ಅಗ್ನಿಪುರಾಣಮ್

ತಲ್ಪಂ ಶಯ್ಯಾಟ್ಟದಾರೇಷು ಡಿಮ್ಭೌ ತು ಶಿಶುವಾಲಿಶೌ । ಸ್ತಮ್ಭೌ ಸ್ಥೂಣಾಜಡ಼ೀಭಾವೌ ಸಭ್ಯೇ ಸಂಸದಿ ವೈ ಸಭಾ ।। ೩೬೨.

ಹಾಸಿಗೆ, ಮಂಚಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಸಿಗೆ; ಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿ ಮಗು; ಕಂಬಗಳಲ್ಲಿ ಹಳೆಯ ರೂಪ, ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಸಭೆ, ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಕೂಟ.

ಕಿರಣಪ್ರಗ್ರ್ಹೌ ರಶ್ಮೀ ಧರ್ಮ್ಮಾಃ ಪುಣ್ಯಯಮಾದಯಃ । ಲಲಾಮಂ ಪುಚ್ಛಪುಣ್ಡ್ರಾಶ್ವಭೂಷಾಪ್ರಾಧಾನ್ಯಕೇತುಷು ।। ೩೬೨.

ಕಿರಣ ಮತ್ತು ಪ್ರಕಾಶ, ಧರ್ಮಕಾರ್ಯಗಳು, ಪುಣ್ಯದ ಮೂಲಗಳು; ಮುಕುಟ, ಹಿನ್ನಡೆ, ಮತ್ತು ಕುದುರೆ ಅಲಂಕಾರಗಳಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯ ಗುರುತುಗಳು.

ಪ್ರತ್ಯಯೋಽಧೀನಶಪಥಜ್ಞಾನವಿಸ್ವಾಸಹೇತುಷು । ಸಮಯಾಃ ಶಪಥಾಚಾರಕಾಲಸಿದ್ಧಾನ್ತಸಂವಿದಃ ।। ೩೬೨.

ನಂಬಿಕೆ, ಅವಲಂಬನೆ, ವಚನ, ಜ್ಞಾನ, ವಿಶ್ವಾಸದ ಕಾರಣಗಳಲ್ಲಿ; ಒಪ್ಪಂದಗಳು, ವಚನ, ನಡವಳಿ, ಕಾಲ, ಸ್ಥಿರವಾದ ತತ್ವ ಮತ್ತು ಅರಿವು.

ಅತ್ಯಯೋಽತಿಕ್ರಮೇ ಕೃಚ್ಛ್ರೇ ಸತ್ಯಂ ಶಪಥತಥ್ಯಯೋಃ । ವೀರ್ಯ್ಯಂ ಬಲಪ್ರಭಾವೌ ಚ ರೂಪ್ಯಂ ರೂಪೇ ಪ್ರಶಸ್ತಕೇ ।। ೩೬೨.

ಅತಿಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ತಪ್ಪು, ಕಷ್ಟದಲ್ಲಿ, ವಚನ ಮತ್ತು ಸುಳ್ಳಿನಲ್ಲಿ ಸತ್ಯ; ಶಕ್ತಿ, ಬಲ ಮತ್ತು ಪ್ರಭಾವ, ರೂಪ ಮತ್ತು ಶ್ರೇಷ್ಠತೆಯಲ್ಲಿ ಬೆಳ್ಳಿ.

ದುರೋದರೋ ದ್ಯುತಕಾರೇ ಪಣೇ ದ್ಯೂತೇ ದುರೋದರಂ । ಮಹಾರಣ್ಯೇ ದುರ್ಗಪಥೇ ಕಾನ್ತಾರಃ ಪುನ್ನಪುಂಸಕಂ ।। ೩೬೨.

ಜೂಜಿನಲ್ಲಿ ಹೊಗೆಯ ಹೊಟ್ಟೆ, ಪಣ, ಜೂಜಿನಲ್ಲಿ ಹೊಗೆಯ ಹೊಟ್ಟೆ; ದೊಡ್ಡ ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ, ಕಷ್ಟದ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ, ಅರಣ್ಯ, ನಪುಂಸಕ ಲಿಂಗ.

