ಅಗ್ನಿಪುರಾಣಮ್

ಯಮಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಯಮೋಕ್ತೇನ ಚಿತ್ರಗುಪ್ತೇನ ಚೇರಿತಾನ್ । ಪ್ರಾಪ್ನೋತಿ ನರಕಾನ್ರೌದ್ರಾನ್ಧರ್ಮೀ ಶುಭಪಥೈರ್ದಿವಮ್ ।। ೩೭೧.

ಅವನು ಯಮನನ್ನು ನೋಡಿ, ಯಮನು ಹೇಳಿದಂತೆ ಚಿತ್ರಗುಪ್ತನು ದಾಖಲಿಸಿದ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ನೋಡಿ, ಪಾಪಕರ್ಮದಿಂದ ಭಯಾನಕ ನರಕವನ್ನು ಅಥವಾ ಧರ್ಮಪಥದಿಂದ ಸ್ವರ್ಗವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.

ಭುಜ್ಯನ್ತೇ ಪಾಪಿಭಿರ್ವಕ್ಷ್ಯೇ ನರಕಾಂಸ್ತಾಶ್ಚ ಯಾತನಾಃ । ಅಷ್ಟಾವಿಂಶತಿರೇವಾಧಃ ಕ್ಷಿತೇರ್ನರಕಕೋಟಯಃ ।। ೩೭೧.

ಪಾಪಿಗಳು ಅನುಭವಿಸುವ ನರಕಗಳನ್ನೂ ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಇರುವ ಯಾತನೆಗಳನ್ನೂ ನಾನು ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ. ಭೂಮಿಯ ಕೆಳಗೆ ನಿಖರವಾಗಿ ಇಪ್ಪತ್ತೆಂಟು ಕೋಟಿ ನರಕಗಳು ಇವೆ.

ಸಪ್ತಮಸ್ಯ ತಲಸ್ಯಾನ್ತೇ ಘೋರೇ ತಮಸಿ ಸಂಸ್ಥಿತಾಃ । ಘೋರಾಖ್ಯಾ ಪ್ರಥಮಾ ಕೋಟಿಃ ಸುಘೋರಾ ತದಧಃ ಸ್ಥಿತಾ ।। ೩೭೧.

ಏಳನೇ ಪದರದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಭಯಾನಕವಾದ ಕತ್ತಲಿನಲ್ಲಿ ಮೊದಲನೆಯ ಕೋಟಿ 'ಘೋರ' ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಇದೆ; ಅದರ ಕೆಳಗೆ 'ಸುಘೋರ' ಎಂಬುದು ಇದೆ.

ಅತಿಘೋರಾ ಮಹಾಘೋರಾ ಘೋರರೂಪಾ ಚ ಪಞ್ಚಮೀ । ಷಷ್ಠೀ ತರಲತಾರಾಖ್ಯಾ ಸಪ್ತಮೀ ಚ ಭಯಾನಕಾ ।। ೩೭೧.

'ಅತಿಘೋರ', 'ಮಹಾಘೋರ', 'ಘೋರರೂಪ' ಎಂಬ ಮೂರು ನರಕಗಳು ಮುಂದುವರೆಯುತ್ತವೆ; ಆರನೆಯದು 'ತರಳತಾರಾ', ಏಳನೆಯದು 'ಭಯಾನಕ' ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.

ಭಯೋತ್ಕಟಾ ಕಾಲರಾತ್ರೀ ಮಹಾಚಣ್ಡಾ ಚ ಚಣ್ಡಯಾ । ಕೋಲಾಹಲಾ ಪ್ರಚಣ್ಡಾಖ್ಯಾ ಪದ್ಮಾ ನರಕನಾಯಿಕಾ ।। ೩೭೧.

