ಅಗ್ನಿಪುರಾಣಮ್

ರಙ್ಗಾಜೀವಶ್ಚಿತ್ರಕರಸ್ತ್ವಷ್ಟಾ ತಕ್ಷಾ ಚ ವರ್ಧಕಿಃ । ನಾಡಿನ್ಧಮಃ ಸ್ವರ್ಣಕಾರೋ ನಾಪಿತಾನ್ತಾವಸಾಯಿನಃ ।। ೩೬೬.

ಚಿತ್ರ ಬಿಡುವವನನ್ನು ರಂಗಜೀವ, ಚಿತ್ರಕಾರ, ತ್ವಷ್ಟ ಎಂದರೆ ಕಮ್ಮಾರ, ತಕ್ಷ ಎಂದರೆ ಮರದ ಕೆಲಸಗಾರ ಅಥವಾ ವರ್ಧಕಿ, ನಾಳು ತಯಾರಿಸುವವನನ್ನು ನಾಡಿಂದಮ, ಬಂಗಾರದ ಕೆಲಸಗಾರನನ್ನು ಸ್ವರ್ಣಕಾರ, ಕ್ಷೌರಿಕನನ್ನು ನಾಪಿತ, ಶವ ಹೊರುವವನನ್ನು ಅಂತ್ಯವಸಾಯಿ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಜಾವಾಲಃ ಸ್ಯಾದಜಾಜೀವೋ ದೇವಾಜೀವಸ್ತು ದೇವಲಃ । ಜಾಯಾಜೀವಾಸ್ತು ಶೈಲೂಷಾ ಭೃತಕೋ ಭೃತಿಭುಕ್ತಥಾ ।। ೩೬೬.

ಅಗ್ನಿಪೂಜಕನನ್ನು ಜಾವಾಲ, ಆಡು ಕಾಯುವವನನ್ನು ಅಜಾಜೀವ, ದೇವರ ಕುರಿಗಾಹಿಯನ್ನು ದೇವಾಜೀವ ಅಥವಾ ದೇವಲ, ನಟರನ್ನು ಜಾಯಾಜೀವ ಅಥವಾ ಶೈಲೂಷ, ಕೂಲಿ ಕೆಲಸಗಾರನನ್ನು ಭೃತಕ ಅಥವಾ ಭೃತಿಭುಕ್ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ವಿವರ್ಣಃ ಪಾಮರೋ ನೀಚಃ ಪ್ರಾಕೃತಶ್ಚ ಪೃಥಗ್ಜನಃ । ವಿಹೀನೋಪಸದೋ ಜಾಲ್ಮೋ ಭೃತ್ಯೇ ದಾಸೇರಚೇಟಕಾಃ ।। ೩೬೬.

ಮಿಶ್ರ ಜಾತಿಯವನು, ಕೆಳಮಟ್ಟದವನು, ಸಾಮಾನ್ಯನು, ಸರಿಯಾದ ಪದ್ದತಿಯಿಲ್ಲದವನು, ದುರಾಚಾರಿ, ಸೇವಕ, ದಾಸ, ಅಥವಾ ಚೇಟಕ — ಇವೆಲ್ಲರೂ ಈ ಹೆಸರುಗಳಿಂದ ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಾರೆ.

ಪಟುಸ್ತು ಪೇಶಲೋ ದಕ್ಷೇ ಮೃಗಯುರ್ಲುಬ್ಧಕಃ ಸ್ಮೃತಃ । ಚಣ್ಡಾಲಸ್ತು ದಿವಾಕೀರ್ತ್ತಿಃ ಪುಸ್ತಂ ಲೇಪ್ಯಾದಿಕರ್ಮ್ಮಣಿ ।। ೩೬೬.