ಯಮಾನಿಲೇನ್ದ್ರಚನ್ದ್ರಾರ್ಕವಿಷ್ಣುಸಿಂಹಾದಿಕೇ ಹರಿಃ । ದಶೇಽಸ್ತ್ರಿಯಾಂ ಭಯೇ ಶ್ವಭ್ರೇ ಜಠರಃ ಕಠಿನೇಽಪಿ ಚ ।। ೩೬೨.

ಯಮ, ವಾಯು, ಇಂದ್ರ, ಚಂದ್ರ, ಸೂರ್ಯ, ವಿಷ್ಣು, ಸಿಂಹ ಮತ್ತು ಇತರ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಹರಿಯು ಇದ್ದಾನೆ. ಹೆಂಗಸಿನ ಭಯದಲ್ಲಿಯೂ, ಆಳವಾದ ಗುಂಡಿಯಲ್ಲಿಯೂ, ಗಟ್ಟಿಯಾದ ಹೊಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿಯೂ ಅವನು ಇರುವನು.

ಉದಾರೋ ದಾತೃಮಹತೋರಿತರಸ್ತ್ವನ್ಯನೀಚಯೋಃ । ಚೂಡ಼ಾ ಕಿರೀಟಂ ಕೇಶಾಶ್ಚ ಸಂಯತಾ ಮೌಲಯಸ್ತ್ರಯಃ ।। ೩೬೨.

ಮಹಾ ದಾನಿಯು ಉದಾರ, ಇತರರು ಸಾಮಾನ್ಯರು. ತಲೆಯ ಮೇಲಿನ ಆಭರಣವನ್ನು ಕಿರೀಟ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ, ಕೂದಲು ಎಂದರೆ ಕೇಶ, ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಕಟ್ಟಿದ ಜಡೆಯನ್ನು ಮಾಳಿ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ, ಅದಕ್ಕೂ ಮೂರು ವಿಧಗಳಿವೆ.

ಬಲಿಃ ಕರೋಪಹಾರಾದೌ ಸೈನ್ಯಸ್ಥೈರ್ಯ್ಯಾದಿಕೇ ಬಲಂ । ಸ್ತ್ರೀಕಟೀವಸ್ತ್ರಬನ್ಧೇಽಪಿ ನೀವೀ ಪರಿಪಣೇಽಪಿ ಚ ।। ೩೬೨.

ಬಲಿ ಎಂದರೆ ಕೈಯಿಂದ ನೀಡುವ ಕಾಣಿಕೆ, ಸೇನೆಯ ಸ್ಥೈರ್ಯಕ್ಕೆ ಬಲ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಹೆಂಗಸಿನ কোমರಕ್ಕೆ ಕಟ್ಟುವ ಬಟ್ಟೆಯನ್ನು ನೀವಿ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ, ಪಣದ ಆಟದಲ್ಲಿಯೂ ಅದನ್ನು ನೀವಿ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಶುಕ್ರಲೇ ಮೂಷಿಕೇ ಶ್ರೇಷ್ಠೇ ಸುಕೃತೇ ವೃಷಭೇ ವೃಷಃ । ದ್ಯೂತಾಕ್ಷೇ ಸಾರಿಫಲಕೇಽಪ್ಯಾಕರ್ಷೋಽಥಾಽಕ್ಷಮಿನ್ದ್ರಿಯೇ ।। ೩೬೨.

ಶುಕ್ರ ಎಂದರೆ ಬೀಜ, ಮೂಷಿಕ ಎಂದರೆ ಇಲಿ, ಶ್ರೇಷ್ಠ ಎಂದರೆ ಉತ್ತಮ, ವೃಷ ಎಂದರೆ ಎಮ್ಮೆ. ಜೂಜಿನ ಕಲ್ಲುಗಳನ್ನು ದ್ಯೂತಾಕ್ಷ ಎಂದು, ಆಟದ ಫಲಕವನ್ನು ಸಾರಿಫಲಕ ಎಂದು, ಆಕರ್ಷಣೆಯನ್ನು ಆಕರ್ಷ ಎಂದು, ಇಂದ್ರಿಯವನ್ನು ಅಕ್ಷ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ನಾ ದ್ಯೂತಾಙ್ಗೇ ಚ ಕರ್ಷೇ ಚ ವ್ಯವಹಾರೇ ಕಲಿದ್ರುಮೇ । ಉಷ್ಣೀಷಃ ಸ್ಯಾನ್ ಕಿರೀಟಾದೌ ಕರ್ಷೂಃ ಕುಲ್ಯಾಭಿಧಾಯಿನೀ ।। ೩೬೨.

