ಅಗ್ನಿಪುರಾಣಮ್

ಅವ್ಯತಮಾಶ್ರಿತಾನೀಹ ರಜಃ ಸತ್ತ್ವತಮಾಂಸಿ ಚ । ಆನ್ತರಃ ಪುರುಷೋ ಜೀವಃ ಸ ಪರಂ ಬ್ರಹ್ಮ ಕಾರಣಮ್

ಇಲ್ಲಿ ಕಾಣದಿರುವದು ರಜಸ್ಸು, ಸತ್ತ್ವ, ತಮಸ್ಸುಗಳಿಗೆ ಆಧಾರವಾಗಿದೆ. ಒಳಗಿನ ಪುರುಷನು ಜೀವಾತ್ಮ, ಪರಬ್ರಹ್ಮವೇ ಎಲ್ಲದಕ್ಕೂ ಕಾರಣ.

ಸ ಯಾತಿ ಪರಮಂ ಸ್ಥಾನಂ ಯೋ ವೇತ್ತಿ ಪುರುಷಂ ಪರಮ್ । ಸಪ್ತಾಽಽಶಯಾಃ ಸ್ಮೃತಾ ದೇಹೇ ರುಧಿರಸ್ಯೈಕ ಆಶಯಃ

ಯಾರು ಪರಪುರುಷನನ್ನು ಅರಿಯುತ್ತಾರೆ, ಅವರು ಪರಮ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ತಲುಪುತ್ತಾರೆ. ದೇಹದಲ್ಲಿ ಏಳು ಆಧಾರಗಳು ಇದ್ದು, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ರಕ್ತದ ಆಧಾರ.

ಶ್ಲೇಷ್ಮಣಶ್ಚಾಽಽಮಪಿತ್ತಾಭ್ಯಾಂ ಪಕ್ವಾಶಯಸ್ತು ಪಞ್ಚಮಃ । ವಾಯುಮೂತ್ರಾಶಯಃ ಸಪ್ತ ಸ್ತ್ರೀಣಾಂ ಗರ್ಭಾಶಯೋಽಷ್ಟಮಃ

ಶ್ಲೇಷ್ಮ, ಅಜೀರ್ಣ ಆಹಾರ, ಪಿತ್ತ ಮತ್ತು ಪಕ್ವಾಶಯ ಐದನೆಯದು. ವಾಯು ಮತ್ತು ಮೂತ್ರದ ಆಧಾರಗಳು ಆರನೆಯದು ಮತ್ತು ಏಳನೆಯದು. ಹೆಂಗಸರಲ್ಲಿ ಗರ್ಭಾಶಯ ಎಂಟನೆಯದು.

ಪಿತ್ತಾತ್ಪಕ್ವಾಶಯೋಽಗ್ನೇಃ ಸ್ಯಾದ್ಯೋನಿರ್ವಿಕಶಿತಾ ದ್ಯುತೌ । ಪದ್ಮವದ್ಗರ್ಭಾಶಯಃ ಸ್ಯಾತ್ತತ್ರ ಧತ್ತೇ ಸರಕ್ತಕಮ್

ಪಿತ್ತದಿಂದ ದೊಡ್ಡ ಆಂತ್ರಗಳು ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ, ಅಗ್ನಿಯಿಂದ ಪ್ರಕಾಶ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತದೆ, ಯೋನಿ ಬೆಳಗುತ್ತದೆ. ಗರ್ಭಾಶಯವು ಕಮಲದಂತೆ ಇರುತ್ತದೆ, ಅಲ್ಲಿ ರಕ್ತದೊಂದಿಗೆ ಬೆರೆತದ್ದನ್ನು ಹಿಡಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.

