ಅಗ್ನಿಪುರಾಣಮ್

ಸ್ಫುರಚ್ಛೀಕರಸಂಸ್ಪರ್ಶಪ್ರಭೂತೇ ಹಿಮಗಾಮಿಭಿಃ । ಧಾರಾಭಿರಖಿಲಂ ವಿಶ್ವಮಾಪೂರ್ಯ್ಯ ಭುವಿ ಚಿನ್ತಯೇತ್ ।। ೩೭೫.

ಚಳಿ ಮತ್ತು ಹೊಳೆಯುವ ನೀರಿನ ಸ್ಪರ್ಶದಿಂದ ತುಂಬಿದ ಧಾರಗಳಿಂದ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಾ ಜಗತ್ತೂ ತುಂಬುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ಕಲ್ಪಿಸಬೇಕು.

ಬ್ರಹ್ಮರನ್ಧ್ರಾಚ್ಚ ಸಂಕ್ಷೋಭಾದ್ಯಾವದಾಧಾರಮಣ್ಡಲಮ್ । ಸುಷುಮ್ನಾನ್ತರ್ಗತೋ ಬೂತ್ವಾ ಸಂಪೂರ್ಣೇನ್ದುಕೃತಾಲಯಂ ।। ೩೭೫.

ಬ್ರಹ್ಮರಂಧ್ರದಿಂದ ಕೆಳಗಿನ ಆಧಾರವರೆಗೆ, ಸುಷುಮ್ನೆಯೊಳಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ, ಪೂರ್ಣಚಂದ್ರನಿಂದ ನಿರ್ಮಿತವಾದ ಆ ಸ್ಥಳವನ್ನು ತುಂಬಿಸಬೇಕು.

ಸಂಪ್ಲಾವ್ಯ ಹಿಮಸಂಸ್ಪರ್ಶ ತೋಯೇನಾಮೃತಮೂರ್ತ್ತಿನಾ । ಕ್ಷುತ್ ಪಿಪಾಸಾಕ್ರಮಪ್ರಾಯಸನ್ತಾಪಪರಿಪೀಡ಼ಿತಃ ।। ೩೭೫.

ಚಳಿಯ ಸ್ಪರ್ಶವಿರುವ ಅಮೃತಸ್ವರೂಪವಾದ ನೀರಿನಿಂದ ದೇಹವನ್ನು ತುಂಬಿಸಿ, ಹಸಿವು, ದಾಹ ಮತ್ತು ತೀವ್ರವಾದ ದುಃಖವನ್ನು ಸಹಿಸಬೇಕು.

ಧಾರಯೇದ್ವಾರುಣೀಂ ಮನ್ತ್ರೀ ತುಷ್ಟ್ಯರ್ಥಂ ಚಾಪ್ಯತನ್ತ್ರಿತಃ । ವಾರುಣೀ ಧಾರಣಾ ಪ್ರೋಕ್ತಾ ಐಶಾನೀಧಾರಣಾಂ ಶ್ರೃಷು ।। ೩೭೫.

ತೃಪ್ತಿಗಾಗಿ, ಮನಸ್ಸು ಚಂಚಲವಾಗದಂತೆ, ವಾರುಣೀ ಧಾರಣೆಯನ್ನು ಮಂತ್ರದಿಂದ ಹಿಡಿಯಬೇಕು; ವಾರುಣೀ ಧಾರಣೆ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ, ಈಗ ಐಶಾನೀ ಧಾರಣೆಯನ್ನು ಕೇಳು.

ವ್ಯೋಗ್ನಿ ಬ್ರಹ್ಮಮಯೇ ಪದ್ಮೇ ಪ್ರಾಣಾಪಣೇ ಕ್ಷಯಙ್ಗತೇ । ಪ್ರಸಾದಂ ಚಿನ್ತಯೇದ್ ವಿಷ್ಣೋರ್ಯಾವಚ್ಚಿನ್ತಾ ಕ್ಷಯಂ ಗತಾ ।। ೩೭೫.