'ಭಯೋತ್ಕಟ', 'ಕಾಲರಾತ್ರಿ', 'ಮಹಾಚಂಡ', 'ಚಂಡಯಾ', 'ಕೋಲಾಹಲ', 'ಪ್ರಚಂಡ', ಮತ್ತು ನರಕಗಳ ನಾಯಕಿ 'ಪದ್ಮಾ' ಎಂಬುವುಗಳೂ ಇವೆ.

ಪದ್ಮಾವತೀ ಭೀಷಣಾ ಚ ಭೀಮಾ ಚೈವ ಕರಾಲಿಕಾ । ವಿಕರಾಲಾ ಮಹಾವಜ್ರಾ ತ್ರಿಕೋಣಾ ಪಞ್ಚಕೋಣಿಕಾ ।। ೩೭೧.

'ಪದ್ಮಾವತಿ', 'ಭೀಷಣ', 'ಭೀಮ', 'ಕರಾಲಿಕಾ', 'ವಿಕರಾಲ', 'ಮಹಾವಜ್ರ', 'ತ್ರಿಕೋಣ', 'ಪಂಚಕೋಣಿಕಾ' ಎಂಬ ನರಕಗಳು ಮುಂದುವರೆಯುತ್ತವೆ.

ಸುದೀರ್ಖಘಾ ವರ್ತುಲಾ ಸಪ್ತಭೂಮಾ ಚೈವ ಸುಭೂಮಿಕಾ । ದೀಪ್ತಮಾಯಾಽಷ್ಟಾವಿಂಶತಯಃ ಕೋಟಯಃ ಪಾಪಿದುಃಶದಾಃ ।। ೩೭೧.

'ಸುದೀರ್ಘಘಾ', 'ವೃತ್ತಾಕಾರ', 'ಏಳು ಪದರಗಳುಳ್ಳದು', 'ಸುಭೂಮಿಕ' ಎಂಬುವುಗಳೂ ಸೇರಿ, ಮಾಯೆಯ ಬೆಳಕಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಾಶಿಸುವ ಇಪ್ಪತ್ತೆಂಟು ಕೋಟಿ ಭಯಾನಕ ನರಕಗಳು ಪಾಪಿಗಳಿಗೆ ಇವೆ.

ಅಷ್ಟಾವಿಂಶತಿಕೋಟೀನಾಂ ಪಞ್ಚ ಪಞ್ಚ ಚ ನಾಯಕಾಃ । ರೌರವಾದ್ಯಾಃ ಶತಞ್ಚೈಕಂ ಚತ್ವಾರಿಂಶಚ್ಚತುಷ್ಟಯಂ ।। ೩೭೧.

ಈ ಇಪ್ಪತ್ತೆಂಟು ಕೋಟಿ ನರಕಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ಒಂದಕ್ಕೂ ಐದು ನಾಯಕರು ಇದ್ದಾರೆ; ರೌರವದಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿ, ಹತ್ತೊಂಬತ್ತೂವತ್ತನಾಲ್ಕು (ನೂರ್ನಾಲ್ಕು) ಇಂತಹ ನಾಯಕರು ಇದ್ದಾರೆ.

ತಾಮಿಶ್ರಮನ್ಘತಾಮಿಶ್ರಂ ಮಹಾರೌರವರೌರವೌ । ಅಸಿಪತ್ರಂ ವನಞ್ಚೈವ ಲೋಹಭಾರಂ ತಥೈವ ಚ ।। ೩೭೧.

ತಾಮಿಶ್ರ, ಅಂಧತಾಮಿಶ್ರ, ಮಹಾರೌರವ, ರೌರವ, ಅಸಿಪತ್ರವನ, ಲೋಹಭಾರ ಎಂಬ ನರಕಗಳು ಇದರಲ್ಲಿ ಸೇರಿವೆ.

ನರಕಂ ಕಾಲಸೂತ್ರಞ್ಚ ಮಹಾನರಕಮೇವ ಚ । ಸಞ್ಜೀವನಂ ಮಹಾವೀಚಿ ತಪನಂ ಸಮ್ಪ್ರತಾಪನಂ ।। ೩೭೧.

