ಅಗ್ನಿಪುರಾಣಮ್

ಶರೀರಂ ರಥಮಿತ್ಯಾಹುರಿನ್ದ್ರಿಯಾಣ್ಯಸ್ಯ ವಾಜಿನಃ । ಮನಶ್ಚ ಸಾರಥಿಃ ಪ್ರೋಕ್ತಃ ಪ್ರಾಣಾಯಾಮಃ ಕಶಃ ಸ್ಮೃತಃ ।। ೩೭೩.

ಈ ದೇಹವನ್ನು ರಥ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ, ಇಂದ್ರಿಯಗಳು ಅದರ ಕುದುರೆಗಳು, ಮನಸ್ಸು ಸಾರಥಿ, ಉಸಿರಿನ ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ಚಬ್ಬು ಎಂದು ನೆನಪಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಜ್ಞಾನವೈರಾಗ್ಯರಶ್ಮಿಭ್ಯಾಂ ಸಾಯಯಾ ವಿಧೃತಂ ಮನಃ । ಶನೈರ್ನಿಶ್ಚಲತಾಮೇತಿ ಪ್ರಾಣಾಯಾಮೈಕಸಂಹಿತಮ್ ।। ೩೭೩.

ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ವೈರಾಗ್ಯ ಎಂಬ ಕಿರಣಗಳಿಂದ ಹಿಡಿದ ಮನಸ್ಸು, ಉಸಿರಿನ ನಿಯಂತ್ರಣದೊಂದಿಗೆ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಅಚಲವಾಗುತ್ತದೆ.

ಜಲಬಿನ್ದುಂ [https://vedastudy.yolasite.com/kusha1.php ಕುಶಾಗ್ರೇಣ] ಮಾಸೇ ಮಾಸೇ ಪಿಬೇತ್ತು ಯಃ । ಸಂವತ್ಸರಶತಂ ಸಾಗ್ರಂ ಪ್ರಾಣಾಯಾಮಶ್ಚ ತತ್ಸಮಃ ।। ೩೭೩.

ಪ್ರತಿ ತಿಂ들도 ಒಂದು ಹನಿಯಷ್ಟು ನೀರನ್ನು ಕುಶದ ಎಳೆಯಿಂದ ಕುಡಿಯುವವನು ನೂರು ವರ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲ ಬದುಕುತ್ತಾನೆ. ಉಸಿರಿನ ನಿಯಂತ್ರಣವೂ ಅದೇ ಸಮಾನವಾಗಿದೆ.

ಇನ್ದ್ರಿಯಾಣಿ ಪ್ರಸಕ್ತಾನಿ ಪ್ರವಿಶ್ಯ ವಿಷಯೋದಧೌ । ಆಹೃತ್ಯ ಯೋ ನಿಗೃಹ್ಣಾತಿ ಪ್ರತ್ಯಾಹಾರಃ ಸ ಉಚ್ಯತೇ ।। ೩೭೩.

ಇಂದ್ರಿಯಗಳು ವಿಷಯಗಳ ಸಾಗರದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿದಾಗ, ಅವುಗಳನ್ನು ಹಿಂತೆಗೆದು ಹಿಡಿಯುವುದು 'ಪ್ರತ್ಯಾಹಾರ' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಉದ್ಧರೇದಾತ್ಮನಾತ್ಮಾನಂ ಮಜ್ಜಮಾನಂ ಯಥಾಮ್ಭಸಿ । ಭೋಗನದ್ಯತಿವೇಗೇನ ಜ್ಞಾನವೃಕ್ಷಂ ಸಮಾಶ್ರಯೇತ್ ।। ೩೭೩.

ನಾವು ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಮುಳುಗುತ್ತಿರುವಂತೆ ಸ್ವತಃ ಸ್ವಂತನನ್ನು ಎತ್ತಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಭೋಗದ ನದಿಯ ವೇಗದಲ್ಲಿ ಹರಿದು ಹೋಗುತ್ತಿರುವಾಗ, ಜ್ಞಾನ ಎಂಬ ಮರವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಬೇಕು.

