ಅಗ್ನಿಪುರಾಣಮ್

ವಿನ್ಯಸ್ತಸಂಹತೌ ವ್ಯೂಢ಼ೌ ಕೃಷ್ಣೋ ವ್ಯಾಸೇಽರ್ಜ್ಜುನೇ ಹರೌ । ಪಣೋ ದ್ಯತಾದಿಷೂತ್ಸೃಷ್ಟೇ ಭೃತೌ ಮೂಲ್ಯೇ ಧನಽಪಿ ಚ ।। ೩೬೨.

'ವಿನ್ಯಾಸ್ತ' ವ್ಯವಸ್ಥೆ; 'ಸಂಹತ' ಸಮೂಹ; 'ವ್ಯೂಹ' ಪಂಕ್ತಿ; 'ಕೃಷ್ಣ' ಎಂದರೆ ವ್ಯಾಸ; 'ಅರ್ಜುನ' ಅರ್ಜುನ; 'ಹರ' ಶಿವನು; 'ಪಣ' ಜುಗಾರಿ; 'ಉತ್ಸೃಷ್ಟ' ಬಿಡುವುದು; 'ಭೃತ' ಬೆಲೆ; 'ಧನ' ಸಂಪತ್ತು.

ಮೌರ್ವ್ಯಾಂ ದ್ರ್ವ್ಯಾಶ್ರಿತೇ ಸ್ತ್ವಶುಕ್ತಸನ್ಧ್ಯಾದಿಕೇ ಗುಣಃ । ಶ್ರೇಷ್ಠೇಽಧಿಪೇ ಗ್ರಾಮಣೀಃ ಸ್ಯಾತ್ ಜುಗುಪ್ಸಾಕರುಣೇ ಘೃಣೋ ।। ೩೬೨.

'ಮೌರ್ವೀ' ಬಿಲ್ಲಿನ ತಂತಿ; 'ದ್ರವ್ಯ' ವಸ್ತು; 'ಅಶುಕ್ತ' ಹುದುಗದದು; 'ಸಂಧ್ಯಾ' ಸಂಧ್ಯೆ ಮತ್ತು ಇತ್ಯಾದಿ; 'ಗುಣ' ಗುಣ; 'ಶ್ರೇಷ್ಠ' ಅತ್ಯುತ್ತಮ; 'ಅಧಿಪ' ನಾಯಕ; 'ಗ್ರಾಮಣಿ' ಗ್ರಾಮದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ; 'ಜುಗುಪ್ಸೆ' ಅಸಹ್ಯ; 'ಕರುಣ' ದಯೆ; 'ಘೃಣ' ಕೂಡ ದಯೆ.

ತೃಷ್ಣಾ ಸ್ಪೃಹಾಪಿಪಾಸೇ ದ್ವೇ ವಿಪಣಿಃ ಸ್ಯಾದ್ವಣಿಕ್ಪಥೇ । ವಿಷಾಭಿಸರಲೋಹೇಷು ತೀಕ್ಷ್ಣಂ ಕ್ಲೀವೇ ಖರೇ ತ್ರಿಷು ।। ೩೬೨.

'ತೃಷ್ಣೆ' ದಾಹ; 'ಸ್ಪೃಹೆ' ಆಸೆ; 'ಪಿಪಾಸೆ' ಕೂಡ ದಾಹ; 'ವಿಪಣಿ' ಮಾರುಕಟ್ಟೆ; 'ವಣಿಕ್ಪಥ' ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳ ದಾರಿ; ವಿಷದಲ್ಲಿ 'ವಿಷ', ಕಬ್ಬಿಣದಲ್ಲಿ 'ಅಭಿಸರ', ತೀಕ್ಷ್ಣದಲ್ಲಿ 'ತೀಕ್ಷ್ಣ', ನಪುಂಸಕನಲ್ಲಿ 'ಕ್ಲೀವ', ಕತ್ತೆಯಲ್ಲಿ 'ಖರ'; ಈ ಮೂರು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಪ್ರಮಾಣಂ ಹೇತುಮರ್ಯ್ಯಾದಾಶಾಸ್ತ್ರೇಯತ್ತಾಪ್ರಮಾತೃಷು । ಕರಣಂ ಕ್ಷೇತ್ರಗಾತ್ರಾದಾವೀರಿಣಂ ಶೂನ್ಯಮೂಪರಂ ।। ೩೬೨.