ಬ್ರಹ್ಮಸ್ವರೂಪವಾದ ಕಮಲದಲ್ಲಿ, ಪ್ರಾಣ ಮತ್ತು ಅಪಾನ ಶಾಂತವಾದಾಗ, ವಿಷ್ಣುವಿನ ಅನುಗ್ರಹವನ್ನು ಎಲ್ಲಾ ಚಿಂತನೆಗಳು ಶಾಂತವಾಗುವವರೆಗೆ ಧ್ಯಾನಿಸಬೇಕು.

ಮಹಾಭಾವಞ್ಚಪೇತ್ ಸರ್ವ್ವಂ ತತೋ ವ್ಯಾಪಕ ಈಶ್ವರಃ । ಅರ್ದ್ಧೇನ್ದುಂ ಪರಮಂ ಶಾನ್ತಂ ನಿರಾಭಾಸನ್ನಿರಞ್ಜನಂ ।। ೩೭೫.

ಮಹಾಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಅರಿತು, ನಂತರ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಇರುವ ಈಶ್ವರನನ್ನು, ಅರ್ಧಚಂದ್ರ, ಪರಮ ಶಾಂತಿ, ರೂಪವಿಲ್ಲದ, ಮಲಿನತೆ ಇಲ್ಲದ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ತಿಳಿಯಬೇಕು.

ಅಸತ್ಯಂ ಸತ್ಯಮಾಭಾತಿ ತಾವತ್ಸರ್ವಂ ಚರಾಚರಂ । ಯಾವತ್ ಸ್ವಸ್ಯನ್ದರೂಪನ್ತು ನ ದೃಷ್ಟಂ ಗುರುವಕ್ತ್ರತಃ ।। ೩೭೫.

ಗುರುವಿನ ಬಾಯಿಂದ ತನ್ನ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಕಾಣದವರೆಗೆ, ಎಲ್ಲ ಚರಾಚರಗಳಲ್ಲಿ ಅಸತ್ಯವೂ ಸತ್ಯವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ.

ದೃಷ್ಟೇ ತಸ್ಮಿನ್ ಪರೇ ತತ್ತ್ವೇ ಆಬ್ರಹ್ಮ ಸಚರಾಚರಂ । ಪ್ರಮಾತೃಮಾನಮೇಯಞ್ಚ ಧ್ಯಾನಹೃತ್ಪದ್ಮಕಲ್ಪನಂ ।। ೩೭೫.

ಆ ಪರಮ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ಕಂಡಾಗ, ಬ್ರಹ್ಮನಿಂದ ಎಲ್ಲ ಚರಾಚರ ವಸ್ತುಗಳವರೆಗೆ, ಜ್ಞಾತೃ, ಪ್ರಮಾಣ, ಪ್ರмеಯ ಮತ್ತು ಹೃದಯಕಮಲದಲ್ಲಿನ ಧ್ಯಾನವೂ ಕಲ್ಪನೆಯಷ್ಟೇ ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು.

ಮಾತೃಮೋದಕವತ್ಸರ್ವಂ ಜಪಹೋಮಾರ್ಚನಾದಿಕಂ । ವಿಷ್ಣುಮನ್ತ್ರೇಣ ವಾ ಕುರ್ಯ್ಯಾದಮೃತಾಂ ಧಾರಣಾಂ ವದೇ ।। ೩೭೫.

ತಾಯಿ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಮಿಠಾಯಿ ಕೊಡುವಂತೆ, ಜಪ, ಹೋಮ, ಅರ್ಚನೆ ಮುಂತಾದ ಎಲ್ಲ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ವಿಷ್ಣುಮಂತ್ರದಿಂದ ಮಾಡಬೇಕು; ನಾನು ಅಮೃತಧಾರಣೆಯನ್ನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ.

ಸಂಪೂರ್ಣೇನ್ದುನಿಭಂ ಧ್ಯಾಯೇತ್ ಕಮಲಂ ತನ್ತ್ರಿಮುಷ್ಟಿಗಂ । ಶಿರಃಸ್ಥಂ ಚಿನ್ತಯೇತ್ ಯತ್ನಾಚ್ಛಶಾಙ್ಗಾಯುತವರ್ಚಸಂ ।। ೩೭೫.