ನೂಲಿನ ಜಾಲ ಬಣೆಯುವವನನ್ನು ಪಟು ಅಥವಾ ಪೇಶಲ, ಬೇಟೆಗಾರನನ್ನು ಮೃಗಯು ಅಥವಾ ಲುಬ್ಧಕ, ಚಂಡಾಲನನ್ನು ದಿವಾಕೀರ್ತಿ, ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ಪುಸ್ತ, ಲೇಪನದ ಕೆಲಸವನ್ನು ಲೇಪ್ಯಾದಿ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಪಞ್ಚಾಲಿಕಾ ಪುತ್ರಿಕಾ ಸ್ಯಾದ್ವರ್ಕರಸ್ತರುಣಃ ಪಶುಃ । ಮಞ್ಜೂಷಾ ಪೇಟಕಃ ಪೇಡಾ ತುಲ್ಯಸಾಧಾರಣೌ ಸಮೌ ೩೬೬.

ಗೊಂಬೆಯನ್ನು ಪಂಚಾಲಿಕಾ ಅಥವಾ ಪುತ್ರಿಕಾ, ಹಸಿರು ಪ್ರಾಣಿಯನ್ನು ವರ್ಕರ ಅಥವಾ ತರುಣ ಪಶು, ಪೆಟ್ಟಿಗೆಯನ್ನು ಮಂಜೂಷಾ, ಬಾಕ್ಸ್ ಅನ್ನು ಪೇಟಕ, ದೊಡ್ಡ ಪೆಟ್ಟಿಗೆಯನ್ನು ಪೆಡಾ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ; ಪೇಟಕ ಮತ್ತು ಪೆಡಾ ಎರಡೂ ಒಂದೇ ರೀತಿಯ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಬಳಸುವವುಗಳು.

ಅಗ್ನಿರುವಾಚ ಸಾಮಾನ್ಯಾನ್ಯಽಥ ವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ನಾಮಲಿಙ್ಗಾನಿ ತಚ್ಛೃಣು । ಸುಕೃತೀ ಪುಣ್ಯವಾನ್ ಧನ್ಯೋ ಮಹೇಚ್ಛಸ್ತು ಮಹಾಶಯಃ ।। ೩೬೭.

ಅಗ್ನಿ ಹೇಳಿದರು: ಈಗ ನಾನು ಸಾಮಾನ್ಯ ಹೆಸರುಗಳು ಮತ್ತು ಲಿಂಗಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ, ಕೇಳು. ಧರ್ಮವಂತ, ಪುಣ್ಯವಂತ, ಭಾಗ್ಯಶಾಲಿ, ದೊಡ್ಡ ಆಸೆ ಇರುವವನು, ಉದಾರ ಮನಸ್ಸಿನವನು.

ಪ್ರವೀಣನಿಪುಣಾಭಿಜ್ಞವಿಜ್ಞವಿಜ್ಞನಿಷ್ಣಾತಶಿಕ್ಷಿತಾಃ । ಸ್ಯುರ್ವದಾನ್ಯಸ್ಥೂಲಲಕ್ಷದಾನಶೌಣ್ಡಾ ಬಹುಪ್ರದೇ ।। ೩೬೭.

ನಿಪುಣ, ತಜ್ಞ, ಜ್ಞಾನಿ, ವಿವೇಕಿ, ಉತ್ತಮ ತರಬೇತಿ ಪಡೆದವನು, ಉದಾರ, ದೊಡ್ಡ ದಾನ ನೀಡುವವನು, ಬಹಳ ಕೊಡುವವನು.

ಕೃತೀ ಕೃತಜ್ಞಃ ಕುಶಲ ಆಸಕ್ತೋದ್ಯುಕ್ತ ಉತ್ಸುಕಃ । ಇಭ್ಯ ಆಢ್ಯಃ ಪರಿವೃಢೋ ಹ್ಯಧಿಭೂರ್ನಾಯಕೋಽಧಿಪಃ ।। ೩೬೭.