'ಪ್ರಮಾಣ' ಅಳತೆ, ಕಾರಣ, ಗಡಿ, ಪ್ರಾಮಾಣಿಕತೆ, ವ್ಯಾಪ್ತಿ, ಅಳೆಯುವವನು; 'ಕರಣ' ಸಾಧನ, ಕ್ಷೇತ್ರ, ಅಂಗ ಮತ್ತು ಇತ್ಯಾದಿ; 'ಈರಿಣ' ಮರಳುಭೂಮಿ, ಖಾಲಿ, ಮೇಲಿನದು.

ಯನ್ತಾ ಹಸ್ತಿಪಕೇ ಸೂತೇ ವಹ್ನಿಜ್ವಾಲಾ ಚ ಹೇತಯಃ । ಶ್ರುತಂ ಶಾಸ್ತ್ರಾವಧೃತಯೋರ್ಯುಗಪರ್ಯ್ಯಾಪ್ತಯೋಃ ಕೃತಂ ।। ೩೬೨.

'ಯಂತ' ಹಸ್ತಿಪಾಲಕ; 'ಹಸ್ತಿಪಾಕ' ಕೂಡ ಹಸ್ತಿಪಾಲಕ; 'ಸೂತ' ರಥಚಾಲಕ; 'ವಹ್ನಿ' ಅಗ್ನಿ; 'ಜ್ವಾಲಾ' ಜ್ವಾಲೆ; 'ಹೇತು' ಕಾರಣ; 'ಶ್ರುತ' ಕೇಳಿದದು; 'ಶಾಸ್ತ್ರ' ಶಾಸ್ತ್ರ; 'ಅವಧೃತ' ನಿಶ್ಚಿತವಾದದು; 'ಯುಗ' ಜೋಡಿ; 'ಪರ್ಯಾಪ್ತ' ಸಾಕಷ್ಟು; 'ಕೃತ' ಮಾಡಿದದು.

ಖ್ಯಾತೇ ಹೃಷ್ಟೇ ಪ್ರತೀತೋಽಭಿಜಾತಸ್ತು ಕುಲಜೇ ಬುಧೇ । ವಿವಿಕ್ತೌ ಪೂತವಿಜನೌ ಮೂರ್ಚ್ಛಿತೌ ಮೂಢ಼ಸೋಚ್ಛ್ರಯೌ ।। ೩೬೨.

'ಖ್ಯಾತ' ಪ್ರಸಿದ್ಧ; 'ಹೃಷ್ಠ' ಸಂತೋಷಗೊಂಡ; 'ಪ್ರತೀತ' ವಿಶ್ವಾಸ; 'ಅಭಿಜಾತ' ಉತ್ತಮ ಕುಲದ; 'ಕುಲಜ' ಉತ್ತಮ ಕುಟುಂಬದ; 'ಬುದ್ಧ' ಜ್ಞಾನಿ; 'ವಿವಿಕ್ತ' ಪ್ರತ್ಯೇಕ; 'ಪೂತ' ಶುದ್ಧ; 'ವಿಜನ' ಜನರಿಲ್ಲದ; 'ಮೂರ್ಚಿತ' ಪ್ರಜ್ಞಾಹೀನ; 'ಮೂರ್ಖ' ಮೂಢ; 'ಉಚ್ಚ್ರಯ' ಆಶ್ರಯ.

ಅರ್ಥೋಽಭಿಧೇಯರೈವಸ್ತುಪ್ರಯೋಜನನಿವತ್ತಿಷು । ನಿದಾನಾಗಮಯೋಸ್ತೀರ್ಥಮೃಷಿಜುಷ್ಟಜಲೇ ಗುರೌ ।। ೩೬೨.