ಪೂರ್ಣಚಂದ್ರನಂತೆ ಹೊಳೆಯುವ ಕಮಲವನ್ನು ಬೆರಳಲ್ಲಿ ಹಿಡಿದು ಧ್ಯಾನಿಸಬೇಕು; ಅದನ್ನು ತಲೆಮೇಲೆ, ಚಂದ್ರನ ಬೆಳಕಿನಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಿರುವುದಾಗಿ ಯತ್ನಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಕಲ್ಪಿಸಬೇಕು.

ಸಮ್ಪೂರ್ಣಮಣ್ಡಲಂ ವ್ಯೋಮ್ನಿ ಶಿವಕಲ್ಲೋಲಪೂರ್ಣಿತಂ । ತಥಾ ಹೃತ್‌ಕಮಲೇ ಧ್ಯಾಯೇತ್ತನ್ಮಧ್ಯೇ ಸ್ವತನುಂ ಸ್ಮರೇತ್ ೩೭೫.

ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣವೃತ್ತವನ್ನು, ಶಿವನ ಅಲೆಗಳಿಂದ ತುಂಬಿರುವಂತೆ ಧ್ಯಾನಿಸಬೇಕು; ಹಾಗೆಯೇ ಹೃದಯಕಮಲದಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು.

ಅಗ್ನಿರುವಾಚ ಯದಾತ್ಮಮಾತ್ರಂ ನಿರ್ಭಾಸಂ ಸ್ತಿಮಿತೋದಧಿವತ್ ಸ್ಥಿತಂ । ಚೈತನ್ಯರೂಪವದ್ಧ್ಯಾನಂ ತತ್ ಸಮಾಧಿರಿಹೋಚ್ಯತೇ ।। ೩೭೬.

ಅಗ್ನಿಯು ಹೇಳಿದನು: ಸ್ವಯಂ ಮಾತ್ರ ಪ್ರಕಾಶಿಸುವಂತೆ, ಶಾಂತವಾದ ಸಾಗರದಂತೆ ಇರುವ ಧ್ಯಾನವೇ ಇಲ್ಲಿ ಸಮಾಧಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.

ಧ್ಯಾಯನ್ಮನಃ ಸನ್ನಿವೇಶ್ಯ ಯಸ್ತಿಷ್ಠೇದಚಲಸ್ಥಿರಃ । ನಿರ್ವಾತಾನಲವದ್ಯೋಗೀ ಸಮಾಧಿಸ್ಥಃ ಪ್ರಕೀರ್ತ್ತಿತಃ ।। ೩೭೬.

ಯಾರು ಧ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಸ್ಥಿರಗೊಳಿಸಿ, ಚಲನೆ ಇಲ್ಲದೆ, ಗಾಳಿ ಇಲ್ಲದ ಬೆಂಕಿಯಂತೆ ಶಾಂತವಾಗಿ ಇರುವರೋ, ಅವನು ಸಮಾಧಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತನಾದ ಯೋಗಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ.

ನ ಶ್ರೃಣೋತಿ ನ ಚಾಘ್ರಾತಿ ನ ಪಶ್ಯತಿ ನ ವಮ್ಯತಿ । ನ ಚ ಸಪರ್ಶಂ ವಿಜಾನಾತಿ ನ ಸಙ್ಕಲ್ಪಯತೇ ಮನಃ ।। ೩೭೬.

ಅವನು ಕೇಳುವುದಿಲ್ಲ, ವಾಸನೆ ಪಡೆಯುವುದಿಲ್ಲ, ನೋಡುವುದಿಲ್ಲ, ಮಾತಾಡುವುದಿಲ್ಲ; ಸ್ಪರ್ಶವನ್ನು ಅರಿಯುವುದಿಲ್ಲ, ಮನಸ್ಸು ಯೋಚನೆ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ.

ನ ಚಾಭಿಮನ್ಯತೇ ಕಿಞ್ಚಿನ್ನ ಚ ಬುಧ್ಯತಿ ಕಾಷ್ಠವತ್ । ಏವಮೀಶ್ವರಸಂಲೀನಃ ಸಮಾಧಿಸ್ಥಃ ಸ ಗೀಯತೇ ।। ೩೭೬.