ಅಗ್ನಿರುವಾಚ ಧ್ಯೈ ಚಿನ್ತಾಯಾಂ ಸ್ಮೃತೋ ಧಾತುರ್ವಿಷ್ಣುಚಿನ್ತಾ ಮುಹುರ್ಮುಹುಃ । ಅನಾಕ್ಷಿಪ್ತೇನ ಮನಸಾ ಧ್ಯಾನಮಿತ್ಯಭಿಧೀಯತೇ ।। ೩೭೪.

ಅಗ್ನಿ ಹೇಳಿದನು: ಚಿಂತನೆಗೆ ಧ್ಯಾನವೆಂದು ಹೆಸರು. ವಿಷ್ಣುವನ್ನು ಪುನಃ ಪುನಃ ಏಕಾಗ್ರ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಚಿಂತಿಸುವುದೇ ಧ್ಯಾನವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ಆತ್ಮನಃ ಸಮನಸ್ಕಸ್ಯ ಮುಕ್ತಾಶೇಷೋಪಧಸ್ಯ ಚ । ಬ್ರಹ್ಮಚಿನ್ತಾಸಮಾ ಶಕ್ತಿರ್ಧ್ಯಾನಂ ನಾಮ ತದುಚ್ಯತೇ ।। ೩೭೪.

ಯಾರ ಮನಸ್ಸು ಸ್ಥಿರವಾಗಿದ್ದು, ಎಲ್ಲ ಅಡ್ಡಿ ದೂರವಾಗಿದೆ, ಅವರಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮನ ಚಿಂತನೆಗೆ ಸಮಾನವಾದ ಶಕ್ತಿ 'ಧ್ಯಾನ' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಧ್ಯೇಯಾಲಮ್ಬನಸಂಸ್ಥಸ್ಯ ಸದೃಶಪ್ರತ್ಯಯಸ್ಯ ಚ । ಪ್ರತ್ಯಯಾನ್ತರನಿರ್ಮುಕ್ತಃ ಪ್ರತ್ಯಯೋ ಧ್ಯಾನಮುಚ್ಯತೇ ।। ೩೭೪.

ಧ್ಯಾನ ಮಾಡುವವನು ಧ್ಯೇಯದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರವಾಗಿದ್ದು, ಆ ಧ್ಯೇಯಕ್ಕೆ ತಕ್ಕ ಯೋಚನೆ ಇದ್ದಾಗ, ಬೇರೆ ಯೋಚನೆಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತವಾದ ಆ ಯೋಚನೆಗೆ 'ಧ್ಯಾನ' ಎಂದು ಹೆಸರಿದೆ.

ಧ್ಯೇಯಾವಸ್ಥಿತಚಿತ್ತಸ್ಯ ಪ್ರದೇಶೇ ಯತ್ರ ಕುತ್ರಚಿತ್ । ಧ್ಯಾನಮೇತತ್ಸಮುದ್ದಿಷ್ಟಂ ಪ್ರತ್ಯಯಸ್ಯೈಕಭಾವನಾ ।। ೩೭೪.

ಧ್ಯೇಯದಲ್ಲಿ ಮನಸ್ಸು ನೆಲೆಸಿರುವವನು ಎಲ್ಲೆಡೆ ಇದ್ದರೂ, ಆ ಯೋಚನೆಯೊಂದರ ಮೇಲೆ ಏಕಾಗ್ರತೆ ಇಡುವುದೇ 'ಧ್ಯಾನ' ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ಏವಂ ಧ್ಯಾನಸಮಾಯುಕ್ತಃ ಸ್ವದೇಹಂ ಯಃ ಪರಿತ್ಯಜತ್ । ಕುಲಂ ಸ್ವಜನಮಿತ್ರಾಣಿ ಸಮುದ್‌ಧೃತ್ಯ ಹರಿರ್ಭವೇತ್ ।। ೩೭೪.

ಹೀಗೆ ಧ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ಲೀನನಾಗಿ ತನ್ನ ದೇಹವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸುವವನು, ತನ್ನ ಕುಟುಂಬ, ಬಂಧು, ಸ್ನೇಹಿತರನ್ನು ಉದ್ಧರಿಸಿ, ಹರಿಯಾದನು ಆಗುತ್ತಾನೆ.