ಸಾಧನೆ ಮಾಡಿದವನು, ಕೃತಜ್ಞನು, ಕುಶಲ, ಆಸಕ್ತ, ಯತ್ನಶೀಲ, ಉತ್ಸುಕ, ಶ್ರೀಮಂತ, ಧನಿಕ, ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಬೆಳೆದವನು, ನಾಯಕ, ಅಧಿಪತಿ.

ಲಕ್ಷ್ಮೀವಾನ್ ಲಕ್ಷ್ಮಣಃ ಶ್ರೀಲಃ ಸ್ವತನ್ತ್ರಃ ಸ್ವೈರ್ಯ್ಯಽಪಾವೃತಃ । ಖಲಪೂಃ ಸ್ಯಾದ್ಧಹುಕರೋ ದೀರ್ಘಸೂತ್ರಶ್ಚಿರಕ್ರಿಯಃ ।। ೩೬೭.

ಐಶ್ವರ್ಯವಂತ, ಶುಭ ಲಕ್ಷಣವಿರುವವನು, ಶ್ರೀಯುತ, ಸ್ವತಂತ್ರ, ಸ್ವಚ್ಛಂದ, ದೊಡ್ಡ ಮಾತಾಡುವವನು, ಜೋರಾಗಿ ಕೂಗುವವನು, ಕೆಲಸದಲ್ಲಿ ನಿಧಾನ ಮಾಡುವವನು.

ಜಾಲ್ಮೋಽಸಮೀಕ್ಷ್ಯಕಾರೀ ಸ್ಯಾತ್ ಕುಣ್ಠೋ ಮನ್ದಃ ಕ್ರಿಯಾಸು ಯಃ । ಕರ್ಮ್ಮಶೂರಃ ಕರ್ಮ್ಮಠಃ ಸ್ಯಾದ್ಭಕ್ಷಕೋ ಘಸ್ಮರೋಽದ್ಮರಃ ।। ೩೬೭.

ಯೋಚನೆ ಇಲ್ಲದೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವವನನ್ನು ಜಾಲ್ಮ, ಕೆಲಸದಲ್ಲಿ ನಿಧಾನ ಅಥವಾ ಕುಂಟಾದವನು, ಕೆಲಸದಲ್ಲಿ ಧೈರ್ಯಶಾಲಿ, ದುಡಿಮೆಯವನು, ಹೆಚ್ಚು ತಿನ್ನುವವನು, ಹಸಿವಿನಿಂದ ತಿನ್ನುವವನು, ಅತಿಯಾಗಿ ತಿನ್ನುವವನು.

ಲೋಲುಪೋ ಗರ್ಘ್ಲೋ ಗೃಧ್ನುರ್ವಿನೀತಪ್ರಶ್ರಿತೌ ತಥಾ । ಧೃಷ್ಟೇ ಧೃಷ್ಣುರ್ವಿಯಾತಶ್ಚ ನಿಭೃತಃ ಪ್ರತಿಬಾನ್ವಿತೇ ।। ೩೬೭.

ಹೆಚ್ಚು ಆಸೆಪಡುವವನು, ಹಸಿವಿನಿಂದ ತಿನ್ನುವವನು, ಲೋಭಿ, ವಿನಯಿ, ಸೌಮ್ಯ, ಧೈರ್ಯಶಾಲಿ, ಸಾಹಸಿ, ಚಂಚಲ, ಮೌನಿಯಾಗಿರುವವನು, ಬುದ್ಧಿವಂತ.

ಪ್ರಗಲ್ಭೋ ಭೀರುಕೋ ಭೀರುರ್ವನ್ದಾರುರಭಿವಾದಕೇ । ಭೂಷ್ಣುರ್ಭವಿಷ್ಣುರ್ಭವಿತಾ ಜ್ಞಾತಾ ವಿದುರವಿನ್ದುಕೌ ।। ೩೬೭.

