ಅಗ್ನಿಪುರಾಣಮ್

ಅಸನ್ನಿಕೃಷ್ಟಾರ್ಥಜ್ಞಾನಂ ಶಬ್ದಾದ್ಧಿ ಶಾಬ್ದಮೀರಿತಂ । ಸಾದೃಶ್ಯದರ್ಶನಾತ್ತುಲ್ಯೇ ಬುದ್ಧಿಃ ಸ್ಯಾದುಪಮಾನಕಂ ।। ೩೬೭.

ಇಲ್ಲದಿದ್ದ ವಸ್ತುವಿನ ಜ್ಞಾನವು ಶಬ್ದದಿಂದ ಬಂದರೆ ಅದನ್ನು ಶಾಬ್ದಮನೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ; ಹೋಲಿಕೆಯಿಂದ ಬರುವ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಉಪಮಾನ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ಕಾಯ್ಯ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ವಿನಾ ನಸ್ಯಾದರ್ಥಾಪತ್ತಿಃ ಪರಾರ್ಥಧೀಃ । ಪ್ರತಿಯೋಗಿನ್ಯಽಗೃಹೀತೇ ಭುವಿ ನಾಸ್ತೀತ್ಯಭಾವಕಃ ೩೬೭.

ಕಾರಣವಿಲ್ಲದೆ ಫಲವನ್ನು ನೋಡಿ ಅರಿಯುವುದನ್ನು ಅರ್ಥಾಪತ್ತಿ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ; ಪ್ರತಿಯೋಗಿ ಗ್ರಹಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿಲ್ಲದಿದ್ದಾಗ ಇಲ್ಲದಿರುವ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಅಭಾವ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.

ಅಗ್ನಿರುವಾಚ ಚತುರ್ವಿಧಸ್ತು ಪ್ರಲಯೋ ನಿತ್ಯೋ ಯಃ ಪ್ರಾಣಿನಾಂ ಲಯಃ । ಸದಾ ವಿನಾಶೋ ಜಾತಾನಾಂ ಬ್ರಾಹ್ಮೋ ನೈಮಿತ್ತಿಕೋ ಲಯಃ ।। ೩೬೮.

ಅಗ್ನಿ ಹೇಳಿದನು: ನಾಲ್ಕು ವಿಧದ ಲಯಗಳಿವೆ; ಶಾಶ್ವತ ಲಯ ಎಂದರೆ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಲಯ; ಯಾವಾಗಲೂ ಹುಟ್ಟಿದವರ ನಾಶ, ಬ್ರಾಹ್ಮ ಲಯ ಮತ್ತು ನೈಮಿತ್ತಿಕ ಲಯ.

ಚತುರ್ಯಗಸಹಸ್ತ್ರಾನ್ತೇ ಪ್ರಾಕೃತಃ ಪ್ರಾಕೃತೋ ಲಯಃ ಲಯ ಆತ್ಯನ್ತಿಕೋ ಜ್ಞಾನಾದಾತ್ಮನಃ ಪರಮಾತ್ಮನಿ ।। ೩೬೮.

ನಾಲ್ಕು ಸಾವಿರ ಯುಗಗಳ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕೃತ ಲಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಪರಮಾತ್ಮನಲ್ಲೇ ಆತ್ಮ ಜ್ಞಾನದಿಂದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಲಯವಾಗುವುದು ಅಂತಿಮ ಲಯವಾಗಿದೆ.

ನೈಮಿತ್ತಿಕಸ್ಯ ಕಲ್ಪಾನ್ತೇ ವಕ್ಷ್ಯೇ ರೂಪಂ ಲಯಸ್ಯ ತೇ । ಚತುರ್ಯುಗಸಹಸ್ನಾನ್ತೇ ಕ್ಷೀಣಪ್ರಾಯೇ ಮಹೀತಲೇ ।। ೩೬೮.

ಒಂದು ಕಲ್ಪದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸುವ ಆ ನೈಮಿತ್ತಿಕ ಲಯದ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ನಾನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ. ನಾಲ್ಕು ಸಾವಿರ ಯುಗಗಳ ನಂತರ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ಜೀವಿಗಳು ಬಹಳ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿರುತ್ತವೆ.