ಏವಂ ಮುಹೂರ್ತ್ತಮರ್ಧಂ ವಾ ಧ್ಯಾಯೇದ್ ಯಃ ಶ್ರದ್ಧ್ಯಾ ಹರಿಂ । ಸೋಪಿ ಯಾಂ ಗತಿಮಾಪ್ನೋತಿ ನ ತಾಂ ಸರ್ವೈರ್ಮಹಾಮಖೈಃ ।। ೩೭೪.

ಹೀಗೆ ಅರ್ಧ ಕ್ಷಣವಾದರೂ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಹರಿಯನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸುವವನು, ಮಹಾಯಜ್ಞಗಳಿಂದಲೂ ಸಿಗದ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.

ಧ್ಯಾತಾ ಧ್ಯಾನಂ ತಥಾ ಧ್ಯೇಯಂ ಯಚ್ಚ ಧ್ಯಾನಪ್ರಯೋಜನಂ । ಏತಚ್ಚತುಷ್ಟಯಂ ಜ್ಞಾತ್ವಾ ಯೋಗಂ ಯುಞ್ಜೀತ ತತ್ತ್ವವಿತ್ ।। ೩೭೪.

ಧ್ಯಾನ ಮಾಡುವವನು, ಧ್ಯಾನ itself, ಧ್ಯಾನಕ್ಕೆ ವಿಷಯವಾದುದು ಮತ್ತು ಧ್ಯಾನದ ಉದ್ದೇಶ — ಈ ನಾಲ್ಕನ್ನೂ ತಿಳಿದು, ಯಥಾರ್ಥವನ್ನು ಅರಿತವನು ಯೋಗವನ್ನು ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಬೇಕು.

ಯೋಗಾಭ್ಯಾಸಾದ್‌ಭವೇನ್ಮುಕ್ತಿರೈಶ್ವರ್ಯ್ಯಞ್ಚಾಷ್ಟಧಾ ಮಹತ್ । ಜ್ಞಾನವೈರಾಗ್ಯಸಮ್ಪನ್ನಃ ಶ್ರದ್ದಧಾನಃ ಕ್ಷಮಾನ್ವಿತಃ ।। ೩೭೪.

ಯೋಗಾಭ್ಯಾಸದಿಂದ ಮುಕ್ತಿಯೂ, ಮಹತ್ತಾದ ಎಂಟು ವಿಧದ ಐಶ್ವರ್ಯಗಳೂ ದೊರಕುತ್ತವೆ; ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ವೈರಾಗ್ಯದಿಂದ ಕೂಡಿದ, ನಂಬಿಕೆ ಮತ್ತು ಸಹನೆಯುಳ್ಳವನು ಇದನ್ನು ಸಾಧಿಸಬಹುದು.

ವಿಷ್ಣುಭಕ್ತಃ ಸದೋತ್ಸಾಹೀ ಧ್ಯಾತೇತ್ಥಂ ಪುರುಷಃ ಸ್ಮೃತಃ । ಮೂರ್ತಾಮೂರ್ತ್ತಂ ಪರಮ್ಬ್ರಹ್ಮ ಹರೇರ್ಧ್ಯಾನಂ ಹಿ ಚಿನ್ತನಮ್ ।। ೩೭೪.

ವಿಷ್ಣುವಿನ ಭಕ್ತನು ಯಾವಾಗಲೂ ಉತ್ಸಾಹದಿಂದ ಧ್ಯಾನ ಮಾಡುವವನಾಗಿ ನೆನಪಾಗುತ್ತಾನೆ; ಹರಿ ಧ್ಯಾನವೆಂದರೆ ರೂಪವಿರುವ ಮತ್ತು ರೂಪವಿಲ್ಲದ ಪರಬ್ರಹ್ಮನನ್ನು ಮನನ ಮಾಡುವುದು.

ಸಕಲೋ ನಿಷ್ಕಲೋ ಜ್ಞೇಯಃ ಸರ್ವಜ್ಞಃ ಪರಮೋ ಹರಿಃ । ಅಣಿಮಾದಿಗುಣೈಶ್ವರ್ಯ್ಯಂ ಮುಕ್ತಿರ್ಧ್ಯಾನಪ್ರಯೋಜನಮ್ ।। ೩೭೪.

