ಅಗ್ನಿಪುರಾಣಮ್

ಅನ್ತಃಪುರೇ ತ್ವಧಿಕೃತಃ ಸ್ಯಾದನ್ತರ್ವಂಶಿಕೋ ಜನಃ । ಸೌವಿದಲ್ಲಾಃ ಕಞ್ಚುಕಿನಃ ಸ್ಥಾಪತ್ಯಾಃ ಸೌವಿದಾಶ್ಚ ತೇ ।। ೩೬೬.

ಅಂತರಂಗದಲ್ಲಿ ನೇಮಕಗೊಂಡವನು ಆ ಮನೆಯವನು; ರಕ್ಷಕರು, ಒಳಗಿರುವ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು, ವಾಸ್ತುಕಾರರು ಮತ್ತು ಸೇವಕರು.

ಷಣ್ಡೋ ವರ್ಷವರಸ್ತುಲ್ಯಾಃ ಸೇವಕಾರ್ಥ್ಯನುಜೀವಿನಃ । ವಿಷಯಾನನ್ತರೋ ರಾಜಾ ಶತ್ರುಮಿತ್ರಮತಃ ಪರಂ ।। ೩೬೬.

ಷಂಡನು, ಒಂದು ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಿನವನು ಮತ್ತು ಸ್ವಾರ್ಥಕ್ಕಾಗಿ ಸೇವೆ ಮಾಡುವವರು ಒಂದೇ ರೀತಿಯವರು. ರಾಜನು ತನ್ನ ರಾಜ್ಯದ ನಂತರ ಬರುತ್ತಾನೆ, ಆಮೇಲೆ ಶತ್ರು ಮತ್ತು ಸ್ನೇಹಿತರು.

ಉದಾಸೀನಃ ಪರತರಃ ಪಾರ್ಷ್ಣಿಗ್ರಾಹಸ್ತು ಪೃಷ್ಠತಃ । ಚರಃ ಸ್ಪಶಃ ಸ್ಯಾತ್ಪ್ರಣಿಧಿರುತ್ತರಃ ಕಾಲ ಆಯತಿಃ ।। ೩೬೬.

ಮಧ್ಯಸ್ಥನು ಇನ್ನೂ ದೂರವಿರುವವನು; ಹಿಂಬಾಲಿಸಿ ಹೊಡೆಯುವವನು ಹಿಂದೆ ಇರುವವನು; ಗುಪ್ತಚರನು ಗಮನಿಸುವವನು, ಮಾಹಿತಿ ತರುವವನು ಇನ್ನೂ ಮೇಲಿರುವವನು, ಕಾಲವು ಮುಂದಿನದು.

ತತ್ಕಾಲಸ್ತು ತದಾತ್ವಂ ಸ್ಯಾದುದರ್ಕಃ ಫಲಮುತ್ತರಂ । ಅದೃಷ್ಟಂ ವಹ್ನಿತೋಯಾದಿ ದೃಷ್ಟಂ ಸ್ವಪರಚಕ್ರಜಮ್ ।। ೩೬೬.

ಆ ಕಾಲವೇ ಆ ಸಮಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ; ಫಲವು ನಂತರ ಬರುತ್ತದೆ; ಕಾಣದದ್ದು ಬೆಂಕಿ ಅಥವಾ ನೀರಿನಂತಿದೆ, ಕಾಣುವದು ತನ್ನ ಅಥವಾ ಪರರ ಸೇನೆಯಿಂದ ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ.

ಭದ್ರಕುಮ್ಭಃ ಪೂರ್ಣಕುಮ್ಭೋ ಭೃಙ್ಗಾರಃ ಕನಕಾಲುಕಾ । ಪ್ರಭಿನ್ನೋ ಗರ್ಜಿತೋ ಮತ್ತೋ ವಮಥುಃ ಕರಶೀಕರಃ ।। ೩೬೬.

