ಅಗ್ನಿಪುರಾಣಮ್

ಯಮಾಃ ಪಞ್ಚ ಸ್ಮೃತಾ ವಿಪ್ರ ನಿಯಮಾದ್‌ಭುಕ್ತಿಮುಕ್ತಿದಾಃ । ಶೌಚಂ ಸನ್ತೋಷತಪಸೀ ಸ್ವಾಧ್ಯಾಯೇಶ್ವರಪೂಜನೇ ।। ೩೭೨.

ಈ ಐದುಗಳನ್ನು ಯಮಗಳು ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ, ಜ್ಞಾನಿಯೇ; ಇವುಗಳನ್ನು ಪಾಲಿಸಿದರೆ ಭೋಗವೂ ಮೋಕ್ಷವೂ ಸಿಗುತ್ತದೆ. ಶೌಚ, ಸಂತೋಷ, ತಪಸ್ಸು, ಸ್ವಾಧ್ಯಾಯ, ದೇವರ ಪೂಜೆ ಇವು ನಿಯಮಗಳು.

ಭೂತಾಪೀಡ಼ಾ ಹ್ಯಹಿಂಸಾ ಸ್ಯಾದಹಿಂಸಾ ಧರ್ಮ್ಮ ಉತ್ತಮಃ । ಯಥಾ ಗಜಪದೇಽನ್ಯಾನಿ ಪದಾನಿ ಪಥಗಾಮಿನಾಂ ।। ೩೭೨.

ಹಿಂಸಿಸದಿರುವುದೇ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಧರ್ಮ, ಏಕೆಂದರೆ ಅದು ಎಲ್ಲಾ ಜೀವಿಗಳಿಗೆ ಹಾನಿಯನ್ನು ತಡೆಯುತ್ತದೆ. ಹೇಗೆ ಆನೆ ಪಾದದ ಗುರುತು ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿರುವ ಇತರ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಗುರುತುಗಳನ್ನು ಮುಚ್ಚುತ್ತದೆ, ಹೀಗೆಯೇ.

ಏವಂ ಸರ್ವಮಹಿಂಸಾಯಾಂ ಧರ್ಮ್ಮಾರ್ಥಮಭಿಧೀಯತೇ । ಉದ್ವೇಗಜನನಂ ಹಿಂಸಾ ಸನ್ತಾಪಕರಣನ್ತಥಾ ।। ೩೭೨.

ಹೀಗೆಯೇ, ಎಲ್ಲಾ ಧರ್ಮಗಳು ಹಿಂಸಿಸದಿರುವುದರಲ್ಲಿ ಸೇರಿವೆ; ಹಿಂಸೆ ದುಃಖ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಕುಲತೆಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ.

ರುಕ್ಕೃತಿಃ ಶೋನಿತಕೃತಿಃ ಪೈಶುನ್ಯಕರಣನ್ತಥಾ । ಹಿತಸ್ಯಾತಿನಿಷೇಧಶ್ಚ ಮರ್ಮೋದ್‌ಘಾಟನಮೇವ ಚ ।। ೩೭೨.

ಹಿಂಸೆಯಲ್ಲಿ ಹೊಡೆಯುವುದು, ರಕ್ತಸ್ರಾವ ಮಾಡುವುದು, ಪರನಿಂದೆ, ಉಪಯುಕ್ತವಾದುದನ್ನು ಅತಿಯಾಗಿ ನಿಷೇಧಿಸುವುದು, ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಗಾಯ ಮಾಡುವುದೂ ಸೇರಿವೆ.

ಸುಖಾಪಹ್ನುತಿಃ ಸಂರೋಧೋ ಬಧೋ ದಶವಿಧಾ ಚ ಸಾ । ಯದ್‌ಭೂತಹಿತಮತ್ಯನ್ತಂ ವಚಃ ಸತ್ಯಸ್ಯ ಲಕ್ಷಣಂ ।। ೩೭೨.

ಸಂತೋಷವನ್ನು ಮುಚ್ಚಿಡುವುದು, ತಡೆಯುವುದು, ಬಂಧಿಸುವುದು—ಇವು ಹಿಂಸೆಯ ಹತ್ತು ರೂಪಗಳು. ಜೀವಿಗಳಿಗೆ ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಹಿತವಾಗಿರುವುದನ್ನು ಹೇಳುವುದು ಸತ್ಯದ ಲಕ್ಷಣ.

