ಅಗ್ನಿಪುರಾಣಮ್

ದುಃಖಜ್ಞಾನಮಯೋಽಧರ್ಮಃ ಪ್ರಕೃತೇಃ ಸ ತು ನಾತ್ಮನಃ । ಜಲಸ್ಯ ನಾಗ್ನಿನಾ ಸಙ್ಗಃ ಸ್ಥಾಲೀಸಙ್ಗತ್ತಥಾಪಿ ಹಿ ।। ೩೭೯.

ದುಃಖ ಮತ್ತು ಅಜ್ಞಾನದಿಂದ ಕೂಡಿದ ಅಧರ್ಮ ಪ್ರಕೃತಿಗೆ ಸೇರಿದೆ, ಆತ್ಮಕ್ಕೆ ಅಲ್ಲ; ಹೇಗೆ ನೀರು ಬೆಂಕಿಗೆ ಬೆರೆವುದಿಲ್ಲವೋ, ಹಾಗೆಯೇ ಪಾತ್ರೆಗೆ ಕೂಡ.

ಶಬ್ದಾಸ್ತೇ ಕಾದಿಕಾ ಧರ್ಮಾಸ್ತತ್ ಕೃತಾ ವೈ ಮಹಾಮುನೇ । ತಥಾತ್ಮಾ ಪ್ರಕೃತೌ ಸಙ್ಗಾದಹಂಮಾನಾದಿಭೂಷಿತಃ ।। ೩೭೯.

'ಕ' ಇತ್ಯಾದಿ ಶಬ್ದಗಳು ಧರ್ಮಗಳಾಗಿವೆ, ಅವು ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗಿವೆ ಮಹಾಮುನಿಯೇ; ಹೀಗೆಯೇ ಆತ್ಮನು ಅಹಂಕಾರ ಮತ್ತು ಇತರಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಿಕೊಂಡು ಪ್ರಕೃತಿಗೆ ಬಂಧನವಾಗುತ್ತಾನೆ.

ಭಜತೇ ಪ್ರಾಕೃತಾನ್ಧರ್ಮಾನ್ ಅನ್ಯಸ್ತೇಭ್ಯೋ ಹಿ ಸೋಽವ್ಯಯಃ । ಬನ್ಧಾಯ ವಿಷಯಾಸಙ್ಗಂ ಮನೋ ನಿರ್ವಿಷಯಂ ಧಿಯೇ ।। ೩೭೯.

ಅವನು ಪ್ರಕೃತಿಯ ಗುಣಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತಾನೆ, ಆದರೆ ಅವುಗಳ ಹೊರತಾಗಿ ಅವನು ಅವಿನಾಶಿಯಾಗಿದೆ; ವಿಷಯಗಳಿಗೆ ಆಸಕ್ತಿ ಬಂಧನ, ವಿಷಯರಹಿತ ಮನಸ್ಸೇ ಜ್ಞಾನ.

ವಿಷಯಾತ್ತತ್ಸಮಾಕೃಷ್ಯ ಬ್ರಹ್ಮಭೂತಂ ಹರಿಂ ಸ್ಮರೇತ್ । ಆತ್ಮಭಾವಂ ನಯತ್ಯೇನಂ ತದ್‌ಬ್ರಹ್ಮಧ್ಯಾಯಿನಂ ಮುನೇ ।। ೩೭೯.

ಇಂದ್ರಿಯಗಳ ಕಡೆಗೆ ಓಡುತ್ತಿರುವ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಹಿಂತೆಗೆದು, ಬ್ರಹ್ಮಸ್ವರೂಪನಾದ ಹರಿಯನ್ನು ನೆನೆಸಬೇಕು. ಹೀಗೆ ಮಾಡಿದರೆ, ಧ್ಯಾನ ಮಾಡುವವನು ತನ್ನನ್ನು ತಾನೇ ಆತ್ಮಭಾವಕ್ಕೆ ತಲುಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ, ಮುನಿಯೇ.

ವಿಚಾರ್ಯ್ಯ ಸ್ವಾತ್ಮನಃ ಶಕ್ತ್ಯಾ ಲೌಹಮಾಕರ್ಷಕೋ ಯಥಾ । ಆತ್ಭಪ್ರಯತ್ನಸಾಪೇಜ್ಞಾ ವಿಶಿಷ್ಟಾ ಯಾ ಮನೋಗತಿಃ ।। ೩೭೯.