ಒಂದು ಒಳ್ಳೆಯ ಕುಂಭ, ತುಂಬಿದ ಕುಂಭ, ಬೂದು, ಚಿನ್ನದ ಪಾತ್ರೆ, ಒಡೆದದು, ಗರ್ಜಿಸುವದು, ಹುಚ್ಚು, ವಾಂತಿಸುವದು ಮತ್ತು ಕೈ ಆಕಾರದದು.

ಸ್ತ್ರಿಯಾಂ ಶ್ರೃಣಿಸ್ತ್ವಙ್ಕುಶೋಽಸ್ತ್ರೀ ಪರಿಸ್ತೋಮಃ ಕುಥೋ ದ್ವಯೋಃ । ಕರ್ಣೀರಥಃ ಪ್ರವಹಣಂ ದೋಲಾ ಪ್ರೇಙ್‌ಖಾದಿಕಾ ಸ್ತ್ರಿಯಾಂ ।। ೩೬೬.

ಹೆಂಗಸಿಗೆ: ಕತ್ತರಿ, ಆನೆಗೆ ಬಲಗೋಲು; ಗಂಡಸಿಗೆ: ಪ್ರಶಂಸೆ ಹಾಡು, ದಂಡ; ಇಬ್ಬರಿಗೆ: ಕಿವಿ, ರಥ, ವಾಹನ, ದೋಣಿಯೂ ಹಾಗೆಯೇ ಹೆಂಗಸಿಗೆ ಇತರವು.

ಆಧೋರಣಾ ಹಸ್ತಿಪಕಾ ಹಸ್ತ್ಯಾರೋಹಾ ನಿಷಾದಿನಃ । ಭಟಾ ಯೋಧಾಶ್ಚ ಯೋದ್ಧಾರಃ ಕಞ್ಚುಕೋ ವಾರಣೋಽಸ್ತ್ರಿಯಾಂ ।। ೩೬೬.

ಆನೆಗಾರ, ಆನೆ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುವವನು, ಆನೆ ಏರುವವನು, ಬೇಟೆಗಾರರು, ಸೇನಿಕರು, ಯೋಧರು, ಹೋರಾಡುವವನು, ಕವಚ, ಹೆಂಗಸಿಗೆ ತಡೆಗೋಲು.

ಶೀರ್ಷಣ್ಯಞ್ಚ ಶಿರಸ್ತ್ರೇಽಥ ತನುತ್ರಂ ವರ್ಮ್ಮ ದಂಶನಂ । ಆಮುಕ್ತಃ ಪ್ರತಿಮುಕ್ತಶ್ಚ ಪಿನದ್ಧಶ್ಚಾಪಿನದ್ಧವತ್ ।। ೩೬೬.

ತಲೆಗೆ ಹಾಕುವ ಟೋಪಿ, ತಲೆಯ ಹಣೆಪಟ್ಟಿ, ದೇಹದ ಕವಚ, ಗುರಾಣಿ, ಮುಚ್ಚಿದವನು, ಭಾಗಶಃ ಮುಚ್ಚಿದವನು, ಕಟ್ಟಿದವನು ಮತ್ತು ಮುಕ್ತನಂತೆ ಇರುವವನು.

ವ್ಯೂಹಸ್ತು ಬಲವಿನ್ಯಾಸಶ್ಚಕ್ರಞ್ಚಾನೀಕಮಸ್ತ್ರಿಯಾಂ । ಏಕೇಭೈಕರಥಾ ತ್ರ್ಯಶ್ವಾಃ ಪತ್ತಿಃ ವಞ್ಚಪದಾತಿಕಾಃ ।। ೩೬೬.

ವ್ಯೂಹವೆಂದರೆ ಸೇನೆಯ ಹಂಚಿಕೆ; ಚಕ್ರ ಮತ್ತು ಮುಂಭಾಗ ಹೆಂಗಸಿಗೆ; ಒಂದು ಆನೆ, ಒಂದು ರಥ, ಮೂರು ಕುದುರೆಗಳು, ಕಾಲಾಳು ಸೇನೆ ಮತ್ತು ಮೋಸಗಾರ ಕಾಲಾಳುಗಳು.