ಜೂಜಿನ ಆಟದಲ್ಲಿಯೂ, ಎಳೆಯುವಾಗಲೂ, ವ್ಯವಹಾರದಲ್ಲಿಯೂ, ಕಲಿಯುಗದಲ್ಲಿಯೂ ಉಷ್ಣೀಷ ಎಂದರೆ ಪಾಗ, ಕಿರೀಟ ಎಂದರೆ ಮುಕುಟ, ಕರ್ಷೂ ಎಂದರೆ ತೂಕದ ಮಾಪನ, ಕುಲ್ಯಾ ಎಂದರೆ ನೀರಿನ ಕಾಲುವೆ.

ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷೇಽಧಿಕೃತೇಽಧ್ಯಾಕ್ಷಃ ಸೂರ್ಯ್ಯವಹ್ನೀ ವಿಭಾವಸೂ । ಶ್ರೃಙ್ಗಾರಾದೌ ವಿಷೇ ವೋರ್ಯ್ಯೇ ಗುಣೇ ರಾಗೇ ದ್ರವೇ ರಸಃ ।। ೩೬೨.

ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷದಲ್ಲಿ ಅಧಿಕಾರಿಯನ್ನು ಅಧ್ಯಾಕ್ಷ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಸೂರ್ಯ ಮತ್ತು ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ವಿಭಾವಸು ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಪ್ರೇಮದಲ್ಲಿ ವಿಷ ಎಂದರೆ ಹಾಲಾಹಲ, ವೋದ್ಯ ಎಂದರೆ ಕುದುರೆ, ಗುಣ ಎಂದರೆ ಗುಣ, ರಾಗ ಎಂದರೆ ಆಸಕ್ತಿ, ದ್ರವ ಎಂದರೆ ದ್ರವ್ಯ, ರಸ ಎಂದರೆ ರುಚಿ.

ತೇಜಃಪುರೀಷಯೋರ್ವರ್ಚ್ಚ ಆಗಃ ಪಾಪಾಪರಾಧಯೋಃ । ಛನ್ದಃ ಪದ್ಯೇಽಭಿಲಾಷೇ ಚ ಸಾಧೀಯಾನ್ ಸಾಧುವಾಢಯೋಃ ೩೬೨.

ಅಗ್ನಿಯ ಹೊತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಮಲದಲ್ಲಿ ವರ್ಚ ಎಂಬುದು ಪ್ರಕಾಶ, ಆಘ ಎಂದರೆ ಪಾಪ ಮತ್ತು ಅಪರಾಧ. ಛಂದಸ್ಸು ಪದ್ಯದ ಛಂದಸ್ಸೂ ಆಗಬಹುದು, ಆಸೆಯೂ ಆಗಬಹುದು. ಸಾಧೀಯಾನ್ ಎಂದರೆ ಶ್ರೇಷ್ಠ, ಸಾಧು ಎಂದರೆ ಒಳ್ಳೆಯವನು.

ಅಗ್ನಿರುವಾಚ ವಕ್ಷ್ಯೇ ಭೂಪುರಾದ್ರಿವನೌಷಧಿಸಿಂಹಾದಿವರ್ಗಕಾನ್ । ಭೂರನನ್ತಾ ಕ್ಷಮಾ ಧಾತ್ರೀ ಕ್ಷ್ಮಾಪ್ಯಾ ಕುಃ ಸ್ಯಾದ್ಧರಿತ್ರ್ಯಪಿ ।। ೩೬೩.

ಅಗ್ನಿಯು ಹೇಳಿದನು: ನಾನು ಭೂಮಿ, ಪರ್ವತ, ಕಾಡು, ಔಷಧಿ, ಸಿಂಹ ಮತ್ತು ಇತರ ಗುಂಪುಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ. ಭೂ, ಅನಂತಾ, ಕ್ಷಮಾ, ಧಾತ್ರೀ, ಕ್ಷ್ಮಾಪ್ಯಾ, ಕುಃ, ಧರಿತ್ರಿ — ಇವೆಲ್ಲವೂ ಭೂಮಿಗೆ ಹೆಸರುಗಳು.