ಧೈರ್ಯವಂತ, ಭಯಪಡುವವನು, ಭಯಭೀತ, ಗೌರವದಿಂದ ನಮಸ್ಕರಿಸುವವನು, ಭವಿಷ್ಯದಲ್ಲಿ ಆಗುವವನು, ಆಗುತ್ತಿರುವವನು, ಆಗುವವನು, ತಿಳಿದವನು, ಜ್ಞಾನಿ, ಪಂಡಿತ.

ಮತ್ತಶೌಣ್ಡೋತ್ಕಟಕ್ಷೀವಾಶ್ಚಣ್ಡಸ್ತ್ವತ್ಯನ್ತಕೋಪನಃ । ದೇವಾನಞ್ಚತಿ ದೇವದ್ರ್ಯಙ್ ವಿಶ್ವದ್ರ್ಯಙ್ ವಿಶ್ವಗಞ್ಚತಿ ।। ೩೬೭.

ಮತ್ತಾದವನು, ಮದ್ಯಪಾನಿ, ಕಟು ದೃಷ್ಟಿಯವನು, ಬಹಳ ಕೋಪಗೊಳ್ಳುವವನು; ದೇವರನ್ನು ಹತ್ತಿರ ಹೋಗುವವನನ್ನು ದೇವಾನಂಚತಿ, ಜ್ಞಾನಿಗಳನ್ನು ಹತ್ತಿರ ಹೋಗುವವನನ್ನು ವಿಶ್ವದ್ರ್ಯಂಗ್, ಎಲ್ಲರನ್ನು ಹತ್ತಿರ ಹೋಗುವವನನ್ನು ವಿಶ್ವಗಂಚತಿ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಯಃ ಸಹಾಞ್ಚತಿ ಸ ಸಧ್ರ್ಯಙ್ ಸ ತಿರ್ಯ್ಯಙ್ ಯಸ್ತಿರೋಽಞ್ಚತಿ । ವಾಚೋಯುಕ್ತಿಃ ಪಟುರ್ವಾಗ್ಮೀ ವಾವದೂಕಶ್ಚ ವಕ್ತರಿ ।। ೩೬೭.

ಒಟ್ಟಾಗಿ ಹತ್ತಿರ ಹೋಗುವವನು ಸದ್ರ್ಯಂಗ್, ಬದಿಗೆ ಹೋಗುವವನು ತಿರ್ಯಂಗ್, ಮಾತಿನಲ್ಲಿ ನಿಪುಣ, ಸುಭಾಷಣ, ಹೆಚ್ಚು ಮಾತನಾಡುವವನು ಅಥವಾ ವಕ್ತ.

ಸ್ಯಾಜ್ಜಲ್ಪಕಸ್ತು ವಾಚಾಲೋ ವಾಚಾಟೋ ಬಹುಗರ್ಹ್ಯವಾಕ್ । ಅಪಧ್ವಸ್ತೋ ಧಿಕ್‌ಕೃತಃ ಸ್ಯಾದ್‌ ಬದ್ಧೇ ಕೀಲಿತಸಂಯತೌ ।। ೩೬೭.

ಹೆಚ್ಚು ಜಗಳಾಡುವವನು ಜಲ್ಪಕ, ಹೆಚ್ಚು ಮಾತನಾಡುವವನು ವಾಚಾಲ, ಅನವಶ್ಯವಾಗಿ ಮಾತನಾಡುವವನು ವಾಚಾಟ, ಅವನ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಜನರು ಗದರಿಸುವರು; ಹಾಳಾದವನು, ದೂಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟವನು, ಕಟ್ಟಲ್ಪಟ್ಟವನು ಅಥವಾ ಬಂಧನದಲ್ಲಿರುವವನು.

ವರಣಃ ಶಬ್ದನೋ ನಾನ್ದೀವಾದೀ ನಾನ್ದೀಕರಃ ಸಮಾಃ । ವ್ಯಸನಾರ್ತ್ತೋಪರಕ್ತೌ ದ್ವೌ ಬದ್ಧೇ ಕೀಲಿತಸಂಯತೌ ।। ೩೬೭.