ಸತ್ಯಂ ಬ್ರೂಯಾತ್ಪ್ರಿಯಂ ಬ್ರೂಯಾನ್ನ ಬ್ರೂಯಾತ್ಸತ್ಯಮಪ್ರಿಯಂ । ಪ್ರಿಯಞ್ಚ ನಾನೃತಂ ಬ್ರೂಯಾದೇಷ ಧರ್ಮ್ಮಃ ಸನಾತನಃ ।। ೩೭೨.

ಸತ್ಯವನ್ನೇ ಹೇಳಬೇಕು, ಹಿತವಾದುದನ್ನೂ ಹೇಳಬೇಕು; ಆದರೆ ಕಠಿಣ ಸತ್ಯವನ್ನು ಹೇಳಬಾರದು; ಸುಖದ ಸುಳ್ಳನ್ನೂ ಹೇಳಬಾರದು—ಇದು ಶಾಶ್ವತ ಧರ್ಮ.

ಮೈಥುನಸ್ಯ ಪರಿತ್ಯಾಗೋ ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯ್ಯನ್ತದಷ್ಟಧಾ । ಸ್ಮರಣಾಂ ಕೀರ್ತ್ತನಂ ಕೇಲಿಃ ಪ್ರೇಕ್ಷಣಂ ಗುಹ್ಯಭಾಷಣಂ ।। ೩೭೨.

ಮೈಥುನವನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಬಿಡುವುದು ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಇದು ಎಂಟು ವಿಧ: ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ನೆನೆಸುವುದು, ಕೀರ್ತಿ ಮಾಡುವುದು, ಆಟವಾಡುವುದು, ನೋಡುವುದು, ಗುಪ್ತವಾಗಿ ಮಾತಾಡುವುದು—

ಸಙ್ಕಲ್ಪೋಽಧ್ಯವಸಾಯಶ್ಚ ಕ್ರಿಯಾನಿರ್ವೃತ್ತಿರೇವ ಚ । ಏತನ್ಮೈಥುನಮಷ್ಟಾಙ್ಗಂ ಪ್ರವದನ್ತಿ ಮನೀಷಿಣಃ ।। ೩೭೨.

ಉದ್ದೇಶ, ದೃಢನಿಶ್ಚಯ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಪೂರ್ಣತೆ — ಇವುಗಳನ್ನು ಜ್ಞಾನಿಗಳು ಸಂಭೋಗದ ಎಂಟು ಅಂಗಗಳೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯ್ಯಂ ಕ್ರಿಯಾಮೂಲಮನ್ಯಥಾ ವಿಫಲಾ ಕ್ರಿಯಾ । ವಸಿಷ್ಠಞ್ಚನ್ದ್ರಮಾಃ ಶುಕ್ರೋ ದೇವಾಚಾರ್ಯ್ಯಃ ಪಿತಾಮಹಃ ।। ೩೭೨.

ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯವೇ ಎಲ್ಲ ಕಾರ್ಯಗಳ ಮೂಲ; ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಕಾರ್ಯ ಫಲವತ್ತಾಗದು. ವಸಿಷ್ಠ, ಚಂದ್ರನು, ಶುಕ್ರನು, ದೇವರ ಗುರು ಮತ್ತು ಪಿತಾಮಹನು —

ತಪೋವೃದ್ಧಾ ವಯೋವೃದ್ಧಾಸ್ತೇಽಪಿ ಸ್ತ್ರೀಭಿರ್ವಿಮೋಹಿತಾಃ । ಗೌಡ಼ೀ ಪೈಷ್ಟೀ ಚ ಮಾಧ್ವೀ ಚ ವಿಜ್ಞೇಯಾಸ್ತ್ರಿವಿಧಾಃ ಸುರಾಃ ।। ೩೭೨.

ತಪಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಹಿರಿಯರಾದವರೂ ಮಹಿಳೆಯರಿಂದ ಮೋಹಿತರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಗೌರಿ, ಪೈಷ್ಟಿ ಮತ್ತು ಮಾಧ್ವಿ ಎಂಬ ಮೂರು ವಿಧದ ಮದ್ಯಗಳಿವೆ ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು.