ಶುಕ್ರಂ ಸ್ವಶುಕ್ರತಶ್ಚಾಙ್ಗಂ ಕುನ್ತಲಾನ್ಯತ್ರ ಕಾಲತಃ । ನ್ಯಸ್ತಂ ಶುಕ್ರಮತೋ ಯೋನೌ ನೈತಿ ಗರ್ಭಾಶಯಂ ಮುನೇ

ಶುಕ್ರದಿಂದ, ಮತ್ತು ಸ್ವಂತ ಶುಕ್ರದಿಂದ, ಕಾಲಕ್ರಮೇಣ ಅಂಗಗಳು ಮತ್ತು ಕೂದಲು ಬೆಳೆಯುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಶುಕ್ರವನ್ನು ಯೋನಿಯಲ್ಲಿ ಇಡಿದರೂ, ಅದು ಗರ್ಭಾಶಯವನ್ನು ತಲುಪುವುದಿಲ್ಲ, ಮುನಿಯೇ.

ಋತಾವಪಿ ಚ ಯೋನಿಶ್ಚೇದ್ವಾತಪಿತ್ತಕಫಾವೃತಾ । ಭವೇತ್ತದಾ ವಿಕಾಶಿತ್ವಂ ನೈವ ತಸ್ಯಾಂ ಪ್ರಜಾಯತೇ

ಋತುಕಾಲದಲ್ಲಿಯೂ ಸಹ, ಯೋನಿಯಲ್ಲಿ ವಾಯು, ಪಿತ್ತ ಅಥವಾ ಕಫದಿಂದ ಅಡ್ಡಿಯಾಗಿದ್ದರೆ, ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಯೋನಿ ವಿಸ್ತಾರವಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿ ಸಂತಾನವೂ ಉಂಟಾಗುವುದಿಲ್ಲ.

ಬುಕ್ಕಾತ್ಪುಕ್ಕಸಕಪ್ಲೀಹಕೃತಕೋಷ್ಠಾಙ್ಗಹೃದ್ವ್ರಣಾಃ । ತಣ್ಡಕಶ್ಚ ಮಹಾಭಾಗ ನಿಬದ್ಧಾನ್ಯಾಶಯೇ ಮತಃ

ಬುಕ್ಕಾ, ಪುಕ್ಕಸ, ಪ್ಲಿಹೆ, ಕೊಳಲು, ಹೃದಯ ಮತ್ತು ವ್ರಣಗಳಿಂದ, ಮಹಾನೀಯನೆ, ತಂಡಕವೂ ಆ ಅಂಗಗಳಲ್ಲಿ ಬಂಧಿತವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ರಸಸ್ಯ ಪಚ್ಯಮಾನಸ್ಯ ಸಾರಾದ್ಭವತಿ ದೇಹಿನಾಮ್ । ಪ್ಲೀಹಾ ಯಕೃಚ್ಚ ಧರ್ಮಜ್ಞ ರಕ್ತಫೇನಾಚ್ಚ ಪುಕ್ಕಸಃ

ಹುಟ್ಟಿದ ಜೀವಿಗಳ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಹೀರುವ ಆಹಾರ ರಸದ ಸಾರದಿಂದ ಪ್ಲೀಹಾ ಮತ್ತು ಯಕೃತ್ ಎಂಬ ಅಂಗಗಳು ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ ಧರ್ಮವನ್ನು ಅರಿತವನೇ, ಮತ್ತು ರಕ್ತದ ನೊಗಿನಿಂದ ಪುಕ್ಕಸ ಎಂಬ ಅಂಗ ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ.

ರಕ್ತಂ ಪಿತ್ತಂ ಚ ಭವತಿ ತಥಾ ತಣ್ಡಕಸಂಜ್ಞಕಃ । ಭೇದೋ ರಕ್ತಪ್ರಸಾರಾಚ್ಚ ಬುಕ್ಕಾಯಾಃ ಸಂಭವಃ ಸ್ಮೃತಃ

ರಕ್ತ ಮತ್ತು ಪಿತ್ತವೂ ಹಾಗೆಯೇ ತಂಡಕ ಎಂಬುದು ಕೂಡ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ; ರಕ್ತ ಹರಡುವುದರಿಂದ ಬುಕ್ಕಾ ಎಂಬ ಅಂಗದ ಉತ್ಪತ್ತಿ ಎಂದು ನೆನಪಿಸಲಾಗಿದೆ.

