ಅಗ್ನಿಪುರಾಣಮ್

ಬ್ರಹ್ಮಹಾ ಕ್ಷಯರೋಗೀ ಸ್ಯಾತ್ ಸುರಾಪಃ ಶ್ಯಾವದನ್ತಕಃ । ಸ್ವರ್ಣಹಾರೀ ತು ಕುನಖೀ ದುಶ್ಚರ್ಮ್ಮಾ ಗುರುತಲ್ಪಗಃ ।। ೩೭೧.

ಬ್ರಾಹ್ಮಣನನ್ನು ಕೊಲ್ಲುವವನು ಕ್ಷಯರೋಗದಿಂದ ಪೀಡಿತನಾಗುತ್ತಾನೆ; ಮದ್ಯಪಾನ ಮಾಡುವವನಿಗೆ ಕಪ್ಪು ಹಲ್ಲುಗಳು ಬರುತ್ತವೆ; ಚಿನ್ನ ಕಳವು ಮಾಡುವವನು ಕುಣಿತಿರುವ ನೇಲುಗಳು ಮತ್ತು ಕೆಟ್ಟ ಚರ್ಮದಿಂದ ಹುಟ್ಟುತ್ತಾನೆ; ಗುರುಪತ್ನಿಯನ್ನು ಅವಮಾನಿಸುವವನಿಗೂ ಇದೇ ರೀತಿ ದುಃಖ ಬರುತ್ತದೆ.

ಯೋ ಯೇನ ಸಂಸ್ಪೃಶತ್ಯೇಷಾಂ ಸ ತಲ್ಲಿಹ್ಗೋಽಭಿಜಾಯತೇ । ಅನ್ನಹರ್ತಾ ಮಾಯಾವೀ ಸ್ಯಾಮ್ಮೂಕೋ ವಾಗಪಹಾರಕಃ ।। ೩೭೧.

ಯಾರು ಇವರೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದುತ್ತಾರೆ, ಅವರು ಅವರ ಗುಣಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತಾರೆ; ಅನ್ನವನ್ನು ಕಳವು ಮಾಡುವವನು ಮೋಸಗಾರನಾಗಿಯೂ, ಮೂಕನಾಗಿಯೂ, ಅಥವಾ ಮಾತನ್ನು ಕಳವು ಮಾಡುವವನಾಗಿಯೂ ಹುಟ್ಟುತ್ತಾನೆ.

ಧಾನ್ಯಂ ಹೃತ್ವಾಽತಿರಿಕ್ತಾಙ್ಗಃ ಪಿಶುನಃ ಪೂತಿನಾಸಿಕಃ । ತೈಲಹೃತ್ತೈಲಪಾಯೀ ಸ್ಯಾತ್ ಪೂತಿವಕ್ತ್ರಸ್ತು ಸೂಚಕಃ ।। ೩೭೧.

ಅಕ್ಕಿಯನ್ನು ಕಳವು ಮಾಡಿದವನು ಹೆಚ್ಚುವ ಅಂಗಗಳೊಂದಿಗೆ, ಅಸೂಯೆಗೊಳಗಾದವನಾಗಿ ಅಥವಾ ದುರ್ಗಂಧ ಬರುವ ಮೂಗಿನವನಾಗಿ ಹುಟ್ಟುತ್ತಾನೆ; ಎಣ್ಣೆ ಕಳವು ಮಾಡಿದವನು ಎಣ್ಣೆ ಕುಡಿಯುವವನಾಗಿ ಹುಟ್ಟುತ್ತಾನೆ; ಗುಟ್ಟನ್ನು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸಿದವನಿಗೆ ದುರ್ಗಂಧ ಬರುವ ಬಾಯಿ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.