ಚತುರ್ಥೀ ಸ್ತ್ರೀ ಸುರಾ ಜ್ಞೇಯಾ ಯಯೇದಂ ಮೋಹಿತಂ ಜಗತ್ । ಮಾದ್ಯತಿ ಪ್ರಮದಾಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಸುರಾಂ ಪೀತ್ವಾ ತು ಮಾದ್ಯಾತಿ ।। ೩೭೨.

ನಾಲ್ಕನೆಯದು ಮಹಿಳೆ, ಅವಳನ್ನು ಮದ್ಯದಂತೆ ತಿಳಿಯಬೇಕು; ಅವಳಿಂದ ಈ ಲೋಕವು ಮೋಹಿತವಾಗುತ್ತದೆ. ಮಹಿಳೆಯನ್ನು ನೋಡಿದರೂ ಮದ್ಯಪಾನ ಮಾಡಿದಂತೆ ಮದುಮಯವಾಗುತ್ತದೆ.

ಯಸ್ಮಾದ್‌ದೃಷ್ಟಮದಾ ನಾರೀ ತಸ್ಮಾತ್ತಾನ್ನಾವಲೋಕಯೇತ್ । ಯದ್ವಾ ತದ್ವಾಽಪರದ್ರವ್ಯಮಪಹೃತ್ಯ ಬಲಾನ್ನರಃ ।। ೩೭೨.

ಆದುದರಿಂದ, ನೋಡಿದಷ್ಟೇ ಮದುಮಯಗೊಳಿಸುವ ಮಹಿಳೆಯನ್ನು ನೋಡುವುದನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಬೇಕು. ಅಥವಾ, ಬಲವಂತವಾಗಿ ಪರರ ಸೊತ್ತನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡವನೂ —

ಅವಶ್ಯಂ ಯಾತಿ ತಿರ್ಯ್ಯಕ್ತ್ವಂ ಜಗಧ್ವಾ ಚೈವಾಹುತಂ ಹವಿಃ । ಕೌಪೀನಾಚ್ಛಾದನಂ ವಾಸಃ ಕನ್ಥಾ ಶೀತನಿವಾರಿಣೀಂ ।। ೩೭೨.

ಅವಶ್ಯವಾಗಿ ಪ್ರಾಣಿ ಜನ್ಮವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ; ಹೋಮದಲ್ಲಿ ಹಾಕಿದ ಹವನೂ ವ್ಯರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ. ಕೌಪೀನ, ಬಟ್ಟೆ, ಹಾಳು ಬಟ್ಟೆ ಅಥವಾ ಚಳಿ ತಡೆಯುವ ವಸ್ತ್ರ —

ಪಾದುಕೇ ಚಾಪಿ ಗೃಹ್ಣೀಯಾತ್ ಕುರ್ಯ್ಯಾನ್ನಾನ್ಯಸ್ಯ ಸಂಗ್ರಹಂ । ದೇಹಸ್ಥಿತಿನಿಮಿತ್ತಸ್ಯ ವಸ್ತ್ರಾದೇಃ ಸ್ಯಾತ್ಪರಿಗ್ರಹಃ ।। ೩೭೨.

ಪಾದುಕೆಯನ್ನೂ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬಹುದು, ಆದರೆ ಇನ್ನಿತರ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಬಾರದು. ದೇಹ ಉಳಿವಿಗೆ ಬೇಕಾದ ಬಟ್ಟೆ ಮುಂತಾದವುಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ಸ್ವೀಕರಿಸಬಹುದು.

ಶರೀರಂ ಧರ್ಮ್ಮಸಂಯುಕ್ತಂ ರಕ್ಷಣೀಯಂ ಪ್ರಯತ್ನತಃ । ಶೌಚನ್ತು ದ್ವಿವಿಧಂ ಪ್ರೋಕ್ತಂ ವಾಹ್ಯಮಭ್ಯನ್ತರಂ ತಥಾ ।। ೩೭೨.