ಅನಾವೃಷ್ಟಿರತೀವೋಗ್ರಾ ಜಾಯತೇ ಶತವಾರ್ಷಿಕೀ । ತತಃ ಸತ್ತ್ವಕ್ಷಯಃ ಸ್ಯಾಚ್ಚ ತತೋ ವಿಷ್ಣುರ್ಜಗತ್ಪತಿಃ ।। ೩೬೮.

ಅಲ್ಲಿ ಶತ ವರ್ಷಗಳಷ್ಟು ಭಾರೀ ಬಿಸಿಲು ಮತ್ತು ಬರಡಾಗುತ್ತದೆ. ಆಮೇಲೆ ಜೀವಿಗಳು ಕ್ಷೀಣವಾಗುತ್ತಾರೆ. ನಂತರ ಜಗತ್ತಿನ ಒಡೆಯನಾದ ವಿಷ್ಣು ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಾನೆ.

ಸ್ಥಿತೋ ಜಲಾನಿ ಪಿವತಿ ಭಾನೋಃ ಸಪ್ತಸು ರಶ್ಮಿಷು । ಭೂಪಾರ್ತಾಲಸಮುದ್ರಾದಿತೋಯಂ ನಯತಿ ಸಂಕ್ಷಯಂ ।। ೩೬೮.

ಅವನು ಸೂರ್ಯನ ಏಳು ಕಿರಣಗಳಲ್ಲಿ ನಿಂತು ಭೂಮಿ, ಸರೋವರಗಳು, ಸಮುದ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಇರುವ ನೀರನ್ನು ಕುಡಿಯುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಎಲ್ಲ ನೀರನ್ನು ಹೀರಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ.

ತತಸ್ತಸ್ಯಾನುಭಾವೇನ ತೋಯಾಹಾರೋಪಬೃಂಹಿತಾಃ । ತ ಏವ ರಶ್ಮಯಃ ಸಪ್ತ ಜಾಯನ್ತೇ ಸಪ್ತ ಭಾಸ್ಕರಾಃ ।। ೩೬೮.

ಆತನ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ಆ ಏಳು ಕಿರಣಗಳು ನೀರನ್ನು ಹೀರಿಕೊಂಡು ಹೆಚ್ಚು ಬಲಶಾಲಿಯಾಗುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಅವು ಏಳು ಸೂರ್ಯಗಳಾಗಿ ಪರಿವರ್ತನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ.

ದಹನ್ತ್ಯಽಶೇಷಂ ತ್ರೈಲೋಕ್ಯಂ ಸಪಾತಾಲತಲಂ ದ್ವಿಜ। ಸೂರ್ಮ್ಮಪೃಷ್ಠಸಮಾ ಭೂಃ ಸ್ಯಾತ್ತತಃ ಕಾಲಾಗ್ನಿರುದ್ರಕಃ ।। ೩೬೮.

ಆ ಏಳು ಸೂರ್ಯಗಳು ಮೂರು ಲೋಕಗಳನ್ನೂ ಪಾತಾಳದೊಳಗಿನ ಭಾಗಗಳವರೆಗೆ ಸುಡುತ್ತವೆ. ಭೂಮಿ ಅಲೆ ಮೇಲಿನಂತೆ ಬಿಸಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಆಗ ಕಾಲಾಗ್ನಿ ಎಂಬ ರುದ್ರನು ಉದಯಿಸುತ್ತಾನೆ.

ಶೇಷಾಹಿಶ್ವಾಸಸಮ್ಬಾತಾತ್ ಪಾತಾಲಾನಿ ದಹತ್ಯಧಃ । ಪಾತಾಲೇಭ್ಯೋ ಭುವಂ ವಿಷ್ಣುರ್ಭುವಃ ಸ್ವರ್ಗಂ ದಹತ್ಯತಃ ।। ೩೬೮.

ಶೇಷನಾಗನ ಉಸಿರಿನಿಂದ ಪಾತಾಳದೊಳಗಿನ ಲೋಕಗಳು ಸುಡುತ್ತವೆ. ಪಾತಾಳದಿಂದ ವಿಷ್ಣು ಭೂಮಿಯನ್ನು, ನಂತರ ಸ್ವರ್ಗವನ್ನೂ ಸುಡುತ್ತಾನೆ.

