ಅಗ್ನಿಪುರಾಣಮ್

ಸಮ್ಮರ್ತೇತಿ ತಥಾ ಭರ್ತ್ತಾ ಭ್ಕಾರೋಽರ್ಥದ್ವಯಾನ್ವಿತಃ । ನೇತಾ ಗಮಯಿತಾ ಸ್ರಷ್ಟಾ ಗಕಾರೋಽಯಂ ಮಹಾಮುನೇ ।। ೩೭೯.

'ಸಮ್ಮರ್ತ' ಮತ್ತು 'ಭರ್ತ' ಎಂಬ ಪದಗಳಲ್ಲಿ 'ಭ' ಅಕ್ಷರಕ್ಕೆ ಎರಡು ಅರ್ಥಗಳಿವೆ. 'ನೇತಾ', 'ನಡೆಯುವವನು', 'ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತ'—ಇವು 'ಗ' ಅಕ್ಷರವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ, ಮಹಾಮುನಿಯೇ.

ಐಶ್ವರ್ಯ್ಯಸ್ಯ ಸಮಗ್ರಸ್ಯ ವೀರ್ಯ್ಯಸ್ಯ ಯಶಸಃ ಶ್ರಇಯಃ । ಜ್ಞಾನವೈರಾಗ್ಯಯೋಶ್ಚೈವ ಷಣ್ಣಂ ಭಗ ಇತೀಙ್ಗನಾ ।। ೩೭೯.

ಪೂರ್ಣ ಐಶ್ವರ್ಯ, ಶಕ್ತಿ, ಕೀರ್ತಿ, ಶ್ರೀ, ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ವೈರಾಗ್ಯ—ಈ ಆರು ಗುಣಗಳನ್ನು 'ಭಗ' ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ದೇವಿಯೇ.

ವಸನ್ತಿ ವಿಷ್ಣೌ ಭೂತಾನಿ ಸ ಚ ಧಾತುಸ್ತ್ರಿಧಾತ್ಮಕಃ । ಏವಂ ಹರೌ ಹಿ ಭಗವಾನ್ ಶಬ್ದೋಽನ್ಯತ್ರೋಪಚಾರತಃ ।। ೩೭೯.

ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳು ವಿಷ್ಣುವಿನಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತವೆ; ಅವನು ಮೂರು ಸ್ವರೂಪಗಳ ಧಾತುವಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಹೀಗಾಗಿ 'ಭಗವಾನ್' ಎಂಬ ಶಬ್ದವನ್ನು ಹರಿಗೆ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ, ಬೇರೆಡೆ ಅದು ರೂಪಕ ಮಾತ್ರ.

ಉತ್ಪತ್ತಿಂ ಪ್ರಲಯಞ್ಚೈವ ಭೂತಾನಾಮಗತಿಂ ಗತಿಂ । ವೇತ್ತಿ ವಿದ್ಯಾಮವಿದ್ಯಾಞ್ಚ ಸ ವಾಚ್ಯೋ ಭಗವಾನಿತಿ ।। ೩೭೯.

ಯಾರು ಸೃಷ್ಟಿ ಮತ್ತು ಲಯವನ್ನು, ಜೀವಿಗಳ ಹೋದ ಬರುವಿಕೆಯನ್ನು, ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಅಜ್ಞಾನವನ್ನು ತಿಳಿಯುತ್ತಾನೋ, ಅವನನ್ನು 'ಭಗವಾನ್' ಎಂದು ಕರೆಯುವುದು ಯೋಗ್ಯ.

ಜ್ಞಾನಶಕ್ತಿಃ ಪರೈಶ್ವರ್ಯ್ಯಂ ವೀರ್ಯ್ಯಂ ತೇಜಾಂಸ್ಯಶೇಷತಃ । ಭಗವಚ್ಛಬ್ದವಾಚ್ಯಾನಿ ವಿನಾ ಹೇಯೈರ್ಗುಣಾದಿಭಿಃ ।। ೩೭೯.

ಜ್ಞಾನಶಕ್ತಿ, ಪರಮ ಐಶ್ವರ್ಯ, ಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಎಲ್ಲ ತೇಜಸ್ಸುಗಳು 'ಭಗವತ್' ಎಂಬ ಶಬ್ದದಿಂದ ಸೂಚಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ, ಯಾವುದೇ ಹೀನ ಗುಣಗಳಿಲ್ಲದೆ.