ಧರ್ಮದೊಂದಿಗೆ ಇರುವ ದೇಹವನ್ನು ಎಚ್ಚರಿಕೆಯಿಂದ ರಕ್ಷಿಸಬೇಕು. ಶೌಚವನ್ನು ಎರಡು ವಿಧವಾಗಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ — ಹೊರಗಿನದು ಮತ್ತು ಒಳಗಿನದು.

ಮೃಜ್ಜಲಾಭ್ಯಾಂ ಸ್ಮೃತಂ ವಾಹ್ಯಂ ಭಾವಶುದ್ಧೇರಥಾನ್ತರಂ । ಉಭಯೇನ್ ಶುಚಿರ್ಯಸ್ತು ಸ ಶುಚಿರ್ನೇತರಃ ಶುಚಿಃ ।। ೩೭೨.

ಮಣ್ಣು ಮತ್ತು ನೀರಿನಿಂದ ಹೊರಗಿನ ಶೌಚವಾಗುತ್ತದೆ; ಮನಸ್ಸಿನ ಶುದ್ಧಿಯಿಂದ ಒಳಗಿನ ಶೌಚ. ಎರಡೂ ಶುದ್ಧಿಯಿರುವವನೇ ನಿಜವಾದ ಶುದ್ಧನು; ಇಲ್ಲದವನು ಶುದ್ಧನಲ್ಲ.

ಯಥಾ ಕಥಞ್ಚಿತ್ಪ್ರಾಪ್ತ್ಯಾ ಚ ಸನ್ತೋಷಸ್ತುಷ್ಟಿರುಚ್ಯತೇ । ಮನಸಶ್ಯೇನ್ದ್ರಿಯಾಣಾಞ್ಚ ಐಕಾಗ್ರ್ಯಂ ತಪ ಉಚ್ಯತೇ ।। ೩೭೨.

ಯಾವುದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಏನಾದರೂ ಸಿಕ್ಕಾಗ ತೃಪ್ತಿಯೇ ಸಂತೋಷವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಮನಸ್ಸು ಮತ್ತು ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ಏಕಾಗ್ರಗೊಳಿಸುವುದೇ ತಪಸ್ಸು.

ತಜ್ಜಯಃ ಸರ್ವಧರ್ಮ್ಮೇಭ್ಯಃ ಸ ಧರ್ಮ್ಮಃ ಪರ ಉಚ್ಯತೇ । ವಾಚಿಕಂ ಮನ್ತ್ರಜಪ್ಯಾದಿ ಮಾನಸಂ ರಾಗವರ್ಜ್ಜನಂ ।। ೩೭೨.

ಅದನ್ನು ಜಯಿಸುವುದೇ ಎಲ್ಲ ಧರ್ಮಗಳಿಗಿಂತ ಶ್ರೇಷ್ಠವಾದ ಧರ್ಮ. ಮಾತಿನ ತಪಸ್ಸು ಎಂದರೆ ಮಂತ್ರ ಜಪ ಮತ್ತು ಇತ್ಯಾದಿ; ಮನಸ್ಸಿನ ತಪಸ್ಸು ಎಂದರೆ ಕಾಮವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸುವುದು.

ಶಾರೀರಂ ದೇವಪೂಜಾದಿ ಸರ್ವದನ್ತು ತ್ರಿಧಾ ತಪಃ । ಪ್ರಣವಾದ್ಯಾಸ್ತತೋ ವೇದಾಃ ಪ್ರಣವೇ ಪರ್ಯವಸ್ಥಿತಾಃ ।। ೩೭೨.

ದೇಹದ ತಪಸ್ಸು ಎಂದರೆ ದೇವರ ಪೂಜೆ ಮುಂತಾದವು; ಹೀಗೆ ತಪಸ್ಸು ಮೂರು ವಿಧ. ವೇದಗಳು ಪ್ರಣವದಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸುತ್ತವೆ; ಅವು ಪ್ರಣವದಲ್ಲೇ ಸ್ಥಿತವಾಗಿವೆ.

ವಾಙ್‌ಮಯಃ ಪ್ರಣವಃ ಸರ್ವಂ ತಸ್ಮಾತ್ಪ್ರಣವಮಭ್ಯಸೇತ್ । ಅಕಾರಶ್ಚ ತಥೋಕಾರೋ ಮಕಾರಶ್ಚಾರ್ದ್ಧಮಾತ್ರಯಾ ।। ೩೭೨.

ಪ್ರಣವವೆಂದರೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಮಾತಿನ ರೂಪ; ಆದ್ದರಿಂದ ಪ್ರಣವವನ್ನು ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಬೇಕು. 'ಅ', 'ಉ', ಮತ್ತು 'ಮ' ಎಂಬ ಅಕ್ಷರಗಳು ಹಾಗೂ ಅರ್ಧಮಾತ್ರೆ —

ತಿಸ್ರೋ ಮಾತ್ರಾಸ್ತ್ರಯೋ ವೇದಾಃ ಲೋಕಾ ಭೂರಾದಯೋ ಗುಣಾಃ । ಜಾಗ್ರತ್ ಸ್ವಪ್ನಃ ಸುಷುಪ್ತಿಶ್ಚ ಬ್ರಹ್ಮವಿಷ್ಣುಮಹೇಶ್ವರಾಃ ।। ೩೭೨.

ಮೂರು ಮಾತ್ರೆಗಳು, ಮೂರು ವೇದಗಳು, ಭೂ ಮೊದಲಾದ ಲೋಕಗಳು, ಗುಣಗಳು; ಜಾಗ್ರತ, ಸ್ವಪ್ನ, ಸುಷುಪ್ತಿ; ಬ್ರಹ್ಮ, ವಿಷ್ಣು, ಮಹೇಶ್ವರ —

ಪ್ರದ್ಯುಮ್ನಃ ಶ್ರೀರ್ವಾಸುದೇವಃ ಸರ್ವಮೋಙ್ಕಾರಕಃ ಕ್ರಮಾತ್ । ಅಮಾತ್ರೋ ನಷ್ಟಮಾತ್ರಶ್ಚ ದ್ವೈತಸ್ಯಾಪಗಮಃ ಶಿವಃ ।। ೩೭೨.

ಪ್ರದ್ಯುಮ್ನ, ಶ್ರೀ, ವಾಸುದೇವ — ಇವನ್ನೆಲ್ಲ ಪ್ರಣವದ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ತಿಳಿಯಬೇಕು. ಮಾತ್ರೆ ಇಲ್ಲದದು, ಮಾಯವಾದ ಮಾತ್ರೆ, ದ್ವೈತದ ಅಂತ್ಯ — ಶಿವನು.

ಓಙ್ಕಾರೋ ವಿದಿತೋ ಯೇನ ಸ ಮುನಿರ್ನೇತರೋ ಮುನಿಃ । ಚತುರ್ಥೀ ಮಾತ್ರಾ ಗಾನ್ಧಾರೀ ಪ್ರಯುಕ್ತಾ ಮೂರ್ಧ್ನಿಲಕ್ಷ್ಯತೇ ।। ೩೭೨.

ಪ್ರಣವವನ್ನು ತಿಳಿದವನೇ ಮುನಿ; ಬೇರೆ ಯಾರೂ ಮುನಿಗಳಲ್ಲ. ನಾಲ್ಕನೇ ಮಾತ್ರೆ ಗಾಂಧಾರಿ, ಅದನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿದಾಗ ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಅನುಭವವಾಗುತ್ತದೆ.

ತತ್ತುರೀಯಂ ಪರಂ ಬ್ರಹ್ಮ ಜ್ಯೋತಿರ್ದೀಪೋ ಘಟೇ ಯಥಾ । ತಥಾ ಹೃತ್ಪದ್ಮನಿಲಯಂ ಧ್ಯಾಯೇನ್ನಿತ್ಯಂ ಜಪೇನ್ನರಃ ।। ೩೭೨.

ಆ ನಾಲ್ಕನೆಯದು ಪರಬ್ರಹ್ಮ, ಅದು ಪಾತ್ರೆಯೊಳಗಿನ ದೀಪದ ಬೆಳಕಿನಂತೆ. ಹೃದಯದ ಕಮಲದಲ್ಲಿ ಸದಾ ಧ್ಯಾನ ಮಾಡಿ ಜಪ ಮಾಡಬೇಕು.