ಅಮ್ಬರೀ ಷಮಿವಾಭಾತಿ ತ್ರೈಲೋಕ್ಯಾಮಖಿಲಂ ತಥಾ । ತತಸ್ತಾಪಪರೀತಾಸ್ತು ಲೋಕದ್ವಯನಿವಾಸಿನಃ ।। ೩೬೮.

ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಆಕಾಶ ಖಾಲಿಯಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತದೆ. ಮೂರು ಲೋಕಗಳೂ ಹಾಗೆಯೇ ಕಾಣುತ್ತವೆ. ಆಗ ಎರಡು ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವವರು ಭಾರೀ ಬಿಸಿಲಿನಿಂದ ಪೀಡಿತರಾಗುತ್ತಾರೆ.

ಗಚ್ಛನ್ತಿ ತೇ ಮಹರ್ಲೋಕಂ ಮಹರ್ಲೋಕಾಜ್ಜನಂ ತತಃ । ರುದ್ರರೂಪೀ ಜಗದ್ದಗ್ಧ್ವಾ ಮುಖನಿಶ್ವಾಸತೋ ಹರೇಃ ।। ೩೬೮.

ಅವರು ಮಹರ್ ಲೋಕಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ, ಅಲ್ಲಿಂದ ಜನ ಲೋಕಕ್ಕೆ ಸಾಗುತ್ತಾರೆ. ರುದ್ರನು ಜಗತ್ತನ್ನು ಸುಟ್ಟುಹಾಕಿ, ನಂತರ ಹರಿಯ ಉಸಿರಿನಿಂದ ಮುಂದಿನ ಕ್ರಿಯೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ.

ಉತ್ತಿಷ್ಠನ್ತಿ ತತೋ ಮೇಘಾ ನಾನಾರೂಪಾಃ ಸವಿದ್ಯುತಃ । ಶತಂ ವಂರ್ಷಾಣಿ ವರ್ಷನ್ತಃ ಶಮಯನ್ತ್ಯಗ್ನಿಮುತ್ಥಿತಮ್ ।। ೩೬೮.

ನಂತರ ಬಗೆಯ ಬಗೆಯ ಮೋಡಗಳು ಮಿಂಚುಗಳೊಂದಿಗೆ ಉದಯಿಸುತ್ತವೆ. ಅವು ನೂರು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಮಳೆಹನಿಸುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಉಂಟಾದ ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ಶಮನಮಾಡುತ್ತವೆ.

ಸಪ್ತರ್ಷಿಸ್ಥಾನಮಾಕ್ರಮ್ಯ ಸ್ಥಿತೇಽಮ್ಭಸಿ ಶತಂ ಮರುತ್ । ಮುಖನಿಶ್ವಾಸತೋ ವಿಷ್ಣೋರ್ನಾಶಂ ನಯತಿ ತಾನ್ ಘನಾನ್ ।। ೩೬೮.

ಮೋಡಗಳು ಸಪ್ತರ್ಷಿಗಳ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಆವರಿಸಿ, ನೂರು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ನೀರು ತುಂಬಿರುತ್ತದೆ. ನಂತರ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಉಸಿರಿನಿಂದ ಬೀಸುವ ಗಾಳಿಯಿಂದ ಆ ಮೋಡಗಳು ನಾಶವಾಗುತ್ತವೆ.

ವಾಯುಂ ಪೀತ್ವಾ ಹರಿಃ ಶೇಷೇ ಶೇತೇ ಚೈಕಾರ್ಣವೇ ಪ್ರಮುಃ । ಬ್ರಹ್ಮರೂಪಧಱಃ ಸಿದ್ಧೈರ್ಜಲಗೈರ್ಮುನಿಭಿಸ್ತುತಃ ।। ೩೬೮.