ವರಣನು ಅಂದರೆ ಬಾಗಿಲು ಕಾಯುವವನು; ಶಬ್ದನನು ಅಂದರೆ ಪ್ರಕಟಿಸುವವನು; ನಾಂದೀವಾದಿಯು ಶುಭಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ವಾದ್ಯವಾಡುವವನು; ನಾಂದೀಕರನು ನಾಂದಿಯನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುವವನು; ಸಮಾಃ ಅಂದರೆ ಸಮಾನರು; ವ್ಯಸನ ಮತ್ತು ಆರ್ಥರು ದುಃಖದಿಂದ ಬಳಲುವವರು; ಬದ್ಧ ಮತ್ತು ಕೀಲಿತರು ಬಂಧಿತರಾಗಿರುವವರು.

ವಿಹಸ್ತವ್ಯಾಕುಲೌ ತುಲ್ಯೌ ನೃಶಂಸಕ್ರೂರಘಾತುಕಾಃ । ಪಾಪೋ ಧೂರ್ತ್ತೋ ವಞ್ಚಕಃ ಸ್ಯಾನ್ಮೂರ್ಖೇ ವೈದೇಹವಾಲಿಶೌ ।। ೩೬೭.

ವಿಹಸ್ತ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಕುಲರು ಕೈಕಟ್ಟು ಹಾಕಲ್ಪಟ್ಟು ಚಿಂತೆಗೊಂಡವರು; ತುಲ್ಯರು ಸಮಾನರು; ನೃಶಂಸ ಮತ್ತು ಕ್ರೂರಘಾತಕರು ಕ್ರೂರ ಹತ್ಯೆಗೈಯುವವರು; ಪಾಪಿ ಪಾಪಮಾಡುವವನು; ಧೂರ್ತನು ಮೋಸಗಾರ; ವಂಚಕನು ವಂಚಿಸುವವನು; ಮೂರ್ಖನು ಅಜ್ಞಾನಿ; ವೈದೇಹ ಮತ್ತು ವಾಲಿಶ ಕೂಡ ಮೂರ್ಖರು.

ಕದರ್ಯ್ಯೇ ಕೃಪಣಕ್ಷುದ್ರೌ ಮಾರ್ಗಣೋ ಯಾಚಕಾರ್ಥಿನೌ । ಅಹಙ್ಕಾರವಾನಹಂಯುಃ ಸ್ಯಾಚ್ಛುಭಂಯುಸ್ತು ಶುಭಾನ್ವಿತಃ ।। ೩೬೭.

ಕದರಿ, ಕೃಪಣ ಮತ್ತು ಕ್ಷುದ್ರರು ಲೋಭಿಗಳು; ಮಾರ್ಗಣ ಮತ್ತು ಯಾಚಕರು ಬೇಡುವವರು; ಅಹಂಕಾರವಂತನು ಅಹಂಕಾರದಿಂದ ತುಂಬಿರುವವನು; ಶುಭಂಯು ಶುಭನಾದವನು; ಶುಭಾನ್ವಿತನು ಒಳ್ಳೆಯ ಗುಣಗಳಿಂದ ಕೂಡಿರುವವನು.

ಕಾತ್ತಂ ಮನೋರಮಂ ರುಚ್ಯಂ ಹೃದ್ಯಾಭೀಷ್ಟೇ ಹ್ಯಭೀಪ್ಸಿತೇ । ಅಸಾರಂ ಫಲ್ಗು ಶೂನ್ಯಂ ವೈ ಮುಖ್ಯವರ್ಯ್ಯವರೇಣ್ಯಕಾಃ ।। ೩೬೭.