ಖಾಣ್ಡಿಕ್ಯಜನಕಾಯಾಹ ಯೋಗಂ ಕೇಶಿಧ್ವಜಃ ಪುರಾ । ಅನಾತ್ಮನ್ಯಾತ್ಮಬುದ್ಧಿರ್ಯಾ ಆತ್ಮಸ್ವಮಿತಿ ಯಾ ಮತಿಃ ।। ೩೭೯.

ಖಾಂಡಿಕ್ಯನ ಪುತ್ರಿಗೆ, ಕೇಶಿಧ್ವಜನು ಹಿಂದೆ ಯೋಗವನ್ನು ಉಪದೇಶಿಸಿದನು—ಅದು ಅನಾತ್ಮದಲ್ಲಿ ಆತ್ಮಬುದ್ಧಿ, 'ಇದು ನನ್ನದು' ಎಂಬ ಭಾವನೆ.

ಅವಿದ್ಯಾಭವಸಮ್ಭೂತಿರ್ವೀಜಮೇತದ್‌ದ್ವಿಧಾ ಸ್ಥಿತಮ್ । ಪಞ್ಚಭೂತಾತ್ಮಕೇ ದೇಹೇ ದೇಹೀ ಮೋಹತಮಾಶ್ರಿತಃ ।। ೩೭೯.

ಅಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಭಾವದ ಉದಯ ಎಂಬ ಎರಡು ಬೀಜಗಳು ಐದು ಭೂತಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ದೇಹದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿವೆ; ದೇಹಿಯು ಮೋಹದಿಂದ ಆಂಧಕಾರಕ್ಕೆ ಆಕರ್ಷಿತನಾಗಿದ್ದಾನೆ.

ಅಹಮೇತದಿತೀತ್ಯುಚ್ಚೈಃ ಕುರುತೇ ಕುಮತಿರ್ಮತಿಂ । ಇತ್ಥಞ್ಚ ಪುತ್ರಪೌತ್ರೇಷು ತದ್ದೇಹೋತ್ಪಾತಿತೇಷು ಚ ।। ೩೭೯.

ತಪ್ಪು ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ, 'ನಾನು ಇದುವೇ' ಎಂದು ಜೋರಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ; ಹಾಗೆಯೇ ಮಗ ಮತ್ತು ಮೊಮ್ಮಕ್ಕಳ ವಿಷಯದಲ್ಲಿಯೂ, ಅವರ ದೇಹಗಳು ನಾಶವಾದರೂ ಕೂಡ.

ಕರೋತಿ ಪಣ್ಡಿತಃ ಸಾಮ್ಯಮನಾತ್ಮನಿ ಕಲೇವರೇ । ಸರ್ವದೇಹೋಪಕಾರಾಯ ಕುರುತೇ ಕರ್ಮ್ಮ ಮಾನವಃ ।। ೩೭೯.

ಪಂಡಿತನು ಆತ್ಮವಲ್ಲದ ದೇಹವನ್ನು ಸಮಾನವಾಗಿ ನೋಡುತ್ತಾನೆ; ಎಲ್ಲಾ ದೇಹಗಳ ಹಿತಕ್ಕಾಗಿ ಮನುಷ್ಯನು ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾನೆ.

ದೇಹಶ್ಚಾನ್ಯೋ ಯದಾ ಪುಂಸಸ್ತದಾ ಬನ್ಧಾಯ ತತ್ಪರಂ । ನಿರ್ವಾಣಮಥ ಏವಾಯಮಾತ್ಮಾ ಜ್ಞಾನಮಯೋಽಮಲಃ ।। ೩೭೯.

ಯಾವಾಗ ದೇಹವನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಿಯಿಂದ ಬೇರೆ ಎಂದು ತಿಳಿಯುತ್ತಾನೋ, ಆಗ ಅದು ಬಂಧನಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ; ಆದರೆ ಜ್ಞಾನಮಯ, ಶುಭ್ರವಾದ ಆತ್ಮವೇ ಮುಕ್ತಿಯಾಗಿದೆ.

