ ಚ ಸ್ಥಿತಮ್ । ಭೂತಭರ್ತೃ ಚ ವಿಜ್ಞೇಯಂ ಗ್ರಸಿಷ್ಣು ಪ್ರಭವಿಷ್ಣು ಚ ।। ೩೮೧.

ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳಲ್ಲಿ ಅವಿಭಜಿತವಾಗಿ ಇದ್ದರೂ ವಿಭಜಿತವಾಗಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ; ಅದು ಜೀವಿಗಳಿಗೆ ಪೋಷಕ, ಗ್ರಸಿಸುವವನು ಮತ್ತು ಶಕ್ತಿಯ ಮೂಲವೆಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು.

ಜ್ಯೋತಿಷಾಮಪಿ ತಜ್ಜಯೋತಿಸ್ತಮಸಃ ಪರಮುಚ್ಯತೇ । ಜ್ಞಾನಂ ಜ್ಞೇಯಂ ಜ್ಞಾನಗಮ್ಯಂ ಹೃದಿ ಸರ್ವಸ್ಯ ಘಿಷ್ಠಿತಂ ।। ೩೮೧.

ಅದು ಬೆಳಕುಗಳ ಬೆಳಕು, ಅಂಧಕಾರಕ್ಕಿಂತಲೂ ಮೇಲಿರುವುದು; ಅದು ಜ್ಞಾನ, ತಿಳಿಯಬೇಕಾದದು ಮತ್ತು ಜ್ಞಾನದಿಂದಲೇ ಪಡೆಯಬಹುದಾದದು, ಎಲ್ಲರ ಹೃದಯದಲ್ಲೂ ನೆಲೆಸಿದೆ.

ಧ್ಯಾನೇನಾತ್ಮನಿ ಪಶ್ಯನ್ತಿ ಕೇಚಿದಾತ್ಮಾನಮಾತ್ಮನಾ । ಅನ್ಯೇ ಸಾಙ್‌ಖ್ಯೇನ ಯೋಗೇನ ಕರ್ಮಯೋಗೇನ ಚಾಪರೇ ।। ೩೮೧.

ಕೆಲವರು ಧ್ಯಾನದಿಂದ ಆತ್ಮವನ್ನು ಆತ್ಮದಲ್ಲೇ ಕಾಣುತ್ತಾರೆ; ಇನ್ನು ಕೆಲವರು ಸಾಂಖ್ಯದಿಂದ, ಕೆಲವರು ಯೋಗದಿಂದ, ಮತ್ತಿಬ್ಬರು ಕರ್ಮಯೋಗದಿಂದ ಅರಿಯುತ್ತಾರೆ.

ಅನ್ಯೇ ತ್ವೇವಮಜಾನನ್ತೋ ಶ್ರುತ್ವಾನ್ಯೇಭ್ಯ ಉಪಾಸತೇ । ತೇಪಿ ಚಾಶು ತರನ್ತ್ಯೇವ ಮೃತ್ಯುಂ ಶ್ರುತಿಪರಾಯಣಾಃ ।। ೩೮೧.

ಇನ್ನೂ ಕೆಲವರು ಹೀಗೇ ತಿಳಿಯದೆ, ಇತರರಿಂದ ಕೇಳಿ ಆರಾಧನೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ; ಅವರು ಕೂಡ ಶ್ರವಣದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದವರಾಗಿ ಶೀಘ್ರವೇ ಮೃತ್ಯುವನ್ನು ದಾಟುತ್ತಾರೆ.

ಸತ್ತ್ವಾತ್ಸಞ್ಜಾಯತೇ ಜ್ಞಾನಂ ರಜಸೋ ಲೋಭ ಏವ ಚ । ಪ್ರಮಾದಮೋಹೌ ತಮಸೋ ಭವತೋ ಜ್ಞಾನಮೇವ ಚ ।। ೩೮೧.

ಸತ್ತ್ವದಿಂದ ಜ್ಞಾನ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ; ರಜಸ್ಸಿನಿಂದ ಲೋಭ; ತಮಸ್ಸಿನಿಂದ ಅಜ್ಞಾನ, ತಪ್ಪು ಮತ್ತು ಮೋಹ ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ.

