ಅಗ್ನಿಪುರಾಣಮ್

ಪ್ರತ್ಯಸ್ತಮಿತಭೇದಂ ಯತ್ ಸತ್ತಾಮಾತ್ರಮಗೋಚರಂ । ವಚಸಾಮಾತ್ಮಸಂವೇದ್ಯಂ ತಜ್ಜ್ಞಾನಂ ಬ್ರಹ್ಮ ಸಂಜ್ಞಿತಮ್ ।। ೩೭೯.

ಯಾವುದು ಎಲ್ಲ ಭೇದಗಳನ್ನು ಮೀರಿ, ಶುದ್ಧ ಸತ್ತೆಯಾಗಿ ಮಾತ್ರ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಮಾತು ಹಾಗೂ ಸ್ವಯಂ ಅನುಭವದಿಂದ ಅರಿಯಲಾಗುತ್ತದೆ, ಅದನ್ನು ಬ್ರಹ್ಮಜ್ಞಾನವೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ತಚ್ಚ ವಿಷ್ಣೋಃ ಪರಂ ರುಪಮರುಪಸ್ಯಾಜಮಕ್ಷರಂ । ಅಶಕ್ಯಂ ಪ್ರಥಮಂ ಧ್ಯಾತುಮತೋ ಮೂರ್ತ್ತಾದಿ ಚಿತನ್ಯೇತ್ ।। ೩೭೯.

ಅದು ವಿಷ್ಣುವಿನ ಪರಮ ರೂಪ, ರೂಪವಿಲ್ಲದ್ದು, ಜನನರಹಿತ ಮತ್ತು ನಾಶವಾಗದದ್ದು. ಅದನ್ನು ಮೊದಲೇ ಧ್ಯಾನ ಮಾಡಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ, ಆದ್ದರಿಂದ ಮೊದಲು ರೂಪಾದಿಗಳನ್ನು ಭಾವಿಸಬೇಕು.

ಸದ್ಭಾವಭಾವಮಾಪನ್ನಸ್ತತೋಽಸೌ ಪರಮಾತ್ಮನಾ । ಭವತ್ಯಭೇದೀ ಭೇದಶ್ಚ ತಸ್ಯಾಜ್ಞಾನಕೃತೋ ಭವೇತ್ ।। ೩೭೯.

ಯಾವಾಗ ಸತ್ಯಭಾವವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೋ, ಆಗ ಅವನು ಪರಮಾತ್ಮನೊಂದಿಗೆ ಏಕವಾಗುತ್ತಾನೆ. ಭೇದವು ಅಜ್ಞಾನದಿಂದ ಮಾತ್ರ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.

ಅಗ್ನಿರುವಾಚ ಅದ್ವೈತಬ್ರಹ್ಮವಿಜ್ಞಾನಂ ವಕ್ಷ್ಯೇ ಯದ್ಭವತೋಽಗದತ್ । ಶಾಲಗ್ರಾಮೇ ತಪಶ್ಚಕ್ರೇ ವಾಸುದೇವಾರ್ಚನಾದಿಕೃತ್ ।। ೩೮೦.

ಅಗ್ನಿಯು ಹೇಳಿದನು: ನೀವು ಕೇಳಿದ ಅದ್ವೈತ ಬ್ರಹ್ಮಜ್ಞಾನವನ್ನು ನಾನು ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ. ಶಾಲಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಅವನು ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿ ವಾಸುದೇವನನ್ನು ಆರಾಧನೆ ಮಾಡಿದನು.

ಮೃಗಸಙ್ಗಾನ್ಮೃಗೋ ಬೂತ್ವಾ ಹ್ಯನ್ತಕಾಲೇ ಸ್ಮರನ್ ಮೃಗಂ । ಜಾತಿಸ್ಮರೋ ಮೃಗಸ್ತ್ಯಕ್ತ್ವಾ ದೇಹಂ ಯೋಗಾತ್ಸ್ವತೋಽಭವತ್ ।। ೩೮೦.

ಮೃಗಗಳ ಸಂಗದಿಂದ ಅವನು ಮೃಗನಾಗಿ, ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಮೃಗವನ್ನು ನೆನೆಸಿ, ಹಿಂದಿನ ಜನ್ಮವನ್ನು ನೆನಪಿಟ್ಟ ಮೃಗನಾಗಿ ಹುಟ್ಟಿ, ಯೋಗದ ಮೂಲಕ ತನ್ನ ದೇಹವನ್ನು ತಾನೇ ತ್ಯಜಿಸಿದನು.