ಮೃನ್ಮೃತ್ತಿಕಾ ಪ್ರಶಸ್ತಾ ತು ಮೃತ್ಸಾ ಮೃತ್ಸ್ನಾ ಚ ಮೃತ್ತಿಕಾ । ಜಗತ್ತ್ರಿಪಿಷ್ಟಪಂ ಲೋಕಂ ಭುವನಂ ಜಗತೀ ಸಮಾ ।। ೩೬೩.

ಮೃನ್, ಮೃತ್ತಿಕಾ, ಪ್ರಶಸ್ತಾ, ಮೃತ್ಸಾ, ಮೃತ್ಸ್ನಾ, ಮೃತ್ತಿಕಾ — ಇವೆಲ್ಲವೂ ಮಣ್ಣಿಗೆ ಹೆಸರುಗಳು. ಜಗತ್, ತ್ರಿಪಿಷ್ಠಪ, ಲೋಕ, ಭುವನ, ಜಗತೀ — ಇವು ಜಗತ್ತಿಗೆ ಹೆಸರುಗಳು.

ಅಯನಂ ವರ್ತ್ಮ ಮಾರ್ಗಾಧ್ವಪನ್ಥಾನಃ ಪದವೀ ಸೃತಿಃ । ಸರಣಿಃ ಪದ್ಧತಿಃ ಪದ್ಯಾ ವರ್ತ್ತನ್ಯೇಕಪದೀತಿ ಚ ।। ೩೬೩.

ಅಯನ, ವರ್ತ್ಮ, ಮಾರ್ಗ, ಅಧ್ವ, ಪಂಥಾನ, ಪದವಿ, ಸೃತಿ, ಸರಣಿ, ಪದ್ದತಿ, ಪದ್ಯಾ, ವರ್ತನಿ, ಏಕಪದಿ — ಇವೆಲ್ಲವೂ ದಾರಿಗೆ ಹೆಸರುಗಳು.

ಪೂಃ ಸ್ತ್ರೀ ಪುರೀನಗರ್ಯ್ಯೌ ವಾ ಪತ್ತನಂ ಪುಟಭೇದನಮ್ । ಸ್ಯಾನೀಯಂ ನಿಗಮೋಽನ್ಯತ್ತು ಯನ್ಮೂಲನಗರಾತ್ಪುರಮ್ ।। ೩೬೩.

ಪೂಃ, ಪುರಿ, ನಗರಿ, ಪಟ್ಟಣ, ಪುಟಭೇದನ — ಇವು ನಗರಕ್ಕೆ ಹೆಸರುಗಳು. ನೀಯ ಮತ್ತು ನಿಗಮ ಎಂಬುವು ಬೇರೆ ಹೆಸರುಗಳು, ಮೂಲ ನಗರದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ನಗರವನ್ನು ಪುರಂ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.

ತಚ್ಛಾಶಾನಗರಂ ವೇಶೋ ವೇಶ್ಯಾಜನಸಮಾಶ್ರಯಃ । ಆಪಣಸ್ತು ನಿಷದ್ಯಾಯಾಂ ವಿಪಣಿಃ ಪಣ್ಯವೀಥಿಕಾ ।। ೩೬೩.

ತಚ್ಚಾಶಾನಗರ ಎಂದರೆ ನಗರದ ಒಂದು ಭಾಗ, ವೇಶ ಎಂದರೆ ವಾಸಸ್ಥಾನ, ವೇಶ್ಯಾಜನ ಎಂದರೆ ವೇಶ್ಯೆಯ ಮನೆ. ಆಪಣ ಎಂದರೆ ಕೂತು ವ್ಯಾಪಾರ ಮಾಡುವ ಜಾಗ, ವಿಪಣಿ ಎಂದರೆ ಅಂಗಡಿ, ಪಣ್ಯವೀಥಿಕ ಎಂದರೆ ವ್ಯಾಪಾರದ ಬೀದಿ.