ನರಕ, ಕಾಲಸೂತ್ರ, ಮಹಾನರಕ, ಸಂಜೀವನ, ಮಹಾವೀಚಿ, ತಪನ, ಸಂಪ್ರತಾಪನ ಎಂಬ ನರಕಗಳೂ ಇವೆ.

ಸಙ್ಘಾತಞ್ಚ ಸಕಾಕೋಲಂ ಕುದ್ಮಲಂ ಪೂತಿಮೃತ್ತಿಕಂ । ಲೋಹಶಙ್ಕುಮೃಜೀಷಞ್ಚ ಪ್ರಧಾನಂ ಶಾಲ್ಮಲೀಂ ನದೀಮ್ ।। ೩೭೧.

ಸಂಘಾತ, ಸಕಾಕೋಲ, ಕುಡ್ಮಲ, ಪೂತಿಮೃತ್ತಿಕ, ಲೋಹಶಂಕು, ಮೃಜೀಷ, ಮುಖ್ಯವಾದ ಶಾಲ್ಮಲಿ ಮತ್ತು ನದಿ ಎಂಬ ನರಕಗಳೂ ಸೇರಿವೆ.

ನರಕಾನ್ ವಿದ್ಧಿ ಕೋಟೀಶನಾಗಾನ್ವೈ ಘೋರದರ್ಶನಾನ್ । ಪಾತ್ಯನ್ತೇ ಪಾಪಕರ್ಮ್ಮಾಣ ಏಕೈಕಸ್ಮಿನ್ಬಹುಷ್ವಪಿ ।। ೩೭೧.

ಈ ನರಕಗಳು ಅನೇಕ ಕೋಟಿ ಸಂಖ್ಯೆಯದು, ಭಯಾನಕವಾಗಿವೆ; ಪಾಪಿಗಳು ಒಂದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ನರಕಗಳಲ್ಲಿ, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಒಂದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ನರಕಗಳಲ್ಲಿ ಬೀಳುತ್ತಾರೆ.

ಮಾರ್ಜಾರೋಲೂಕಗೋಮಾಯುಗೃಧ್ರಾದಿವದನಾಶ್ಚ ತೇ । ತೈಲದ್ರೋಣ್ಯಾಂ ನರಂ ಕ್ಷಿಪ್ತ್ವಾ ಜ್ವಾಲಯನ್ತಿ ಹುತಾಶನಂ ।। ೩೭೧.

ಮೋಳ, ಗೂಬೆ, ನರಿ, ಗಿಡುಗು ಹಕ್ಕಿಗಳ ಮುಖವಿರುವವರು, ಮನುಷ್ಯನನ್ನು ಎಣ್ಣೆಯ ದೊಡ್ಡ ಪಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಹಾಕಿ, ಅದರ ಕೆಳಗೆ ಬೆಂಕಿ ಹಚ್ಚುತ್ತಾರೆ.

ಅಮ್ಬರೀಷೇಷು ಚೈವಾನ್ಯಾಂಸ್ತಾಮ್ರಪಾತ್ರೇಷು ಚಾಪರಾನ್ । ಅಯಃಪಾತ್ರೇಷು ಚೈವಾನ್ಯಾನ್ ಬಕಹುವಹ್ನಿಕಣೇಷು ಚ ।। ೩೭೧.

ಕೆಲವರನ್ನು ತಾಮ್ರದ ಪಾತ್ರೆಗಳಲ್ಲೂ, ಇನ್ನಿತರರನ್ನು ಕಬ್ಬಿಣದ ಪಾತ್ರೆಗಳಲ್ಲೂ, ಮತ್ತವರನ್ನು ಪಿತ್ತಲದ ಪಾತ್ರೆಗಳಲ್ಲೂ ಅಥವಾ ಬೆಂಕಿಯ ಕೆಂಡಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಕುತ್ತಾರೆ.