ಅದ್ವೈತಬ್ರಹ್ಮಭೂತಶ್ಚ ಜಡವಲ್ಲೋಕಮಾಚರತ್ । ಕ್ಷತ್ತಾಽಸೌ ವೀರರಾಜಸ್ಯ ವಿಷ್ಟಿಯೋಗಮಮನ್ಯತ ।। ೩೮೦.

ಅವನು ಅದ್ವೈತ ಬ್ರಹ್ಮಭಾವವನ್ನು ಹೊಂದಿ, ಜಡನಂತೆ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸಿದನು. ಅವನು ವೀರರಾಜನ ಸೇವಕನಾಗಿ, ಆ ಸೇವೆಯನ್ನು ಯೋಗವೆಂದು ಭಾವಿಸಿದನು.

ಉವಾಹ ಶಿವಿಕಾಮಸ್ಯ ಕ್ಷತ್ತುರ್ವಚನಚೋದಿತಃ । ಗೃಹೀತೋ ವಿಷ್ಟಿನಾ ಜ್ಞಾನೀ ಉವಾಹಾತ್ಮಕ್ಷಯಾಯ ತಂ ।। ೩೮೦.

ಅವನು ಸೇವಕನ ಮಾತಿಗೆ ಅನುಸರಿಸಿ ರಾಜನ ಪಲ್ಲಕ್ಕಿಯನ್ನು ಹೊತ್ತನು. ಜ್ಞಾನಿಯು ಸೇವಕನಿಂದ ಹಿಡಿಯಲ್ಪಟ್ಟು, ತನ್ನ ಆತ್ಮನಾಶಕ್ಕಾಗಿ ಅದನ್ನು ಹೊತ್ತನು.

ಯಯೌ ಜಡ಼ಗತಿಃ ಪಶ್ಚಾದ್ ಯೇ ತ್ವನ್ಯೇ ತ್ವರಿತಂ ಯಯುಃ । ಶೀಘ್ರಾನ್ ಶೀಘ್ರಗತೀನ್ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಅಶೀಘ್ರಂ ತಂ ನೃಪೋಽವ್ರವೀತ್ ।। ೩೮೦.

ಅವನು ನಿಧಾನವಾಗಿ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದನು, ಇತರರು ವೇಗವಾಗಿ ಹೋದರು. ವೇಗವಾಗಿ ಹೋಗುವವರನ್ನು ನೋಡಿ, ರಾಜನು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದವನನ್ನು ಕೇಳಿದನು.

ರಾಜೋವಾಚ ಕಿಂ ಶ್ರಾನ್ತೋಽಸ್ಯಲ್ಪಮಧ್ವಾನಂ ತ್ವಯೋಢ಼ಾ ಶಿವಿಕಾ ಮಮ । ಕಿಮಾಯಾಸಸಹೋ ನ ತ್ವಂ ಪೀವಾನಸಿ ನಿರೀಕ್ಷ್ಯಸೇ ।। ೩೮೦.

ರಾಜನು ಕೇಳಿದನು: ಇಷ್ಟು ಕಡಿಮೆ ದೂರ ನಡೆಯುವುದರಿಂದ ನೀನು ದಣಿದೆಯೆ? ನೀನು ನನ್ನ ಪಲ್ಲಕ್ಕಿಯನ್ನು ಹೊರುತ್ತಿದ್ದೀಯಲ್ಲ. ಯಾಕೆ ದುಃಖವನ್ನು ಸಹಿಸುವುದಿಲ್ಲ? ನೀನು ಬಲಿಷ್ಠನಂತೆ ಕಾಣುತ್ತೀಯಲ್ಲ.

ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಉವಾಚ ನಾಹಂ ಪೀವಾನ್ನ ವೈಷೋಢ಼ಾ ಶಿವಿಕಾ ಭವತೋ ಮಯಾ । ನ ಶ್ರಾನ್ತೋಽಸ್ಮಿ ನ ವಾಯಾಸೋ ವೋಢವ್ಯೋಽಸಿ ಮಹೀಪತೇ ।। ೩೮೦.

ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ಹೇಳಿದನು: ನಾನು ಬಲಿಷ್ಠನಲ್ಲ, ನಿಮ್ಮ ಪಲ್ಲಕ್ಕಿಯನ್ನು ನಾನು ಹೊತ್ತಿಲ್ಲ. ನಾನು ದಣಿದವನಲ್ಲ, ನನಗೆ ಆಯಾಸವೂ ಇಲ್ಲ. ರಾಜನೇ, ನಿಮ್ಮನ್ನು ಹೊತ್ತೊಯ್ಯಬೇಕಾಗಿದೆ.