ರಥ್ಯಾ ಪ್ರತೋಲೀ ವಿಶಿಖಾ ಸ್ಯಾಚ್ಚಯೋ ವಪ್ರಮಸ್ತ್ರಿಯಾಂ । ಪ್ರಾಕಾರೋ ವರಣಃ ಶಾಲಃ ಪ್ರಾಚೀರಂ ಪ್ರಾನ್ತತೋ ವೃತಿಃ ।। ೩೬೩.

ರಥ್ಯಾ, ಪ್ರತೋಳಿ, ವಿಶಿಖಾ — ಇವು ಬೀದಿಗೆ ಹೆಸರುಗಳು. ಚಯ ಎಂದರೆ ಗುಡ್ಡ, ವಪ್ರ ಎಂದರೆ ಕೋಟೆಯ ಗೋಡೆ, ಅಸ್ತ್ರಿಯಾ ಎಂದರೆ ಹೆಂಗಸು. ಪ್ರಾಕಾರ ಎಂದರೆ ಕೋಟೆಯ ಗೋಡೆ, ವರಣ ಎಂದರೆ ಬೇಲಿ, ಶಾಲ ಎಂದರೆ ಸಭಾಭವನ, ಪ್ರಾಚೀರ ಎಂದರೆ ಸುತ್ತಲಿನ ಗೋಡೆ, ವೃತಿಯು ಅಂಚಿನ ಬೇಲಿ.

ಭಿತ್ತಿಃ ಸ್ತ್ರೀ ಕುಡ್ಯಮೇಡೂಕಂ ಯದನ್ತರ್ನಸ್ತಕೀಕಸಂ । ವಾಸಃ ಕುಟೀ ದ್ವಯೋಃ ಶಾಲಾ ಸಭಾ ಸಞ್ಜವನನ್ತ್ವಿದಮ್ ।। ೩೬೩.

ಭಿತ್ತಿ ಎಂದರೆ ಗೋಡೆ, ಕುಡ್ಯ ಎಂದರೆ ಗೋಡೆ, ಎಡುಕ ಎಂದರೆ ಧಾನ್ಯದ ಕೊಠಡಿ, ಒಳಗಿರುವುದನ್ನು ನಸ್ತಕೀಕ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ವಾಸ ಎಂದರೆ ಮನೆ, ಕುಟಿ ಎಂದರೆ ಗುಡಿಸೆ, ಶಾಲಾ ಎಂದರೆ ಎರಡು ಜನರಿಗಾಗಿ ಇರುವ ಕೋಣೆ, ಸಭಾ ಎಂದರೆ ಸಭಾಭವನ, ಸಂಜವನವೂ ಅದೇ.

ಚತುಃಶಾಲಂ ಮುನೀನಾನ್ತು ಪರ್ಣಶಾಲೋಟಜೋಽಸ್ತ್ರಿಯಾಂ । ಚೈತ್ಯಮಾಯತನನ್ತುಲ್ಯೇ ವಾಜಿಶಾಲಾ ತು ಮನ್ದುರಾ ।। ೩೬೩.

ಚತುಃಶಾಲ ಎಂದರೆ ಮುನಿಗಳಿಗೆ ಆಶ್ರಮ, ಪರ್ಣಶಾಲ ಮತ್ತು ಉಟಜ ಹೆಂಗಸರಿಗೆ ಗುಡಿಸೆ. ಚೈತ್ಯ ಮತ್ತು ಆಯತನ ಎರಡೂ ದೇವಾಲಯ, ವಾಜಿಶಾಲ ಎಂದರೆ ಕುದುರೆಗಳ ತೊಟ್ಟಿಲು, ಅದನ್ನು ಮಂದುರಾ ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಹರ್ಮ್ಯಾದಿ ಧನಿನಾಂ ವಾಸಃ ಪ್ರಾಸಾದೋ ದೇವಭೂಭುಜಾಂ । ಸ್ತ್ರೀ ದ್ವಾರ್ದ್ವಾರಂ ಪ್ರತೀಹಾರಃ ಸ್ಯಾದ್ವಿತರ್ದ್ದಿಸ್ತು ವೇದಿಕಾ ।। ೩೬೩.