ದುಃಖಜ್ಞಾನಮಯೋಽಧರ್ಮಃ ಪ್ರಕೃತೇಃ ಸ ತು ನಾತ್ಮನಃ । ಜಲಸ್ಯ ನಾಗ್ನಿನಾ ಸಙ್ಗಃ ಸ್ಥಾಲೀಸಙ್ಗತ್ತಥಾಪಿ ಹಿ ।। ೩೭೯.

ದುಃಖ ಮತ್ತು ಅಜ್ಞಾನದಿಂದ ಕೂಡಿದ ಅಧರ್ಮ ಪ್ರಕೃತಿಗೆ ಸೇರಿದೆ, ಆತ್ಮಕ್ಕೆ ಅಲ್ಲ; ಹೇಗೆ ನೀರು ಬೆಂಕಿಗೆ ಬೆರೆವುದಿಲ್ಲವೋ, ಹಾಗೆಯೇ ಪಾತ್ರೆಗೆ ಕೂಡ.

ಶಬ್ದಾಸ್ತೇ ಕಾದಿಕಾ ಧರ್ಮಾಸ್ತತ್ ಕೃತಾ ವೈ ಮಹಾಮುನೇ । ತಥಾತ್ಮಾ ಪ್ರಕೃತೌ ಸಙ್ಗಾದಹಂಮಾನಾದಿಭೂಷಿತಃ ।। ೩೭೯.

'ಕ' ಇತ್ಯಾದಿ ಶಬ್ದಗಳು ಧರ್ಮಗಳಾಗಿವೆ, ಅವು ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗಿವೆ ಮಹಾಮುನಿಯೇ; ಹೀಗೆಯೇ ಆತ್ಮನು ಅಹಂಕಾರ ಮತ್ತು ಇತರಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಿಕೊಂಡು ಪ್ರಕೃತಿಗೆ ಬಂಧನವಾಗುತ್ತಾನೆ.

ಭಜತೇ ಪ್ರಾಕೃತಾನ್ಧರ್ಮಾನ್ ಅನ್ಯಸ್ತೇಭ್ಯೋ ಹಿ ಸೋಽವ್ಯಯಃ । ಬನ್ಧಾಯ ವಿಷಯಾಸಙ್ಗಂ ಮನೋ ನಿರ್ವಿಷಯಂ ಧಿಯೇ ।। ೩೭೯.

ಅವನು ಪ್ರಕೃತಿಯ ಗುಣಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತಾನೆ, ಆದರೆ ಅವುಗಳ ಹೊರತಾಗಿ ಅವನು ಅವಿನಾಶಿಯಾಗಿದೆ; ವಿಷಯಗಳಿಗೆ ಆಸಕ್ತಿ ಬಂಧನ, ವಿಷಯರಹಿತ ಮನಸ್ಸೇ ಜ್ಞಾನ.

ವಿಷಯಾತ್ತತ್ಸಮಾಕೃಷ್ಯ ಬ್ರಹ್ಮಭೂತಂ ಹರಿಂ ಸ್ಮರೇತ್ । ಆತ್ಮಭಾವಂ ನಯತ್ಯೇನಂ ತದ್‌ಬ್ರಹ್ಮಧ್ಯಾಯಿನಂ ಮುನೇ ।। ೩೭೯.

ಇಂದ್ರಿಯಗಳ ಕಡೆಗೆ ಓಡುತ್ತಿರುವ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಹಿಂತೆಗೆದು, ಬ್ರಹ್ಮಸ್ವರೂಪನಾದ ಹರಿಯನ್ನು ನೆನೆಸಬೇಕು. ಹೀಗೆ ಮಾಡಿದರೆ, ಧ್ಯಾನ ಮಾಡುವವನು ತನ್ನನ್ನು ತಾನೇ ಆತ್ಮಭಾವಕ್ಕೆ ತಲುಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ, ಮುನಿಯೇ.

ವಿಚಾರ್ಯ್ಯ ಸ್ವಾತ್ಮನಃ ಶಕ್ತ್ಯಾ ಲೌಹಮಾಕರ್ಷಕೋ ಯಥಾ । ಆತ್ಭಪ್ರಯತ್ನಸಾಪೇಜ್ಞಾ ವಿಶಿಷ್ಟಾ ಯಾ ಮನೋಗತಿಃ ।। ೩೭೯.