ಭೂಮೌ ಪಾದಯುಗನ್ತಸ್ಥೌ ಜಙ್‌ಘೇ ಪಾದದ್ವಯೇ ಸ್ಥಿತೇ । ಉರೂ ಜಙ್ಘಾದ್ವಯಾವಸ್ಥೌ ತದಾಧಾರಂ ತಥೋದರಮ್ ।। ೩೮೦.

ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಕಾಲುಗಳ ಜೋಡಿ ನೆಲಕ್ಕೆ ತಾಗಿವೆ, ಕಾಲುಗಳ ಮೇಲೆ ಜಂಘೆಗಳು ನಿಂತಿವೆ; ಜಂಘೆಗಳ ಮೇಲೆ ತೊಡೆಗಳು, ಅದೇ ರೀತಿ ಹೊಟ್ಟೆ ಕೂಡ ಅವುಗಳ ಮೇಲೆ ನೆಟ್ಟಗಿದೆ.

ವಕ್ಷಃಸ್ಥಲಂ ತಥಾ ವಾಹೂ ಸ್ಕನ್ಧೌ ಚೋದರಸಂಸ್ಥಿತೌ । ಸ್ಕನ್ಧಸ್ಥಿತೇಯಂ ಶಿವಿಕಾ ಮಮ ಭಾವೋಽತ್ರ ಕಿಂ ಕೃತಃ ।। ೩೮೦.

ಮೂಳೆ, ಕೈಗಳು, ಭುಜಗಳು ಮತ್ತು ಹೊಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿರುವ ಭಾಗ—allವು ಈ ಪಲ್ಲಕ್ಕಿಗೆ ಆಧಾರವಾಗಿವೆ. ಪಲ್ಲಕ್ಕಿಯನ್ನು ಭುಜದ ಮೇಲೆ ಇಡಲಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ನನ್ನ ಪಾತ್ರವೇನು ಎಂದು ನಾನು ಕೇಳುತ್ತೇನೆ.

ಶಿವಿಕಾಯಾಂ ಸ್ಥಿತಞ್ಚೇದಂ ದೇಹಂ ತ್ವದುಪಲಕ್ಷಿತಂ । ತತ್ರ ತ್ವಮಹಮಪ್ಯತ್ರ ಪ್ರೋಚ್ಯತೇ ಚೇದಮನ್ಯಥಾ ।। ೩೮೦.

ಈ ದೇಹವನ್ನು ನೀನು ನೋಡುತ್ತಿರುವೆ, ಅದು ಪಲ್ಲಕ್ಕಿಯಲ್ಲಿ ಇದ್ದರೆ, ಇಲ್ಲಿ ನೀನು ಮತ್ತು ನಾನು ಇಬ್ಬರೂ ಇದ್ದಂತೆ; ಇಲ್ಲವಾದರೆ, ಅರ್ಥವೇ ಬೇರೆ ಆಗುತ್ತದೆ.

ಅಹಂ ತ್ವಞ್ಚ ತಥಾನ್ಯಂ ಚ ಭೂತೈರುಹ್ಯಾಮ ಪಾರ್ಥಿವ । ಗುಣಪ್ರವಾಹಪತಿತೋ ಗುಣವರ್ಗೋ ಹಿ ಯಾತ್ಯಯಂ ।। ೩೮೦.

ನಾನು, ನೀನು ಮತ್ತು ಇನ್ನೊಬ್ಬರೂ ಸಹ, ಭೂಮಿಯ ರಾಜನೇ, ಈ ದೇಹವನ್ನು ರೂಪಿಸುವ ಪಂಚಭೂತಗಳಿಂದ ಹೊತ್ತೊಯ್ಯಲ್ಪಡುತ್ತೇವೆ. ಗುಣಗಳ ಗುಂಪು ಗುಣಗಳ ಪ್ರವಾಹದಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದು, ಕೊನೆಗೆ ನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ.

ಕರ್ಮ್ಮವಶ್ಯಾ ಗುಣಾಶ್ಚೈತೇ ಸತ್ವಾದ್ಯಾಃ ಪೃಥಿವೀಪತೇ । ಅವಿದ್ಯಾಸಞ್ಚಿತಂ ಕರ್ಮ ತಚ್ಚಾಶೇಷೇಷು ಜನ್ತುಷು ।। ೩೮೦.