ಹರಿ ಪರಮಾತ್ಮನು ರೂಪದೊಡನೆ ಮತ್ತು ರೂಪವಿಲ್ಲದವನಾಗಿಯೂ, ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ತಿಳಿದವನಾಗಿಯೂ ತಿಳಿಯಬೇಕು; ಧ್ಯಾನದ ಉದ್ದೇಶ ಮುಕ್ತಿಯೂ, ಅಣಿಮಾದಿ ಐಶ್ವರ್ಯಗಳೂ ಆಗಿವೆ.

ಫಲೇನ ಯೋಜಕೋ ವಿಷ್ಣುರತೋ ಧ್ಯಾಯೇತ್ ಪರೇಶ್ವರಂ । ಗಚ್ಛಂಸ್ತಿಷ್ಠನ್ ಸ್ವಪನ್ ಜಾಗ್ರದುನ್ಮಿಷನ್ನಿಮಿಷನ್ನಪಿ ।। ೩೭೪.

ಫಲವನ್ನು ಒದಗಿಸುವವನು ವಿಷ್ಣುವೇ; ಆದ್ದರಿಂದ, ನಡೆಯುತ್ತಾ, ನಿಂತು, ನಿದ್ರಿಸುತ್ತಾ, ಜಾಗೃತವಾಗಿರುತ್ತಾ, ಕಣ್ಣು ತೆರೆದಿರಲಿ ಮುಚ್ಚಿರಲಿ, ಯಾವಾಗಲೂ ಪರಮೇಶ್ವರನನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸಬೇಕು.

ಶುಚಿರ್ವಾಪ್ಯಶುಚಿರ್ವಾಪಿ ಧ್ಯಾಯೇತ್ ಸತತಮೀಶ್ವರಮ್ । ಸ್ವದೇಹಾಯತನಸ್ಯಾನ್ತೇ ಮನಸಿ ಸ್ಥಾಪ್ಯ ಕೇಶವಮ್ ।। ೩೭೪.

ಶುದ್ಧನಾಗಿರಲಿ, ಅಶುದ್ಧನಾಗಿರಲಿ, ಯಾವಾಗಲೂ ಈಶ್ವರನನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸಬೇಕು; ತನ್ನ ದೇಹ ರೂಪದ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ, ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಕೇಶವನನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಬೇಕು.

ಹೃತ್ಪದ್ಮಪೀಠಿಕಾಮಧ್ಯೇ ಧ್ಯಾನಯೋಗೇನ ಪೂಜಯೇತ್ । ಧ್ಯಾನಯಜ್ಞಃ ಪರಃ ಶುದ್ಧಃ ಸರ್ವದೋಷಕ್ವಿರ್ಜ್ಜಿತಃ ।। ೩೭೪.

ಹೃದಯದ ಕಮಲಾಸನದ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಧ್ಯಾನಯೋಗದಿಂದ ಪೂಜಿಸಬೇಕು; ಧ್ಯಾನಯಜ್ಞವು ಅತ್ಯುತ್ತಮ, ಶುದ್ಧ ಮತ್ತು ಎಲ್ಲ ದೋಷಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತವಾಗಿದೆ.

ತೇನೇಷ್ಟ್ವಾ ಮುಕ್ತಿಮಾಪ್ನೋತಿ ವಾಹ್ಯಶುದ್ಧೈಶ್ಚ ನಾಧ್ವರೈಃ । ಹಿಂಸಾದೋಷವಿಮುಕ್ತಿತ್ವಾದ್ವಿಶುದ್ಧಿಶ್ಚಿತ್ತಸಾಧನಃ ।। ೩೭೪.

ಈ ಧ್ಯಾನಯಜ್ಞವನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಿದರೆ ಮುಕ್ತಿ ಸಿಗುತ್ತದೆ, ಹೊರಗಿನ ಶುದ್ಧ ಯಜ್ಞಗಳಿಂದ ಅಲ್ಲ; ಇದರಲ್ಲಿ ಹಿಂಸೆಯ ದೋಷವಿಲ್ಲದ ಕಾರಣ, ಮನಸ್ಸಿನ ನಿಯಮದಿಂದಲೇ ಶುದ್ಧತೆ ದೊರಕುತ್ತದೆ.

ಧ್ಯಾನಯಜ್ಞಃ ಪರಸ್ತಸ್ಮಾದಪವರ್ಗಫಲಪ್ರದಃ । ತಸ್ಮಾದಶುದ್ಧಂ ಸನ್ತ್ಯಜ್ಯ ಹ್ಯನಿತ್ಯಂ ವಾಹ್ಯಸಾಧನಂ ।। ೩೭೪.