ಪರಸ್ಯ ಯೋಷಿತಂ ಹೃತ್ವಾ ಬ್ರಹ್ಮಸ್ವಮಪಹೃತ್ಯ ಚ । ಅರಣ್ಯೇ ನಿರ್ಜನೇ ದೇಶೇ ಜಾಯತೇ ಬ್ರಹ್ಮರಾಕ್ಷಸಃ ।। ೩೭೧.

ಬೇರೆವನ ಹೆಂಡತಿಯನ್ನು ಅಥವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನ ಆಸ್ತಿಯನ್ನು ಕಳವು ಮಾಡಿದವನು, ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ, ಒಂಟಿಯಾದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮರಾಕ್ಷಸನಾಗಿ ಹುಟ್ಟುತ್ತಾನೆ.

ರತ್ನಹಾರೀ ಹೀನಜಾತಿರ್ಗನ್ಧಾನ್ ಛುಛುನ್ದರೀ ಶುಭಾನ್ । ಪತ್ರಂ ಶಾಕಂ ಶಿಖೀ ಹೃತ್ವಾ ಮುಖರೋ ಧಾನ್ಯಹಾರಕಃ ।। ೩೭೧.

ರತ್ನವನ್ನು ಕಳವು ಮಾಡಿದವನು ಕಡಿಮೆ ಜಾತಿಯಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟುತ್ತಾನೆ; ಸುಗಂಧವನ್ನು ಕಳವು ಮಾಡಿದವನು ಎಲಿಕೆಯಾಗುತ್ತಾನೆ; ಎಲೆ ಅಥವಾ ತರಕಾರಿಯನ್ನು ಕಳವು ಮಾಡಿದವನು ನವಿಲಾಗಿ ಹುಟ್ಟುತ್ತಾನೆ; ಧಾನ್ಯವನ್ನು ಕಳವು ಮಾಡಿದವನು ಜಾಸ್ತಿ ಮಾತಾಡುವವನಾಗುತ್ತಾನೆ.

ಅಜಃ ಪಶುಂಪಯಃ ಕಾಕೋ ಯಾನಮುಷ್ಟ್ರಃ ಫಲಂ ಕಪಿಃ । ಮಧು ದಂಶಃ ಫಲಂ ಗೃಧ್ರೋ ಗೃಹಕಾಕ ಉಪಸ್ಕರಂ ।। ೩೭೧.

ಮೇಕೆ ಹಸುಗಳನ್ನು ಕಳವು ಮಾಡುತ್ತದೆ; ಕಾಗೆ ವಾಹನಗಳನ್ನು ಕಳವು ಮಾಡುತ್ತದೆ; ಕೋತಿ ಹಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಕಳವು ಮಾಡುತ್ತದೆ; ಜೇನುಹುಳು ಜೇನು ಕಳವು ಮಾಡುತ್ತದೆ; ಗಿಡುಗ ಹಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಕಳವು ಮಾಡುತ್ತದೆ; ಮನೆಕಾಗೆ ಮನೆ ಉಪಕರಣಗಳನ್ನು ಕಳವು ಮಾಡುತ್ತದೆ.

ಶ್ವಿತ್ರೀ ವಸ್ತ್ರಂ ಸಾರಸಞ್ಚ ಝಿಲ್ಲೀ ಲವಣಹಾರಕಃ । ಉಕ್ತ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕಸ್ತಾಪಃ ಶತ್ರಾದ್ಯೈರಾಧಿಭೌತಿಕಃ ।। ೩೭೧.

ಶ್ವೇತ್ರೋಗವುಳ್ಳವನು ಬಟ್ಟೆಯನ್ನು ಕಳವು ಮಾಡುತ್ತಾನೆ; ಸಾರಸ ಹಕ್ಕಿ ಅಕ್ಕಿಯನ್ನು ಕಳವು ಮಾಡುತ್ತದೆ; ಜಿಲೀಜಿಲೀ ಉಪ್ಪನ್ನು ಕಳವು ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಆತ್ಮಸಂಬಂಧಿ ದುಃಖವೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ; ಶತ್ರು ಮುಂತಾದವರಿಂದ ಬರುವದು ಭೌತಿಕ ದುಃಖ.