ರಕ್ತಮಾಂಸಪ್ರಕಾರಾಚ್ಚ ಭವನ್ತ್ಯನ್ತ್ರಾಣಿ ದೇಹಿನಾಮ್ । ಸಾರ್ಧತ್ರಿವ್ಯಾಯಾಮ (ವ್ಯಾಮ) ಸಂಖ್ಯಾನಿ ತಾನಿ ನೃಣಾಂ ವಿನಿರ್ದಿಶೇತ್

ರಕ್ತ ಮತ್ತು ಮಾಂಸದ ರೂಪಗಳಿಂದ ಜೀವಿಗಳ ಅಂತರಗಳು ರೂಪುಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ; ಅವುಗಳ ಉದ್ದ ಪುರುಷರಲ್ಲಿ ಒಂದು ಮತ್ತು ಅರ್ಧ ವ್ಯಾಮ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ತ್ರಿವ್ಯಾಮಾನಿ ತಥಾ ಸ್ತ್ರೀಣಾಂ ಪ್ರಾಹುರ್ವೇದವಿದೋ ಜನಾಃ । ರಕ್ತವಾಯುಸಮಾಯೋಗಾತ್ಕಾಮೇ ಯಸ್ಯೋದ್ಭವಃ ಸ್ಮೃತಃ

ಹೆಣ್ಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿ ಅವು ಮೂರು ವ್ಯಾಮ ಉದ್ದವಿವೆ ಎಂದು ವೇದವನ್ನು ತಿಳಿದವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ; ರಕ್ತ ಮತ್ತು ವಾಯುವಿನ ಸಂಗಮದಿಂದ ಕಾಮ ಎಂಬುದು ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ ಎಂದು ನೆನಪಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಕಫಪ್ರಸಾರಾದ್ಭವತಿ ಹೃದಯಂ ಪದ್ಮಸಂನಿಭಮ್ । ಅಧೋಮುಖಂ ತಚ್ಛುಷಿರಂ ಯತ್ರ ಜೀವೋ ವ್ಯವಸ್ಥಿತಃ

ಕಫವು ಹರಡಿದಾಗ ಹೃದಯವು ಕಮಲದಂತೆ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಅದು ಕೆಳಗೆ ಮುಖವಿಟ್ಟು, ಒಳಗೆ ಬೊತ್ತೆಯಾಗಿದ್ದು, ಅಲ್ಲಿ ಜೀವಾತ್ಮನು ನೆಲೆಸಿರುತ್ತಾನೆ.

ಚೈತನ್ಯಾನುಗತಾ ಭಾವಾಃ ಸರ್ವೇ ತತ್ರ ವ್ಯವಸ್ಥಿತಾಃ । ತಸ್ಯ ವಾಮೇ ಯಥಾ ಪ್ಲೀಹಾ ದಕ್ಷಿಣೇ ಚ ಯಥಾ ಯಕೃತ್

ಎಲ್ಲಾ ಚೈತನ್ಯದಿಂದ ಕೂಡಿದ ಭಾವನೆಗಳು ಅಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿವೆ. ಅದರ ಎಡಭಾಗದಲ್ಲಿ ಪ್ಲಿಹೆ ಇದೆ, ಬಲಭಾಗದಲ್ಲಿ ಯಕೃತ್ ಇದೆ.

ದಕ್ಷಿಣೇ ಚ ತಥಾ ಕ್ಲೋಮ ಪದ್ಮಸ್ಯೈವಂ ಪ್ರಕೀರ್ತಿತಮ್ । ಶ್ರೋತಾಂಸಿ ಯಾನಿ ದೇಹೇಽಸ್ಮಿನ್ಕಫರಕ್ತವಹಾನಿ ಚ

ಅದೇ ರೀತಿ ಬಲಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕ್ಲೋಮವೂ ಇದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಈ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಇರುವ ನಾಳಿಗಳು ಕಫ ಮತ್ತು ರಕ್ತವನ್ನು ಹೊರುತ್ತವೆ.