ಕಾತ್ತ ಅಂದರೆ ಕತ್ತರಿಸಿದ; ಮನೋರಮ ಸುಂದರವಾದ; ರುಚ್ಯ ರುಚಿಕರವಾದ; ಹೃದ್ಯ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಹತ್ತಿರವಾದ; ಅಭಿಷ್ಟ ಮತ್ತು ಅಭಿಪ್ಸಿತ ಬೇಕಾದ ಅಥವಾ ಬಯಸಿದ; ಅಸಾರ ಅರ್ಥವಿಲ್ಲದ; ಫಲ್ಗು ತೊಚುವ; ಶೂನ್ಯ ಖಾಲಿ; ಮುಖ್ಯ, ವರ್ಯ ಮತ್ತು ವರೇಣ್ಯ ಉತ್ತಮವಾದ ಅಥವಾ ಶ್ರೇಷ್ಠ.

ಶ್ರೇಯಾನ್ ಶ್ರೇಷ್ಠಃ ಪುಷ್ಕಲಃ ಸ್ಯಾತ್ಪ್ರಾಗ್ರ್ಯಾಗ್ರ್ಯಗ್ರೀಯಮಗ್ರಿಮಂ । ವಡ್ರೋರು ವಿಪುಲಂ ಪೀನಪೀವ್ನೀ ತು ಸ್ಥೂಲಪೀವರೇ ।। ೩೬೭.

ಶ್ರೇಯಾನ್ ಉತ್ತಮ; ಶ್ರೇಷ್ಠ ಅತ್ಯುತ್ತಮ; ಪುಷ್ಕಲ ಬಹಳ; ಪ್ರಾಗ್, ಆಗ್ರ್ಯ, ಅಗ್ರೀಯ, ಅಗ್ರಿಮ ಮೊದಲಾದವು ಮುಖ್ಯವಾದ; ವಡ್ರ ಮತ್ತು ಉರು ದೊಡ್ಡದು; ವಿಪುಲ ವಿಶಾಲ; ಪೀನ ಮತ್ತು ಪೀವನ ದಪ್ಪ; ಸ್ಥೂಲ ಮತ್ತು ಪೀವರ ಗಟ್ಟಿಯಾದ.

ಸ್ತೋಕಾಲ್ಪಕ್ಷುಲ್ಲಕಾಃ ಸೂಕ್ಷ್ಮಂ ಶ್ಲಕ್ಷ್ಣಂ ದಭ್ರಂ ಕೃಶನ್ತನು । ಮಾತ್ರಾಕುಟೀಲವಕಣಾ ಭೂಯಿಷ್ಠಂ ಪುರುಹಂ ಪುರು ।। ೩೬೭.

ಸ್ಟೋಕ, ಅಲ್ಪಕ ಮತ್ತು ಕ್ಷುಲ್ಲಕ ಸಣ್ಣದು; ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾದ; ಶ್ಲಕ್ಷ್ಣ ಮೃದುವಾದ; ದಭ್ರ ಸ್ವಲ್ಪ; ಕೃಶ ಮತ್ತು ತನು ಸಣ್ಣ ದೇಹ; ಮಾತ್ರಾ, ಕುಟೀಲ ಮತ್ತು ವಕಣ ಅತಿ ಸಣ್ಣದು; ಭೂಯಿಷ್ಠ, ಪುರು ಮತ್ತು ಪುರು ಬಹಳ ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚು.

ಅಖಣ್ಡಂ ಪೂರ್ಣಸಕಲಮುಪಕಣ್ಠಾನ್ತಿಕಾಭಿತಃ । ಸಮೀಪೇ ಸನ್ನಿದಾಭ್ಯಾಸೌ ನೇದಿಷ್ಠಂ ಸುಸಮೀಪಕಂ ।। ೩೬೭.

ಅಖಂಡ ಅಂದರೆ ಮುರಿಯದ; ಪೂರ್ಣ ತುಂಬಿದ; ಸಕಲ ಸಂಪೂರ್ಣ; ಉಪಕಂಠ, ಅನ್ತಿಕ ಮತ್ತು ಅಭಿತ ಸಮೀಪ; ಸಮೀಪ, ಸನ್ನಿಧಿ ಮತ್ತು ಅಭ್ಯಾಸ ಹತ್ತಿರ; ನೇದಿಷ್ಠ ಅತ್ಯಂತ ಹತ್ತಿರ; ಸುಸಮೀಪಕ ಬಹಳ ಹತ್ತಿರ.