ಅವನು ಏನನ್ನೂ ತನ್ನದು ಎಂದು ಭಾವಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ಅರಿವೂ ಇಲ್ಲ, ಮರದ ತುಂಡಿನಂತೆ; ಹೀಗೆ ಈಶ್ವರನಲ್ಲಿ ಲೀನನಾದವನು ಸಮಾಧಿಸ್ಥನು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ಯಥಾ ದೀಪೋ ನಿವಾತಸ್ಥೋ ನೇಙ್ಗತೇ ಸೋಪಮಾ ಸ್ಮೃತಾ । ಧ್ಯಾಯತೋ ವಿಷ್ಣುಮಾತ್ಮಾನಂ ಸಮಾಧಿಸ್ತಸ್ಯ ಯೋಗಿನಃ ।। ೩೭೬.

ಹಗುರವಾದ ಗಾಳಿಯಿಲ್ಲದ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ದೀಪವು ಅಲುಗಾಡದೆ ಸ್ಥಿರವಾಗಿರುವಂತೆ, ವಿಷ್ಣುವನ್ನು ತನ್ನ ಆತ್ಮವೆಂದು ಧ್ಯಾನಿಸುವ ಯೋಗಿಗೆ ಮನಸ್ಸು ಸಂಪೂರ್ಣ ಸ್ಥಿರವಾಗುತ್ತದೆ.

ಉಪಸರ್ಗಾಃ ಪ್ರವರ್ತ್ತನ್ತೇ ದಿವ್ಯಾಃ ಸಿದ್ಧಿಪ್ರಸೂಚಕಾಃ । ಪಾತಿತಃ ಶ್ರಾವಣೋ ಧಾತುರ್ದಶನಸ್ಬಾಙ್ಗವೇದನಾಃ ।। ೩೭೬.

ಅದ್ಭುತ ಶಕ್ತಿಗಳ ಪ್ರಾರಂಭವನ್ನು ಸೂಚಿಸುವ ದೈವಿಕ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ; ಕಿವಿಯಲ್ಲಿ ಘಂಟೆಯ ಶಬ್ದ, ದೇಹದ ಕಂಪನ, ಹಲ್ಲು ಮತ್ತು ಅಂಗಗಳಲ್ಲಿ ವಿಚಿತ್ರ ಅನುಭವಗಳು ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ.

ಪ್ರಾರ್ಥಯನ್ತಿ ಚ ತಂ ದೇವಾ ಭೋಗೈರ್ದಿವ್ಯೈಶ್ಚ ಯೋಗಿನಂ । ನೃಪಾಶ್ಚ ಪೃಥಿವೀದಾನೈರ್ಧನೈಸ್ಚ ಸುಧನಾಧಿಪಾಃ ।। ೩೭೬.

ಆ ಯೋಗಿಗೆ ದೇವತೆಗಳು ದೈವಿಕ ಭೋಗಗಳೊಂದಿಗೆ ಬರುವಂತೆ, ಭೂಮಿಯ ರಾಜರು ಹಾಗೂ ಶ್ರೀಮಂತರು ಭೂಮಿ ಮತ್ತು ಧನವನ್ನು ಕೊಡುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಅವನ ಬಳಿಗೆ ಬರುತ್ತಾರೆ.

ವೇದಾದಿಸರ್ವ್ವಶಾಸ್ತ್ರಞ್ಚ ಸ್ವಯಮೇವ ಪ್ರವರ್ತತೇ । ಅಭೀಷ್ಟಛನ್ದೋವಿಷಯಂ ಕಾವ್ಯಞ್ಚಾಸ್ಯ ಪ್ರವರ್ತ್ತತೇ ।। ೩೭೬.

ವೇದಗಳು ಮತ್ತು ಎಲ್ಲಾ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳು ಅವನೊಳಗೆ ಸ್ವಯಂ ಉದಯಿಸುತ್ತವೆ; ಅವನು ಬಯಸುವ ಪ್ರಕಾರ ಕಾವ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಇಚ್ಛಿತ ವಿಷಯಗಳೂ ಸಹ ಸ್ವತಃ ವ್ಯಕ್ತವಾಗುತ್ತವೆ.