ತೇಷಾಂ ಭೂತಾನುಮಾನಾಚ್ಚ ಭವತೀನ್ದ್ರಿಯಸಂಭವಃ । ನೇತ್ರಯೋರ್ಮಣ್ಡಲಂ ಶುಕ್ಲಂ ಕಫಾದ್ಭವತಿ ಪೈತೃಕಮ್

ಅವುಗಳ ಮೂಲವನ್ನು ಭೂತಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ತಿಳಿಯಬಹುದು. ಕಣ್ಣುಗಳೊಳಗಿನ ಬಿಳಿ ವಲಯವು ಕಫದಿಂದ ಉಂಟಾಗಿದ್ದು, ಅದು ತಂದೆಯ ಭಾಗವಾಗಿದೆ.

ಕೃಷ್ಣಂ ಚ ಮಣ್ಡಲಂ ವಾತಾತ್ತಥಾ ಭವತಿ ಮಾತೃಕಮ್ । ಪಿತ್ತಾತ್ತ್ವಙ್ಮಣ್ಡಲಂ ಜ್ಞೇಯಂ ಮಾತಾಪಿತೃಸಮುದ್ಭವಮ್

ಕೃಷ್ಣವರ್ಣದ ವಲಯವು ವಾಯುವಿನಿಂದ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ, ಇದನ್ನು ತಾಯಿಯಿಂದ ಬಂದದ್ದು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಚರ್ಮದ ವಲಯವು ತಾಯಿ ಮತ್ತು ತಂದೆ ಇಬ್ಬರಿಂದಲೂ ಹುಟ್ಟಿದುದೆಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು.

ಮಾಂಸಾಸೃಕ್ಕಫಜಾ ಜಿಹ್ವಾ ಮೇದೋಸೃಕ್ಕಫಮಾಂಸಜೌ । ವೃಷಾ (ಷ) ಣೌ ದಶ ಪ್ರಾಣಸ್ಯ ಜ್ಞೇಯಾನ್ಯಾಯತನಾನಿ ತು

ಜಿಹ್ವೆ ಮಾಂಸ, ರಕ್ತ ಮತ್ತು ಶ್ಲೇಷ್ಮೆಯಿಂದ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಕೊಬ್ಬು, ರಕ್ತ, ಶ್ಲೇಷ್ಮೆ ಮತ್ತು ಮಾಂಸದಿಂದ ವೃಷಣಗಳು ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ. ಪ್ರಾಣಶಕ್ತಿಗೆ ಹತ್ತು ಸ್ಥಾನಗಳಿವೆ ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು.

ಮೂರ್ಧಾ ಹೃನ್ನಾಭಿಕಣ್ಠಾಶ್ಚ ಜಿಹ್ವಾ ಶುಕ್ರಂ ಚ ಶೋಣಿತಮ್ । ಗುದಂ ವಸ್ತಿಶ್ಚ ಗುಲ್ಫಂ ಚ 'ಕಣ್ಡುರಾಃ ಷೋಡಶೇರಿತಾಃ

ತಲೆ, ಹೃದಯ, ನಾಭಿ, ಗಂಟಲು, ಜಿಹ್ವೆ, ಬೀಜ, ರಕ್ತ, ಗುದ, ಮೂತ್ರಾಶಯ ಮತ್ತು ಕಾಲಿನ ಮೊಣಕಾಲು—ಇವು ಹದಿನಾರು ನಾಡಿಗಳು.

ದ್ವೇ ಕರೇ ದ್ವೇ ಚ ಚರಣೇ ಚತಸ್ರಃ ಪೃಷ್ಠತೋ ಗಲೇ' । ದೇಹೇ ಪಾದಾದಿಶೀರ್ಷಾನ್ತೇ ಜಾಲಾನಿ ಚೈವ ಷೋಡಶ

ಕೈಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡು, ಕಾಲುಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡು, ಕುತ್ತಿಗೆಯ ಹಿಂದೆ ನಾಲ್ಕು; ದೇಹದಲ್ಲಿ ಕಾಲಿನಿಂದ ತಲೆಯವರೆಗೆ ಹದಿನಾರು ಜಾಲಗಳು ಇವೆ.