ಸುದೂರೇ ತು ದವಿಷ್ಠಂ ಸ್ಯಾದ್‌ವೃತ್ತಂ ನಿಸ್ತಲವರ್ತುಲೇ । ಉಚ್ಚಪ್ರಾಂಶೂನ್ನತೋದಗ್ರಾ ಧ್ರುವೋ ನಿತ್ಯಃ ಸನಾತನಃ ।। ೩೬೭.

ಸುದುರ ಬಹಳ ದೂರ; ದವಿಷ್ಠ ಅತ್ಯಂತ ದೂರ; ವೃತ್ತ ವೃತ್ತಾಕಾರ; ನಿಸ್ತಲ ಮತ್ತು ವರ್ತುಲ ವೃತ್ತಾಕಾರ; ಉಚ್ಚ, ಪ್ರಾಂಶು, ಉನ್ನತ ಮತ್ತು ಉದ್ಗ್ರ ಎತ್ತರವಾದ; ಧ್ರುವ ಸ್ಥಿರ; ನಿತ್ಯ ಶಾಶ್ವತ; ಸನಾತನ ಸದಾಕಾಲ.

ಆವಿದ್ಧಂ ಕುಟಿಲಂ ಭುಗ್ನಂ ವೇಲ್ಲಿತಂ ವಕ್ರಮಿತ್ಯಪಿ । ಚಞ್ಚಲಂ ಚರಲಞ್ಚೈವ ಕಠೋರಂ ಜಠರಂ ದೃಢ಼ಂ ।। ೩೬೭.

ಆವಿದ್ಧ ಎದ್ದುಹೋಗಿದ; ಕುಟಿಲ ವಕ್ರವಾದ; ಭುಗ್ನ ಬಾಗಿದ; ವೆಲ್ಲಿತ ತಿರುಗಿದ; ವಕ್ರ ಕೂಡ ವಕ್ರವಾದ; ಚಂಚಲ ಮತ್ತು ಚರಲ ಅಸ್ಥಿರ; ಕಠೋರ ಗಟ್ಟಿಯಾದ; ಜಠರ ದೃಢವಾದ; ದೃಢ ಬಲವಾದ.

ಪ್ರತ್ಯಗ್ರೋಽಭಿನವೋ ನವ್ಯೋ ನವೀನೋ ನೂತನೋ ನವಃ । ಏಕತಾನೋಽನ್ನ್ಯವೃತ್ತಿರುಚ್ಚಣ್ಡಮವಿಲಮ್ಬಿತಂ ।। ೩೬೭.

ಪ್ರತ್ಯಗ್ರ, ಅಭಿನವ, ನವ್ಯ, ನವೀನ, ನೂತನ ಮತ್ತು ನವ ಎಲ್ಲವೂ ಹೊಸದು; ಏಕತಾನ ಒಂದೇ ರೀತಿಯ; ಅನ್ಯವೃತ್ತಿ ಬೇರೆ ಬಗೆಯ; ಉಚ್ಚಂಡ ಬಹಳ ಕ್ರೂರ; ಅವಿಲಂಬಿತ ತಡವಿಲ್ಲದೆ.

ಉಚ್ಚಾವಚಂ ನೈಕಭೇದಂ ಸಮ್ಬಾಧಕಲಿಲಂ ತಥಾ । ತಿಮಿತಂ ಸ್ತಿಮಿತಂ ಕ್ಲಿನ್ನಮಭಿಯೋಗಸ್ತ್ವಭಿಗ್ರಹಃ ।। ೩೬೭.