ಪತ್ತ್ಯಙ್ಗೈಸ್ತ್ರಿಗುಣೈಃ ಸರ್ವೈಃ ಕ್ರಮಾದಾಖ್ಯಾ ಯಥೋತ್ತರಂ । ಸೇನಾಮುಖಂ ಗುಲ್ಮಗಣೈ ವಾಹಿನೀ ಪೃತನಾ ಚಮೂಃ ।। ೩೬೬.

ಕಾಲಾಳು ಸೇನೆಯ ಮೂರು ವಿಭಾಗಗಳೆಲ್ಲಾ ಕ್ರಮವಾಗಿ: ಸೇನೆಯ ಮುಂಭಾಗ, ಗುಂಪು, ಪಡೆ, ದಳ ಮತ್ತು ವಿಭಾಗ ಎಂದು ಹೆಸರುಗಳಿವೆ.

ಅನೀಕಿನೀ ದಶಾನೀಕಿನ್ಯೋಽಕ್ಷೋಹಿಣ್ಯೋ ಗಜೀದಿಭಿಃ । ಧನುಃ ಕೋದಣ್ಡಇಷ್ವಾಸೌ ಕೋಟಿರಸ್ಯಾಟನೀ ಸ್ಮೃತಾ ।। ೩೬೬.

ಒಂದು ದಳ, ಹತ್ತು ದಳಗಳು, ಗಜಗಳು ಮತ್ತು ಕುದುರೆಗಳಿರುವ ಅಕ್ಷೌಹಿಣಿ; ಧನುಸ್ಸು, ಕೋದಂಡ, ಇಷು ಧನುರ್ಧಾರಿಗಳಿಗೆ; ಕೋಟಿರ್ ಮತ್ತು ಅಟನಿ ಎಂಬ ಹೆಸರುಗಳಿವೆ.

ನಸ್ತಕಸ್ತು ಧನುರ್ಮಧ್ಯಂ ಮೌರ್ವೀ ಜ್ಯಾ ಶಿಞ್ಜಿನೀ ಗುಣಃ । ಪೃಷತ್‌ಕಬಾಣವಿಶಿಖಾ ಅಜಿಹ್ಮಗಖಗಾಶುಗಾಃ ।। ೩೬೬.

ಧನುಸ್ಸಿನ ಮಧ್ಯಭಾಗವನ್ನು ನಸ್ತ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ; ತಂತಿ ಮೌರ್ವಿ, ಹಗ್ಗ ಜ್ಯಾ, ನರಗುಣ; ಬಾಣಗಳು, ಕಡ್ಡಿಗಳು ಮತ್ತು ಕ್ಷಿಪಣಿಗಳು ನೇರವಾಗಿ, ವೇಗವಾಗಿ ಹಾರುವವು.

ತೂಣೋಪಾಸಙ್ಗತೂಣೀರನಿಷಙ್ಗಾ ಇಷುಧಿರ್ದ್ವಯೋಃ। ಅಸಿರ್ಋಷ್ಟಿಶ್ಚ ನಿಸ್ತ್ರಿಶಃ ಕರವಾಲಃ ಕೃಪಾಣವತ್ ।। ೩೬೬.

ತುಣಿರು, ಪಕ್ಕದ ತುಣಿರು, ಕೋಲು, ಇಬ್ಬರಿಗೂ ಇಷುಧಿ; ಕತ್ತಿ, ಗೇಡೆ, ಎರಡು ಬದಿಯ ಕತ್ತಿ, ವಕ್ರ ಕತ್ತಿ ಮತ್ತು ಚೂರಿ.