'ಅರ್ಥ' ಅರ್ಥ; 'ಅಭಿಧೇಯ' ಸೂಚಿಸುವದು; 'ರೈವ' ಉದ್ದೇಶ; 'ಪ್ರಯೋಜನ' ಕಾರಣ; 'ನಿವತ್ತಿ' ನಿಲ್ಲಿಸುವಿಕೆ; 'ನಿದಾನ' ಮೂಲ; 'ಆಗಮ' ಪರಂಪರೆ; 'ತೀರ್ಥ' ಪವಿತ್ರ ಸ್ಥಳ; 'ಋಷಿ' ಋಷಿ; 'ಜುಷ್ಟ' ಪ್ರೀತಿಪಾತ್ರ; 'ಜಲ' ನೀರು; 'ಗುರು' ಗುರು.

ಪ್ರಾಧಾನ್ಯೇ ರಾಜಲಿಙ್ಗೇ ಚ ವೃಷಾಙ್ಗೇ ಕಕುದಾಽಸ್ತ್ರಿಯಾಂ । ಸ್ತ್ರೀ ಸಮ್ಬಿಜ್ಜ್ಞಾನಸಮ್ಭಾಷಾಕ್ರಿಯಾಕಾರಾಜಿನಾಮಸು ।। ೩೬೨.

ಪ್ರಮುಖತೆ, ರಾಜಚಿಹ್ನೆ, ಎಮ್ಮೆ ಗುರುತು, ಹಸುವಿನ ಕುಬ್ಬು, ಹೆಂಗಸನ್ನು ಅವಳ ಜ್ಞಾನ, ಮಾತು, ನಡೆ ಮತ್ತು ಹೆಸರಿನಿಂದ ಗುರುತಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಧರ್ಮ್ಮೇ ರಹಸ್ಯುಪನಿಷತ್ ಸ್ಯಾದೃತೌ ವತ್ಸರೇ ಶರತ್ । ಪದಂ ವ್ಯವಸಿತಿತ್ರಾಣಸ್ಥಾನಲಕ್ಷ್ಮಾಙ್‌ಘ್ರಿವಸ್ತುಷು ।। ೩೬೨.

ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ, ರಹಸ್ಯ ಉಪನಿಷತ್ತಿನಲ್ಲಿ, ಶಿಷ್ಟಾಚಾರದಲ್ಲಿ, ವರ್ಷದಲ್ಲಿ, ಶರತ್ತಿನಲ್ಲಿ, ನಿರ್ಧಾರ, ರಕ್ಷಣೆ, ಪಾದಗಳ ಶುಭತೆ ಮತ್ತು ವಸ್ತುಗಳಲ್ಲಿ ಗುರುತು ಕಾಣಬಹುದು.

ತ್ರಿಷ್ವಿಷ್ಟಮಧುರೌ ಸ್ವಾದೂ ಮೃದೂ ಚಾತೀಕ್ಷ್ಣಕೋಮಲೌ । ಸತ್ಯೇ ಸಾಧೌ ವಿದ್ಯಮಾನೇ ಪ್ರಶಸ್ತೇಽಭ್ಯರ್ಹಿತೇ ಚ ಸತ್ ।।೩೬೨.

ಮೂರು ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ, ಮಧುರ, ರುಚಿಕರ, ಮೃದು ಮತ್ತು ತುಂಬಾ ತೀಕ್ಷ್ಣ, ನಾಜೂಕಾದವುಗಳಲ್ಲಿ; ಸತ್ಯದಲ್ಲಿ, ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ, ಇರುವುದರಲ್ಲಿ, ಪ್ರಶಂಸಿತದಲ್ಲಿಯೂ, ಯೋಗ್ಯದಲ್ಲಿಯೂ ಸಾರಾಂಶ ಇದೆ.

ವಿಧಿರ್ವಿಧಾನೇ ದೈವೇಽಪಿ ಪ್ರಣಿಧಿಃ ಪ್ರಾರ್ಥನೇ ಚರೇ । ವಧೂರ್ಜಾಯಾ ಸ್ನುಷಾ ಸ್ತ್ರೀ ಚ ಸುಧಾಲೇಪೋಽಮೃತಂ ಸ್ನುಹೀ ।। ೩೬೨.