ಗ್ರಹಾಗ್ನಿದೇವಪೀಡ಼ಾದ್ಯೈರಾಧಿದೈವಿಕ ಈರಿತಃ । ತ್ರಿಧಾ ತಾಪಂ ಹಿ ಸಂಸಾರಂ ಜ್ಞಾನಯೋಗಾದ್ವಿನಾಶಯೇತ್ ೩೭೧.

ಗ್ರಹಗಳು, ಬೆಂಕಿ, ದೇವತೆಗಳು ಮುಂತಾದವರಿಂದ ಬರುವದು ದೈವಿಕ ದುಃಖವೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಯೋಗದ ಮೂಲಕ ಈ ಮೂರು ವಿಧದ ದುಃಖವನ್ನು ನಿವಾರಿಸಬೇಕು.

ಅಗ್ನಿರುವಾಚ ಸಂಸಾರತಾಪಮುಕ್ತ್ಯರ್ಥಂ ವಕ್ಷ್ಯಾಮ್ಯಽಷ್ಟಾಙ್ಗಯೋಗಕಂ । ಬ್ರಹ್ಮಪ್ರಕಾಶಕಂ ಜ್ಞಾನಂ ಯೋಗಸ್ತತ್ರೈಕಚಿತ್ತತಾ ।। ೩೭೨.

ಅಗ್ನಿ ಹೇಳಿದನು: ಸಂಸಾರದ ದುಃಖದಿಂದ ಮುಕ್ತಿಯಾಗಲು, ನಾನು ಅಷ್ಟಾಂಗಯೋಗವನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ. ಇದು ಬ್ರಹ್ಮವನ್ನು ತೋರಿಸುವ ಜ್ಞಾನ; ಯೋಗದಲ್ಲಿ ಮನಸ್ಸು ಒಂದು ಕಡೆ ಏಕಾಗ್ರವಾಗಿರಬೇಕು.

ಚಿತ್ತವೃತ್ತಿನಿರೋಧಶ್ಯ ಜೀವಬ್ರಹ್ಮಾತ್ಮನೋಃ ಪರಃ । ಅಹಿಸಾ ಸತ್ಯಮಸ್ತೇಯಂ ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯ್ಯಾಪರಿಗ್ರಹೌ ।। ೩೭೨.

ಮನಸ್ಸಿನ ಚಂಚಲತೆಗಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವುದೇ ಜೀವಾತ್ಮ ಮತ್ತು ಬ್ರಹ್ಮನೊಂದಿಗಿನ ಪರಮ ಐಕ್ಯ. ಹಿಂಸಿಸದಿರುವುದು, ಸತ್ಯವಾಡುವುದು, ಕಳವು ಮಾಡದಿರುವುದು, ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯ ಮತ್ತು ಪರದ್ರವ್ಯವನ್ನು ಬಯಸದಿರುವುದೇ ಇದರ ಮೂಲಭೂತ ನಿಯಮಗಳು.

ಯಮಾಃ ಪಞ್ಚ ಸ್ಮೃತಾ ವಿಪ್ರ ನಿಯಮಾದ್‌ಭುಕ್ತಿಮುಕ್ತಿದಾಃ । ಶೌಚಂ ಸನ್ತೋಷತಪಸೀ ಸ್ವಾಧ್ಯಾಯೇಶ್ವರಪೂಜನೇ ।। ೩೭೨.

ಈ ಐದುಗಳನ್ನು ಯಮಗಳು ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ, ಜ್ಞಾನಿಯೇ; ಇವುಗಳನ್ನು ಪಾಲಿಸಿದರೆ ಭೋಗವೂ ಮೋಕ್ಷವೂ ಸಿಗುತ್ತದೆ. ಶೌಚ, ಸಂತೋಷ, ತಪಸ್ಸು, ಸ್ವಾಧ್ಯಾಯ, ದೇವರ ಪೂಜೆ ಇವು ನಿಯಮಗಳು.

