ಅಗ್ನಿಪುರಾಣಮ್

ಕರೋತಿ ಪುನಾರಾವೃತ್ತಿಸ್ತೇಷಾಮಿಹ ನ ವಿದ್ಯತೇ । ಯಜ್ಞೇನ ತಪಸಾ ದಾನೈರ್ಯೇ ಹಿ ಸ್ವರ್ಗಜಿತೋ ಜನಾಃ ।। ೩೭೬.

ಅವರು ಮತ್ತೆ ಹುಟ್ಟುವುದಿಲ್ಲ; ಯಜ್ಞ, ತಪಸ್ಸು ಮತ್ತು ದಾನದ ಮೂಲಕ ಸ್ವರ್ಗವನ್ನು ಜಯಿಸಿದವರು ಇಲ್ಲಿ ಮರಳಿ ಬರುವುದಿಲ್ಲ.

ಧೂಮಂ ನಿಶಾಂ ಕೃಷ್ಣಪಕ್ಷಂ ದಕ್ಷಿಣಾಯನಮೇವ ಚ । ಪಿತೃಲೋಕಂ ಚನ್ದ್ರಮಸಂ ನಭೋ ವಾಯುಂ ಜಲಂ ಮಹೀಂ ।। ೩೭೬.

ಧೂಮ, ರಾತ್ರಿ, ಕೃಷ್ಣಪಕ್ಷ, ದಕ್ಷಿಣಾಯನ, ಪಿತೃಲೋಕ, ಚಂದ್ರಮ, ಆಕಾಶ, ಗಾಳಿ, ನೀರು, ಭೂಮಿ—ಇವುಗಳೆಲ್ಲವೂ ಇಲ್ಲಿ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ.

ಕ್ರಮಾತ್ತೇ ಸಮ್ಭವನ್ತೀಹ ಪುನರೇವ ವ್ರಜನ್ತಿ ಚ । ಏತದ್ಯೋ ನ ವಿಜಾನಾತಿ ಮಾರ್ಗದ್ವಿತಯಮಾತ್ಮನಃ ।। ೩೭೬.

ಈವುಗಳು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಇಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡು ಮತ್ತೆ ಮರಳಿ ಹೋಗುತ್ತವೆ. ಆತ್ಮನ ಎರಡು ಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ಯಾರು ತಿಳಿಯುವುದಿಲ್ಲವೋ—

ದನ್ದಶೂಕಃ ಪತಙ್ಗೋ ವಾ ಬವೇತ್ಕೀಟೋಽಥವಾ ಕೃಮಿಃ । ಹೃದಯೇ ದೀಪವದ್‌ಬ್ರಹ್ಮ ಧ್ಯಾನಾಜ್ಜೀವೋ ಮೃತೋ ಭವೇತ್ ।। ೩೭೬.

ಅವನು ಸರ್ಪ, ಜೇನುಹುಳು, ಕೀಟ ಅಥವಾ ಹುಳು ಆಗಬಹುದು. ಆದರೆ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ದೀಪದಂತೆ ಬ್ರಹ್ಮನನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸಿದರೆ, ಜೀವ ಆತ್ಮ ಮರಣದ ವೇಳೆಗೆ ಮುಕ್ತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತದೆ.

ನ್ಯಾಯಾಗತಧನಸ್ತತ್ತ್ವಜ್ಞಾನನಿಷ್ಠೋಽತಿಥಿಪ್ರಿಯಃ । ಶ್ರಾದ್ಧಕೃತ್ಸತ್ಯವಾದೀ ಚ ಗೃಹಸ್ಥೋಽಪಿ ವಿಮುಚ್ಯತೇ ।। ೩೭೬.

ನ್ಯಾಯದಿಂದ ಸಂಪಾದಿಸಿದ ಹಣ, ತತ್ತ್ವಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರತೆ, ಅತಿಥಿಗಳಿಗೆ ಪ್ರೀತಿ, ಶ್ರಾದ್ಧಕರ್ಮ, ಸತ್ಯವಚನ—ಇವುಗಳಿರುವ ಗೃಹಸ್ಥನೂ ಸಹ ಮುಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ.