ಸರುಃ ಖಙ್ಗಸ್ಯ ಮುಷ್ಟೌ ಸ್ಯಾದೀಲೀ ತು ಕರಪಾಲಿಕಾ । ದ್ವಯೋಃ ಕುಠಾರಃ ಸುಧಿತಿಃ ಛುರಿಕಾ ಚಾಸಿಪುತ್ರಿಕಾ ।। ೩೬೬.

ಕತ್ತಿಗೆ ಹಿಡಿಕೆ, ಕೈಗೆ ಸಣ್ಣ ಗುರಾಣಿ; ಇಬ್ಬರಿಗೂ: ಕೊಳಗೆ, ತೀಕ್ಷ್ಣ ಆಯುಧ, ಚೂರಿ ಮತ್ತು ಚಿಕ್ಕ ಕತ್ತಿ.

ಪ್ರಾಸಸ್ತು ಕುನ್ತೋ ವಿಜ್ಞೇಯಃ ಸರ್ವಲಾ ತೋಮರೋಽಸ್ತ್ರಿಯಾಂ । ವೈತಾಲಿಕಾ ಬೋಧಕರಾ ಮಾಗಧಾ ವನ್ದಿನಸ್ತುತೌ ।। ೩೬೬.

ಪ್ರಾಸವೆಂದರೆ ಕುಂಟೆ; ತೋಮರ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಆಯುಧ; ಗಾಯನರು, ಎಚ್ಚರಿಸುವವರು, ಮಾಘಧರು ಮತ್ತು ಪ್ರಶಂಸಾಪಾಠಕರು.

ಸಂಶಪ್ತಕಾಸ್ತು ಸಮಯಾತ್ಸಙ್ಗ್ಗ್ರಾಮಾದನಿವರ್ತ್ತಿನಃ । ಪತಾಕಾ ವೈಜಯನ್ತೀ ಸ್ಯಾತ್ ಕೇತನಂ ಧ್ವಜಮಸ್ತ್ರಿಯಾಂ ।। ೩೬೬.

ಯುದ್ಧದಿಂದ ಹಿಂತಿರುಗದೆ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ ಮಾಡಿದವರನ್ನು ಸಂಶಪ್ತಕರು ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ; ಧ್ವಜ, ವಿಜಯದ ಧ್ವಜ, ಪತಾಕೆ ಮತ್ತು ಕಂಬವು ಆಯುಧಗಳು.

ಅಹಂ ಪೂರ್ವಮಹಂ ಪೂರ್ವ್ವಮಿತ್ಯಹಂಪೂರ್ವ್ವಿಕಾ ಸ್ತ್ರಿಯಾಂ । ಅಹಮಹಮಿಕಾ ಸಾ ಸ್ಯಾದ್ಯೋಽಹಙ್ಕಾರಃ ಪರಸ್ಪರಮ್ ।। ೩೬೬.

ಹೆಂಗಸಿನಲ್ಲಿ: 'ನಾನು ಮೊದಲನೆ, ನಾನು ಮೊದಲನೆ'; ಗಂಡಸಿನಲ್ಲಿ: 'ನಾನು ಮೊದಲನೆ'; ಇದನ್ನು ಅಹಂಪೂರ್ವಿಕಾ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ; ಇದು ಪರಸ್ಪರ ಅಹಂಕಾರ.

ಶಕ್ತಿಃ ಪರಾಕ್ರಮಃ ಪ್ರಾಣಃ ಶೌರ್ಯ್ಯಂ ಸ್ಥಾನಸಹೋಬಲಂ । ಮೂರ್ಛಾ ತು ಕಶ್ಮಲಂ ಮೋಹೋಽಪ್ಯವಮರ್ದ್ದಸ್ತು ಪೀಡ಼़ನಂ ।। ೩೬೬.

ಶಕ್ತಿ, ಪರಾಕ್ರಮ, ಪ್ರಾಣ, ಶೌರ್ಯ, ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಬಲ; ಮೂರ್ಛೆ ಅಂದರೆ ಅಸ್ವಸ್ಥತೆ, ಮೋಹ ಅಂದರೆ ಗೊಂದಲ, ಅವಮರ್ಧ ದುಃಖ.