ಭೂತಾಪೀಡ಼ಾ ಹ್ಯಹಿಂಸಾ ಸ್ಯಾದಹಿಂಸಾ ಧರ್ಮ್ಮ ಉತ್ತಮಃ । ಯಥಾ ಗಜಪದೇಽನ್ಯಾನಿ ಪದಾನಿ ಪಥಗಾಮಿನಾಂ ।। ೩೭೨.

ಹಿಂಸಿಸದಿರುವುದೇ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಧರ್ಮ, ಏಕೆಂದರೆ ಅದು ಎಲ್ಲಾ ಜೀವಿಗಳಿಗೆ ಹಾನಿಯನ್ನು ತಡೆಯುತ್ತದೆ. ಹೇಗೆ ಆನೆ ಪಾದದ ಗುರುತು ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿರುವ ಇತರ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಗುರುತುಗಳನ್ನು ಮುಚ್ಚುತ್ತದೆ, ಹೀಗೆಯೇ.

ಏವಂ ಸರ್ವಮಹಿಂಸಾಯಾಂ ಧರ್ಮ್ಮಾರ್ಥಮಭಿಧೀಯತೇ । ಉದ್ವೇಗಜನನಂ ಹಿಂಸಾ ಸನ್ತಾಪಕರಣನ್ತಥಾ ।। ೩೭೨.

ಹೀಗೆಯೇ, ಎಲ್ಲಾ ಧರ್ಮಗಳು ಹಿಂಸಿಸದಿರುವುದರಲ್ಲಿ ಸೇರಿವೆ; ಹಿಂಸೆ ದುಃಖ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಕುಲತೆಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ.

ರುಕ್ಕೃತಿಃ ಶೋನಿತಕೃತಿಃ ಪೈಶುನ್ಯಕರಣನ್ತಥಾ । ಹಿತಸ್ಯಾತಿನಿಷೇಧಶ್ಚ ಮರ್ಮೋದ್‌ಘಾಟನಮೇವ ಚ ।। ೩೭೨.

ಹಿಂಸೆಯಲ್ಲಿ ಹೊಡೆಯುವುದು, ರಕ್ತಸ್ರಾವ ಮಾಡುವುದು, ಪರನಿಂದೆ, ಉಪಯುಕ್ತವಾದುದನ್ನು ಅತಿಯಾಗಿ ನಿಷೇಧಿಸುವುದು, ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಗಾಯ ಮಾಡುವುದೂ ಸೇರಿವೆ.

ಸುಖಾಪಹ್ನುತಿಃ ಸಂರೋಧೋ ಬಧೋ ದಶವಿಧಾ ಚ ಸಾ । ಯದ್‌ಭೂತಹಿತಮತ್ಯನ್ತಂ ವಚಃ ಸತ್ಯಸ್ಯ ಲಕ್ಷಣಂ ।। ೩೭೨.

ಸಂತೋಷವನ್ನು ಮುಚ್ಚಿಡುವುದು, ತಡೆಯುವುದು, ಬಂಧಿಸುವುದು—ಇವು ಹಿಂಸೆಯ ಹತ್ತು ರೂಪಗಳು. ಜೀವಿಗಳಿಗೆ ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಹಿತವಾಗಿರುವುದನ್ನು ಹೇಳುವುದು ಸತ್ಯದ ಲಕ್ಷಣ.

ಸತ್ಯಂ ಬ್ರೂಯಾತ್ಪ್ರಿಯಂ ಬ್ರೂಯಾನ್ನ ಬ್ರೂಯಾತ್ಸತ್ಯಮಪ್ರಿಯಂ । ಪ್ರಿಯಞ್ಚ ನಾನೃತಂ ಬ್ರೂಯಾದೇಷ ಧರ್ಮ್ಮಃ ಸನಾತನಃ ।। ೩೭೨.