ಶೂಲಾಗ್ರಾರೋಪಿತಾಶ್ಚಾನ್ಯೇ ಛಿದ್ಯನ್ತೇ ನರಕೇಽಪರೇ । ತಾಡ್ಯನ್ತೇ ಚ ಕಶಾಭಿಸ್ತು ಭೋಜ್ಯನ್ತೇ ಚಾಪ್ಯಯೋಗುಡ಼ಾನ್ ।। ೩೭೧.

ಕೆಲವರನ್ನು ಕಡ್ಡಿಗಳ ತುದಿಯಲ್ಲಿ ಕುರುಡುತ್ತಾರೆ, ಇನ್ನಿತರರನ್ನು ನರಕದಲ್ಲಿ ತುಂಡುಮಾಡುತ್ತಾರೆ; ಕೆಲವರನ್ನು ಚಮಟಿಗಳಿಂದ ಹೊಡೆಯುತ್ತಾರೆ, ಮತ್ತವರನ್ನು ಕಬ್ಬಿಣದ ತುಂಡುಬಿಲ್ಲುಳ್ಳವರು ತಿಂದುಹಾಕುತ್ತಾರೆ.

ಯಮದೂತೈರ್ನರಾಃ ಪಾಂಶೂನ್ವಿಷ್ಠಾರಕ್ತಕಫಾದಿಕಾನ್ । ತಪ್ತಂ ಮದ್ಯಂ ಪಾಯಯನ್ತಿ ಪಾಟಯನ್ತಿ ಪಾಟಯನ್ತಿ ಪುನರ್ನರಾನ್ ।। ೩೭೧.

ಯಮದೂತರು ಮನುಷ್ಯರಿಗೆ ಮಣ್ಣು, ಮಲ, ರಕ್ತ, ಶ್ಲೇಷ್ಮ, ಬಿಸಿ ಮದ್ಯವನ್ನು ಕುಡಿಯಿಸುತ್ತಾರೆ; ಅವರನ್ನು ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಹರಿದು ಬಿಡುತ್ತಾರೆ.

ಯನ್ತ್ರೇಷು ಪೀಡಯನ್ತಿ ಸ್ಮ ಭಕ್ಷ್ಯನ್ತೇ ವಾಯಸಾದಿಭಿಃ । ತೈಲೇನೋಷ್ಣೇನ ಸಿಚ್ಯನ್ತೇ ಛಿದ್ಯನ್ತೇ ನೈಕಧಾ ಶಿರಃ ।। ೩೭೧.

ಅವರನ್ನು ಯಂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಹಿಂಸಿಸುತ್ತಾರೆ, ಕಾಗೆ ಮುಂತಾದ ಹಕ್ಕಿಗಳು ತಿಂದುಹಾಕುತ್ತವೆ; ಬಿಸಿ ಎಣ್ಣೆ ಸುರಿಯುತ್ತಾರೆ, ಅವರ ತಲೆಗಳನ್ನು ಹಲವಾರು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಕತ್ತರಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಹಾ ತಾತೇತಿ ಕ್ರನ್ದಮಾನಾಃ ಸ್ವಕನ್ನನ್ದನ್ತಿ ಕರ್ಮ್ಮ ತೇ । ಮಹಾಪಾತಕಜಾನ್ಘೋರಾನ್ನರಕಾನ್ಪ್ರಾಪ್ಯ ಗರ್ಹಿತಾನ್ ।। ೩೭೧.

'ಅಯ್ಯೋ ತಂದೆ!' ಎಂದು ಅಳುತ್ತಾ ಕೂಗುತ್ತಾರೆ, ಆದರೆ ಅವರ ಸ್ವಂತ ಕರ್ಮವೇ ಅವರನ್ನು ಹಾಸ್ಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ; ಮಹಾಪಾಪಗಳಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ಈ ಭಯಾನಕ, ತಿರಸ್ಕೃತ ನರಕಗಳನ್ನು ಅವರು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಕರ್ಮ್ಮಕ್ಷಯಾತ್ಪ್ರಜಾಯನ್ತೇ ಮಹಾಪಾತಕಿನಸ್ತ್ವಿಹ । ಮೃಗಶ್ವಶೂಕರೋಷ್ಟ್ರಾಣಾಂ ಬ್ರಹ್ಮಹಾ ಯೋನಿಮೃಚ್ಛತಿ ।। ೩೭೧.