ಅಗ್ನಿರುವಾಚ ಬ್ರಹ್ಮಜ್ಞಾನಂ ಪ್ರವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ಸಂಸಾರಾಜ್ಞಾನಮುಕ್ತಯೇ । ಅಯಮಾತ್ಮಾ ಪರಂ ಬ್ರಹ್ಮ ಅಹಮಸ್ಮೀತಿ ಮುಚ್ಯತೇ ।। ೩೭೭.

ಅಗ್ನಿ ಹೇಳಿದನು: ನಾನು ಬ್ರಹ್ಮಜ್ಞಾನವನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ, ಇದು ಸಂಸಾರದಿಂದ ಮುಕ್ತಿಗಾಗುವ ಜ್ಞಾನ. 'ಈ ಆತ್ಮವೇ ಪರಬ್ರಹ್ಮ, ನಾನು ಅದೇನು' ಎಂದು ತಿಳಿದವನು ಮುಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ.

ದೇಹ ಆತ್ಮಾ ನ ಭವತಿ ದೃಶ್ಯತ್ವಾಚ್ಚ ಘಟಾದಿವತ್ । ಪ್ರಸುಪ್ತೇ ಮರಣೇ ದೇಹಾದಾತ್ಮಾಽನ್ಯೋ ಜ್ಞಾಯತೇ ಧ್ರುವಂ ।। ೩೭೭.

ದೇಹವೇ ಆತ್ಮವಲ್ಲ, ಏಕೆಂದರೆ ಅದು ಘಟದಂತೆ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ. ನಿದ್ರೆಯಲ್ಲಿಯೂ, ಸತ್ತಾಗಲೂ ಆತ್ಮ ದೇಹಕ್ಕಿಂತ ಬೇರೆ ಎಂಬುದು ಖಚಿತವಾಗಿ ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ.

ದೇಹಃ ಸ ಚೇದ್‌ವ್ಯವಹರೇದವಿಕಾರ್ಯ್ಯಾದಿಸನ್ನಿಭಃ । ಚಕ್ಷುರಾದೀನೀನ್ದ್ರಿಯಾಣಿ ನಾತ್ಮಾ ವೈ ಕರಣಂ ತ್ವತಃ ।। ೩೭೭.

ದೇಹವೇ ಆತ್ಮವಾಗಿದ್ದರೆ ಅದು ಬದಲಾಗದೆ ಇರುವುದಿತ್ತು. ಕಣ್ಣು ಮುಂತಾದ ಇಂದ್ರಿಯಗಳು ಆತ್ಮವಲ್ಲ, ಅವು ಕೇವಲ ಸಾಧನಗಳು.

ಮನೋ ಧೀರಪಿ ಆತ್ಮಾ ನ ದೀಪವತ್ ಕರಣಂ ತ್ವತಃ । ಪ್ರಾಣೋಽಪ್ಯಾತ್ಮಾ ನ ಭವತಿ ಸುಷುಪ್ತೇ ಚಿತ್ಪ್ರಭಾವತಃ ।। ೩೭೭.

ಮನಸ್ಸು ಮತ್ತು ಬುದ್ಧಿಯೂ ಆತ್ಮವಲ್ಲ, ಅವು ದೀಪದಂತೆ ಕೇವಲ ಸಾಧನಗಳು. ಪ್ರಾಣವೂ ಆತ್ಮವಲ್ಲ, ಏಕೆಂದರೆ ಗಾಢನಿದ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಚೈತನ್ಯ ಮಾತ್ರ ಇರುತ್ತದೆ.

ಜಾಗ್ರತ್ಸ್ವಪ್ನೇ ಚ ಚೈತನ್ಯಂ ಸಙ್ಕೀರ್ಣತ್ವಾನ್ನ ಬುಧ್ಯತೇ । ವಿಜ್ಞಾನರಹಿತಃ ಪ್ರಾಣಃ ಸುಷುಪ್ತೇ ಜ್ಞಾಯತೇ ಯತಃ ।। ೩೭೭.

ಜಾಗೃತ ಮತ್ತು ಸ್ವಪ್ನ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಚೈತನ್ಯ ಮಿಶ್ರವಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಅದರಿಂದ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ತಿಳಿಯುವುದಿಲ್ಲ. ಗಾಢನಿದ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಣ ಜ್ಞಾನವಿಲ್ಲದೆ ಇರುವುದನ್ನು ನೋಡಬಹುದು.