ಪ್ರಣವೋ ಧನುಃ ಶರೋ ಹ್ಯಾತ್ಮಾ ಬ್ರಹ್ಮ ತಲ್ಲಕ್ಷ್ಯಮುಚ್ಯತೇ । ಅಪ್ರಮತ್ತೇನ ವೇದ್ಧವ್ಯಂ ಶರವತ್ತನ್ಮಯೋ ಭವೇತ್ ।। ೩೭೨.

ಪ್ರಣವವೇ ಧನುಸ್ಸು, ಆತ್ಮವೇ ಬಾಣ, ಬ್ರಹ್ಮವೇ ಗುರಿ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಎಚ್ಚರಿಕೆಯಿಂದ ಅದನ್ನು ತಲುಪಬೇಕು; ಬಾಣದಂತೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ಅದರಲ್ಲಿ ಲೀನರಾಗಬೇಕು.

ಏತದೇಕಾಕ್ಷರಂ ಬ್ರಹ್ಮ ಏತದೇಕಾಕ್ಷರಂ ಪರಂ । ಏತದೇಕಾಕ್ಷರಂ ಜ್ಞಾತ್ವಾ ಯೋ ಯದಿಚ್ಛತಿ ತಸ್ಯ ತತ್ ।। ೩೭೨.

ಈ ಒಂದು ಅಕ್ಷರವೇ ಬ್ರಹ್ಮ, ಇದು ಪರಮವಾದದ್ದು. ಈ ಒಂದೇ ಅಕ್ಷರವನ್ನು ತಿಳಿದು, ಯಾರು ಏನು ಬಯಸುತ್ತಾರೋ, ಅವರಿಗೆ ಅದು ಸಿಗುತ್ತದೆ.

ಛನ್ದೋಽಸ್ಯ ದೇವೀ ಗಾಯತ್ರೀ ಅನ್ತರ್ಯ್ಯಾಮೀ ಋಷಿಃ ಸ್ಮೃತಃ । ದೇವತಾ ಪರಮಾತ್ಮಾಸ್ಯ ನಿಯೋಗೋ ಭುಕ್ತಿಮುಕ್ತಯೇ ।। ೩೭೨.

ಇದರ ಛಂದಸ್ಸು ದೇವತೆ ಗಾಯತ್ರಿ, ಒಳಗಿರುವ ಋಷಿಯೆಂದು ನೆನಪಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರ ದೇವತೆ ಪರಮಾತ್ಮ, ಇದರ ಉಪಯೋಗ ಭೋಗಕ್ಕೂ ಮುಕ್ತಿಗೂ ಆಗಿದೆ.

ಭೂರಗನ್ಯಾತ್ಮನೇ ಹೃದಯಂ ಭುವಃ ಪ್ರಾಜಾಪತ್ಯಾತ್ಮನೇ । ಶಿರಃ ಸ್ವಃ ಸೂರ್ಯ್ಯಾತ್ಮನೇ ಚ ಶಿಖಾ ಕವಚಮುಚ್ಯತೇ ।। ೩೭೨.

ಭೂ ಎಂಬ ಆತ್ಮನಿಗೆ ಹೃದಯ, ಭುವಃ ಎಂಬ ಆತ್ಮನಿಗೆ ತಲೆ, ಸ್ವಃ ಎಂಬ ಆತ್ಮನಿಗೆ ಶಿಖೆ—ಇವುಗಳನ್ನು ಕವಚವೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಓಂಭೂರ್ಭುವಃ ಸ್ವಃ ಕವಚಂ ಸತ್ಯಾತ್ಮನೇ ತತೋಽಸ್ತ್ರಕಂ । ವಿನ್ಯಸ್ಯ ಪೂಜಯೇದ್ವಿಷ್ಣುಂ ಜಪೇದ್ವೈ ಭುಕ್ತಿಮುಕ್ತಯೇ ।। ೩೭೨.

ಓಂ ಭೂರ್ಭುವಃ ಸ್ವಃ ಎಂಬುದು ಸತ್ಯಾತ್ಮನಿಗೆ ಕವಚ, ನಂತರ ಅಸ್ತ್ರ. ಇವುಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿ, ವಿಷ್ಣುವನ್ನು ಪೂಜಿಸಿ, ಭೋಗಕ್ಕೂ ಮುಕ್ತಿಗೂ ಜಪಿಸಬೇಕು.