ಹರಿ ಗಾಳಿಯನ್ನು ಹೀರಿಕೊಂಡು, ಶೇಷನ ಮೇಲೆ ಒಂದೇ ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ಮಲಗುತ್ತಾನೆ. ಅವನು ಬ್ರಹ್ಮನ ರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿ, ಸಿದ್ಧರು, ಜಲಚರರು, ಮುನಿಗಳು ಅವನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಆತ್ಮಮಾಯಾಮಯೀಂ ದಿವ್ಯಾಂ ಯೋಗನಿದ್ರಾಂ ಸಮಾಸ್ಥಿತಃ । ಆತ್ಮಾನಂ ವಾಸುದೇವಾಖ್ಯಾಂ ಚಿನ್ತಯನ್ಮಧುಸೂದನಃ ।। ೩೬೮.

ಆತನ ಸ್ವಮಾಯೆಯಿಂದ ರೂಪುಗೊಂಡ ದಿವ್ಯ ಯೋಗನಿದ್ರೆಗೆ ಅವನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿ, ತನ್ನನ್ನು ವಾಸುದೇವ, ಮಧುಸೂದನ ಎಂದು ಧ್ಯಾನಿಸುತ್ತಾನೆ.

ಕಲ್ಪಂ ಶೇತೇ ಪ್ರಬುದ್ಧೋಽಥ ಬ್ರಹ್ಮರೂಪೀ ಸೃಜತ್ಯಽಸೌ । ದ್ವಿಪರಾರ್ಧನ್ತತೋ ವ್ಯಕ್ತಂ ಪ್ರಕೃತೌ ಲೀಯತೇ ದ್ವಿಜ ।। ೩೬೮.

ಒಂದು ಕಲ್ಪದವರೆಗೆ ಅವನು ನಿದ್ರಿಸುತ್ತಾನೆ. ನಂತರ ಎಚ್ಚರಗೊಂಡು ಬ್ರಹ್ಮನ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಸೃಷ್ಟಿ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಎರಡು ಪರಾರ್ಧಗಳ ನಂತರ, ಸೃಷ್ಟಿಯೆಲ್ಲವೂ ಪ್ರಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಲಯವಾಗುತ್ತದೆ.

ಸ್ಥಾನಾತ್ ಸ್ಥಾನಂ ದಶಗುಣಮೇಕಸ್ಮಾದ್ ಗುಣ್ಯತೇ ಸ್ಥಲೇ । ತತೋಽಷ್ಟಾದಶಮೇ ಭಾಗೇ ಪರಾರ್ದ್ಧಮಭಿಧೀಯತೇ ।। ೩೬೮.

ಪ್ರತಿ ಸ್ಥಳವು ಹಿಂದಿನದಕ್ಕಿಂತ ಹತ್ತು ಪಟ್ಟು ದೊಡ್ಡದಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಹದಿನೆಂಟನೇ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಪರಾರ್ಧ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಪರಾರ್ಧಂ ದ್ವಿಗುಣಂ ಯತ್ತು ಪ್ರಾಕೃತಃ ಪ್ರಲಯಃ ಸ್ಮೃತಃ । ಅನಾವೃಷ್ಟ್ಯಾಽಗ್ನಿಸಮ್ಪರ್ಕಾತ್ ಕೃತೇ ಸಂಜ್ವಲನೇ ದ್ವಿಜ ।। ೩೬೮.

ಪರಾರ್ಧದ ಎರಡು ಪಟ್ಟು ಕಾಲವನ್ನು ಪ್ರಕೃತ ಲಯ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಬರ ಮತ್ತು ಅಗ್ನಿಯ ಸ್ಪರ್ಶದಿಂದ ಆ ಭಯಾನಕ ದಹನ ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ.

ಮಹದಾದೇರ್ವಿಕಾರಸ್ಯ ವಿಶೇಷಾನ್ತಸ್ಯ ಸಂಕ್ಷಯೇ । ಕೃಷ್ಣೇಚ್ಛಾಕಾರಿತೇ ತಸ್ಮಿನ್ ಸಮ್ಪ್ರಾಪ್ತೇ ಪ್ರತಿಸಞ್ಚರೇ ।। ೩೬೮.