ಉಚ್ಚಾವಚ ಎತ್ತರ ಮತ್ತು ಕೆಳ; ನೈಕಭೇದ ಅನೇಕ ಬಗೆಯ; ಸಂಬಾಧ ಮತ್ತು ಕಲಿಲ ತುಂಬಿರುವ ಅಥವಾ ಗೊಂದಲ; ತಿಮಿತ ಮತ್ತು ಸ್ಟಿಮಿತ ಮಂಕು ಅಥವಾ ನಿಧಾನ; ಕ್ಲಿನ್ನಂ ಒದ್ದೆಯಾದ; ಅಭಿಯೋಗ ಆರೋಪ; ಅಭಿಗ್ರಹ ಹಿಡಿತ.

ಸ್ಫತಿರ್ವೃದ್ಧೌ ಪ್ರಥಾ ಖ್ಯಾತೌ ಸಮಾಹಾರಃ ಸಮುಚ್ಚಯಃ । ಅಪಹಾರಸ್ತ್ವಪಚಯೋ ವಿಹಾರಸ್ತು ಪರಿಕ್ರಮಃ ।। ೩೬೭.

ಸ್ಫತಿ ವೃದ್ಧಿ; ವೃದ್ಧಿ ಬೆಳವಣಿಗೆ; ಪ್ರಥಾ ಖ್ಯಾತಿ; ಖ್ಯಾತಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿ; ಸಮಾಹಾರ ಮತ್ತು ಸಮುಚ್ಚಯ ಸಂಗ್ರಹ; ಅಪಹಾರ ತೆಗೆದುಹಾಕುವುದು; ಅಪಚಯ ಕುಗ್ಗುವುದು; ವಿಹಾರ ವಿಹಾರ; ಪರಿಕ್ರಮ ಸುತ್ತುವಿಕೆ.

ಪ್ರತ್ಯಾಹಾರ ಉಪಾದಾನಂ ನಿರ್ದ್ಧಾರೋಽಬ್ಯವಕರ್ಷಣಂ । ವಿಘ್ನೋಽನ್ತರಾಯಃ ಪ್ರತ್ಯೂಹಃ ಸ್ಯಾದಾಸ್ಯಾ ತ್ವಾಸನಾ ಸ್ಥಿತಿಃ ।। ೩೬೭.

ಪ್ರತ್ಯಾಹಾರ ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವುದು; ಉಪಾದಾನ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವುದು; ನಿರ್ಧಾರ ದೃಢನಿಶ್ಚಯ; ಅವ್ಯವಕರ್ಷಣ ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳದಿರುವುದು; ವಿಘ್ನ, ಅಂತರಾಯ ಮತ್ತು ಪ್ರತ್ಯೂಹ ಅಡ್ಡಿ; ಆಸ್ಯ ಬಾಯಿ; ಆಸನ ಕುರ್ಚಿ ಅಥವಾ ಆಸನ; ಸ್ಥಿತಿ ಸ್ಥಿತಿ.

ಸನ್ನಿಧಿಃ ಸನ್ನಿಕರ್ಷಃ ಸ್ಯಾತ್ಸಂಕ್ರಮೋ ದುರ್ಗಸಞ್ಚರಃ । ಉಪಲಮ್ಭಸ್ತ್ವನುಭವಃ ಪ್ರತ್ಯಾದೇಶೋ ನಿರಾಕೃತಿಃ ।। ೩೬೭.

ಸನ್ನಿಧಿ ಮತ್ತು ಸನ್ನಿಕರ್ಷ ಹತ್ತಿರ; ಸಂಕ್ರಮಣ ಬದಲಾವಣೆ; ದುರ್ಗಸಂಚಾರ ಕಷ್ಟದ ದಾರಿ; ಉಪಲಂಭ ಗ್ರಹಿಕೆ; ಅನುಭವ ಅನುಭವ; ಪ್ರತ್ಯಾದೇಶ ಪ್ರತಿಕೂಲ ಸೂಚನೆ; ನಿರಾಕೃತಿ ತಿರಸ್ಕಾರ.