ಅತೋ ನಾತ್ಮೇನ್ದ್ರಿಯಂ ತಸ್ಮಾದಿನ್ದ್ರಿಯಾದಿಕಮಾತ್ಮನಃ । ಅಹಙ್ಕಾರಾಽಪಿ ನೈವಾತ್ಮಾ ದೇಹವದ್‌ವ್ಯಭಿಚಾರತಃ ।। ೩೭೭.

ಆದುದರಿಂದ ಆತ್ಮವು ಇಂದ್ರಿಯವಲ್ಲ; ಹಾಗಾಗಿ ಆತ್ಮವು ಇಂದ್ರಿಯ ಮತ್ತು ಅವುಗಳಿಗಿಂತ ಬೇರೆ. ಅಹಂಕಾರವೂ ಆತ್ಮವಲ್ಲ, ಅದು ದೇಹದಂತೆ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಉಕ್ತೇಭ್ಯೋ ವ್ಯತಿರಿಕ್ತೋಽಯಮಾತ್ಮಾ ಸರ್ವಹೃದಿ ಸ್ಥಿತಃ । ಸರ್ವದ್ರಷ್ಟಾ ಚ ಭೋಕ್ತಾ ಚ ನಕ್ತಮುಜ್ಜ್ವಲದೀಪವತ್ ।। ೩೭೭.

ಹೀಗಾಗಿ ಹೇಳಿದವುಗಳಿಗಿಂತ ಬೇರೆ ಇರುವ ಆತ್ಮ ಎಲ್ಲರ ಹೃದಯದಲ್ಲೂ ನೆಲಸಿದೆ. ಅದು ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ನೋಡುವವನು, ಅನುಭವಿಸುವವನು, ರಾತ್ರಿ ಹೊತ್ತಲ್ಲಿ ಹೊಳೆಯುವ ದೀಪದಂತೆ.

ಸಮಾಧ್ಯಾರಮ್ಭಕಾಲೇ ಚ ಏವಂ ಸಞ್ಚಿನ್ತಯೇನ್ಮುನಿಃ । ಯತೋ ಬ್ರಹ್ಮಣ ಆಕಾಶಂ ಖಾದ್ವಾಯುರ್ವಾಯುತೋಽನಲಃ ।। ೩೭೭.

ಧ್ಯಾನ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಮುನಿಯು ಹೀಗೆ ಚಿಂತಿಸಬೇಕು: ಬ್ರಹ್ಮನಿಂದ ಆಕಾಶ, ಆಕಾಶದಿಂದ ಗಾಳಿ, ಗಾಳಿಯಿಂದ ಅಗ್ನಿ ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ.

ಅಗ್ನೇರಾಪೋ ಜಲಾತ್ಪೃಥ್ವೀ ತತಃ ಸೂಕ್ಷ್ಮಂ ಶರೀರಕಂ । ಅಪಞ್ಚೀಕೃತಭೂತೇಭ್ಯ ಆಸನ್ ಪಞ್ಚೀಕೃತಾನ್ಯತಃ ।। ೩೭೭.

ಅಗ್ನಿಯಿಂದ ನೀರು, ನೀರಿನಿಂದ ಭೂಮಿ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಅವುಗಳಿಂದ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಶರೀರ, ಮತ್ತು ಇನ್ನೂ ಬೆರೆತು ಹೋಗದ ಭೂತಗಳಿಂದ ಸ್ಥೂಲ ಭೂತಗಳು ರೂಪುಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ.

ಸ್ಥೂಲಂ ಶರೀರಂ ಧ್ಯಾತ್ವಾಸ್ಮಾಲ್ಲ್ಯಂ ಬ್ರಹ್ಮಣಿ ಚಿನ್ತಯೇತ್ । ಪಞ್ಚೋಕೃತಾನಿ ಭೂತಾನಿ ತತ್ಕಾರ್ಯ್ಯಞ್ಚ ವಿರಾಟ್‌ಸ್ಮೃತಮ್ ।। ೩೭೭.