ಮಹತ್ ಮತ್ತು ಇತರ ತತ್ತ್ವಗಳ ವಿಶೇಷ ರೂಪಗಳು ನಾಶವಾಗುವಾಗ, ಕೃಷ್ಣನ ಇಚ್ಛೆಯಿಂದ ಪ್ರತಿಸಂಚಾರವಾಗುವ ಸಮಯ ಬರುತ್ತದೆ.

ಆಪೋ ಗ್ರಸನ್ತಿ ವೈ ಪೂರ್ಬ್ವಂ ಭೂಮೇರ್ಗನ್ಧಾದಿಕಂ ಗುಣಂ । ಆತ್ಮಗನ್ಧಾತ್ತತೋ ಭೂಮಿಃ ಪ್ರಲಯತ್ವಾಯ ಕಲ್ಪತೇ ।। ೩೬೮.

ಆಗ ಮೊದಲಿಗೆ ನೀರು ಭೂಮಿಯ ಗುಣವಾದ ವಾಸನೆ ಮತ್ತು ಇತರ ಗುಣಗಳನ್ನು ಹೀರಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ನಂತರ ಭೂಮಿ ತನ್ನ ಸ್ವಂತ ವಾಸನೆಯಿಂದ ಲಯಕ್ಕೆ ತಯಾರಾಗುತ್ತದೆ.

ರಸಾತ್ಮಿಕಾಶ್ಚ ತಿಷ್ಠನ್ತಿ ಹ್ಯಾಪಸ್ತಾಸಾಂ ರಸೋ ಗುಣಃ । ಪೀಯತೇ ಜ್ಯೋತಿಷಾ ತಾಸು ನಷ್ಟಾಸ್ವಗ್ನಿಶ್ಚ ದೀಪ್ಯ್ತೇ ।। ೩೬೮.

ನೀರಿನಲ್ಲಿ ರಸವೇ ಮುಖ್ಯವಾದ ಗುಣ. ಆ ನೀರಿನ ರಸವನ್ನು ಬೆಂಕಿ ಕುಡಿಯುವಾಗ, ನೀರು ನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಬೆಂಕಿ ಇನ್ನಷ್ಟು ಉರಿಯುತ್ತದೆ.

ಜ್ಯೋತಿಷೋಽಪಿ ಗುಣಂ ರೂಪಂ ವಾಯುರ್ಗ್ರಸತಿ ಭಾಸ್ಕರಂ । ನಷ್ಟೇ ಜ್ಯೋತಿಷಿ ವಾಯುಶ್ಚ ಬಲೀ ದೋಧೂಯತೇ ಮಹಾನ್ ।। ೩೬೮.

ಬೆಳಕಿನ ಗುಣವಾದ ರೂಪವನ್ನು ಗಾಳಿ ಹೀರಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಬೆಳಕು ನಾಶವಾದಾಗ, ಗಾಳಿ ಬಲವಾಗಿ ಅಲೆಯುತ್ತದೆ.

ವಾಯೋರಪಿ ಗುಣಂ ಸ್ಪರ್ಶಮಾಕಾಶಂ ಗ್ರಸತೇ ತತಃ । ವಾಯೌ ನಷ್ಟೇ ತು ಚಾಕಾಶನ್ನೀರವಂ ತಿಷ್ಠತಿ ದ್ವಿಜ ।। ೩೬೮.

ಗಾಳಿಯ ಗುಣವಾದ ಸ್ಪರ್ಶವನ್ನು ಆಕಾಶವು ಹೀರಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಗಾಳಿ ನಾಶವಾದಾಗ, ದ್ವಿಜನೇ, ಶಬ್ದವಿಲ್ಲದ ಆಕಾಶ ಮಾತ್ರ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ.

ಆಕಾಶಸ್ಯಾಥ ವೈ ಶಬ್ದಂ ಭೂತಾದಿರ್ಗ್ರಸತೇ ಚ ಖಂ । ಅಬಿಮಾನಾತ್ಮಕಂ ಖಞ್ಚ ಭೂತಾದಿ ಗ್ರಸತೇ ಮಹಾನ್ ।। ೩೬೮.