ರಸಾಯನಾನಿ ದಿವ್ಯಾನಿ ದಿವ್ಯಾಶ್ಚೌಷಧಯಸ್ತಥಾ । ಸಮಸ್ತಾನಿ ಚ ಶಿಲ್ಪಾನಿ ಕಲಾಃ ಸರ್ವಾಶ್ಚ ವಿನ್ದತಿ ।। ೩೭೬.

ಅವನು ದೈವಿಕ ಔಷಧಿಗಳು, ಅಮೃತಗಳು, ಎಲ್ಲ ಕಲೆಗಳು, ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಎಲ್ಲಾ ಕೌಶಲ್ಯಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.

ಸುರೇನ್ದ್ರಕನ್ಯಾ ಇತ್ಯಾದ್ಯಾ ಗುಣಾಶ್ಚ ಪ್ರತಿಭಾದಯಃ । ತೃಣವತ್ತಾನ್ತ್ಯಜೇದ್ ಯಸ್ತು ತಸ್ಯ ವಿಷ್ಣುಃ ಪ್ರಸೀದತಿ ।। ೩೭೬.

ದೇವೇಂದ್ರನ ಪುತ್ರಿಯರ ಅನುಗ್ರಹ ಮತ್ತು ಇತರ ಪ್ರಭೆಗಳಂತಹ ಗುಣಗಳನ್ನು ಹುಲ್ಲಿನಂತೆ ತ್ಯಜಿಸುವವನ ಮೇಲೆ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಅನುಗ್ರಹ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ.

ಅಣಿಮಾದಿಗುಣೈಶ್ವರ್ಯ್ಯಃ ಶಿಷ್ಯೇ ಜ್ಞಾನಂ ಪ್ರಕಾಶ್ಯ ಚ । ಭುಕ್ತ್ವಾ ಭೋಗಾನ್ ಯಥೇಚ್ಛಾತಸ್ತನೂನ್ತ್ಯಕ್ತ್ವಾಲಯಾತ್ತತಃ ।। ೩೭೬.

ಅಣಿಮಾದಿ ಶಕ್ತಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಶಿಷ್ಯನಿಗೆ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಬೋಧಿಸಿ, ಇಚ್ಛೆಯಂತೆ ಭೋಗಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿ, ನಂತರ ದೇಹವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಹೊರಡುತ್ತಾನೆ.

ತಿಷ್ಠೇತ್ ಸ್ವಾತ್ಮನಿ ವಿಜ್ಞಾನ ಆನನ್ದೇ ಬ್ರಹ್ಮಣೀಶ್ವರೇ । ಮಲಿನೋ ಹಿ ಯಥಾದರ್ಶ ಆತ್ಮಜ್ಞಾನಾಯ ನ ಕ್ಷಮಃ ।। ೩೭೬.

ಅವನು ತನ್ನ ಆತ್ಮದಲ್ಲಿ, ಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ, ಆನಂದದಲ್ಲಿ, ಪರಮೇಶ್ವರ ಬ್ರಹ್ಮನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸುತ್ತಾನೆ; ಮಲಿನವಾದ ಕನ್ನಡಿಯು ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ತೋರಿಸದಂತೆ, ಅಶುದ್ಧನಾದವನು ಆತ್ಮಜ್ಞಾನಕ್ಕೆ ಯೋಗ್ಯನಲ್ಲ.

ಸರ್ವಾಶ್ರಯಾನ್ನಿಜೇ ದೇಹೇ ದೇಹೀ ವಿನ್ದತಿ ವೇದನಾಂ । ಯೋಗಯುಕ್ತಸ್ತು ಸರ್ವ್ವೇಷಾಂ ಯೋಗಾನ್ನಾಪ್ನೋತಿ ವೇದನಾಂ ।। ೩೭೬.

ಎಲ್ಲ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳಿಂದ ಆತ್ಮವು ತನ್ನದೇ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಅನುಭವಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತದೆ; ಆದರೆ ಯೋಗದಲ್ಲಿ ಏಕಾಗ್ರನಾದವನು ಯಾವುದರಿಂದಲೂ ಅನುಭವವನ್ನು ಹೊಂದುವುದಿಲ್ಲ.