ವಿಧಿ ಮತ್ತು ಅದರ ಅನುಷ್ಠಾನ, ದೇವಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಪರಿಶೀಲನೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಾರ್ಥನೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ; ಹೆಂಡತಿ, ಜಾಯ, ಸೊಸೆ, ಮಹಿಳೆ, ಅಮೃತ, ಮತ್ತು ಸುನುಹಿ ಸಸ್ಯದ ರಸವು ಅಮೃತದಂತಿವೆ.

ಸ್ಪೃಹಾ ಸಮ್ಪ್ರತ್ಯಯಃ ಶ್ರದ್ಧಾ ಪಣಿಡತಮ್ಮನ್ಯಗರ್ವ್ವಿತೌ । ಬ್ರಹ್ಮಬನ್ಧುರಧಿಕ್ಷೇಪೇ ಭಾನೂರಶ್ಮಿದಿವಾಕರೌ ।। ೩೬೨.

ಆಸೆ, ನಂಬಿಕೆ, ಭಕ್ತಿ, ಅತ್ಯಂತ ಪಾಂಡಿತ್ಯ, ಮನದ ಹೆಮ್ಮೆ; ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಬಂಧುವಿಗೆ ಅವಮಾನ, ಸೂರ್ಯ, ಅದರ ಕಿರಣಗಳು ಮತ್ತು ಹಗಲು ಮಾಡುವವನು.

ದ್ಕಾಲಾಣೌ ಶೈಲಪಾಷಾಣೌ ಮೂರ್ಖನೀಚೌ ಪೃಥಗ್ಜನೌ । ತರುಶೈಲೌ ಶಿಖರಿಣೌ ತನುಸ್ತ್ವಗ್ದೇಹಯೋರಪಿ ।। ೩೬೨.

ಎರಡು ಕಾಲಗಳು, ಎರಡು ಕಲ್ಲುಗಳು, ಮೂರ್ಖರು ಮತ್ತು ಹೀನರು, ವಿಭಿನ್ನ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು; ಮರ ಮತ್ತು ಬೆಟ್ಟ, ಶಿಖರ ಮತ್ತು ಶೃಂಗ, ದೇಹಗಳಲ್ಲಿ ದೇಹ ಮತ್ತು ಚರ್ಮವೂ.

ಆತ್ಮಾ ಯತ್ನೋ ಧೃತಿರ್ಬುದ್ಧಿಃ ಸ್ವಭಾವೋ ಬ್ರಹ್ಮ ವರ್ಷ್ಮ ಚ । ಉತ್ಥಾನಂ ಪೌರುಷೇ ತನ್ತ್ರೇ ವ್ಯುತ್ಥಾನಂ ಪ್ರತಿರೋಧನೇ ।। ೩೬೨.

ಆತ್ಮ, ಪ್ರಯತ್ನ, ಸ್ಥೈರ್ಯ, ಬುದ್ಧಿ, ಸ್ವಭಾವ, ಬ್ರಹ್ಮ ಮತ್ತು ದೇಹದ ಎತ್ತರ; ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ಎದ್ದು ನಿಲ್ಲುವುದು ಮತ್ತು ಪ್ರತಿರೋಧದಲ್ಲಿ ಎದ್ದು ನಿಲ್ಲುವುದು.

ನಿರ್ಯ್ಯಾತನಂ ವೈರಶುದ್ಧೌ ದಾನೇ ನ್ಯಾಸಾರ್ಪಣೇಽಪಿ ಚ । ವ್ಯಸನಂ ವಿಪದಿ ಭ್ರಂಶೇ ದೋಷೇ ಕಾಮಜಕೋಪಜೇ ।। ೩೬೨.

ಶತ್ರುತ್ವ ಶುದ್ಧಿಯಲ್ಲಿ ಹೊರಡುವುದು, ದಾನದಲ್ಲಿ, ಅರ್ಪಣೆಯಲ್ಲಿ; ಅಪಾಯದಲ್ಲಿ ದುಃಖ, ನಷ್ಟ, ದೋಷ, ಕಾಮ ಮತ್ತು ಕ್ರೋಧದಿಂದ ಹುಟ್ಟುವದು.