ಆಕಾಶದ ಗುಣವಾದ ಶಬ್ದವನ್ನು ಮೂಲಭೂತವು ಹೀರಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಅಹಂಕಾರದಿಂದ ಕೂಡಿದ ಆಕಾಶವನ್ನೂ ಕೂಡ ಮಹತ್ತತ್ವವು ತನ್ನೊಳಗೆ ಸೆಳೆಯುತ್ತದೆ.

ಭೂಮಿರ್ಯಾತಿ ಲಯಞ್ಚಾಪ್ಸು ಆಪೋ ಜ್ಯೋತಿಷಿ ತದ್‌ವ್ರಜೇತ್ । ವಾಯೌ ವಾಯುಶ್ಚ ಖೇ ಖಞ್ಚ ಅಹಙ್ಕಾರೇ ಲಯಂ ಸ ಚ ।। ೩೬೮.

ಭೂಮಿ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಲೀನವಾಗುತ್ತದೆ, ನೀರು ಬೆಳಕಿನಲ್ಲಿ ಸೇರುತ್ತದೆ, ಗಾಳಿ ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಕರಗುತ್ತದೆ, ಆಕಾಶ ಅಹಂಕಾರದಲ್ಲಿ ಲಯವಾಗುತ್ತದೆ, ಅಹಂಕಾರವೂ ಕರಗುತ್ತದೆ.

ಮಹತ್ತತ್ತ್ವೇ ಮಹಾನ್ತಞ್ಚ ಪ್ರಕೃತಿರ್ಗ್ರಸತೇ ದ್ವಿಜ । ವ್ಯಕ್ತಾಽವ್ಯಕ್ತಾ ಚ ಪ್ರಕೃತಿರ್ವ್ಯಕ್ತಸ್ಯಾವ್ಯಕ್ತಕೇ ಲಯಃ ।। ೩೬೮.

ಮಹತ್ತತ್ವದಲ್ಲಿ ಮಹಾನ್ ಕರಗುತ್ತದೆ, ಅದನ್ನು ಪ್ರಕೃತಿ ತನ್ನೊಳಗೆ ಸೆಳೆಯುತ್ತದೆ, ಸ್ಪಷ್ಟವಾದ ಮತ್ತು ಅಸ್ಪಷ್ಟವಾದ ಪ್ರಕೃತಿಯೂ ಕರಗುತ್ತವೆ, ಸ್ಪಷ್ಟವಾದುದು ಅಸ್ಪಷ್ಟವಾದುದರಲ್ಲಿ ಲೀನವಾಗುತ್ತದೆ.

ಪುಮಾನೇಕಾಕ್ಷರಃ ಶುದ್ಧಃ ಸೋಽಪ್ಯಂಶಃ ಪರಮಾತ್ಮನಃ । ಪ್ರಕೃತಿಃ ಪುರುಷಶಚೈಚೌ ಲೀಯೇತೇ ಪರಮಾತ್ಮನಿ ।। ೩೬೮.

ಪವಿತ್ರವಾದ ಏಕಾಕ್ಷರ ಪುರುಷನು ಕೂಡ ಪರಮಾತ್ಮನ ಒಂದು ಭಾಗ. ಪ್ರಕೃತಿಯೂ ಪುರುಷನೂ ಪರಮಾತ್ಮನಲ್ಲಿ ಲಯವಾಗುತ್ತಾರೆ.

ನ ಸನ್ತಿ ಯತ್ರ ಸರ್ವೇಶೇ ನಾಮಜಾತ್ಯಾದಿಕಲ್ಪನಾಃ । ಸತ್ತಾಮಾತ್ರಾತ್ಮಕೇ ಜ್ಞೇಯೇ ಜ್ಞಾನಾತ್ಮನ್ಯಾತ್ಮನಃ ಪರೇ ।। ೩೬೮.

ಎಲ್ಲ ಹೆಸರು, ಜಾತಿ ಮತ್ತು ಬೇರೆ ಬೇಧಗಳು ಇಲ್ಲದ, ಶುದ್ಧ ಅಸ್ತಿತ್ವ ರೂಪವಾದ, ಪರಮಾತ್ಮನ ಜ್ಞಾನಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲವೂ ಲೀನವಾಗುತ್ತದೆ.