ಸತ್ತ್ವ ಮೊದಲಾದ ಗುಣಗಳು ಎಲ್ಲವೂ ಕರ್ಮಕ್ಕೆ ಒಳಪಟ್ಟಿವೆ, ಭೂಮಿಯ ಒಡೆಯನೇ. ಅಜ್ಞಾನದಿಂದ ಸಂಚಿತವಾದ ಆ ಕರ್ಮ ಎಲ್ಲ ಪ್ರಾಣಿಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಇದೆ.

ಆತ್ಮಾ ಶುದ್ಧೋಽಕ್ಷರಃ ಶಾನ್ತೋ ನಿರ್ಗುಣಃ ಪ್ರಕೃತೇಃ ಪರಃ । ಪ್ರವೃದ್ಧ್ಯಪಚಯೌ ನಾಮ್ಯ ಏಕಸ್ಯಾಖಿಲಜನ್ತುಷು ।। ೩೮೦.

ಆತ್ಮ ಶುದ್ಧ, ನಾಶವಾಗದ, ಶಾಂತ, ಗುಣರಹಿತ ಮತ್ತು ಪ್ರಕೃತಿಗೆ ಮೀರಿದವನು. ಏರಿಕೆ ಅಥವಾ ಇಳಿಕೆ ಎಂಬುದು ಆ ಎಲ್ಲ ಪ್ರಾಣಿಗಳಲ್ಲಿರುವ ಒಂದೇ ಆತ್ಮನಿಗೆ ಅನ್ವಯಿಸುವುದಿಲ್ಲ.

ಯದಾ ನೋಪಚಯಸ್ತಸ್ಯ ಯದಾ ನಾಪಚಯೋ ನೃಪ। ತದಾ ಪೀವಾನಸೀತಿ ತ್ವಂ ಕಯಾ ಯುಕ್ತ್ಯಾ ತ್ವಯೇರಿತಂ ।। ೩೮೦.

ಆತನಿಗೆ ಏರಿಕೆ ಇಲ್ಲ, ಇಳಿಕೆ ಇಲ್ಲ ಎಂದಾಗ, ರಾಜನೇ, ಅವನು ಪೋಷಿತನಾಗಿದ್ದಾನೆ ಅಥವಾ ಕ್ಷೀಣನಾಗಿದ್ದಾನೆ ಎಂದು ಯಾವ ತರ್ಕದಿಂದ ಹೇಳಬಹುದು?

ಭೂಜಙ್ಘಾಪಾದಕಟ್‌ಯೂರುಜಠರಾದಿಷು ಸಂಸ್ಥಿತಾ । ಶಿವಿಕೇಯಂ ತಥಾ ಸ್ಕನ್ಧೇ ತದಾ ಭಾವಃ ಸಮಸ್ತ್ವಯಾ ।। ೩೮೦.

ಕೈ, ಕಾಲು, ಪಾದ, ಕಮರು, ತುಂಡು, ಹೊಟ್ಟೆ ಇತ್ಯಾದಿಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಪಲ್ಲಕ್ಕಿ ಇಡಲಾಗಿದೆ. ಹಾಗೆಯೇ, ಭುಜದ ಮೇಲೂ ಇದೆ. ಆಗ ಈ ಸ್ಥಿತಿ ನಿನ್ನಿಂದಲೇ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಿದೆ.

ತದನ್ಯಜನ್ತುಭಿರ್ಭೂಪ ಶಿವಿಸೋತ್ಥಾನಕರ್ಮಣಾ । ಶೈಲದ್ರವ್ಯಗೃಹೋತ್ಥೋಪಿ ಪೃಥಿವೀಸಮ್ಭವೋಪಿ ವಾ ।। ೩೮೦.

ಇನ್ನಿತರ ಪ್ರಾಣಿಗಳು, ರಾಜನೇ, ಪಲ್ಲಕ್ಕಿಯನ್ನು ಎತ್ತುವ ಕಾರ್ಯದಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸುತ್ತವೆ. ಅದು ಬೆಟ್ಟದ ವಸ್ತುಗಳಿಂದ ಆಗಿರಬಹುದು, ಮನೆಗಳಿಂದ ಆಗಿರಬಹುದು, ಅಥವಾ ಭೂಮಿಯಿಂದ ಆಗಿರಬಹುದು.