ಮೃಗಯಾಕ್ಷೋ ದಿವಾಸ್ವಪ್ನಃ ಪರಿವಾದಃ ಸ್ತ್ರಿಯೋ ಮದಃ । ತೌರ್ಯ್ಯತ್ರಿಕಂ ವೃಥಾಟ್ಯಾ ಚ ಕಾಮಜೋ ದಶಕೋ ಗಣಃ ।। ೩೬೨.

ಬೇಟೆ, ಜೂಜು, ಹಗಲು ಕನಸು, ಅಪವಾದ, ಮಹಿಳೆಯರು, ಮದ್ಯಪಾನ; ತ್ರಿವಿಧ ಕಲೆಗಳು, ವ್ಯರ್ಥ ಸುತ್ತಾಟ ಮತ್ತು ಕಾಮದಿಂದ ಹುಟ್ಟುವ ಹತ್ತು ಗುಂಪುಗಳು.

ಪೈಶೂನ್ಯಂ ಸಾಹಸಂ ದ್ರೋಹ ಈರ್ಷ್ಯಾಸೂಯಾರ್ಥದೂಷಣಮ್ । ವಾಗ್‌ದಣ್ಡಶ್ಚೈವ ಪಾರುಷ್ಯಂ ಕ್ರೋಧಜೋಽಪಿ ಗಣೋಽಷ್ಟಕಃ ।। ೩೬೨.

ಪಿತೂರಿ, ಹಿಂಸೆ, ದ್ರೋಹ, ಹಿಂಸೆ, ಅಸೂಯೆ, ಹಣದ ಭ್ರಷ್ಟತೆ; ಕಠಿಣ ಮಾತು ಮತ್ತು ಕ್ರೂರತೆ, ಕ್ರೋಧದಿಂದ ಹುಟ್ಟುವ ಎಂಟು ಗುಂಪುಗಳು.

ಅಕರ್ಮ್ಮಗುಹ್ಯೇ ಕೌಪೀನಂ ಮೈಥುನಂ ಸಙ್ಗತೌ ರತೌ । ಪ್ರಧಾನಂ ಪರಮಾರ್ಥಾ ಧೀಃ ಪ್ರಜ್ಞಾನಂ ಬುದ್ಧಿಚಿಹ್ನಯೋಃ ।। ೩೬೨.

ಗೋಪ್ಯವಾಗಿ ಏನು ಮಾಡದಿರುವುದು, ಕೌಪೀನ, ಸಂಗದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಆನಂದದಲ್ಲಿ ಸಂಗಮ; ಮುಖ್ಯ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ, ಬುದ್ಧಿ, ಜ್ಞಾನ ಗುರುತುಗಳಲ್ಲಿ.

ಕ್ರನ್ದನೇ ರೋದನಾಹ್ವಾನೇ ವಷ್ಮ ದೇಹಪ್ರಮಾಣಯೋಃ । ಆರಾಧನಂ ಸಾಧನೇ ಸ್ಯಾದವಾಪ್ತೌ ತೋಷಣೇಽಪಿ ಚ ।। ೩೬೨.

ಅರಚುವುದು, ಅಳುವುದು, ಕರೆಯುವುದು, ದೇಹದ ಗಾತ್ರವನ್ನು ಅಳೆಯುವುದು; ಪೂಜೆ ಸಾಧನೆಯಲ್ಲಿ, ಸಫಲತೆಯಲ್ಲಿ ಸಂತೋಷ.

ರತ್ನಂ ಸ್ವಜಾತಿಶ್ರೇಷ್ಠೇಽಪಿ ಲಕ್ಷ್ಮ ಚಿಹ್ನಿಪ್ರಧಾನಯೋಃ । ಕಲಾಪೋ ಭೂಷಣೇ ವರ್ಹೇ ತೂಣೀರೇ ಸಂಹತೇಽಪಿ ಚ ।। ೩೬೨.

ರತ್ನವು ತನ್ನ ಜಾತಿಯಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠವಾದರೂ, ಗುರುತು ಮುಖ್ಯ ಲಕ್ಷಣಗಳಲ್ಲಿ; ಅಲಂಕಾರದಲ್ಲಿ ಹೊದಿಕೆ, ಬಾಣದಲ್ಲಿ ಬಿಲ್ಲು, ಕೂಡಿರುವುದರಲ್ಲಿ ಕೂಡ.