ಮಾಂಸಸ್ನಾಯುಶಿರಾಸ್ಥಿಭ್ಯಶ್ಚತ್ವಾರಶ್ಚ ಪೃಥಕ್ಪೃಥಕ್ । ಮಣಿಬನ್ಧನಗುಲ್ಫೇಷು ನಿಬದ್ಧಾನಿ ಪರಸ್ಪರಮ್

ಮಾಂಸ, ಸ್ನಾಯು, ಶಿರಾ ಮತ್ತು ಎಲುಬುಗಳಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ನಾಲ್ಕು ನಾಲ್ಕು ಸೇರಿವೆ. ಇವು ಕೈಮಣಿಗಳು ಮತ್ತು ಕಾಲಿನ ಮೊಣಕಾಲುಗಳಲ್ಲಿ ಪರಸ್ಪರ ಬಂಧಿತವಾಗಿವೆ.

ಷಟ್ ಕೂರ್ಚಾನಿ' ಸ್ಮೃತಾನೀಹ ಹಸ್ತಯೋಃ ಪಾದಯೋಃ ಪೃಥಕ್ । ಗ್ರೀವಾಯಾಂ ಚ ತಥಾ ಮೇದ್ರೇ ಕಥಿತಾನಿ ಮನೀಷಿಭಿಃ

ಕೈ ಮತ್ತು ಕಾಲುಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಆರು ಗುಚ್ಚಗಳು ಇದ್ದವೆಂದು ಇಲ್ಲಿ ನೆನಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅದೇ ರೀತಿ ಕುತ್ತಿಗೆ ಮತ್ತು ಲಿಂಗದಲ್ಲೂ ಇವೆ ಎಂದು ಜ್ಞಾನಿಗಳು ವಿವರಿಸಿದ್ದಾರೆ.

ಪೃಷ್ಠವಂಶಸ್ಯೋಪಗತಾಶ್ಚತಸ್ರೋ ಮಾಂಸರಜ್ಜವಃ । ತಾವನ್ತ್ಯ (ತ್ಯ) ಶ್ಚ ತಥಾ ಪೇಶ್ಯಸ್ತಾಸಾಂ ಬನ್ಧನಕಾರಿಕಾಃ

ಹಿಂಭಾಗದ ಮೂಳೆ ಬಳಿ ನಾಲ್ಕು ಮಾಂಸದ ತಂತಿಗಳು ಇವೆ. ಅದೇ ರೀತಿ ನಾಲ್ಕು ಸ್ನಾಯುಗಳು ಇದ್ದು, ಅವು ಬಲವಾಗಿ ಬಂಧಿಸುವ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತವೆ.

ಸೀರಣ್ಯಶ್ಚ ತಥಾ ಸಪ್ತ ಪಞ್ಚ ಮೂರ್ಧಾನಮಾಶ್ರಿತಾಃ । ಏಕೈಕಾ ಮೇಢ್ರಜಿಹ್ವಾಸ್ತಾ ಅಸ್ಥಿಷಷ್ಟಿಶತತ್ರಯಮ್

ಏಳು ಶಿರೆಗಳು ಮತ್ತು ಐದು ತಲೆ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಇದ್ದವೆ. ಪ್ರತಿ ಒಂದು ಲಿಂಗ ಮತ್ತು ಜಿಹ್ವೆಯಲ್ಲೂ ಇದೆ. ಎಲುಬುಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಅರವತ್ತಮೂರು.

ಸೂಕ್ಷ್ಮೈಃ ಸಹ ಚತುಃ ಷಷ್ಟಿರ್ದಶನಾ ವಿಂಶತಿರ್ನಖಾಃ । ಪಾಣಿಪಾದಶಲಾಕಾಶ್ಚ ತಾಸಾಂ ಸ್ಥಾನಚತುಷ್ಟಯಮ್

ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾದವುಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಿ ನಲವತ್ತನಾಲ್ಕು ಹಲ್ಲುಗಳು, ಇಪ್ಪತ್ತು ನೇಲುಗಳು ಮತ್ತು ಕೈ ಕಾಲಿನ ದಂಡಗಳು ಇದ್ದವೆ. ಇವು ನಾಲ್ಕು ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಇರುವುವು.