ಹೆಮ್ಮಗ್ನೆ ಕಬ್ಬಿಣವನ್ನು ತನ್ನ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಸೆಳೆಯುವಂತೆ, ಆತ್ಮಶ್ರಮ ಮತ್ತು ಅದರ ಮಾರ್ಗದ ಜ್ಞಾನದಿಂದ ಮನಸ್ಸಿನ ಚಲನೆ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ.

ತಸ್ಯಾ ಬ್ರಹ್‌ಮಣಿ ಸಂಯೋಗೋ ಯೋಗ ಇತ್ಯಭಿಧೀಯತೇ । ವಿನಿಷ್ಪನ್ದಃ ಸಮಾಧಿಸ್ಥಃ ಪರಂ ಬ್ರಹ್ಮಾಧಿಗಚ್ಛತಿ ।। ೩೭೯.

ಆ ಮನಸ್ಸು ಬ್ರಹ್ಮದಲ್ಲಿ ಲೀನವಾದಾಗ ಅದನ್ನು ಯೋಗ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಚಲನೆ ನಿಲ್ಲಿಸಿ ಸಮಾಧಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರವಾದಾಗ, ಪರಬ್ರಹ್ಮವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.

ಯಮೈಃ ಸನ್ನಿಯಮೈಃ ಸ್ಥಿತ್ಯಾ ಪ್ರತ್ಯಾಹೃತ್ಯಾ ಮರುಜ್ಜಯೈಃ । ಪ್ರಾಣಾಯಾಮೇನ ಪವನೈಃ ಪ್ರತ್ಯಾಹಾರೇಣ ಚೇನ್ದ್ರಿಯೈಃ ।। ೩೭೯.

ಯಮ, ನಿಯಮ, ಸ್ಥಿರತೆ, ಪ್ರತ್ಯಾಹಾರ, ವಾಯುಗಳ ಜಯ, ಪ್ರಾಣಾಯಾಮ ಮತ್ತು ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ಹಿಂತೆಗೆದು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವ ಮೂಲಕ ಮುಂದುವರಿಯಬೇಕು.

ವಶೀಕೃತೈಸ್ತತಃ ಕುರ್ಯ್ಯಾತ್ ಸ್ಥಿತಂ ಚೇತಃ ಶುಭಾಶ್ರಯೇ । ಆಶ್ರಯಶ್ಚೇತಸೋ ಬ್ರಹ್ಮ ಮೂರ್ತ್ತಞ್ಚಾಮೂರ್ತಕಂ ದ್ವಿಧಾ ।। ೩೭೯.

ಇವುಗಳನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡ ಮೇಲೆ, ಮನಸ್ಸನ್ನು ಶುಭವಾದ ಆಶ್ರಯದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಬೇಕು. ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಆಶ್ರಯವಾದುದು ಬ್ರಹ್ಮ, ಅದು ರೂಪದೂ ಆಗಿರಬಹುದು, ರೂಪವಿಲ್ಲದೂ ಆಗಿರಬಹುದು.

ಹಿರಣ್ಯಗರ್ಭಾದಿಷು ಚ ಜ್ಞಾನಕರ್ಮಾತ್ಮಿಕಾ ದ್ವಿಧಾ । ತ್ರಿವಿಧಾ ಭಾವನಾ ಪ್ರೋಕ್ತಾ ವಿಶ್ವಂ ಬ್ರಹ್ಮ ಉಪಾಸ್ಯತೇ ।। ೩೭೯.

ಹಿರಣ್ಯಗರ್ಭ ಮತ್ತು ಇತರರಲ್ಲಿ ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಕ್ರಿಯೆ ಎರಡು ವಿಧವಾಗಿವೆ. ಭಾವನೆ ಮೂರು ವಿಧ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ, ಮತ್ತು ಈ ಜಗತ್ತನ್ನೆಲ್ಲಾ ಬ್ರಹ್ಮವಾಗಿ ಪೂಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಹಿರಣ್ಯಗರ್ಭಾದಿಷು ಚ ಜ್ಞಾನಕರ್ಮಾತ್ಮಿಕಾ ದ್ವಿಧಾ । ತ್ರಿವಿಧಾ ಭಾವನಾ ಪ್ರೋಕ್ತಾ ವಿಶ್ವಂ ಬ್ರಹ್ಮ ಉಪಾಸ್ಯತೇ ।। ೩೭೯.