ಯಥಾ ಪುಂಸಃ ಪೃಥಗ್ಭಾವಃ ಪ್ರಾಕೃತೈಃ ಕರಣೈರ್ನೃಪ । ಸೋಢ಼ವ್ಯಃ ಸ ಮಹಾಭಾರಃ ಕತರೋ ನೃಪತೇ ಮಯಾ ।। ೩೮೦.

ಹೆಂಗೇಂದರೆ, ಮಾನವನ ವಿಭಿನ್ನತೆ ಪ್ರಕೃತಿಯ ಅಂಗಗಳಿಂದ ಬರುತ್ತದೆ, ರಾಜನೇ. ಹಾಗಾದರೆ, ಯಾವುದು ಹೊರುವದು, ಯಾವುದು ಭಾರ, ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಯಾರು ಹೊರುತ್ತಾರೆ ಎಂಬುದು ಹೇಗೆ ನಿರ್ಧರಿಸಬಹುದು?

ಯದ್ದ್ರವ್ಯಾ ಶಿವಿಕಾ ಚೇಯಂ ತದ್‌ದ್ರವ್ಯೋ ಭೂತಸಂಗ್ರಹಃ । ಭವತೋ ಮೇಽಖಿಲಸ್ಯಾಸ್ಯ ಸಮತ್ವೇನೋಪಬೃಂಹಿತಃ ।। ೩೮೦.

ಈ ಪಲ್ಲಕ್ಕಿ ಯಾವ ವಸ್ತುವಿನಿಂದ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟಿದೆಯೋ, ಆ ವಸ್ತುವು ಪಂಚಭೂತಗಳ ಸಮೂಹವೇ. ನೀನು, ನಾನು ಮತ್ತು ಈ ಎಲ್ಲವೂ ಅದರಿಂದ ಸಮಾನವಾಗಿ ಆಧಾರಿತವಾಗಿದೆ.

ತಚ್ಛ್ರು ತ್ವೋವಾಚ ರಾಜಾ ತಂ ಗೃಹೀತ್ವಾಙ್‌ಘ್ರೀ ಕ್ಷಮಾಪ್ಯ ಚ । ಪ್ರಸಾದಂ ಕುರು ತ್ವಕ್ತ್ವೇಮಾಂ ಶಿವಿಕಾಂ ಬ್ರೂಹಿ ಶ್ರೃಣ್ವತೇ । ಯೋ ಭವಾನ್ ಯನ್ನಿಮಿತ್ತಂ ವಾ ಯದಾಗಮನಕಾರಣಮ್ ।। ೩೮೦.

ಇದು ಕೇಳಿದ ರಾಜನು ಅವನ ಕಾಲನ್ನು ಹಿಡಿದು ನಮಸ್ಕರಿಸಿ ಹೇಳಿದನು: ದಯಮಾಡಿ, ನನಗೆ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಲು ಈ ಪಲ್ಲಕ್ಕಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳು—ನೀನು ಯಾರು, ಯಾವ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ಬಂದೆ, ಬರುವುದಕ್ಕೆ ಏನು ಕಾರಣ?

ಶ್ರೂಯತಾಂ ಕೋಹಮಿತ್ಯೇತದ್ವಕ್ತು ನೈವ ಚ ಶಕ್ಯತೇ । ಉಪಭೋಗನಿಮಿತ್ತಞ್ಚ ಸರ್ವತ್ರಾಗಮನಕ್ರಿಯಾ ।। ೩೮೦.

ಕೆಳಗಡೆ ಕೇಳು: 'ನಾನು ಯಾರು?' ಎಂಬುದನ್ನು ನಿಜವಾಗಿ ಹೇಳಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ; ಎಲ್ಲೆಡೆ ಬರುವುದೂ ಅನುಭವಕ್ಕಾಗಿ ಆಗುತ್ತದೆ.

ಸುಖದುಃಖೋಪಭೋಗೌ ತು ತೌ ದೇಶಾದ್ಯುಪಪಾದಕೌ । ಧರ್ಮಾಘರ್ಮೋದ್ಭವೌ ಭೋಕ್ತುಂ ಜನ್ತುರ್ದೇಶಾದಿಮೃಚ್ಛತಿ ।। ೩೮೦.

ಸುಖ ಮತ್ತು ದುಃಖ ಅನುಭವಿಸಲು ಬರುತ್ತದೆ, ಅವು ಸ್ಥಳ ಮತ್ತು ಇತರ ಕಾರಣಗಳಿಂದ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಪುಣ್ಯ ಮತ್ತು ಪಾಪದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದವು, ಪ್ರಾಣಿ ಅವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಲು ಸ್ಥಳವನ್ನು ಹುಡುಕುತ್ತಾನೆ.