ಗುಣಾ ವರ್ತನ್ತ ಇತ್ಯೇವ ಯೋಽವತಿಷ್ಠತಿ ನೇಙ್ಗತೇ । ಮಾನಾವಮಾನಮಿತ್ರಾರಿತುಲ್ಯಸ್ತ್ಯಾಗೀ ಸ ನಿರ್ಗುಣಃ ।। ೩೮೧.

ಯಾರು ಗುಣಗಳು ಕೆಲಸಮಾಡುತ್ತಿವೆ ಎಂದು ನೋಡಿ, ತಾನೇ ಚಲಿಸದೆ ಇರುತ್ತಾರೋ, ಗೌರವ-ಅಪಮಾನ, ಮಿತ್ರ-ಶತ್ರು ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಸಮನಾಗಿರುವವರು, ತ್ಯಾಗಿಗಳಾದವರು, ಅವರು ಗುಣಾತೀತರು.

ಊರ್ಧ್ವಮೂಲಮಧಃ ಶಾಖಮಶ್ಚತ್ಥಂ ಪ್ರಾಹುರವ್ಯಯಂ । ಛನ್ದಾಂಸಿ ಯಸ್ಯ ಪರ್ಣಾನಿ ಯಸ್ತಂ ವೇದ ಸ ವೇದವಿತ್ ।। ೩೮೧.

ಮೂಲವು ಮೇಲಿರುವುದು, ಶಾಖೆಗಳು ಕೆಳಗಿರುವುದು ಎಂಬ ಅವಿನಾಶವಾದ ಅಶ್ವತ್ಥ ವೃಕ್ಷವನ್ನು ಮಹಾನುಭಾವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಅದರ ಎಲೆಗಳು ವೇದಗಳು. ಇದನ್ನು ಯಾರು ತಿಳಿದಾರೋ, ಅವರು ವೇದವನ್ನು ನಿಜವಾಗಿ ತಿಳಿದವರು.

ದ್ವೌ ಭೂತಸರ್ಗೌ ಲೋಕೇಽಸ್ಮಿನ್ ದೈವ ಆಸುರ ಏವ ಚ । ಅಹಿಂಸಾದಿಃ ಕ್ಷಮಾ ಚೈವ ದೈವೀಸಮ್ಪತ್ತಿತೋ ನೃಣಾಂ ।। ೩೮೧.

ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಎರಡು ವಿಧದ ಜೀವಿಗಳು ಇದ್ದಾರೆ—ದೈವಿಕರು ಮತ್ತು ಆಸುರಿಕರು. ಅಹಿಂಸೆ, ಕ್ಷಮೆ ಇವು ದೈವಿಕ ಗುಣಗಳಿಂದ ಜನರಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ.

ನ ಶೌಚಂ ನಾಪಿ ವಾಚಾರೋ ಹ್ಯಾಸುರೀಸಮ್ಪದೋದ್ಭವಃ । ನರಕತ್ವಾತ್ ಕ್ರೋಧಕೋಭಕಾಮಸ್ತಸ್ಮಾತ್ತ್ರಯಂ ತ್ಯಜೇತ್ ।। ೩೮೧.

ಆಸುರಿಕ ಗುಣಗಳಿಂದ ಶುದ್ಧತೆ ಅಥವಾ ಸರಿಯಾದ ನಡೆ ಉಂಟಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ನರಕದ ಸ್ವಭಾವದಿಂದ, ಕೋಪ, ಲೋಭ, ಕಾಮ ಇವುಗಳಿಂದ ದೂರವಿರಬೇಕು.

ದುಃಖಶೋಕಾಮಯಾಯಾನ್ನಂ ತೀಕ್ಷ್ಣರೂಕ್ಷನ್ತು ರಾಜಸಂ । ಅಮೇಧ್ಯೋಚ್ಛಿಷ್ಟಪೂತ್ಯನ್ನಂ ತಾಮಸಂ ನೀರಸಾದಿಕಂ ।। ೩೮೧.

ದುಃಖ, ಶೋಕ, ರೋಗ ಉಂಟುಮಾಡುವ, ತುಂಬಾ ಕಹಿ ಅಥವಾ ಕಠಿಣವಾದ ಆಹಾರ ರಾಜಸಿಕವಾಗಿದೆ. ಅಶುದ್ಧ, ಉಳಿದ, ದುರ್ಗಂಧದ, ರುಚಿಯಿಲ್ಲದ ಆಹಾರ ತಾಮಸಿಕವಾಗಿದೆ.