ಕರ್ಮ ಕ್ಷಯವಾದ ಮೇಲೆ, ಮಹಾಪಾತಕಿಗಳು ಇಲ್ಲಿ ಪುನರ್ಜನ್ಮ ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ; ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಹತ್ಯೆ ಮಾಡಿದವನು ಜಿಂಕೆ, ಕುದುರೆ, ಹಂದಿ ಅಥವಾ ಓಂಟುಗಳ ಗರ್ಭವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.

ಖರಪುಕ್ಕಶಮ್ಲೇಚ್ಛಾನಾಂ ಮದ್ಯಪಃ ಸ್ವರ್ಣಹಾರ್ಯ್ಯಂಪಿ । ಕೃಮಿಕೀಟಪತಙ್ಗತ್ವಂ ಗುರುಗಸ್ತೃಣಗುಲ್ಮತಾಂ ।। ೩೭೧.

ಕಠಿಣ, ಅಸ್ಪೃಶ್ಯ ಮತ್ತು ವಿದೇಶಿ ಜನರಲ್ಲಿ, ಮದ್ಯಪಾನ ಮಾಡುವವರು ಅಥವಾ ಚಿನ್ನವನ್ನು ಕಳವು ಮಾಡುವವರು ಹುಳು, ಕೀಟ ಅಥವಾ ಪಟಂಗಗಳಾಗಿ ಹುಟ್ಟುತ್ತಾರೆ; ಗುರುಪತ್ನಿಯನ್ನು ಅವಮಾನಿಸುವವರು ಹುಲ್ಲು ಅಥವಾ ಜಾಡುಮರವಾಗಿ ಜನಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಬ್ರಹ್ಮಹಾ ಕ್ಷಯರೋಗೀ ಸ್ಯಾತ್ ಸುರಾಪಃ ಶ್ಯಾವದನ್ತಕಃ । ಸ್ವರ್ಣಹಾರೀ ತು ಕುನಖೀ ದುಶ್ಚರ್ಮ್ಮಾ ಗುರುತಲ್ಪಗಃ ।। ೩೭೧.

ಬ್ರಾಹ್ಮಣನನ್ನು ಕೊಲ್ಲುವವನು ಕ್ಷಯರೋಗದಿಂದ ಪೀಡಿತನಾಗುತ್ತಾನೆ; ಮದ್ಯಪಾನ ಮಾಡುವವನಿಗೆ ಕಪ್ಪು ಹಲ್ಲುಗಳು ಬರುತ್ತವೆ; ಚಿನ್ನ ಕಳವು ಮಾಡುವವನು ಕುಣಿತಿರುವ ನೇಲುಗಳು ಮತ್ತು ಕೆಟ್ಟ ಚರ್ಮದಿಂದ ಹುಟ್ಟುತ್ತಾನೆ; ಗುರುಪತ್ನಿಯನ್ನು ಅವಮಾನಿಸುವವನಿಗೂ ಇದೇ ರೀತಿ ದುಃಖ ಬರುತ್ತದೆ.

ಯೋ ಯೇನ ಸಂಸ್ಪೃಶತ್ಯೇಷಾಂ ಸ ತಲ್ಲಿಹ್ಗೋಽಭಿಜಾಯತೇ । ಅನ್ನಹರ್ತಾ ಮಾಯಾವೀ ಸ್ಯಾಮ್ಮೂಕೋ ವಾಗಪಹಾರಕಃ ।। ೩೭೧.