ಹರ್ಮ್ಯಾದಿ ಎಂದರೆ ಶ್ರೀಮಂತರ ಮನೆ, ಪ್ರಸಾದ ಎಂದರೆ ದೇವರು ಮತ್ತು ರಾಜರ ಅರಮನೆ. ದ್ವಾರ ಎಂದರೆ ಬಾಗಿಲು, ಪ್ರತಿಹಾರ ಎಂದರೆ ಬಾಗಿಲಿನ ಕಾಯುವವ, ವಿತರ್ಡಿ ಎಂದರೆ ಬಲ್ಕಣಿ, ವೇದಿಕ ಎಂದರೆ ವೇದಿ.

ಕಪೋತಪಾಲಿಕಾಯಾನ್ತು ವಿಟಙ್ಕಂ ಪುಂನಪುಂಸಕಂ । ಕವಾಟಮವರನ್ತುಲ್ಯೇ ನಿಃಶ್ರೇಣಿಸ್ತ್ವಧಿರೋಹಿಣೀ ।। ೩೬೩.

ಕಪೋಟಪಾಲಿಕ ಎಂದರೆ ಪಾರಿವಾಳದ ಮನೆ, ವಿಟಂಕ ಎಂದರೆ ಹಕ್ಕಿಗೆ ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳುವ ದಂಡೆ, ಪುಂನಪುಂಸಕ ಎಂದರೆ ಉಭಯಲಿಂಗಿ. ಕವಾಟ ಮತ್ತು ಅವರ ಎರಡೂ ಬಾಗಿಲು, ನಿಶ್ರೇಣಿ ಎಂದರೆ ಮೆಟ್ಟಿಲು, ಅಧಿರೋಹಿನಿ ಎಂದರೆ ಹತ್ತುವ ಹಾದಿ.

ಸಮ್ಮಾರ್ಜನೀ ಸೋಧನೀ ಸ್ಯಾತ್ ಸಙ್‌ರೋಽವಕರಸ್ತಥಾ । ಅದ್ರಿಗೋತ್ರಗಿರಿಗ್ರಾವಾ ಗಹನಂ ಕಾನನಂ ವನಂ ।। ೩೬೩.

ಸಮ್ಮರ್ಜನಿ ಎಂದರೆ ಚೀಲ, ಶೋಧನಿ ಎಂದರೆ ಸ್ವಚ್ಛಗೊಳಿಸುವ ಸಾಧನ, ಸಂರ ಎಂದರೆ ಧೂಳನ್ನು ತೆಗೆದು ಹಾಕುವ ಪಾತ್ರೆ, ಅವಕರವೂ ಅದೇ. ಅದ್ರಿ, ಗೋತ್ರ, ಗಿರಿಗ್ರಾವ — ಇವು ಪರ್ವತಕ್ಕೆ ಹೆಸರುಗಳು. ಗಹನ, ಕಾನನ, ವನ — ಇವು ಕಾಡಿಗೆ ಹೆಸರುಗಳು.

ಆರಾಮಃ ಸ್ಯಾದುಪವನಂ ಕೃತ್ರಿಮಂ ವನಮೇವ ಯತ್ । ಸ್ಯಾದೇತದೇವ ಪ್ರಮದವನಮನ್ದಃ ಪುರೋಚಿತಂ ।। ೩೬೩.

ಆನಂದವನವೆಂದರೆ, ಕೃತಕವಾಗಿ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಒಂದು ಹಸಿರು ತೋಟ, ಅದು ಸ್ವತಃ ಒಂದು ಕಾಡಿನಂತೆಯೇ ಇರುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಮಹಿಳೆಯರ ತೋಟವೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ, ಅರಮನೆಗೆ ಸೂಕ್ತವಾಗಿದೆ.

ವೀಥ್ಯಾಲಿರಾವಲಿಃ ಪಙ್‌ಕ್ತಿಶ್ರೇಣೀಲೇಖಾಸ್ತು ರಾಜಯಃ । ವಾನಸ್ಪತ್ಯಃ ಫಲೈಃ ಪುಷ್ಪಾತ್ತೈರಪುಷ್ಪಾದ್ವನಸ್ಪತಿಃ ।। ೩೬೩.

ಅಲ್ಲಿ ಹಾದಿಗಳು, ಸಾಲುಗಳು, ಸರಣಿಗಳು ಮತ್ತು ಗಿಡಗಳ ಸಾಲುಗಳು ಇರುತ್ತವೆ. ಕೆಲವು ಮರಗಳು ಹಣ್ಣು ಮತ್ತು ಹೂವುಗಳನ್ನು ಕೊಡುತ್ತವೆ, ಕೆಲವು ಮರಗಳಿಗೆ ಹೂವುಗಳಿಲ್ಲ.