ಯಷ್ಟವ್ಯೋ ವಿಧಿನಾ ಯಜ್ಞೋ ನಿಷ್ಕಾಮಾಯ ಸ ಸಾತ್ತ್ವಿಕಃ । ಯಜ್ಞಃ ಫಲಾಯ ದಮ್ಭಾತ್ಮೀ ರಾಜಸಸ್ತಾಮಸಃ ಕ್ರತುಃ ।। ೩೮೧.

ಯಜ್ಞವನ್ನು ನಿಯಮಾನುಸಾರ, ಫಲದ ಆಸೆ ಇಲ್ಲದೆ ಮಾಡಿದರೆ ಅದು ಸಾತ್ವಿಕ. ಫಲಕ್ಕಾಗಿ ಅಥವಾ ಪಿತೂರಿಯಿಂದ ಮಾಡಿದರೆ ಅದು ರಾಜಸಿಕ ಅಥವಾ ತಾಮಸಿಕ.

ಶ್ರದ್ಧಾಮನ್ತ್ರಾದಿವಿಧ್ಯುಕ್ತಂ ತಪಃ ಶಾರೀರಮುಚ್ಯತೇ । ದೇವಾದಿಪೂಜಾಽಹಿಂಸಾದಿ ವಾಙ್‌ಮಯಂ ತಪ ಉಚ್ಯತೇ ।। ೩೮೧.

ಭಕ್ತಿಯಿಂದ, ಮಂತ್ರಗಳೊಂದಿಗೆ, ವಿಧಿಯಂತೆ ಮಾಡಿದ ತಪಸ್ಸು ದೇಹದ ತಪಸ್ಸು ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ದೇವತೆಗಳ ಪೂಜೆ, ಅಹಿಂಸೆ ಮುಂತಾದವು ಮಾತಿನ ತಪಸ್ಸು.

ಅನುದ್ಧೇಗಕರಂ ವಾಕ್ಯಂ ಸತ್ಯಂ ಸ್ವಾಧ್ಯಾಯಸಜ್ಜಪಃ । ಮಾನಸಂ ಚಿತ್ತಸಂಶುದ್ಧೇರ್ಮೌನಮಾತ್ಮವಿನಿಗ್ರಹಃ ।। ೩೮೧.

ಹೊಂದಾಣಿಕೆಗೆ ಹಾನಿ ಮಾಡದ, ಸತ್ಯವಾದ ಮಾತು, ಪಠಣ ಮತ್ತು ಅಧ್ಯಯನ—ಇವು ಮನಸ್ಸಿನ ತಪಸ್ಸು. ಮನಃಶಾಂತಿ, ಮೌನ, ಆತ್ಮನಿಗ್ರಹವೂ ಮನಸ್ಸಿನ ಶುದ್ಧಿಗೆ ಸಹಾಯಕ.

ಸಾತ್ತ್ವಿಕಞ್ಚ ತಪೋಽಕಾಮಂ ಫ್ಲಾದ್ಯರ್ಥನ್ತು ರಾಜಸಂ । ತಾಮಸಂ ಪರಪೀಡ಼ಾಯೈ ಸಾತ್ತ್ವಿಕಂ ದಾನಮುಚ್ಯತೇ ।। ೩೮೧.

ಯಾವ ತಪಸ್ಸಿಗೆ ಆಸೆ ಇಲ್ಲವೋ ಅದು ಸಾತ್ವಿಕ. ಫಲಕ್ಕಾಗಿ ಮಾಡಿದರೆ ರಾಜಸಿಕ. ಇತರರಿಗೆ ನೋವು ಉಂಟುಮಾಡಲು ಮಾಡಿದರೆ ತಾಮಸಿಕ. ಸಾತ್ವಿಕ ದಾನವೇ ಶ್ರೇಷ್ಠ.

ದೇಶಾದೌ ಚೈವ ದಾತವ್ಯಮುಪಕಾರಾಯ ರಾಜಸಂ । ಅದೇಶಾದಾವವಜ್ಞಾತಂ ತಾಮಸಂ ದಾನಮೀರಿತಂ ।। ೩೮೧.

ಸರಿಯಾದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ, ಸರಿಯಾದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಉಪಕಾರಕ್ಕಾಗಿ ಮಾಡಿದ ದಾನ ರಾಜಸಿಕ. ತಪ್ಪು ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ, ತಪ್ಪು ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಅವಮಾನದಿಂದ ಮಾಡಿದ ದಾನ ತಾಮಸಿಕ.