ಯಾರು ಇವರೊಂದಿಗೆ ಸಂಪರ್ಕ ಹೊಂದುತ್ತಾರೆ, ಅವರು ಅವರ ಗುಣಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತಾರೆ; ಅನ್ನವನ್ನು ಕಳವು ಮಾಡುವವನು ಮೋಸಗಾರನಾಗಿಯೂ, ಮೂಕನಾಗಿಯೂ, ಅಥವಾ ಮಾತನ್ನು ಕಳವು ಮಾಡುವವನಾಗಿಯೂ ಹುಟ್ಟುತ್ತಾನೆ.

ಧಾನ್ಯಂ ಹೃತ್ವಾಽತಿರಿಕ್ತಾಙ್ಗಃ ಪಿಶುನಃ ಪೂತಿನಾಸಿಕಃ । ತೈಲಹೃತ್ತೈಲಪಾಯೀ ಸ್ಯಾತ್ ಪೂತಿವಕ್ತ್ರಸ್ತು ಸೂಚಕಃ ।। ೩೭೧.

ಅಕ್ಕಿಯನ್ನು ಕಳವು ಮಾಡಿದವನು ಹೆಚ್ಚುವ ಅಂಗಗಳೊಂದಿಗೆ, ಅಸೂಯೆಗೊಳಗಾದವನಾಗಿ ಅಥವಾ ದುರ್ಗಂಧ ಬರುವ ಮೂಗಿನವನಾಗಿ ಹುಟ್ಟುತ್ತಾನೆ; ಎಣ್ಣೆ ಕಳವು ಮಾಡಿದವನು ಎಣ್ಣೆ ಕುಡಿಯುವವನಾಗಿ ಹುಟ್ಟುತ್ತಾನೆ; ಗುಟ್ಟನ್ನು ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸಿದವನಿಗೆ ದುರ್ಗಂಧ ಬರುವ ಬಾಯಿ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.

ಪರಸ್ಯ ಯೋಷಿತಂ ಹೃತ್ವಾ ಬ್ರಹ್ಮಸ್ವಮಪಹೃತ್ಯ ಚ । ಅರಣ್ಯೇ ನಿರ್ಜನೇ ದೇಶೇ ಜಾಯತೇ ಬ್ರಹ್ಮರಾಕ್ಷಸಃ ।। ೩೭೧.

ಬೇರೆವನ ಹೆಂಡತಿಯನ್ನು ಅಥವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನ ಆಸ್ತಿಯನ್ನು ಕಳವು ಮಾಡಿದವನು, ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ, ಒಂಟಿಯಾದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮರಾಕ್ಷಸನಾಗಿ ಹುಟ್ಟುತ್ತಾನೆ.

ರತ್ನಹಾರೀ ಹೀನಜಾತಿರ್ಗನ್ಧಾನ್ ಛುಛುನ್ದರೀ ಶುಭಾನ್ । ಪತ್ರಂ ಶಾಕಂ ಶಿಖೀ ಹೃತ್ವಾ ಮುಖರೋ ಧಾನ್ಯಹಾರಕಃ ।। ೩೭೧.

ರತ್ನವನ್ನು ಕಳವು ಮಾಡಿದವನು ಕಡಿಮೆ ಜಾತಿಯಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟುತ್ತಾನೆ; ಸುಗಂಧವನ್ನು ಕಳವು ಮಾಡಿದವನು ಎಲಿಕೆಯಾಗುತ್ತಾನೆ; ಎಲೆ ಅಥವಾ ತರಕಾರಿಯನ್ನು ಕಳವು ಮಾಡಿದವನು ನವಿಲಾಗಿ ಹುಟ್ಟುತ್ತಾನೆ; ಧಾನ್ಯವನ್ನು ಕಳವು ಮಾಡಿದವನು ಜಾಸ್ತಿ ಮಾತಾಡುವವನಾಗುತ್ತಾನೆ.