ತಲ್ಪಂ ಶಯ್ಯಾಟ್ಟದಾರೇಷು ಡಿಮ್ಭೌ ತು ಶಿಶುವಾಲಿಶೌ । ಸ್ತಮ್ಭೌ ಸ್ಥೂಣಾಜಡ಼ೀಭಾವೌ ಸಭ್ಯೇ ಸಂಸದಿ ವೈ ಸಭಾ ।। ೩೬೨.

ಹಾಸಿಗೆ, ಮಂಚಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಸಿಗೆ; ಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿ ಮಗು; ಕಂಬಗಳಲ್ಲಿ ಹಳೆಯ ರೂಪ, ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಸಭೆ, ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಕೂಟ.

ಕಿರಣಪ್ರಗ್ರ್ಹೌ ರಶ್ಮೀ ಧರ್ಮ್ಮಾಃ ಪುಣ್ಯಯಮಾದಯಃ । ಲಲಾಮಂ ಪುಚ್ಛಪುಣ್ಡ್ರಾಶ್ವಭೂಷಾಪ್ರಾಧಾನ್ಯಕೇತುಷು ।। ೩೬೨.

ಕಿರಣ ಮತ್ತು ಪ್ರಕಾಶ, ಧರ್ಮಕಾರ್ಯಗಳು, ಪುಣ್ಯದ ಮೂಲಗಳು; ಮುಕುಟ, ಹಿನ್ನಡೆ, ಮತ್ತು ಕುದುರೆ ಅಲಂಕಾರಗಳಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯ ಗುರುತುಗಳು.

ಪ್ರತ್ಯಯೋಽಧೀನಶಪಥಜ್ಞಾನವಿಸ್ವಾಸಹೇತುಷು । ಸಮಯಾಃ ಶಪಥಾಚಾರಕಾಲಸಿದ್ಧಾನ್ತಸಂವಿದಃ ।। ೩೬೨.

ನಂಬಿಕೆ, ಅವಲಂಬನೆ, ವಚನ, ಜ್ಞಾನ, ವಿಶ್ವಾಸದ ಕಾರಣಗಳಲ್ಲಿ; ಒಪ್ಪಂದಗಳು, ವಚನ, ನಡವಳಿ, ಕಾಲ, ಸ್ಥಿರವಾದ ತತ್ವ ಮತ್ತು ಅರಿವು.

ಅತ್ಯಯೋಽತಿಕ್ರಮೇ ಕೃಚ್ಛ್ರೇ ಸತ್ಯಂ ಶಪಥತಥ್ಯಯೋಃ । ವೀರ್ಯ್ಯಂ ಬಲಪ್ರಭಾವೌ ಚ ರೂಪ್ಯಂ ರೂಪೇ ಪ್ರಶಸ್ತಕೇ ।। ೩೬೨.

ಅತಿಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ತಪ್ಪು, ಕಷ್ಟದಲ್ಲಿ, ವಚನ ಮತ್ತು ಸುಳ್ಳಿನಲ್ಲಿ ಸತ್ಯ; ಶಕ್ತಿ, ಬಲ ಮತ್ತು ಪ್ರಭಾವ, ರೂಪ ಮತ್ತು ಶ್ರೇಷ್ಠತೆಯಲ್ಲಿ ಬೆಳ್ಳಿ.

ದುರೋದರೋ ದ್ಯುತಕಾರೇ ಪಣೇ ದ್ಯೂತೇ ದುರೋದರಂ । ಮಹಾರಣ್ಯೇ ದುರ್ಗಪಥೇ ಕಾನ್ತಾರಃ ಪುನ್ನಪುಂಸಕಂ ।। ೩೬೨.

ಜೂಜಿನಲ್ಲಿ ಹೊಗೆಯ ಹೊಟ್ಟೆ, ಪಣ, ಜೂಜಿನಲ್ಲಿ ಹೊಗೆಯ ಹೊಟ್ಟೆ; ದೊಡ್ಡ ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ, ಕಷ್ಟದ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ, ಅರಣ್ಯ, ನಪುಂಸಕ ಲಿಂಗ.