ಧ್ಯಾನಯಜ್ಞವೇ ಅತ್ಯುತ್ತಮ, ಅದು ಪರಮೋದ್ದೇಶವಾದ ಮುಕ್ತಿಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ; ಆದ್ದರಿಂದ, ಅಶುದ್ಧವಾದ ಮತ್ತು ನಾಶವಾಗುವ ಹೊರಗಿನ ಸಾಧನಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಬಿಡಬೇಕು.

ಯಜ್ಞಾದ್ಯಂ ಕರ್ಮ್ಮ ಸನ್ತ್ಯಜ್ಯ ಯೋಗಮತ್ಯರ್ಥಮಭ್ಯಸೇತ್ । ವಿಕಾರಮುಕ್ತಮವ್ಯಕ್ತಂ ಭೋಗ್ಯಭೋಗಸಮನ್ವಿತಂ ।। ೩೭೪.

ಯಜ್ಞಾದಿ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟು, ಯೋಗವನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಬೇಕು; ಅದು ಬದಲಾವಣೆ ಇಲ್ಲದ, ಅವ್ಯಕ್ತವಾದ, ಭೋಗ ಮತ್ತು ಭೋಗವಸ್ತುಗಳೊಂದಿಗೆ ಇರುವದು.

ಚಿನ್ತಯೇದ್ಧೃದಯೇ ಪೂರ್ವಂ ಕ್ರಮಾದಾದೌ ಗುಣತ್ರಯಂ । ತಮಃ ಪ್ರಚ್ಛಾದ್ಯ ರಜಸಾ ಸತ್ತ್ವೇನ ಚ್ಛಾದಯೇದ್ರಜಃ ।। ೩೭೪.

ಮೊದಲು ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಮೂರು ಗುಣಗಳನ್ನು ಚಿಂತಿಸಬೇಕು; ಅಂಧಕಾರವನ್ನು ರಜೋಗುಣದಿಂದ ಮುಚ್ಚಿ, ನಂತರ ರಜೋಗುಣವನ್ನು ಸತ್ತ್ವದಿಂದ ಮುಚ್ಚಬೇಕು.

ಧ್ಯಾಯೇತ್ತ್ರಿಮಣ್ಡಲಂ ಪೂರ್ವಂ ಕೃಷ್ಣಾಂ ರಕ್ತಂ ಸಿತಂ ಕ್ರಮಾತ್ । ಸತ್ತ್ವೋಪಾಧಿಗುಣಾತೀತಃ ಪುರುಷಃ ಪಞ್ಚವಿಂಶಕಃ ।। ೩೭೪.

ಮೊದಲು ಕಪ್ಪು, ಕೆಂಪು, ಬಿಳುಪು ಎಂಬ ಮೂರು ವಲಯಗಳನ್ನು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಧ್ಯಾನಿಸಬೇಕು; ಗುಣಗಳನ್ನು ಮೀರಿ, ಸತ್ತ್ವಗುಣದಿಂದ ಕೂಡಿದ ಐದನೇ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ಮನನ ಮಾಡಬೇಕು.

ಧ್ಯೇಯಮೇತದಶುದ್ಧಞ್ಚ ತ್ಯಕ್ತ್ವಾ ಶುದ್ಧಂ ವಿಚಿನ್ತಯೇತ್ । ಐಶ್ವರ್ಯ್ಯಂ ಪಙ್ಕಜಂ ದಿವ್ಯಂ ಪುರುಷೋಪರಿ ಸಂಸ್ಥಿತಂ ।। ೩೭೪.

ಈ ಅಶುದ್ಧವಾದ ಧ್ಯಾನವಸ್ತುವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು, ಶುದ್ಧವಾದುದನ್ನು ಚಿಂತಿಸಬೇಕು; ದೈವಿಕ ಐಶ್ವರ್ಯದಿಂದ ಕೂಡಿದ ಕಮಲವನ್ನು, ಪುರುಷನ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತವಾಗಿರುವಂತೆ ಧ್ಯಾನಿಸಬೇಕು.