ಅಜಃ ಪಶುಂಪಯಃ ಕಾಕೋ ಯಾನಮುಷ್ಟ್ರಃ ಫಲಂ ಕಪಿಃ । ಮಧು ದಂಶಃ ಫಲಂ ಗೃಧ್ರೋ ಗೃಹಕಾಕ ಉಪಸ್ಕರಂ ।। ೩೭೧.

ಮೇಕೆ ಹಸುಗಳನ್ನು ಕಳವು ಮಾಡುತ್ತದೆ; ಕಾಗೆ ವಾಹನಗಳನ್ನು ಕಳವು ಮಾಡುತ್ತದೆ; ಕೋತಿ ಹಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಕಳವು ಮಾಡುತ್ತದೆ; ಜೇನುಹುಳು ಜೇನು ಕಳವು ಮಾಡುತ್ತದೆ; ಗಿಡುಗ ಹಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಕಳವು ಮಾಡುತ್ತದೆ; ಮನೆಕಾಗೆ ಮನೆ ಉಪಕರಣಗಳನ್ನು ಕಳವು ಮಾಡುತ್ತದೆ.

ಶ್ವಿತ್ರೀ ವಸ್ತ್ರಂ ಸಾರಸಞ್ಚ ಝಿಲ್ಲೀ ಲವಣಹಾರಕಃ । ಉಕ್ತ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕಸ್ತಾಪಃ ಶತ್ರಾದ್ಯೈರಾಧಿಭೌತಿಕಃ ।। ೩೭೧.

ಶ್ವೇತ್ರೋಗವುಳ್ಳವನು ಬಟ್ಟೆಯನ್ನು ಕಳವು ಮಾಡುತ್ತಾನೆ; ಸಾರಸ ಹಕ್ಕಿ ಅಕ್ಕಿಯನ್ನು ಕಳವು ಮಾಡುತ್ತದೆ; ಜಿಲೀಜಿಲೀ ಉಪ್ಪನ್ನು ಕಳವು ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಆತ್ಮಸಂಬಂಧಿ ದುಃಖವೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ; ಶತ್ರು ಮುಂತಾದವರಿಂದ ಬರುವದು ಭೌತಿಕ ದುಃಖ.

ಗ್ರಹಾಗ್ನಿದೇವಪೀಡ಼ಾದ್ಯೈರಾಧಿದೈವಿಕ ಈರಿತಃ । ತ್ರಿಧಾ ತಾಪಂ ಹಿ ಸಂಸಾರಂ ಜ್ಞಾನಯೋಗಾದ್ವಿನಾಶಯೇತ್ ೩೭೧.

ಗ್ರಹಗಳು, ಬೆಂಕಿ, ದೇವತೆಗಳು ಮುಂತಾದವರಿಂದ ಬರುವದು ದೈವಿಕ ದುಃಖವೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಯೋಗದ ಮೂಲಕ ಈ ಮೂರು ವಿಧದ ದುಃಖವನ್ನು ನಿವಾರಿಸಬೇಕು.

ಅಗ್ನಿರುವಾಚ ಸಂಸಾರತಾಪಮುಕ್ತ್ಯರ್ಥಂ ವಕ್ಷ್ಯಾಮ್ಯಽಷ್ಟಾಙ್ಗಯೋಗಕಂ । ಬ್ರಹ್ಮಪ್ರಕಾಶಕಂ ಜ್ಞಾನಂ ಯೋಗಸ್ತತ್ರೈಕಚಿತ್ತತಾ ।। ೩೭೨.

ಅಗ್ನಿ ಹೇಳಿದನು: ಸಂಸಾರದ ದುಃಖದಿಂದ ಮುಕ್ತಿಯಾಗಲು, ನಾನು ಅಷ್ಟಾಂಗಯೋಗವನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ. ಇದು ಬ್ರಹ್ಮವನ್ನು ತೋರಿಸುವ ಜ್ಞಾನ; ಯೋಗದಲ್ಲಿ ಮನಸ್ಸು ಒಂದು ಕಡೆ ಏಕಾಗ್ರವಾಗಿರಬೇಕು.