ಹೆಮ್ಮಗ್ನೆ ಕಬ್ಬಿಣವನ್ನು ತನ್ನ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಸೆಳೆಯುವಂತೆ, ಆತ್ಮಶ್ರಮ ಮತ್ತು ಅದರ ಮಾರ್ಗದ ಜ್ಞಾನದಿಂದ ಮನಸ್ಸಿನ ಚಲನೆ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ.

ತಸ್ಯಾ ಬ್ರಹ್‌ಮಣಿ ಸಂಯೋಗೋ ಯೋಗ ಇತ್ಯಭಿಧೀಯತೇ । ವಿನಿಷ್ಪನ್ದಃ ಸಮಾಧಿಸ್ಥಃ ಪರಂ ಬ್ರಹ್ಮಾಧಿಗಚ್ಛತಿ ।। ೩೭೯.

ಆ ಮನಸ್ಸು ಬ್ರಹ್ಮದಲ್ಲಿ ಲೀನವಾದಾಗ ಅದನ್ನು ಯೋಗ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಚಲನೆ ನಿಲ್ಲಿಸಿ ಸಮಾಧಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರವಾದಾಗ, ಪರಬ್ರಹ್ಮವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.

ಯಮೈಃ ಸನ್ನಿಯಮೈಃ ಸ್ಥಿತ್ಯಾ ಪ್ರತ್ಯಾಹೃತ್ಯಾ ಮರುಜ್ಜಯೈಃ । ಪ್ರಾಣಾಯಾಮೇನ ಪವನೈಃ ಪ್ರತ್ಯಾಹಾರೇಣ ಚೇನ್ದ್ರಿಯೈಃ ।। ೩೭೯.

ಯಮ, ನಿಯಮ, ಸ್ಥಿರತೆ, ಪ್ರತ್ಯಾಹಾರ, ವಾಯುಗಳ ಜಯ, ಪ್ರಾಣಾಯಾಮ ಮತ್ತು ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ಹಿಂತೆಗೆದು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವ ಮೂಲಕ ಮುಂದುವರಿಯಬೇಕು.

ವಶೀಕೃತೈಸ್ತತಃ ಕುರ್ಯ್ಯಾತ್ ಸ್ಥಿತಂ ಚೇತಃ ಶುಭಾಶ್ರಯೇ । ಆಶ್ರಯಶ್ಚೇತಸೋ ಬ್ರಹ್ಮ ಮೂರ್ತ್ತಞ್ಚಾಮೂರ್ತಕಂ ದ್ವಿಧಾ ।। ೩೭೯.

ಇವುಗಳನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡ ಮೇಲೆ, ಮನಸ್ಸನ್ನು ಶುಭವಾದ ಆಶ್ರಯದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಬೇಕು. ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಆಶ್ರಯವಾದುದು ಬ್ರಹ್ಮ, ಅದು ರೂಪದೂ ಆಗಿರಬಹುದು, ರೂಪವಿಲ್ಲದೂ ಆಗಿರಬಹುದು.

ಹಿರಣ್ಯಗರ್ಭಾದಿಷು ಚ ಜ್ಞಾನಕರ್ಮಾತ್ಮಿಕಾ ದ್ವಿಧಾ । ತ್ರಿವಿಧಾ ಭಾವನಾ ಪ್ರೋಕ್ತಾ ವಿಶ್ವಂ ಬ್ರಹ್ಮ ಉಪಾಸ್ಯತೇ ।। ೩೭೯.

ಹಿರಣ್ಯಗರ್ಭ ಮತ್ತು ಇತರರಲ್ಲಿ ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಕ್ರಿಯೆ ಎರಡು ವಿಧವಾಗಿವೆ. ಭಾವನೆ ಮೂರು ವಿಧ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ, ಮತ್ತು ಈ ಜಗತ್ತನ್ನೆಲ್ಲಾ ಬ್ರಹ್ಮವಾಗಿ ಪೂಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಹಿರಣ್ಯಗರ್ಭಾದಿಷು ಚ ಜ್ಞಾನಕರ್ಮಾತ್ಮಿಕಾ ದ್ವಿಧಾ । ತ್ರಿವಿಧಾ ಭಾವನಾ ಪ್ರೋಕ್ತಾ ವಿಶ್ವಂ ಬ್ರಹ್ಮ ಉಪಾಸ್ಯತೇ ।। ೩೭೯.