ಅಭ್ಯವಸ್ಕನ್ದನನ್ತ್ವಭ್ಯಾಸಾದನಂ ವಿಜಯೋ ಜಯಃ । ನಿರ್ವಾಸನಂ ಸಂಜ್ಞಪನಂ ಸಾರಣಂ ಪ್ರತಿಘಾತನಂ ।। ೩೬೬.

ಮುಂದೆ ಹೋಗುವುದು, ದಾಳಿ, ಅಭ್ಯಾಸ, ಜಯ, ಗೆಲುವು, ಹೊರಹಾಕುವುದು, ಘೋಷಣೆ, ಚಲನೆ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿರೋಧ.

ಸ್ಯಾತ್ಪಞ್ಚತಾ ಕಾಲಧರ್ಭೋ ದಿಷ್ಟಾನ್ತಃ ಪ್ರಲಯೋಽತ್ಯ್ಯಃ । ವಿಶೋ ಭೂಮಿಸ್ಪೃಶೋ ವೈಶ್ಯಾ ವೃತ್ತಿರ್ವರ್ತನಜೀವನೇ ।। ೩೬೬.

ಸಹಜ ಅಂತ್ಯವೆಂದರೆ ಸಾವು, ಕಾಲವೇ ನಾಶ ಮಾಡುವವನು, ಪ್ರಪಂಚದ ಅಂತ್ಯವೇ ಮಹಾ ಉದಾಹರಣೆ. ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವವರೇ ಜನರು; ವೈಶ್ಯರು ವ್ಯಾಪಾರ ಮತ್ತು ಜೀವನೋಪಾಯದಿಂದ ಬದುಕುತ್ತಾರೆ.

ಕೃಷ್ಯಾದಿವೃತ್ತಯೋ ಜ್ಞೇಯಾಃ ಕುಸೀದಂ ವೃದ್ಧಿಜೀವಿಕಾ । ಉದ್ಧಾರೋಽರ್ಥಪ್ರಯೋಗಃ ಸ್ಯಾತ್ಕಣಿಶಂ ಸಸ್ಯಮಞ್ಜರೀ ।। ೩೬೬.

ಕೃಷಿ ಮುಂತಾದ ಉದ್ಯೋಗಗಳನ್ನು ತಿಳಿಯಬೇಕು; ಬಡ್ಡಿಯಿಂದ ಬದುಕುವುದು ಸಾಲಕೊಡುವವರ ಜೀವನೋಪಾಯ. ಹಣವನ್ನು ಸಾಲವಾಗಿ ಕೊಡುವುದು ಉಪಯೋಗ; ಅತಿ ಚಿಕ್ಕ ಧಾನ್ಯಗುಚ್ಛವೇ ಬೀಜ.

ಸಿಂಶಾರುಃ ಸಸ್ಯಶೂಕಂ ಸ್ಯಾತ್ ಸ್ತಮ್ಬೋ ಗುತ್ಸಸ್ತೃಣಾದಿನಃ । ಧಾನ್ಯಂ ವ್ರೀಹಿಃ ಸ್ತಮ್ಬಕರಿಃ ಕಡ಼ಙ್ಗರೋ ವುಷಂ ಸ್ಮೃತಂ ।। ೩೬೬.

ಅಕ್ಕಿ ಅಥವಾ ಧಾನ್ಯಕ್ಕೆ ಹೊರಚಿಪ್ಪು ಸಿಂಶಾರು, ಎಲೆ ಅಥವಾ ಕಾಂಡವೇ ತೊಡೆ, ಹುಲ್ಲಿನ ಒಳಭಾಗವೇ ಗಡಸು. ಧಾನ್ಯ ಎಂದರೆ ಅಕ್ಕಿ; ಗುಚ್ಛವನ್ನು ಹೊತ್ತಿರುವುದು ಕಾಂಡ; ಕರಂಗರ ಎಂಬುದು ಹುಲ್ಲಿನ ಚಿಪ್ಪು.