ಓಂತತ್ಸದಿತಿ ನಿರ್ದೇಶೋ ಬ್ರಹ್ಮಣಸ್ತ್ರಿವಿಧಃ ಸ್ಮೃತಃ । ಯಜ್ಞದಾನಾದಿಕಂ ಕರ್ಮ್ಮ ಭುಕ್ತಿಮುಕ್ತಿಪ್ರದಂ ನೃಣಂ ।। ೩೮೧.

'ಓಂ', 'ತತ್', 'ಸತ್' ಎಂಬ ಮೂರು ಹೆಸರುಗಳು ಬ್ರಹ್ಮನಿಗೆ ಸೂಚನೆ. ಯಜ್ಞ, ದಾನ ಮತ್ತು ಇತರ ಕರ್ಮಗಳು ಜನರಿಗೆ ಭೋಗ ಮತ್ತು ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ಕೊಡುತ್ತವೆ.

ಅನಿಷ್ಟಮಿಷ್ಟಂ ಮಿಶಞ್ಚ ತ್ರಿವಿಂಧಂ ಕರ್ಮಣಃ ಫಲಂ । ಭವತ್ಯತ್ಯಾಗಿನಾಂ ಪ್ರೇತ್ಯ ನ ತು ಸನ್ನ್ಯಾಸಿನಾಂ ಕ್ಕಚಿತ್ ।। ೩೮೧.

ಅನಿಷ್ಟ, ಇಷ್ಟ ಮತ್ತು ಮಿಶ್ರ—ಈ ಮೂರು ವಿಧದ ಫಲಗಳು ತ್ಯಾಗವಿಲ್ಲದವರಿಗೆ ಮೃತ್ಯುವಿನ ನಂತರ ದೊರೆಯುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಸನ್ನ್ಯಾಸಿಗಳಿಗೆ ಯಾವಾಗಲೂ ಇಲ್ಲ.

ತಾಮಸಃ ಕರ್ಮಸಂಯೋಗಾತ್ ಮೋಹಾತ್ಕ್ಲೇಶಭಯಾದಿಕಾತ್ । ರಾಜಸಃ ಸಾತ್ತ್ವಿಕೋಽಕಾಮಾತ್ ಪಞ್ಚೈತೇ ಕರ್ಮಹೇತವಃ ।। ೩೮೧.

ತಾಮಸಿಕವು ತಪ್ಪು ಕರ್ಮದಿಂದ, ಮೋಹದಿಂದ, ದುಃಖ, ಭಯ ಮುಂತಾದವುಗಳಿಂದ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ರಾಜಸಿಕ, ಸಾತ್ವಿಕ ಮತ್ತು ಆಸೆ ಇಲ್ಲದವು—ಈ ಐದು ಕರ್ಮಕ್ಕೆ ಕಾರಣ.

ಏಕಂ ಜ್ಞಾನಂ ಸಾತ್ತ್ವಿಕಂ ಸ್ಯಾತ್ ಪೃಥಗ್‌ ಜ್ಞಾನ್ತು ರಾಜಸಂ । ಅತತ್ತ್ವಾರ್ಥನ್ತಾಮಸಂ ಸ್ಯಾತ್ ಕರ್ಮಾಕಾಮಾಯ ಸಾತ್ತ್ವಿಕಂ ।। ೩೮೧.

ಒಂದು ಜ್ಞಾನ ಸಾತ್ವಿಕವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ವಿಭಿನ್ನವಾದ ಜ್ಞಾನ ರಾಜಸಿಕ. ಸತ್ಯವಿರದ ಜ್ಞಾನ ತಾಮಸಿಕ. ಆಸೆ ಇಲ್ಲದೆ ಮಾಡಿದ ಕರ್ಮ ಸಾತ್ವಿಕ.

ಕಾಮಾಯ ರಾಜಸಂ ಕರ್ಮ ಮೋಹಾತ್ ಕರ್ಮ ತು ತಾಮಸಂ । ಸಿದ್ಧ್ಯಸಿದ್ಧ್ಯೋಃ ಸಮಃ ಕರ್ತ್ತಾ ಸಾತ್ತ್ವಿಕೋ ರಾಜಸೋಽತ್ಯಪಿ ।। ೩೮೧.