ಯಮಾನಿಲೇನ್ದ್ರಚನ್ದ್ರಾರ್ಕವಿಷ್ಣುಸಿಂಹಾದಿಕೇ ಹರಿಃ । ದಶೇಽಸ್ತ್ರಿಯಾಂ ಭಯೇ ಶ್ವಭ್ರೇ ಜಠರಃ ಕಠಿನೇಽಪಿ ಚ ।। ೩೬೨.

ಯಮ, ವಾಯು, ಇಂದ್ರ, ಚಂದ್ರ, ಸೂರ್ಯ, ವಿಷ್ಣು, ಸಿಂಹ ಮತ್ತು ಇತರ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಹರಿಯು ಇದ್ದಾನೆ. ಹೆಂಗಸಿನ ಭಯದಲ್ಲಿಯೂ, ಆಳವಾದ ಗುಂಡಿಯಲ್ಲಿಯೂ, ಗಟ್ಟಿಯಾದ ಹೊಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿಯೂ ಅವನು ಇರುವನು.

ಉದಾರೋ ದಾತೃಮಹತೋರಿತರಸ್ತ್ವನ್ಯನೀಚಯೋಃ । ಚೂಡ಼ಾ ಕಿರೀಟಂ ಕೇಶಾಶ್ಚ ಸಂಯತಾ ಮೌಲಯಸ್ತ್ರಯಃ ।। ೩೬೨.

ಮಹಾ ದಾನಿಯು ಉದಾರ, ಇತರರು ಸಾಮಾನ್ಯರು. ತಲೆಯ ಮೇಲಿನ ಆಭರಣವನ್ನು ಕಿರೀಟ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ, ಕೂದಲು ಎಂದರೆ ಕೇಶ, ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಕಟ್ಟಿದ ಜಡೆಯನ್ನು ಮಾಳಿ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ, ಅದಕ್ಕೂ ಮೂರು ವಿಧಗಳಿವೆ.

ಬಲಿಃ ಕರೋಪಹಾರಾದೌ ಸೈನ್ಯಸ್ಥೈರ್ಯ್ಯಾದಿಕೇ ಬಲಂ । ಸ್ತ್ರೀಕಟೀವಸ್ತ್ರಬನ್ಧೇಽಪಿ ನೀವೀ ಪರಿಪಣೇಽಪಿ ಚ ।। ೩೬೨.

ಬಲಿ ಎಂದರೆ ಕೈಯಿಂದ ನೀಡುವ ಕಾಣಿಕೆ, ಸೇನೆಯ ಸ್ಥೈರ್ಯಕ್ಕೆ ಬಲ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಹೆಂಗಸಿನ কোমರಕ್ಕೆ ಕಟ್ಟುವ ಬಟ್ಟೆಯನ್ನು ನೀವಿ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ, ಪಣದ ಆಟದಲ್ಲಿಯೂ ಅದನ್ನು ನೀವಿ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಶುಕ್ರಲೇ ಮೂಷಿಕೇ ಶ್ರೇಷ್ಠೇ ಸುಕೃತೇ ವೃಷಭೇ ವೃಷಃ । ದ್ಯೂತಾಕ್ಷೇ ಸಾರಿಫಲಕೇಽಪ್ಯಾಕರ್ಷೋಽಥಾಽಕ್ಷಮಿನ್ದ್ರಿಯೇ ।। ೩೬೨.

ಶುಕ್ರ ಎಂದರೆ ಬೀಜ, ಮೂಷಿಕ ಎಂದರೆ ಇಲಿ, ಶ್ರೇಷ್ಠ ಎಂದರೆ ಉತ್ತಮ, ವೃಷ ಎಂದರೆ ಎಮ್ಮೆ. ಜೂಜಿನ ಕಲ್ಲುಗಳನ್ನು ದ್ಯೂತಾಕ್ಷ ಎಂದು, ಆಟದ ಫಲಕವನ್ನು ಸಾರಿಫಲಕ ಎಂದು, ಆಕರ್ಷಣೆಯನ್ನು ಆಕರ್ಷ ಎಂದು, ಇಂದ್ರಿಯವನ್ನು ಅಕ್ಷ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.