ಆಕಾಶಮೇಕಂ ಹಿ ಯಥಾ ಘಟಾದಿಷು ಪೃಥಗ್ ಭವೇತ್ । ತಥಾತ್ಮೈಕೋ ಹ್ಯನೇಕೇಷು ಜಲಾಧಾರೇಷ್ವಿವಾಂಶುಮಾನ್ ।। ೩೭೬.

ಒಂದು ಆಕಾಶವು ವಿವಿಧ ಮಡಕೆಗಳಲ್ಲಿ ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿ ಕಾಣಿಸುವಂತೆ, ಒಂದು ಆತ್ಮನು ಅನೇಕ ದೇಹಗಳಲ್ಲಿ, ನೀರಿನ ಪಾತ್ರೆಗಳಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನ ಪ್ರತಿಬಿಂಬದಂತೆ, ಇರುವನು.

ಬ್ರಹ್ಮಖಾನಿಲತೇಜಾಂಸಿ ಜಲಭೂಕ್ಷಿತಿಧಾತವಃ । ಇಮೇ ಲೋಕಾ ಏಷ ಚಾತ್ಮಾ ತಸ್ಮಾಚ್ಚ ಸಚರಾಚರಂ ।। ೩೭೬.

ಬ್ರಹ್ಮ, ಆಕಾಶ, ಗಾಳಿ, ಬೆಂಕಿ, ನೀರು, ಭೂಮಿ ಮತ್ತು ಪಂಚಭೂತಗಳು, ಈ ಲೋಕಗಳು, ಆತ್ಮ ಮತ್ತು ಎಲ್ಲ ಚರಾಚರಗಳು ಅದರಿಂದಲೇ ಉತ್ಪನ್ನವಾಗಿವೆ.

ಮೃದ್ದಣ್ಡ ಚಕ್ರಸಂಯೋಗಾತ್ ಕುಮ್ಭಕಾರೋ ಯಥಾ ಘಟಂ । ಕರೋತಿ ತೃಣಮೃತ್ಕಾಷ್ಠೈರ್ಗೃಹಂ ವಾ ಗೃಹಕಾರಕಃ ।। ೩೭೬.

ಮಣ್ಣು, ಕಡ್ಡಿ ಮತ್ತು ಚಕ್ರವನ್ನು ಸೇರಿಸಿ ಕುಂಭಕಾರನು ಮಡಕೆಯನ್ನು ಮಾಡುವಂತೆ, ಹುಲ್ಲು, ಮಣ್ಣು, ಮರದಿಂದ ಮನೆ ಕಟ್ಟುವವನೂ ಮನೆ ನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ.

ಕರಣಾನ್ಯೇವಮಾದಾಯ ತಾಸು ತಾಸ್ವಿಹ ಯೋನಿಷು । ಸೃಜತ್ಯಾತ್ಮಾನಮಾತ್ಮೈವ ಸಮ್ಭೂಯ ಕರಣಾನಿ ಚ ।। ೩೭೬.

ಹಾಗೆ, ಆತ್ಮನು ಪುನಃ ಪುನಃ ವಿವಿಧ ಯೋನಿಗಳಲ್ಲಿ ಅವಶ್ಯಕವಾದ ಸಾಧನಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು, ತನ್ನನ್ನು ತಾನೇ ಮತ್ತು ಅವುಗಳನ್ನು ಸೃಜಿಸುತ್ತಾನೆ.

ಕರ್ಮಣಾದೋಷಮೋಹಾಭ್ಯಾಮಿಚ್ಛಯೈವ ಸ ಬಧ್ಯತೇ । ಜ್ಞಾನಾದ್ವಿಮುಚ್ಯತೇ ಜೀವೋ ಧರ್ಮಾದ್ ಯೋಗೀ ನ ರೋಗಭಾಕ್ ।। ೩೭೬.

ಕರ್ಮ, ದೋಷ ಮತ್ತು ಮೋಹದಿಂದ, ಇಚ್ಛೆಯಿಂದ ಬಂಧನವಾಗುತ್ತದೆ; ಜ್ಞಾನದಿಂದ ಜೀವನು ಮುಕ್ತಿಯಾಗುತ್ತಾನೆ, ಧರ್ಮದಿಂದ ಯೋಗಿಗೆ ರೋಗ ಬರುವುದಿಲ್ಲ.