ಸತ್ಯವನ್ನೇ ಹೇಳಬೇಕು, ಹಿತವಾದುದನ್ನೂ ಹೇಳಬೇಕು; ಆದರೆ ಕಠಿಣ ಸತ್ಯವನ್ನು ಹೇಳಬಾರದು; ಸುಖದ ಸುಳ್ಳನ್ನೂ ಹೇಳಬಾರದು—ಇದು ಶಾಶ್ವತ ಧರ್ಮ.

ಮೈಥುನಸ್ಯ ಪರಿತ್ಯಾಗೋ ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯ್ಯನ್ತದಷ್ಟಧಾ । ಸ್ಮರಣಾಂ ಕೀರ್ತ್ತನಂ ಕೇಲಿಃ ಪ್ರೇಕ್ಷಣಂ ಗುಹ್ಯಭಾಷಣಂ ।। ೩೭೨.

ಮೈಥುನವನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಬಿಡುವುದು ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಇದು ಎಂಟು ವಿಧ: ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ನೆನೆಸುವುದು, ಕೀರ್ತಿ ಮಾಡುವುದು, ಆಟವಾಡುವುದು, ನೋಡುವುದು, ಗುಪ್ತವಾಗಿ ಮಾತಾಡುವುದು—

ಸಙ್ಕಲ್ಪೋಽಧ್ಯವಸಾಯಶ್ಚ ಕ್ರಿಯಾನಿರ್ವೃತ್ತಿರೇವ ಚ । ಏತನ್ಮೈಥುನಮಷ್ಟಾಙ್ಗಂ ಪ್ರವದನ್ತಿ ಮನೀಷಿಣಃ ।। ೩೭೨.

ಉದ್ದೇಶ, ದೃಢನಿಶ್ಚಯ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಪೂರ್ಣತೆ — ಇವುಗಳನ್ನು ಜ್ಞಾನಿಗಳು ಸಂಭೋಗದ ಎಂಟು ಅಂಗಗಳೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯ್ಯಂ ಕ್ರಿಯಾಮೂಲಮನ್ಯಥಾ ವಿಫಲಾ ಕ್ರಿಯಾ । ವಸಿಷ್ಠಞ್ಚನ್ದ್ರಮಾಃ ಶುಕ್ರೋ ದೇವಾಚಾರ್ಯ್ಯಃ ಪಿತಾಮಹಃ ।। ೩೭೨.

ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯವೇ ಎಲ್ಲ ಕಾರ್ಯಗಳ ಮೂಲ; ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಕಾರ್ಯ ಫಲವತ್ತಾಗದು. ವಸಿಷ್ಠ, ಚಂದ್ರನು, ಶುಕ್ರನು, ದೇವರ ಗುರು ಮತ್ತು ಪಿತಾಮಹನು —

ತಪೋವೃದ್ಧಾ ವಯೋವೃದ್ಧಾಸ್ತೇಽಪಿ ಸ್ತ್ರೀಭಿರ್ವಿಮೋಹಿತಾಃ । ಗೌಡ಼ೀ ಪೈಷ್ಟೀ ಚ ಮಾಧ್ವೀ ಚ ವಿಜ್ಞೇಯಾಸ್ತ್ರಿವಿಧಾಃ ಸುರಾಃ ।। ೩೭೨.

ತಪಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಹಿರಿಯರಾದವರೂ ಮಹಿಳೆಯರಿಂದ ಮೋಹಿತರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಗೌರಿ, ಪೈಷ್ಟಿ ಮತ್ತು ಮಾಧ್ವಿ ಎಂಬ ಮೂರು ವಿಧದ ಮದ್ಯಗಳಿವೆ ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು.