ಮಾಷಾದಯಃ ಶಮೀಧಾನ್ಯೇ ಶುಕಧಾನ್ಯೇ ಯವಾದಯಃ । ತೃಣಧಾನ್ಯಾನಿ ನೀವಾರಾಃ ಶೂರ್ಪಂ ಪ್ರಸ್ಫೋಟನಂ ಸ್ಮೃತಂ ।। ೩೬೬.

ಮಾಷ ಮತ್ತು ಇತರವು ಪಯರು ಧಾನ್ಯಗಳು; ಶಮೀ ಧಾನ್ಯ, ಯವ ಮತ್ತು ಇತರವು ದಪ್ಪ ಧಾನ್ಯಗಳು. ಕಾಡು ಧಾನ್ಯಗಳಿಗೆ ನೀವಾರ ಎಂದು ಹೆಸರಿದೆ; ಧಾನ್ಯವನ್ನು ಬೇರ್ಪಡಿಸುವ ಬಟ್ಟಲು ಶೂರ್ಪ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಸ್ಯೂತಪ್ರಸೇವೌ ಕಣ್ಡೋಲಪಿಟೌ ಕಟಕಿನಿಞ್ಜಕೌ । ಸಮಾನೌ ರಸವತ್ಯಾನ್ತು ಪಾಕಸ್ಥಾನಮಹಾನಸೇ ।। ೩೬೬.

ಸ್ಯೂತ ಮತ್ತು ಪ್ರಸೇವ ಎಂಬವು ಬಟ್ಟಲುಗಳ ಹೆಸರು; ಕಣ್ಡೋಲ ಮತ್ತು ಪಿಟಾ ಎಂಬವು ಚಮಚಗಳು; ಕಟ್ಟಕಿ ಮತ್ತು ನಿಂಜಕ ಕೂಡ ಒಂದೇ ರೀತಿಯವು. ರಸವತಿಯೆಂದರೆ ಹಸಿವಿಗೆ ರುಚಿಕರವಾದ ತಿನಿಸು; ಅಡುಗೆ ಮಾಡುವ ಸ್ಥಳವೇ ಅಡಿಗೆಮನೆ.

ಪೌರೋಗವಸ್ತದಧ್ಯಕ್ಷಃ ಸೂಪಕಾರಾಸ್ತು ವಲ್ಲವಾಃ । ಆರಾಲಿಕಾ ಆನ್ಧಸಿಕಾಃ ಸೂದಾ ಔದನಿಕಾ ಗುಣಾಃ ।। ೩೬೬.

ಮುಖ್ಯಸ್ಥನು ಪೌರೋಗವ; ಅಡುಗೆ ಮಾಡುವವರು ಗೋವಳರು. ಆರಾಲಿಕ, ಆಂಧಸಿಕ, ಸೂದ, ಔದನಿಕ ಎಂಬುವವರು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ರೀತಿಯ ಅಡುಗೆಗಾರರು.

ಕ್ಲೀವೇಽಗ್ವರೀಷಂ ಭ್ರಾಷ್ಟೋ ನಾ ಕರ್ಕರ್ಯ್ಯಾಲುರ್ಗಲನ್ತಿಕಾ । ಆಲಿಞ್ಜರಃ ಸ್ಯಾನ್ಮಣಿಕಂ ಸುಷವೀ ಕೃಷ್ಣಜೀರಕೇ ।। ೩೬೬.