ಹಿರಣ್ಯಗರ್ಭ ಮತ್ತು ಇತರರಲ್ಲಿ ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಕ್ರಿಯೆ ಎರಡು ವಿಧವಾಗಿವೆ. ಭಾವನೆ ಮೂರು ವಿಧ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ, ಮತ್ತು ಈ ಜಗತ್ತನ್ನೆಲ್ಲಾ ಬ್ರಹ್ಮವಾಗಿ ಪೂಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಪ್ರತ್ಯಸ್ತಮಿತಭೇದಂ ಯತ್ ಸತ್ತಾಮಾತ್ರಮಗೋಚರಂ । ವಚಸಾಮಾತ್ಮಸಂವೇದ್ಯಂ ತಜ್ಜ್ಞಾನಂ ಬ್ರಹ್ಮ ಸಂಜ್ಞಿತಮ್ ।। ೩೭೯.

ಯಾವುದು ಎಲ್ಲ ಭೇದಗಳನ್ನು ಮೀರಿ, ಶುದ್ಧ ಸತ್ತೆಯಾಗಿ ಮಾತ್ರ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಮಾತು ಹಾಗೂ ಸ್ವಯಂ ಅನುಭವದಿಂದ ಅರಿಯಲಾಗುತ್ತದೆ, ಅದನ್ನು ಬ್ರಹ್ಮಜ್ಞಾನವೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ತಚ್ಚ ವಿಷ್ಣೋಃ ಪರಂ ರುಪಮರುಪಸ್ಯಾಜಮಕ್ಷರಂ । ಅಶಕ್ಯಂ ಪ್ರಥಮಂ ಧ್ಯಾತುಮತೋ ಮೂರ್ತ್ತಾದಿ ಚಿತನ್ಯೇತ್ ।। ೩೭೯.

ಅದು ವಿಷ್ಣುವಿನ ಪರಮ ರೂಪ, ರೂಪವಿಲ್ಲದ್ದು, ಜನನರಹಿತ ಮತ್ತು ನಾಶವಾಗದದ್ದು. ಅದನ್ನು ಮೊದಲೇ ಧ್ಯಾನ ಮಾಡಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ, ಆದ್ದರಿಂದ ಮೊದಲು ರೂಪಾದಿಗಳನ್ನು ಭಾವಿಸಬೇಕು.

ಸದ್ಭಾವಭಾವಮಾಪನ್ನಸ್ತತೋಽಸೌ ಪರಮಾತ್ಮನಾ । ಭವತ್ಯಭೇದೀ ಭೇದಶ್ಚ ತಸ್ಯಾಜ್ಞಾನಕೃತೋ ಭವೇತ್ ।। ೩೭೯.

ಯಾವಾಗ ಸತ್ಯಭಾವವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೋ, ಆಗ ಅವನು ಪರಮಾತ್ಮನೊಂದಿಗೆ ಏಕವಾಗುತ್ತಾನೆ. ಭೇದವು ಅಜ್ಞಾನದಿಂದ ಮಾತ್ರ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.

ಅಗ್ನಿರುವಾಚ ಅದ್ವೈತಬ್ರಹ್ಮವಿಜ್ಞಾನಂ ವಕ್ಷ್ಯೇ ಯದ್ಭವತೋಽಗದತ್ । ಶಾಲಗ್ರಾಮೇ ತಪಶ್ಚಕ್ರೇ ವಾಸುದೇವಾರ್ಚನಾದಿಕೃತ್ ।। ೩೮೦.

ಅಗ್ನಿಯು ಹೇಳಿದನು: ನೀವು ಕೇಳಿದ ಅದ್ವೈತ ಬ್ರಹ್ಮಜ್ಞಾನವನ್ನು ನಾನು ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ. ಶಾಲಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಅವನು ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿ ವಾಸುದೇವನನ್ನು ಆರಾಧನೆ ಮಾಡಿದನು.

ಮೃಗಸಙ್ಗಾನ್ಮೃಗೋ ಬೂತ್ವಾ ಹ್ಯನ್ತಕಾಲೇ ಸ್ಮರನ್ ಮೃಗಂ । ಜಾತಿಸ್ಮರೋ ಮೃಗಸ್ತ್ಯಕ್ತ್ವಾ ದೇಹಂ ಯೋಗಾತ್ಸ್ವತೋಽಭವತ್ ।। ೩೮೦.

ಮೃಗಗಳ ಸಂಗದಿಂದ ಅವನು ಮೃಗನಾಗಿ, ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಮೃಗವನ್ನು ನೆನೆಸಿ, ಹಿಂದಿನ ಜನ್ಮವನ್ನು ನೆನಪಿಟ್ಟ ಮೃಗನಾಗಿ ಹುಟ್ಟಿ, ಯೋಗದ ಮೂಲಕ ತನ್ನ ದೇಹವನ್ನು ತಾನೇ ತ್ಯಜಿಸಿದನು.