ಚತುರ್ಥೀ ಸ್ತ್ರೀ ಸುರಾ ಜ್ಞೇಯಾ ಯಯೇದಂ ಮೋಹಿತಂ ಜಗತ್ । ಮಾದ್ಯತಿ ಪ್ರಮದಾಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಸುರಾಂ ಪೀತ್ವಾ ತು ಮಾದ್ಯಾತಿ ।। ೩೭೨.

ನಾಲ್ಕನೆಯದು ಮಹಿಳೆ, ಅವಳನ್ನು ಮದ್ಯದಂತೆ ತಿಳಿಯಬೇಕು; ಅವಳಿಂದ ಈ ಲೋಕವು ಮೋಹಿತವಾಗುತ್ತದೆ. ಮಹಿಳೆಯನ್ನು ನೋಡಿದರೂ ಮದ್ಯಪಾನ ಮಾಡಿದಂತೆ ಮದುಮಯವಾಗುತ್ತದೆ.

ಯಸ್ಮಾದ್‌ದೃಷ್ಟಮದಾ ನಾರೀ ತಸ್ಮಾತ್ತಾನ್ನಾವಲೋಕಯೇತ್ । ಯದ್ವಾ ತದ್ವಾಽಪರದ್ರವ್ಯಮಪಹೃತ್ಯ ಬಲಾನ್ನರಃ ।। ೩೭೨.

ಆದುದರಿಂದ, ನೋಡಿದಷ್ಟೇ ಮದುಮಯಗೊಳಿಸುವ ಮಹಿಳೆಯನ್ನು ನೋಡುವುದನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಬೇಕು. ಅಥವಾ, ಬಲವಂತವಾಗಿ ಪರರ ಸೊತ್ತನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡವನೂ —

ಅವಶ್ಯಂ ಯಾತಿ ತಿರ್ಯ್ಯಕ್ತ್ವಂ ಜಗಧ್ವಾ ಚೈವಾಹುತಂ ಹವಿಃ । ಕೌಪೀನಾಚ್ಛಾದನಂ ವಾಸಃ ಕನ್ಥಾ ಶೀತನಿವಾರಿಣೀಂ ।। ೩೭೨.

ಅವಶ್ಯವಾಗಿ ಪ್ರಾಣಿ ಜನ್ಮವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ; ಹೋಮದಲ್ಲಿ ಹಾಕಿದ ಹವನೂ ವ್ಯರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ. ಕೌಪೀನ, ಬಟ್ಟೆ, ಹಾಳು ಬಟ್ಟೆ ಅಥವಾ ಚಳಿ ತಡೆಯುವ ವಸ್ತ್ರ —

ಪಾದುಕೇ ಚಾಪಿ ಗೃಹ್ಣೀಯಾತ್ ಕುರ್ಯ್ಯಾನ್ನಾನ್ಯಸ್ಯ ಸಂಗ್ರಹಂ । ದೇಹಸ್ಥಿತಿನಿಮಿತ್ತಸ್ಯ ವಸ್ತ್ರಾದೇಃ ಸ್ಯಾತ್ಪರಿಗ್ರಹಃ ।। ೩೭೨.

ಪಾದುಕೆಯನ್ನೂ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬಹುದು, ಆದರೆ ಇನ್ನಿತರ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಬಾರದು. ದೇಹ ಉಳಿವಿಗೆ ಬೇಕಾದ ಬಟ್ಟೆ ಮುಂತಾದವುಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ಸ್ವೀಕರಿಸಬಹುದು.

ಶರೀರಂ ಧರ್ಮ್ಮಸಂಯುಕ್ತಂ ರಕ್ಷಣೀಯಂ ಪ್ರಯತ್ನತಃ । ಶೌಚನ್ತು ದ್ವಿವಿಧಂ ಪ್ರೋಕ್ತಂ ವಾಹ್ಯಮಭ್ಯನ್ತರಂ ತಥಾ ।। ೩೭೨.