ಸ್ಥೂಲ ಶರೀರವನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸಿ, ನಂತರ ಬ್ರಹ್ಮನನ್ನು ಚಿಂತಿಸಿದಾಗ, ಐದು ಭೂತಗಳು ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಫಲವನ್ನು ವಿರಾಟ್ ರೂಪವೆಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು.

ಏತತ್ ಸ್ಥೂಲಂ ಶರೀರಂ ಹಿ ಆತ್ಮನೋ ಜ್ಞಾನಕಲ್ಪಿತಂ । ಇನ್ದ್ರಿಯೈರಥ ವಿಜ್ಞಾನಂ ಧೀರಾ ಜಾಗರಿತಂ ವಿದುಃ ।। ೩೭೭.

ಈ ಸ್ಥೂಲ ಶರೀರವು ಆತ್ಮನಿಗೆ ಜ್ಞಾನದಿಂದ ಉಂಟಾದದ್ದು. ಇಂದ್ರಿಯಗಳ ಮೂಲಕ ಜಾಗೃತ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಜ್ಞಾನ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಧೀರರು ತಿಳಿಯುತ್ತಾರೆ.

ವಿಶ್ವಸ್ತದಬಿಮಾನೀ ಸ್ಯಾತ್ ತ್ರಯಮೇನದಕಾರಕಂ । ಅಪಞ್ಚೀಕೃತಭೂತಾನಿ ತತ್ಕಾರ್ಥಂ ಲಿಙ್ಗಮುಚ್ಯತೇ ।। ೩೭೭.

ಈ ಶರೀರವನ್ನು ತನ್ನದು ಎಂದು ಭಾವಿಸುವವನು ವಿಶ್ವ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ. ಈ ಮೂರು ಸ್ಥಿತಿಗಳು ಕರ್ಮ ಮಾಡುವವಲ್ಲ. ಇನ್ನೂ ಬೆರೆತು ಹೋಗದ ಭೂತಗಳು ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಶರೀರಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿವೆ.

ಸಂಯುಕ್ತಂ ಸಪ್ತದಶಭಿರ್ಹಿರಣ್ಯಗರ್ಭಸಂಜ್ಞಿತಂ । ಶರೀರಮಾತ್ಮನಃ ಸೂಕ್ಷ್ಮಂ ಲಿಙ್ಗಮಿತ್ಯಭಿಧೀಯತೇ ।। ೩೭೭.

ಹದಿನೇಳು ಭಾಗಗಳೊಂದಿಗೆ ಕೂಡಿರುವುದು ಹಿರಣ್ಯಗರ್ಭ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವುದು. ಆತ್ಮನ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಶರೀರವನ್ನು ಲಿಂಗ ಶರೀರವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ಜಾಗ್ರತ್ಸಂಸ್ಕಾರಜಃ ಸ್ವಪ್ನಃ ಪ್ರತ್ಯಯೋ ವಿಷಯಾತ್ಮಕಃ । ಆತ್ಮಾ ತದುಪಮಾನೀ ಸ್ಯಾತ್ತೈಜಸೋ ಹ್ಯಪ್ರಪಞ್ಚತಃ ।। ೩೭೭.

ಜಾಗೃತ ಸ್ಥಿತಿಯ ಸಂಸ್ಕಾರಗಳಿಂದ ಸ್ವಪ್ನ ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ, ಅದು ವಿಷಯಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ. ಆತ್ಮವು ಅದರಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದಾಗ ತೈಜಸ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ, ಅದು ಪ್ರಪಂಚಕ್ಕೆ ಅಪ್ರಕಟವಾಗಿದೆ.

ಸ್ಥೂಲಸೂಕ್ಷಅಮಶರೀರಾಖ್ಯದ್ವಯಸ್ಯೈಕಂ ಹಿ ಕಾರಣಂ । ಆತ್ಮಾ ಜ್ಞಾನಞ್ಚ ಸಾಭಾಸಂ ತದಧ್ಯಾಹೃತಮುಚ್ಯತೇ ।। ೩೭೭.