ಅದ್ವೈತಬ್ರಹ್ಮಭೂತಶ್ಚ ಜಡವಲ್ಲೋಕಮಾಚರತ್ । ಕ್ಷತ್ತಾಽಸೌ ವೀರರಾಜಸ್ಯ ವಿಷ್ಟಿಯೋಗಮಮನ್ಯತ ।। ೩೮೦.

ಅವನು ಅದ್ವೈತ ಬ್ರಹ್ಮಭಾವವನ್ನು ಹೊಂದಿ, ಜಡನಂತೆ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸಿದನು. ಅವನು ವೀರರಾಜನ ಸೇವಕನಾಗಿ, ಆ ಸೇವೆಯನ್ನು ಯೋಗವೆಂದು ಭಾವಿಸಿದನು.

ಉವಾಹ ಶಿವಿಕಾಮಸ್ಯ ಕ್ಷತ್ತುರ್ವಚನಚೋದಿತಃ । ಗೃಹೀತೋ ವಿಷ್ಟಿನಾ ಜ್ಞಾನೀ ಉವಾಹಾತ್ಮಕ್ಷಯಾಯ ತಂ ।। ೩೮೦.

ಅವನು ಸೇವಕನ ಮಾತಿಗೆ ಅನುಸರಿಸಿ ರಾಜನ ಪಲ್ಲಕ್ಕಿಯನ್ನು ಹೊತ್ತನು. ಜ್ಞಾನಿಯು ಸೇವಕನಿಂದ ಹಿಡಿಯಲ್ಪಟ್ಟು, ತನ್ನ ಆತ್ಮನಾಶಕ್ಕಾಗಿ ಅದನ್ನು ಹೊತ್ತನು.

ಯಯೌ ಜಡ಼ಗತಿಃ ಪಶ್ಚಾದ್ ಯೇ ತ್ವನ್ಯೇ ತ್ವರಿತಂ ಯಯುಃ । ಶೀಘ್ರಾನ್ ಶೀಘ್ರಗತೀನ್ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಅಶೀಘ್ರಂ ತಂ ನೃಪೋಽವ್ರವೀತ್ ।। ೩೮೦.

ಅವನು ನಿಧಾನವಾಗಿ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದನು, ಇತರರು ವೇಗವಾಗಿ ಹೋದರು. ವೇಗವಾಗಿ ಹೋಗುವವರನ್ನು ನೋಡಿ, ರಾಜನು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದವನನ್ನು ಕೇಳಿದನು.

ರಾಜೋವಾಚ ಕಿಂ ಶ್ರಾನ್ತೋಽಸ್ಯಲ್ಪಮಧ್ವಾನಂ ತ್ವಯೋಢ಼ಾ ಶಿವಿಕಾ ಮಮ । ಕಿಮಾಯಾಸಸಹೋ ನ ತ್ವಂ ಪೀವಾನಸಿ ನಿರೀಕ್ಷ್ಯಸೇ ।। ೩೮೦.

ರಾಜನು ಕೇಳಿದನು: ಇಷ್ಟು ಕಡಿಮೆ ದೂರ ನಡೆಯುವುದರಿಂದ ನೀನು ದಣಿದೆಯೆ? ನೀನು ನನ್ನ ಪಲ್ಲಕ್ಕಿಯನ್ನು ಹೊರುತ್ತಿದ್ದೀಯಲ್ಲ. ಯಾಕೆ ದುಃಖವನ್ನು ಸಹಿಸುವುದಿಲ್ಲ? ನೀನು ಬಲಿಷ್ಠನಂತೆ ಕಾಣುತ್ತೀಯಲ್ಲ.

ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಉವಾಚ ನಾಹಂ ಪೀವಾನ್ನ ವೈಷೋಢ಼ಾ ಶಿವಿಕಾ ಭವತೋ ಮಯಾ । ನ ಶ್ರಾನ್ತೋಽಸ್ಮಿ ನ ವಾಯಾಸೋ ವೋಢವ್ಯೋಽಸಿ ಮಹೀಪತೇ ।। ೩೮೦.

ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ಹೇಳಿದನು: ನಾನು ಬಲಿಷ್ಠನಲ್ಲ, ನಿಮ್ಮ ಪಲ್ಲಕ್ಕಿಯನ್ನು ನಾನು ಹೊತ್ತಿಲ್ಲ. ನಾನು ದಣಿದವನಲ್ಲ, ನನಗೆ ಆಯಾಸವೂ ಇಲ್ಲ. ರಾಜನೇ, ನಿಮ್ಮನ್ನು ಹೊತ್ತೊಯ್ಯಬೇಕಾಗಿದೆ.

ಭೂಮೌ ಪಾದಯುಗನ್ತಸ್ಥೌ ಜಙ್‌ಘೇ ಪಾದದ್ವಯೇ ಸ್ಥಿತೇ । ಉರೂ ಜಙ್ಘಾದ್ವಯಾವಸ್ಥೌ ತದಾಧಾರಂ ತಥೋದರಮ್ ।। ೩೮೦.

ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಕಾಲುಗಳ ಜೋಡಿ ನೆಲಕ್ಕೆ ತಾಗಿವೆ, ಕಾಲುಗಳ ಮೇಲೆ ಜಂಘೆಗಳು ನಿಂತಿವೆ; ಜಂಘೆಗಳ ಮೇಲೆ ತೊಡೆಗಳು, ಅದೇ ರೀತಿ ಹೊಟ್ಟೆ ಕೂಡ ಅವುಗಳ ಮೇಲೆ ನೆಟ್ಟಗಿದೆ.

ವಕ್ಷಃಸ್ಥಲಂ ತಥಾ ವಾಹೂ ಸ್ಕನ್ಧೌ ಚೋದರಸಂಸ್ಥಿತೌ । ಸ್ಕನ್ಧಸ್ಥಿತೇಯಂ ಶಿವಿಕಾ ಮಮ ಭಾವೋಽತ್ರ ಕಿಂ ಕೃತಃ ।। ೩೮೦.

ಮೂಳೆ, ಕೈಗಳು, ಭುಜಗಳು ಮತ್ತು ಹೊಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿರುವ ಭಾಗ—allವು ಈ ಪಲ್ಲಕ್ಕಿಗೆ ಆಧಾರವಾಗಿವೆ. ಪಲ್ಲಕ್ಕಿಯನ್ನು ಭುಜದ ಮೇಲೆ ಇಡಲಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ನನ್ನ ಪಾತ್ರವೇನು ಎಂದು ನಾನು ಕೇಳುತ್ತೇನೆ.

ಶಿವಿಕಾಯಾಂ ಸ್ಥಿತಞ್ಚೇದಂ ದೇಹಂ ತ್ವದುಪಲಕ್ಷಿತಂ । ತತ್ರ ತ್ವಮಹಮಪ್ಯತ್ರ ಪ್ರೋಚ್ಯತೇ ಚೇದಮನ್ಯಥಾ ।। ೩೮೦.

ಈ ದೇಹವನ್ನು ನೀನು ನೋಡುತ್ತಿರುವೆ, ಅದು ಪಲ್ಲಕ್ಕಿಯಲ್ಲಿ ಇದ್ದರೆ, ಇಲ್ಲಿ ನೀನು ಮತ್ತು ನಾನು ಇಬ್ಬರೂ ಇದ್ದಂತೆ; ಇಲ್ಲವಾದರೆ, ಅರ್ಥವೇ ಬೇರೆ ಆಗುತ್ತದೆ.

ಅಹಂ ತ್ವಞ್ಚ ತಥಾನ್ಯಂ ಚ ಭೂತೈರುಹ್ಯಾಮ ಪಾರ್ಥಿವ । ಗುಣಪ್ರವಾಹಪತಿತೋ ಗುಣವರ್ಗೋ ಹಿ ಯಾತ್ಯಯಂ ।। ೩೮೦.

ನಾನು, ನೀನು ಮತ್ತು ಇನ್ನೊಬ್ಬರೂ ಸಹ, ಭೂಮಿಯ ರಾಜನೇ, ಈ ದೇಹವನ್ನು ರೂಪಿಸುವ ಪಂಚಭೂತಗಳಿಂದ ಹೊತ್ತೊಯ್ಯಲ್ಪಡುತ್ತೇವೆ. ಗುಣಗಳ ಗುಂಪು ಗುಣಗಳ ಪ್ರವಾಹದಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದು, ಕೊನೆಗೆ ನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ.

ಕರ್ಮ್ಮವಶ್ಯಾ ಗುಣಾಶ್ಚೈತೇ ಸತ್ವಾದ್ಯಾಃ ಪೃಥಿವೀಪತೇ । ಅವಿದ್ಯಾಸಞ್ಚಿತಂ ಕರ್ಮ ತಚ್ಚಾಶೇಷೇಷು ಜನ್ತುಷು ।। ೩೮೦.