ಓಷಧ್ಯಃ ಫಲಪಾಕಾನ್ತಾಃ ಪಲಾಶೀ ದ್ರುದ್ರುಮಾಗಮಾಃ । ಸ್ಥಾಣು ವಾ ನಾ ಧ್ರುವಃ ಶಙ್ಕುಃ ಪ್ರಫುಲ್ಲೋತ್ಫುಲ್ಲಸಂಸ್ಫುಟಾಃ ।। ೩೬೩.

ಅಲ್ಲಿ ಹಣ್ಣು ಬರುವ ಔಷಧಿಗಳು, ಪಲಾಶ ಮರಗಳು, ಬಲವಾದ ಮರಗಳು ಮತ್ತು ಬೆಳೆಯುವ ಮರಗಳು ಇವೆ. ಕೆಲವು ಮರಗಳು ಸ್ಥಿರವಾಗಿವೆ, ಕೆಲವು ಅಲ್ಲ, ಕೆಲವು ಕಂಬಗಳಿಂದ ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ, ಕೆಲವು ಹೂವುಗಳಿಂದ ತುಂಬಿವೆ.

ಪಲಾಶಂ ಛದನಂ ಪರ್ಣಮಿಧ್ಮಮೇಧಃ ಸಮಿತ್ ಸ್ತ್ರಿಯಾಂ । ಬೋಧಿದ್ರುಮಶ್ಚಲದಲೋ ದಧಿತ್ಥಗ್ರಾಹಿಮನ್ಮಥಾಃ ।। ೩೬೩.

ಪಲಾಶದ ಎಲೆಗಳು ಮುಚ್ಚಳಿಗೆ, ಇತರ ಎಲೆಗಳು ಇಂಧನಕ್ಕೂ ಹೋಮಕ್ಕೂ, ಕೊಂಬೆಗಳು ಯಜ್ಞದ ಹತ್ತಿರ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತವೆ. ಅಲ್ಲದೆ, ಬೋಧಿವೃಕ್ಷ, ಚಲಿಸುವ ಎಲೆಗಳಿರುವ ಮರ, ದಧಿತ್ಥ ಮರ ಮತ್ತು ಮನ್ಮಥ ಮರಗಳೂ ಇದ್ದವೆ.

ತಸ್ಮಿನ್ ದಧಿಫಲಃ ಪುಷ್ಪಫಲದನ್ತಶಠಾವಪಿ । ಉಡುಮ್ಬರೇ ಹೇಮದುಗ್ಧಃ ಕೋವಿದಾರೇ ದ್ವಿಪತ್ರಕಃ ।। ೩೬೩.

ಅಲ್ಲಿ ಮೊಸರು ಹಣ್ಣಿನಂತಹ ಹಣ್ಣು ಬರುವ ಮರಗಳು, ಹೂವು ಮತ್ತು ಹಣ್ಣು ಎರಡನ್ನೂ ಕೊಡುವ ಮರಗಳು, ದಂತಶಠ ಮರ, ಉಡುಂಬರ ಮರದಲ್ಲಿ ಬಂಗಾರದಂತಹ ರಸ, ಕೋವಿದಾರದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಎಲೆಗಳಿವೆ.

ಸಪ್ತಪರ್ಣೋ ವಿಶಾಲತ್ವಕ್ ಕೃತಮಾಲಂ ಸುವರ್ಣಕಃ । ಆರೇವತವ್ಯಾಧಿಘಾತಸಮ್ಪಾಕ ಚತುರಙ್ಗುಲಾಃ ।। ೩೬೩.

ಅಲ್ಲಿ ವಿಶಾಲವಾದ ತೊಗಟೆಯ ಸಪ್ತಪರ್ಣ, ಕೃತಮಾಲ, ಸುವರ್ಣಕ, ಆರೆವತ, ವ್ಯಾಧಿಘಾತ, ಸಂಪಾಕ ಮತ್ತು ಚತುರ್ ಅಂಗುಲಾ ಮರಗಳಿವೆ.