ಷಷ್ಟ್ಯಙ್ಗುಲೀನಾಂ ದ್ವೇ ಪಾರ್ಷ್ಣಯೋರ್ಗುಲ್ಫೇಷು ಚ ಚತುಷ್ಟಯಮ್ । ಚತ್ವಾರ್ಯರನ್ಯೋರಸ್ಥೀನಿ ಜಙ್ಘಯೋಸ್ತದ್ವದೇವ ತು

ಅರವತ್ತು ಬೆರಳುಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡು ಪಾದದ ಹೆಳಿಗೆಗಳಲ್ಲಿ, ನಾಲ್ಕು ಕಾಲಿನ ಮೊಣಕಾಲುಗಳಲ್ಲಿ ಇವೆ. ನಾಲ್ಕು ಎಲುಬುಗಳು ಮುಡುಗೆಯಲ್ಲೂ, ಅದೇ ರೀತಿ ಜಂಘೆಗಳಲ್ಲಿ ಕೂಡ ಇವೆ.

ದ್ವೇ ದ್ವೇ ಜಾನುಕಪೋಲೋರುಫಲಕಾಂಶಸಮುದ್ಭವಮ್ (ದ್ಭವೇ) । ಅಕ್ಷಸ್ಥಾನಾಂಶಕ ಶ್ರೋಣಿಫಲಕೇ ಚೈವಮಾದಿಶೇತ್

ಮಣಿಕಟ್ಟು, ಮೊಣಕಾಲು ಮತ್ತು ತೊಡೆಯಿಂದ ಎರಡು ಎರಡು ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ. ಅದೇ ರೀತಿ ಕಣ್ಣಿನ ಗವಾಕ್ಷಿ ಮತ್ತು ಕಡುಕಾಲಿನ ಎಲುಬುಗಳಲ್ಲೂ ಇದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ಭಗಾಸ್ತೋಕಂ ತಥಾ ಪೃಷ್ಠೇ ಚತ್ವಾರಿಂಶಚ್ಚ ಪಞ್ಚ ಚ । ಗ್ರೀವಾಯಾಂ ಚ ತಥಾಽಸ್ಥೀನಿ ಜತ್ರುಕಂ ಚ ತಥಾ ಹನುಃ

ಭಗ, ಹಿಂಭಾಗ, ನಲವತ್ತೈದು ಎಲುಬುಗಳು, ಕುತ್ತಿಗೆಯಲ್ಲೂ, ಅದೇ ರೀತಿ ಕಂಠಸ್ಥಳ ಮತ್ತು ಹಲ್ಲುಗಳಲ್ಲೂ ಇವೆ.

ತನ್ಮೂಲಂ ದ್ವೇ ಲಲಾಟಾಕ್ಷಿಗಣ್ಡನಾಸಾಙ್ಖ್ಯವಸ್ಥಿತಾಃ । ಪರ್ಶುಕಾಸ್ತಾಲುಕೈಃ ಸಾರ್ಧಮರ್ಬುದೈಶ್ಚ ದ್ವಿಸಪ್ತತಿಃ

ಅವುಗಳ ಮೂಲದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಎಲುಬುಗಳು ನುಣುಪು, ಕಣ್ಣು, ಕೆನ್ನೆ ಮತ್ತು ಮೂಗಿನಲ್ಲಿ ಇವೆ. ಪಲ್ಲಟ ಮತ್ತು ಗಡ್ಡೆಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಿ ಒಟ್ಟು ಎಪ್ಪತ್ತೆರಡು.

ದ್ವೇ ಶಙ್ಖಕೇ ಕಪಾಲಾನಿ ಚತ್ವಾರ್ಯೇವ ಶಿರಸ್ತಥಾ । ಉರಃ ಸಪ್ತದಶಾಽಸ್ಥೀನಿ ಸಂಧೀನಾಂ ದ್ವೇ ಶತೇ ದಶ

ಎರಡು ಕಪಾಲದ ಭಾಗಗಳು, ನಾಲ್ಕು ತಲೆ ಎಲುಬುಗಳು, ತಲೆಯಲ್ಲೂ ಇದ್ದವೆ. ಎಡವತ್ತೇಳು ಎಲುಬುಗಳು ಉರಸಿನಲ್ಲಿ, ಎರಡು ನೂರು ಹತ್ತು ಸಂಧಿಗಳು ಇದ್ದವೆ.