ದ್ವಾದಶಾಙ್ಗುಲವಿಸ್ತೀರ್ಣಂ ಶುದ್ಧಂ ವಿಕಶಿತಂ ಸಿತಮ್ । ನಾಲಮಷ್ಟಙ್ಗುಲಂ ತಸ್ಯ ನಾಭಿಕನ್ದಸಮುದ್ಭ್ವಂ ।। ೩೭೪.

ಆ ಕಮಲವು ಹನ್ನೆರಡು ಅಂಗುಲ ಅಗಲ, ಶುದ್ಧ, ಹಸಿರುಬಸಿರಾಗಿ, ಅದರ ದಂಡ ಎಂಟು ಅಂಗುಲ ಉದ್ದ, ನಾಭಿಕಾಂಡದಿಂದ ಉದ್ಭವವಾಗಿದೆ.

ಪದ್ಮಪತ್ರಾಷ್ಟಕಂ ಜ್ಞೇಯಮಣಿಮಾದಿಗುಣಾಷ್ಟಕಮ್ । ಕರ್ಣಿಕಾಕೇಶರಂ ನಾಲಂ ಜ್ಞಾನವೈರಾಗ್ಯಭುತ್ತಮಮ್ ।। ೩೭೪.

ಆ ಕಮಲದಲ್ಲಿ ಎಂಟು ಹೂವಿನ ಹಾಳೆಗಳು ಮತ್ತು ಅಣಿಮಾದಿ ಎಂಟು ಐಶ್ವರ್ಯಗಳು ಇರುವುದನ್ನು ತಿಳಿಯಬೇಕು; ಅದರ ಮಧ್ಯಭಾಗ, ರೇಷ್ಮೆಗಳು ಮತ್ತು ದಂಡವು ಶ್ರೇಷ್ಠವಾದ ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ವೈರಾಗ್ಯವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ.

ವಿಷ್ಣುಧರ್ಮ್ಮಶ್ಚ ತತ್ಕನ್ದಮಿತಿ ಪದ್ಮಂ ವಿಚಿನ್ತಯೇತ್ । ತದ್ಧರ್ಮಜ್ಞಾನವೈರಾಗ್ಯಂ ಶಿವೈಶ್ವರ್ಯ್ಯಮಯಂ ಪರಂ ।। ೩೭೪.

ಆ ಕಮಲದ ಮೂಲವು ವಿಷ್ಣುಧರ್ಮವಾಗಿದ್ದು, ಹೀಗೆ ಕಮಲವನ್ನು ಚಿಂತಿಸಬೇಕು; ಅದರ ಧರ್ಮ ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ವೈರಾಗ್ಯ, ಶಿವನ ಐಶ್ವರ್ಯದಿಂದ ಕೂಡಿದ ಪರಮವಾದುದು.

ಜ್ಞಾತ್ವಾ ಪದ್ಮಾಸನಂ ಸರ್ವಂ ಸರ್ವದುಃಖಾನ್ತಮಾಪ್ನುಯಾತ್ । ತತ್ಪದ್ಮಕರ್ಣಿಕಾಮಧ್ಯೇ ಶುದ್ಧದೀಪಶಿಖಾಕೃತಿ ।। ೩೭೪.

ಆ ಕಮಲಾಸನವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಅರಿತವನು ಎಲ್ಲಾ ದುಃಖಗಳ ಅಂತ್ಯವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ; ಆ ಕಮಲದ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಶುದ್ಧವಾದ ದೀಪದ ಆಕಾರವಿದೆ.

ಅಙ್ಗುಷ್ಠಮಾತ್ರಮಮಲಂ ಧ್ಯಾಯೇದೋಙ್ಕಾರಮೀಶ್ವರಂ । ಕದಮ್ವಗೋಲಕಾಕಾರಂ ತಾರಂ ರೂಪಮಿವ ಸ್ಥಿತಂ ।। ೩೭೪.

ಅಂಗುಷ್ಠದಷ್ಟು ಗಾತ್ರದ, ಕಲ್ಮಷವಿಲ್ಲದ ಓಂಕಾರ ರೂಪದ ಈಶ್ವರನನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸಬೇಕು; ಅದು ಕಡಂಬ ಹಣ್ಣಿನಂತೆ ಗೋಳಾಕಾರದಾಗಿ, ಧ್ವನಿಯ ರೂಪದಂತೆ ಸ್ಥಿತವಾಗಿದೆ.