ಸ್ಥೂಲ ಹಾಗೂ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಶರೀರಗಳಿಗೂ, ಶರೀರವಿಲ್ಲದ ಸ್ಥಿತಿಗೂ ಕಾರಣ ಒಂದೇ ಇದೆ — ಆತ್ಮ ಮತ್ತು ಅದರ ಜ್ಞಾನ, ಅವುಗಳ ಪ್ರತಿಬಿಂಬವೂ ಸೇರಿ. ಇದನ್ನು ಅಧ್ಯಾಸ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ನ ಸನ್ನಾಸನ್ನ ಸದಸದೇತತ್ಸಾವಯವಂ ನ ತತ್ । ನಿರ್ಗತಾವಯವಂ ನೇತಿ ನಾಭಿನ್ನಂ ಭಿನ್ನಮೇವ ಚ ।। ೩೭೭.

ಅದು ಇರುವುದೂ ಅಲ್ಲ, ಇಲ್ಲದೂ ಅಲ್ಲ, ಎರಡೂ ಅಲ್ಲ, ಎರಡೂ ಅಲ್ಲದೂ ಅಲ್ಲ; ಅದು ಭಾಗಗಳಿರುವುದೂ ಅಲ್ಲ, ಭಾಗಗಳಿಲ್ಲದೂ ಅಲ್ಲ; ಅದು ವಿಭಜಿತವೂ ಅಲ್ಲ, ಅವಿಭಜಿತವೂ ಅಲ್ಲ.

ಭಿನ್ನಾಭಿನ್ನಂ ಹ್ಯನಿರ್ವಾಚ್ಯಂ ಬನ್ಧಸಂಸಾರಕಾರಕಂ । ಏಕಂ ಸ ಬ್ರಹ್ಮ ವಿಜ್ಞಾನಾತ್ ಪ್ರಾಪ್ತಂ ನೈವ ಚ ಕರ್ಮ್ಮಭಿಃ ।। ೩೭೭.

ಅದು ವಿಭಿನ್ನವೂ ಅವಿಭಿನ್ನವೂ ಆಗಿದೆ, ಹೇಳಲಾಗದದ್ದು, ಬಂಧನ ಮತ್ತು ಸಂಸಾರಕ್ಕೆ ಕಾರಣ. ಅದು ಒಂದೇ ಬ್ರಹ್ಮ, ಜ್ಞಾನದಿಂದಲೇ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ, ಕರ್ಮಗಳಿಂದ ಅಲ್ಲ.

ಸರ್ವಾತ್ಮನಾ ಹೀನ್ದ್ರಿಯಾಣಾಂ ಸಂಹಾರಃ ಕಾರಣಾತ್ಮನಾಂ । ಬುದ್ಧೇಃ ಸ್ಥಾನಂ ಸುಷುಪ್ತಂ ಸ್ಯಾತ್ತದ್‌ದ್ವಯಸ್ಯಾಭಿಮಾನವಾನ್ ।। ೩೭೭.

ಎಲ್ಲ ಇಂದ್ರಿಯಗಳ ಲಯವು ಕಾರಣರೂಪ ಆತ್ಮದಿಂದ ಆಗುತ್ತದೆ; ಬುದ್ಧಿಯ ಸ್ಥಿತಿ ಸುಷುಪ್ತಿ, ಆ ಎರಡು ಸ್ಥಿತಿಗಳನ್ನೂ ತನ್ನದಾಗಿಸಿಕೊಂಡವನು ಅಲ್ಲಿರುವನು.

ಪ್ರಾಜ್ಞ ಆತ್ಮಾ ತ್ರಯಞ್ಚೈತತ್ ಮ್ಕಾರಃ ಪ್ರಣವಃ ಸ್ಮೃತಃ । ಅಕಾರಶ್ಚ ಉಕಾರೋಽಸೌ ಮಕಾರೋ ಹ್ಯಯಮೇವ ಚ ।। ೩೭೭.

ಪ್ರಾಜ್ಞ ಆತ್ಮವು ಈ ಮೂರು ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಇದೆ; 'ಮ' ಎಂಬ ಅಕ್ಷರವೇ ಪ್ರಣವ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ; 'ಅ', 'ಉ', 'ಮ' — ಇವು ಅದರ ಭಾಗಗಳು.