ರಾಜೋವಾಚ ಯೋಽಸ್ತಿ ಸೋಹಮಿತಿ ಬ್ರಹ್ಮನ್ ಕಥಂ ವಕ್ತುಂ ನ ಶಕ್ಯತೇ । ಆತ್ಮನ್ಯೇಷ ನ ದೋಷಾಯ ಶಬ್ಕದೋಹಮಿತಿ ಯೋ ದ್ವಿಜ ।। ೩೮೦.

ರಾಜನು ಹೇಳಿದನು: 'ಯಾರಾದರೂ ಇದ್ದರೆ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣನೇ, ಅದನ್ನು ಹೇಳಲು ಸಾಧ್ಯವೇಕೆ ಆಗದು? ನಾನು ಇದುವೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದರೆ ಆತ್ಮನಿಗೆ ಯಾವ ದೋಷವೂ ಇಲ್ಲ, ದ್ವಿಜನೇ.'

ಶಬ್ದೋಹಮಿತ್ರಿ ದೋಷಾಯ ನಾತ್ಮನ್ಯೇಷ ತಥೈವ ತತ್ । ಅನಾತ್ಮನ್ಯಾತ್ಮವಿಜ್ಞಾನಂ ಶಬ್ದೋ ವಾ ಭ್ರಾನ್ತಿಲಕ್ಷಣಃ ।। ೩೮೦.

'ನಾನು ಇದುವೆ' ಎಂಬ ಪದದಲ್ಲಿ ದೋಷವಿದೆ, ಆದರೆ ಆತ್ಮನಿಗೆ ಅಲ್ಲ. ಅನಾತ್ಮದಲ್ಲಿ ಆತ್ಮಜ್ಞಾನ ಅಥವಾ ಆ ಪದವೇ ತಪ್ಪು ಗ್ರಹಿಕೆಯ ಗುರುತು.'

ಯದಾ ಸಮಸ್ತದೇಹೇಷು ಪುಮಾನೇಕೋ ವ್ಯವಸ್ಥಿತಃ । ತದಾ ಹಿ ಕೋ ಭವಾನ್ ಕೋಹಮಿತ್ಯೇತದ್ವಿಫಲಂ ವಚಃ ।। ೩೮೦.

ಎಲ್ಲ ದೇಹಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬನೇ ವ್ಯಕ್ತಿ ಸ್ಥಿತನಾಗಿದ್ದಾಗ, 'ನೀನು ಯಾರು? ನಾನು ಯಾರು?' ಎಂಬ ಮಾತು ಫಲವತ್ತಾಗದು.

ತ್ವಂ ರಾಜಾ ಶಿವಿಕಾ ಚೇಯಂ ವಯಂ ವಾಹಾಃ ಪುರಃಸರಾಃ । ಅಯಞ್ಚ ಭವತೋ ಲೋಕೋ ನ ಸದೇನನ್ನೃಪೋಚ್ಯತೇ ।। ೩೮೦.

ನೀನು ರಾಜನು, ಇದು ಪಲ್ಲಕ್ಕಿ, ನಾವು ಪಲ್ಲಕ್ಕಿ ಹೊರುವವರು, ಈ ಲೋಕವು ನಿನಗೆ ಸೇರಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ, ರಾಜನೇ, ನಿಜವಾಗಿ ಇದು ಹೀಗೆ ಅಲ್ಲ.

ವೃಕ್ಷಾದ್ದಾರು ತತಶ್ಚೇಯಂ ಶಿವಿಕಾ ತ್ವದಧಿಷ್ಠತಾ । ಕಾ ವೃಕ್ಷಸಂಜ್ಞಾ ಜಾತಾಸ್ಯ ದಾರುಸಂಜ್ಞಾಥ ವಾ ನೃಪ ।। ೩೮೦.

ಮರದಿಂದ ಮರಳು ತೆಗೆದು, ಅದರಿಂದ ಈ ಪಲ್ಲಕ್ಕಿಯನ್ನು ನಿನ್ನ ಆಧೀನದಲ್ಲಿ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ರಾಜನೇ, ಈ ಪಲ್ಲಕ್ಕಿಗೆ ಮರ ಅಥವಾ ಮರಳು ಎಂಬ ಹೆಸರು ಹೇಗೆ ಸಿಗುತ್ತದೆ?