ಕಾಮಕ್ಕಾಗಿ ಮಾಡಿದ ಕರ್ಮ ರಾಜಸಿಕ. ಮೋಹದಿಂದ ಮಾಡಿದ ಕರ್ಮ ತಾಮಸಿಕ. ಯಶಸ್ಸು ಮತ್ತು ವಿಫಲತೆಯಲ್ಲಿ ಸಮಭಾವದಿಂದಿರುವ ಕರ್ತೃ ಸಾತ್ವಿಕ, ರಾಜಸಿಕನೂ ಆಗಿರಬಹುದು.

ಶಠೋಽಲಸಸ್ತಾಮಸಃ ಸ್ಯಾತ್ ಕಾರ್ಯ್ಯಾದಿಧೀಶ್ಚ ಸಾತ್ತ್ವಿಕೀ । ಕಾರ್ಯ್ಯಾರ್ಥಂ ಸಾ ರಾಜಸೀ ಸ್ಯಾದ್ವಿಪರೀತಾ ತು ತಾಮಸೀ ।। ೩೮೧.

ಮೋಸಗಾರ ಮತ್ತು ಸೋಮಾರಿ ತಾಮಸಿಕ. ಕರ್ತವ್ಯವನ್ನು ಬಲವಾಗಿ ಹಿಡಿದಿರುವ ಬುದ್ಧಿ ಸಾತ್ವಿಕ. ಕೇವಲ ಕಾರ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಇದ್ದರೆ ರಾಜಸಿಕ. ವಿರುದ್ಧವಾದರೆ ತಾಮಸಿಕ.

ಮನೋಧೃತಿಃ ಸಾತ್ತ್ವಿಕೀ ಸ್ಯಾತ್ ಪ್ರೀತಿಕಾಮೇತಿ ರಾಜಸೀ । ತಾಮಸೀ ತು ಪ್ರಶೋಕಾದೌ ಸುಖಂ ಸತ್ತ್ವಾತ್ತದನ್ತಗಂ ।। ೩೮೧.

ಮನಸ್ಸಿನ ಸ್ಥೈರ್ಯ ಸಾತ್ವಿಕ. ಸುಖವನ್ನು ಹುಡುಕುವುದು ರಾಜಸಿಕ. ದುಃಖ ಮುಂತಾದವುಗಳಿಂದ ಉಂಟಾದದು ತಾಮಸಿಕ. ಸುಖವು ಸತ್ವದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿ, ಅದರಲ್ಲಿ ಅಂತ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.

ಸುಖಂ ತದ್ರಾಜಸಞ್ಚಾಗ್ರೇ ಅನ್ತೇ ದುಃಖನ್ತು ತಾಮಸಂ । ಅತಃ ಪ್ರವೃತ್ತಿರ್ಭೂತಾನಾಂ ಯೇನ ಸರ್ವಮಿದನ್ತತಂ ।। ೩೮೧.

ರಾಜಸಿಕ ಸುಖ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಸುಖ, ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ದುಃಖ. ತಾಮಸಿಕವು ಯಾವಾಗಲೂ ದುಃಖ. ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಹೀಗೆ ನಡೆಯುತ್ತವೆ, ಇದರಿಂದೆಲ್ಲವೂ ವಿಶ್ವ ತುಂಬಿದೆ.

ಸ್ವಕರ್ಮಣಾ ತಮಭ್ಯರ್ಚ್ಯ ವಿಷ್ಣುಂ ಸಿದ್ಧಿಞ್ಚ ವಿನ್ದತಿ । ಕರ್ಮಣಾ ಮನಸಾ ವಾಚಾ ಸರ್ವಾವಸ್ಥಾಸು ಸರ್ವದಾ ।। ೩೮೧.

ತಾನು ಮಾಡುವ ಕೆಲಸದಿಂದ ವಿಷ್ಣುವನ್ನು ಆರಾಧಿಸಿದರೆ ಪರಿಪೂರ್ಣತೆ ಸಿಗುತ್ತದೆ. ಕೆಲಸ, ಮನಸ್ಸು ಮತ್ತು ಮಾತಿನಿಂದ, ಎಲ್ಲ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿಯೂ ಯಾವಾಗಲೂ ಹೀಗೆ ಮಾಡಬೇಕು.