ಸತ್ತ್ವ ಮೊದಲಾದ ಗುಣಗಳು ಎಲ್ಲವೂ ಕರ್ಮಕ್ಕೆ ಒಳಪಟ್ಟಿವೆ, ಭೂಮಿಯ ಒಡೆಯನೇ. ಅಜ್ಞಾನದಿಂದ ಸಂಚಿತವಾದ ಆ ಕರ್ಮ ಎಲ್ಲ ಪ್ರಾಣಿಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಇದೆ.

ಆತ್ಮಾ ಶುದ್ಧೋಽಕ್ಷರಃ ಶಾನ್ತೋ ನಿರ್ಗುಣಃ ಪ್ರಕೃತೇಃ ಪರಃ । ಪ್ರವೃದ್ಧ್ಯಪಚಯೌ ನಾಮ್ಯ ಏಕಸ್ಯಾಖಿಲಜನ್ತುಷು ।। ೩೮೦.

ಆತ್ಮ ಶುದ್ಧ, ನಾಶವಾಗದ, ಶಾಂತ, ಗುಣರಹಿತ ಮತ್ತು ಪ್ರಕೃತಿಗೆ ಮೀರಿದವನು. ಏರಿಕೆ ಅಥವಾ ಇಳಿಕೆ ಎಂಬುದು ಆ ಎಲ್ಲ ಪ್ರಾಣಿಗಳಲ್ಲಿರುವ ಒಂದೇ ಆತ್ಮನಿಗೆ ಅನ್ವಯಿಸುವುದಿಲ್ಲ.

ಯದಾ ನೋಪಚಯಸ್ತಸ್ಯ ಯದಾ ನಾಪಚಯೋ ನೃಪ। ತದಾ ಪೀವಾನಸೀತಿ ತ್ವಂ ಕಯಾ ಯುಕ್ತ್ಯಾ ತ್ವಯೇರಿತಂ ।। ೩೮೦.

ಆತನಿಗೆ ಏರಿಕೆ ಇಲ್ಲ, ಇಳಿಕೆ ಇಲ್ಲ ಎಂದಾಗ, ರಾಜನೇ, ಅವನು ಪೋಷಿತನಾಗಿದ್ದಾನೆ ಅಥವಾ ಕ್ಷೀಣನಾಗಿದ್ದಾನೆ ಎಂದು ಯಾವ ತರ್ಕದಿಂದ ಹೇಳಬಹುದು?

ಭೂಜಙ್ಘಾಪಾದಕಟ್‌ಯೂರುಜಠರಾದಿಷು ಸಂಸ್ಥಿತಾ । ಶಿವಿಕೇಯಂ ತಥಾ ಸ್ಕನ್ಧೇ ತದಾ ಭಾವಃ ಸಮಸ್ತ್ವಯಾ ।। ೩೮೦.

ಕೈ, ಕಾಲು, ಪಾದ, ಕಮರು, ತುಂಡು, ಹೊಟ್ಟೆ ಇತ್ಯಾದಿಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಪಲ್ಲಕ್ಕಿ ಇಡಲಾಗಿದೆ. ಹಾಗೆಯೇ, ಭುಜದ ಮೇಲೂ ಇದೆ. ಆಗ ಈ ಸ್ಥಿತಿ ನಿನ್ನಿಂದಲೇ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಿದೆ.

ತದನ್ಯಜನ್ತುಭಿರ್ಭೂಪ ಶಿವಿಸೋತ್ಥಾನಕರ್ಮಣಾ । ಶೈಲದ್ರವ್ಯಗೃಹೋತ್ಥೋಪಿ ಪೃಥಿವೀಸಮ್ಭವೋಪಿ ವಾ ।। ೩೮೦.

ಇನ್ನಿತರ ಪ್ರಾಣಿಗಳು, ರಾಜನೇ, ಪಲ್ಲಕ್ಕಿಯನ್ನು ಎತ್ತುವ ಕಾರ್ಯದಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸುತ್ತವೆ. ಅದು ಬೆಟ್ಟದ ವಸ್ತುಗಳಿಂದ ಆಗಿರಬಹುದು, ಮನೆಗಳಿಂದ ಆಗಿರಬಹುದು, ಅಥವಾ ಭೂಮಿಯಿಂದ ಆಗಿರಬಹುದು.