ಧರ್ಮದೊಂದಿಗೆ ಇರುವ ದೇಹವನ್ನು ಎಚ್ಚರಿಕೆಯಿಂದ ರಕ್ಷಿಸಬೇಕು. ಶೌಚವನ್ನು ಎರಡು ವಿಧವಾಗಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ — ಹೊರಗಿನದು ಮತ್ತು ಒಳಗಿನದು.

ಮೃಜ್ಜಲಾಭ್ಯಾಂ ಸ್ಮೃತಂ ವಾಹ್ಯಂ ಭಾವಶುದ್ಧೇರಥಾನ್ತರಂ । ಉಭಯೇನ್ ಶುಚಿರ್ಯಸ್ತು ಸ ಶುಚಿರ್ನೇತರಃ ಶುಚಿಃ ।। ೩೭೨.

ಮಣ್ಣು ಮತ್ತು ನೀರಿನಿಂದ ಹೊರಗಿನ ಶೌಚವಾಗುತ್ತದೆ; ಮನಸ್ಸಿನ ಶುದ್ಧಿಯಿಂದ ಒಳಗಿನ ಶೌಚ. ಎರಡೂ ಶುದ್ಧಿಯಿರುವವನೇ ನಿಜವಾದ ಶುದ್ಧನು; ಇಲ್ಲದವನು ಶುದ್ಧನಲ್ಲ.

ಯಥಾ ಕಥಞ್ಚಿತ್ಪ್ರಾಪ್ತ್ಯಾ ಚ ಸನ್ತೋಷಸ್ತುಷ್ಟಿರುಚ್ಯತೇ । ಮನಸಶ್ಯೇನ್ದ್ರಿಯಾಣಾಞ್ಚ ಐಕಾಗ್ರ್ಯಂ ತಪ ಉಚ್ಯತೇ ।। ೩೭೨.

ಯಾವುದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಏನಾದರೂ ಸಿಕ್ಕಾಗ ತೃಪ್ತಿಯೇ ಸಂತೋಷವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಮನಸ್ಸು ಮತ್ತು ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ಏಕಾಗ್ರಗೊಳಿಸುವುದೇ ತಪಸ್ಸು.

ತಜ್ಜಯಃ ಸರ್ವಧರ್ಮ್ಮೇಭ್ಯಃ ಸ ಧರ್ಮ್ಮಃ ಪರ ಉಚ್ಯತೇ । ವಾಚಿಕಂ ಮನ್ತ್ರಜಪ್ಯಾದಿ ಮಾನಸಂ ರಾಗವರ್ಜ್ಜನಂ ।। ೩೭೨.

ಅದನ್ನು ಜಯಿಸುವುದೇ ಎಲ್ಲ ಧರ್ಮಗಳಿಗಿಂತ ಶ್ರೇಷ್ಠವಾದ ಧರ್ಮ. ಮಾತಿನ ತಪಸ್ಸು ಎಂದರೆ ಮಂತ್ರ ಜಪ ಮತ್ತು ಇತ್ಯಾದಿ; ಮನಸ್ಸಿನ ತಪಸ್ಸು ಎಂದರೆ ಕಾಮವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸುವುದು.

ಶಾರೀರಂ ದೇವಪೂಜಾದಿ ಸರ್ವದನ್ತು ತ್ರಿಧಾ ತಪಃ । ಪ್ರಣವಾದ್ಯಾಸ್ತತೋ ವೇದಾಃ ಪ್ರಣವೇ ಪರ್ಯವಸ್ಥಿತಾಃ ।। ೩೭೨.

ದೇಹದ ತಪಸ್ಸು ಎಂದರೆ ದೇವರ ಪೂಜೆ ಮುಂತಾದವು; ಹೀಗೆ ತಪಸ್ಸು ಮೂರು ವಿಧ. ವೇದಗಳು ಪ್ರಣವದಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸುತ್ತವೆ; ಅವು ಪ್ರಣವದಲ್ಲೇ ಸ್ಥಿತವಾಗಿವೆ.