ಹಿರಣ್ಯಗರ್ಭ ಮತ್ತು ಇತರರಲ್ಲಿ ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಕ್ರಿಯೆ ಎರಡು ವಿಧವಾಗಿವೆ. ಭಾವನೆ ಮೂರು ವಿಧ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ, ಮತ್ತು ಈ ಜಗತ್ತನ್ನೆಲ್ಲಾ ಬ್ರಹ್ಮವಾಗಿ ಪೂಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಪ್ರತ್ಯಸ್ತಮಿತಭೇದಂ ಯತ್ ಸತ್ತಾಮಾತ್ರಮಗೋಚರಂ । ವಚಸಾಮಾತ್ಮಸಂವೇದ್ಯಂ ತಜ್ಜ್ಞಾನಂ ಬ್ರಹ್ಮ ಸಂಜ್ಞಿತಮ್ ।। ೩೭೯.

ಯಾವುದು ಎಲ್ಲ ಭೇದಗಳನ್ನು ಮೀರಿ, ಶುದ್ಧ ಸತ್ತೆಯಾಗಿ ಮಾತ್ರ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಮಾತು ಹಾಗೂ ಸ್ವಯಂ ಅನುಭವದಿಂದ ಅರಿಯಲಾಗುತ್ತದೆ, ಅದನ್ನು ಬ್ರಹ್ಮಜ್ಞಾನವೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ತಚ್ಚ ವಿಷ್ಣೋಃ ಪರಂ ರುಪಮರುಪಸ್ಯಾಜಮಕ್ಷರಂ । ಅಶಕ್ಯಂ ಪ್ರಥಮಂ ಧ್ಯಾತುಮತೋ ಮೂರ್ತ್ತಾದಿ ಚಿತನ್ಯೇತ್ ।। ೩೭೯.

ಅದು ವಿಷ್ಣುವಿನ ಪರಮ ರೂಪ, ರೂಪವಿಲ್ಲದ್ದು, ಜನನರಹಿತ ಮತ್ತು ನಾಶವಾಗದದ್ದು. ಅದನ್ನು ಮೊದಲೇ ಧ್ಯಾನ ಮಾಡಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ, ಆದ್ದರಿಂದ ಮೊದಲು ರೂಪಾದಿಗಳನ್ನು ಭಾವಿಸಬೇಕು.

ಸದ್ಭಾವಭಾವಮಾಪನ್ನಸ್ತತೋಽಸೌ ಪರಮಾತ್ಮನಾ । ಭವತ್ಯಭೇದೀ ಭೇದಶ್ಚ ತಸ್ಯಾಜ್ಞಾನಕೃತೋ ಭವೇತ್ ।। ೩೭೯.

ಯಾವಾಗ ಸತ್ಯಭಾವವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೋ, ಆಗ ಅವನು ಪರಮಾತ್ಮನೊಂದಿಗೆ ಏಕವಾಗುತ್ತಾನೆ. ಭೇದವು ಅಜ್ಞಾನದಿಂದ ಮಾತ್ರ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.

ಅಗ್ನಿರುವಾಚ ಅದ್ವೈತಬ್ರಹ್ಮವಿಜ್ಞಾನಂ ವಕ್ಷ್ಯೇ ಯದ್ಭವತೋಽಗದತ್ । ಶಾಲಗ್ರಾಮೇ ತಪಶ್ಚಕ್ರೇ ವಾಸುದೇವಾರ್ಚನಾದಿಕೃತ್ ।। ೩೮೦.

ಅಗ್ನಿಯು ಹೇಳಿದನು: ನೀವು ಕೇಳಿದ ಅದ್ವೈತ ಬ್ರಹ್ಮಜ್ಞಾನವನ್ನು ನಾನು ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ. ಶಾಲಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಅವನು ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿ ವಾಸುದೇವನನ್ನು ಆರಾಧನೆ ಮಾಡಿದನು.

ಮೃಗಸಙ್ಗಾನ್ಮೃಗೋ ಬೂತ್ವಾ ಹ್ಯನ್ತಕಾಲೇ ಸ್ಮರನ್ ಮೃಗಂ । ಜಾತಿಸ್ಮರೋ ಮೃಗಸ್ತ್ಯಕ್ತ್ವಾ ದೇಹಂ ಯೋಗಾತ್ಸ್ವತೋಽಭವತ್ ।। ೩೮೦.

ಮೃಗಗಳ ಸಂಗದಿಂದ ಅವನು ಮೃಗನಾಗಿ, ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಮೃಗವನ್ನು ನೆನೆಸಿ, ಹಿಂದಿನ ಜನ್ಮವನ್ನು ನೆನಪಿಟ್ಟ ಮೃಗನಾಗಿ ಹುಟ್ಟಿ, ಯೋಗದ ಮೂಲಕ ತನ್ನ ದೇಹವನ್ನು ತಾನೇ ತ್ಯಜಿಸಿದನು.

ಅದ್ವೈತಬ್ರಹ್ಮಭೂತಶ್ಚ ಜಡವಲ್ಲೋಕಮಾಚರತ್ । ಕ್ಷತ್ತಾಽಸೌ ವೀರರಾಜಸ್ಯ ವಿಷ್ಟಿಯೋಗಮಮನ್ಯತ ।। ೩೮೦.

ಅವನು ಅದ್ವೈತ ಬ್ರಹ್ಮಭಾವವನ್ನು ಹೊಂದಿ, ಜಡನಂತೆ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸಿದನು. ಅವನು ವೀರರಾಜನ ಸೇವಕನಾಗಿ, ಆ ಸೇವೆಯನ್ನು ಯೋಗವೆಂದು ಭಾವಿಸಿದನು.

ಉವಾಹ ಶಿವಿಕಾಮಸ್ಯ ಕ್ಷತ್ತುರ್ವಚನಚೋದಿತಃ । ಗೃಹೀತೋ ವಿಷ್ಟಿನಾ ಜ್ಞಾನೀ ಉವಾಹಾತ್ಮಕ್ಷಯಾಯ ತಂ ।। ೩೮೦.

ಅವನು ಸೇವಕನ ಮಾತಿಗೆ ಅನುಸರಿಸಿ ರಾಜನ ಪಲ್ಲಕ್ಕಿಯನ್ನು ಹೊತ್ತನು. ಜ್ಞಾನಿಯು ಸೇವಕನಿಂದ ಹಿಡಿಯಲ್ಪಟ್ಟು, ತನ್ನ ಆತ್ಮನಾಶಕ್ಕಾಗಿ ಅದನ್ನು ಹೊತ್ತನು.

ಯಯೌ ಜಡ಼ಗತಿಃ ಪಶ್ಚಾದ್ ಯೇ ತ್ವನ್ಯೇ ತ್ವರಿತಂ ಯಯುಃ । ಶೀಘ್ರಾನ್ ಶೀಘ್ರಗತೀನ್ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಅಶೀಘ್ರಂ ತಂ ನೃಪೋಽವ್ರವೀತ್ ।। ೩೮೦.

ಅವನು ನಿಧಾನವಾಗಿ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದನು, ಇತರರು ವೇಗವಾಗಿ ಹೋದರು. ವೇಗವಾಗಿ ಹೋಗುವವರನ್ನು ನೋಡಿ, ರಾಜನು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದವನನ್ನು ಕೇಳಿದನು.

ರಾಜೋವಾಚ ಕಿಂ ಶ್ರಾನ್ತೋಽಸ್ಯಲ್ಪಮಧ್ವಾನಂ ತ್ವಯೋಢ಼ಾ ಶಿವಿಕಾ ಮಮ । ಕಿಮಾಯಾಸಸಹೋ ನ ತ್ವಂ ಪೀವಾನಸಿ ನಿರೀಕ್ಷ್ಯಸೇ ।। ೩೮೦.

ರಾಜನು ಕೇಳಿದನು: ಇಷ್ಟು ಕಡಿಮೆ ದೂರ ನಡೆಯುವುದರಿಂದ ನೀನು ದಣಿದೆಯೆ? ನೀನು ನನ್ನ ಪಲ್ಲಕ್ಕಿಯನ್ನು ಹೊರುತ್ತಿದ್ದೀಯಲ್ಲ. ಯಾಕೆ ದುಃಖವನ್ನು ಸಹಿಸುವುದಿಲ್ಲ? ನೀನು ಬಲಿಷ್ಠನಂತೆ ಕಾಣುತ್ತೀಯಲ್ಲ.