ಅಹಂ ಸಾಕ್ಷೀ ಚ ಚಿನ್ಮಾತ್ರೋ ಜಾಗ್ರತ್ಸ್ವಪ್ನಾದಿಕಸ್ಯ ಚ । ನಾಜ್ಞಾನಞ್ಚೈವ ತತ್ಕಾರ್ಯಂ ಸಂಸಾರಾದಿಕಬನ್ಧನಂ ।। ೩೭೭.

ನಾನು ಜಾಗ್ರತ, ಸ್ವಪ್ನ ಇತ್ಯಾದಿಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿರುವ ಶುದ್ಧ ಚೈತನ್ಯ; ಅಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಅದರ ಫಲವಾದ ಸಂಸಾರ ಬಂಧನ ನನಗೆ ಇಲ್ಲ.

ನಿತ್ಯಶುದ್ಧಬನ್ಧಮುಕ್ತಸತ್ಯಮಾನನ್ದಮದ್ವಯಂ । ಬ್ರಹ್ಮಾಹಮಸ್ಮ್ಯಹಂ ಬ್ರಹ್ಮ ಪರಂ ಜ್ಯೋತಿರ್ವಿಮುಕ್ತ ಓಂ ।। ೩೭೭.

ನಾನು ಶಾಶ್ವತ, ಶುದ್ಧ, ಬಂಧನ ಮತ್ತು ಮುಕ್ತ, ಸತ್ಯ, ಆನಂದ, ಅದೆಕೈ, ನಾನು ಬ್ರಹ್ಮ, ನಾನು ಬ್ರಹ್ಮ, ಪರಮ ಜ್ಯೋತಿ, ಮುಕ್ತನು — ಓಂ.

ಅಹಂ ಬ್ರಹ್ಮ ಪರಂ ಜ್ಞಾನಂ ಸಮಾಧಿರ್ಬನ್ಧಘಾತಕಃ । ಚಿರಮಾನನ್ದಕಂ ಬ್ರಹ್ಮಾ ಸತ್ಯಂ ಜ್ಞಾನಮನನ್ತಕಂ ।। ೩೭೭.

ನಾನು ಬ್ರಹ್ಮ, ಪರಮ ಜ್ಞಾನ; ಸಮಾಧಿಯೇ ಬಂಧನವನ್ನು ನಾಶಮಾಡುತ್ತದೆ; ಬ್ರಹ್ಮ ಎಂದರೆ ಶಾಶ್ವತ ಆನಂದ, ಸತ್ಯ, ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಅನಂತ.

ಅಯಮಾತ್ಮಾ ಪರಮ್ಬ್ರಹ್ಮ ತದ್‌ ಬ್ರಹ್ಮ ತ್ವಮಸೀತಿ ಚ । ಗುರುಣಾ ಬೋಧಿತೋ ಜೀವೋ ಹ್ಯಹಂ ಬ್ರಹ್ಮಸ್ಮಿ ವಾಹ್ಯತಃ ।। ೩೭೭.

ಈ ಆತ್ಮವೇ ಪರಬ್ರಹ್ಮ; ಆ ಬ್ರಹ್ಮವೇ 'ನೀನು ಅದು' ಎಂಬುದು; ಗುರುನು ಬೋಧಿಸಿದಾಗ ಜೀವನು ಹೊರಗಿನಿಂದ 'ನಾನು ಬ್ರಹ್ಮ' ಎಂದು ಅರಿಯುತ್ತಾನೆ.

ಸೋಽಸಾವಾದಿತ್ಯಪುರುಷಃ ಸೋಽಸಾವಹಮಖಣ್ಡ ಓಂ । ಮುಚ್ಯತೇಽಸಾರಸಂಸಾರಾದ್ ಬ್ರಹ್ಮಜ್ಞೋ ಬ್ರಹ್ಮ ತದ್ಭವೇತ್ ।। ೩೭೭.

ಅವನೇ ಆ ಆದಿತ್ಯಪುರುಷ, ಅವನೇ ನಾನು, ಅವಿಭಕ್ತನು — ಓಂ; ಅಸಾರ ಸಂಸಾರದಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗಿ, ಬ್ರಹ್ಮವನ್ನು ತಿಳಿದವನು ಬ್ರಹ್ಮನಾಗುತ್ತಾನೆ.