ಹಿಜಡನನ್ನು ಅಗ್ವರೀಷ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ; ಭ್ರಾಷ್ಟ ಎಂದರೆ ಹುರಿದ ಧಾನ್ಯ; ಕರ್ಕರ್ಯ ಮತ್ತು ಗಲಂತಿಕಾ ಅಲ್ಲ. ಆಲಿಂಜರ ಒಂದು ರತ್ನ; ಸುಷವೀ ಎಂದರೆ ಕಪ್ಪು ಜೀರಿಗೆ.

ಆರನಾಲಸ್ತು ಕುಲ್ಮಾಷಂ ವಾಹ್ಲೀಕಂ ಹಿಙ್ಗು ರಾಮಠಂ । ನಿಶಾ ಹರಿದ್ರಾ ಪೀತಾ ಸ್ತ್ರೀ ಖಣ್ಡೇ ಮತ್ಸ್ಯಣ್ಡಿಫಾಣಿತೇ ।। ೩೬೬.

ಆರಣಾಲ ಎಂದರೆ ಹುರಿದು ಹಿಟ್ಟಿನಿಂದ ಮಾಡಿದ ಪಾನೀಯ; ಕುಲ್ಮಾಷ ಎಂದರೆ ಬೇಯಿಸಿದ ಪಯರು; ವಾಹ್ಲಿಕ ಎಂದರೆ ಹಿಂಗು; ರಾಮಠ ಒಂದು ವಿಧದ ಮಸಾಲೆ. ನಿಶಾ ಎಂದರೆ ಅರಿಶಿಣ; ಪೀತ ಎಂದರೆ ಹಳದಿ; ಸ್ತ್ರೀ ಎಂದರೆ ಹೆಣ್ಣು; ಖಂಡ ಎಂದರೆ ತುಂಡು; ಮತ್ಸ್ಯಂಡಿ ಒಂದು ವಿಧದ ಮಿಠಾಯಿ.

ಕೂರ್ಚಿಕಾ ಕ್ಷೀರವಿಕೃತಿಃ ಸ್ನಿಗ್ಧಂ ಮಸೃಣಚಿಕ್ಕಣಂ । ಪೃಥುಕಃ ಸ್ಯಾಚ್ಚಿಪಿಟಕೋ ಧಾನಾ ಭ್ರಷ್ಟಯವಾಸ್ತ್ರಿಯಃ ।। ೩೬೬.

ಕೂರ್ಚಿಕಾ ಎಂದರೆ ಹಾಲಿನಿಂದ ಮಾಡಿದ ಪದಾರ್ಥ; ಸ್ನಿಗ್ಧ ಎಂದರೆ ಎಣ್ಣೆಯಾದ; ಮಸೃಣ ಎಂದರೆ ಮೆತ್ತಗೆ ಮತ್ತು ಜಾರಿ. ಪೃಥುಕ ಎಂದರೆ ಅವಲಕ್ಕಿ; ಚಿಪಿಟಕ ಎಂದರೆ ಒತ್ತಿದ ಧಾನ್ಯ; ಧಾನಾ ಎಂದರೆ ಹೆಂಗಸರಿಗೆ ಹುರಿದ ಯವ.

ಜೇಮನಂ ಲೇಪ ಆಹಾರೋ ಮಾಹೇಯೀ ಸೌರಭೀ ಚ ಗೌಃ । ಯುಗಾದೀನಾಞ್ಚ ವೋಢಾರೋ ಯುಗ್ಯಪ್ರಾಸಙ್ಗ್ಯಶಾಟಕಾಃ ।। ೩೬೬.

ಜೇಮನ ಎಂದರೆ ಲೇಪ; ಲೇಪ ಎಂದರೆ ಆಹಾರ; ಮಾಹೇಯಿ ಎಂದರೆ ಮಾಹೀ ಪ್ರದೇಶದ ಹಸು; ಸೌರಭಿ ಎಂದರೆ ಸುಗಂಧ ಹಸು. ಯುಗಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಜುವಳಿಯನ್ನು ಹೊರುವವರು ಜುವಳಿ ಜೋಡಿದ ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಓಡಿಸುವವರು.