ಅಗ್ನಿಪುರಾಣಮ್

ಉಭಯದ್ಯುಶ್ಚೋಭಯೇದ್ಯುಃ ಪರೇ ತ್ವಹ್ನಿ ಪರೇದ್ಯವಿ । ಹ್ಯೋ ಗತೇಽನಾಗತೇಽಹ್ನಿ ಸ್ವಃ ಪರಶ್ವಃ ಶ್ವಃ ಪರೇಽಹನಿ ।। ೩೬೧.

ಎರಡೂ ದಿನಗಳು, ಆ ಎರಡನೆಯ ದಿನದ ನಂತರದದು; ಮುಂದಿನ ದಿನ, ಮತ್ತೊಂದು ಮುಂದಿನ ದಿನ; ನಿನ್ನೆ, ಹೋದ ದಿನ, ಇನ್ನೂ ಬರುವ ದಿನ; ನಾಳೆಮೇಲೆ, ನಾಳೆ, ಮತ್ತೊಂದು ಮುಂದಿನ ದಿನ.

ತದಾ ತದಾನೀಂ ಯುಗಪದೇಕದಾ ಸರ್ವದಾ ಸದಾ । ಪತರ್ಹಿ ಸಮ್ಪ್ರತೀದಾನೀಮಧುನಾ ಸಾಮ್ಪ್ರತನ್ತಥಾ ।। ೩೬೧.

ಆಗ, ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಒಂದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಯಾವಾಗಲೂ, ಸದಾ; ಆ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ, ಈಗ, ಈ ಹೊತ್ತಿನಲ್ಲಿ, ಪ್ರಸ್ತುತ ಹಾಗೆಯೇ.

ಅಗ್ನಿರುವಾಚ ಆಕಾಶೇ ತ್ರಿದಿವೇ ನಾಕೋ ಲೋಕಸ್ತು ಭುವನೇ ಜನೇ । ಪದ್ಯೇ ಯಶಸಿ ಚ ಶಲೋಕಃ ಶರೇ ಖಡ್ಗೇ ಚ ಸಾಯಕಃ ।। ೩೬೨.

ಅಗ್ನಿ ಹೇಳಿದನು: ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ 'ಆಕಾಶ', ಮೂರನೆಯ ಸ್ವರ್ಗದಲ್ಲಿ 'ತ್ರಿದಿವ', ಲೋಕದಲ್ಲಿ 'ನಾಕ', ಜನರಲ್ಲಿ 'ಲೋಕ', ಪದ್ಯದಲ್ಲಿ 'ಪದ್ಯ', ಖ್ಯಾತಿಯಲ್ಲಿ 'ಯಶಸ್ಸು', ಶ್ಲೋಕದಲ್ಲಿ 'ಶ್ಲೋಕ', ಬಾಣದಲ್ಲಿ 'ಶರ', ಕತ್ತಿಯಲ್ಲಿ 'ಖಡ್ಗ', ಮತ್ತು ಅಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ 'ಸಾಯಕ' ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ಆನಕಃ ಪಟಹೋ ಭೇರೀ ಕಲಙ್ಕೋಽಙ್ಕಾಪವಾದಯೋಃ । ಮಾರುತೇ ವೇಧಸಿ ವ್ರಧ್ನೇ ಪುಂಸಿ ಕಃ ಕಂ ಶಿರೋಽಮ್ಬುನೋಃ ।। ೩೬೨.

'ಆನಕ' ಒಂದು ಡೊಳ್ಳು, 'ಪಟಹ' ದೊಡ್ಡ ಡೊಳ್ಳು, 'ಭೇರಿ' ದೊಡ್ಡ ತಾಳ; 'ಕಲಂಕ' ದೂಷಣೆ ಅಥವಾ ಗುರುತು, 'ಅಂಕ' ಗುರುತು; ಗಾಳಿಯಲ್ಲಿ 'ಮಾರುತ', ತೊಡೆಯುವಲ್ಲಿ 'ವೇಧ', ಕಾಸ್ತ್ರವಾದ ಪ್ರಾಣಿಯಲ್ಲಿ 'ವ್ರಧ್ನ', ಪುರುಷನಲ್ಲಿ 'ಕ', ನೀರಿನಲ್ಲಿ 'ಕಂ', ತಲೆಯಲ್ಲಿಯೂ 'ಶಿರ' ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ಸ್ಯಾತ್ ಪುಲಾಕಸ್ತುಚ್ಛಧಾನ್ಯೇ ಸಂಕ್ಷೇಪೇ ಭಕ್ತಸಿಕ್ಥಕೇ । ಮಹೇನ್ದ್ರಗುಗ್ಗುಲೂಲೂಕವ್ಯಾಲಗ್ರಾಹಿಷು ಕೌಶಿಕಃ ।। ೩೬೨.

'ಪುಲಾಕ' ಅರ್ಥಹೀನ ಧಾನ್ಯ, 'ತುಚ್ಚ' ವ್ಯರ್ಥ ಧಾನ್ಯ; ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ 'ಸಂಕ್ಷೇಪ', ಅನ್ನದಲ್ಲಿ 'ಭಕ್ತ', ಹಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ 'ಸಿಕ್ಥಕ'; ಮಹೇಂದ್ರ, ಗುಗ್ಗುಲು, ಗೂಬೆ, ಹಾವು ಮತ್ತು ಗ್ರಾಹಿ ಎಂಬಲ್ಲಿ 'ಕೌಶಿಕ' ಎಂಬ ಪದ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ.

ಶಾಲಾವೃಕೌ ಕಪಿಶ್ವಾನೌ ಮಾನಂ ಸ್ಯಾನ್ಮಿತಿಸಾಧನಂ । ಸರ್ಗಃ ಸ್ವಭಾವನಿರ್ಮೋಕ್ಷನಿಶ್ಚಯಾಧ್ಯಾಯಸೃಷ್ಟಿಷು ।। ೩೬೨.

'ಶಾಲಾ' ಮತ್ತು 'ವೃಕ' ಎಂದರೆ ನರಿ; 'ಕಪಿ' ಮತ್ತು 'ಶ್ವಾನ' ಎಂದರೆ ಕೋತಿ ಮತ್ತು ನಾಯಿ; 'ಮಾನ' ಅಂದರೆ ಅಳತೆ ಅಥವಾ ಅಳವಡಿಕೆ; 'ಸರ್ಗ' ಸೃಷ್ಟಿ, 'ಸ್ವಭಾವ' ಸ್ವಭಾವ, 'ನಿರ್ಮೋಕ್ಷ' ಬಿಡುಗಡೆ, 'ನಿಶ್ಚಯ' ಖಚಿತತೆ, 'ಅಧ್ಯಾಯ' ಅಧ್ಯಾಯ, 'ಸೃಷ್ಟಿ' ನಿರ್ಮಾಣ.

ಯೋಗಃ ಸನ್ನಹನೋಪಾಯಧ್ಯಾನಸಙ್ಗತಿಯುಕ್ತಿಷು । ಭೋಗಃ ಸುಖೇ ಸ್ತ್ರ್ಯಾದಿಭೃತಾವವ್ಜೌ ಶಙ್ಖನಿಶಾಕರೌ ।। ೩೬೨.

'ಯೋಗ' ಎಂದರೆ ಸೇರ್ಪಡೆ, ಕವಚ, ಉಪಾಯ, ಧ್ಯಾನ, ಸಂಬಂಧ, ವಿಧಾನ; 'ಭೋಗ' ಎಂದರೆ ಅನುಭವ, ಸುಖ, ಹೆಂಡತಿ ಮತ್ತು ಇತ್ಯಾದಿ; 'ಭೃತ' ಎಂದರೆ ದಾಸ; 'ಅವ್ಜ' ಎಂದರೆ ಹಂಸ; 'ಶಂಖ' ಎಂದರೆ ಶಂಖ; 'ನಿಶಾಕರ' ಎಂದರೆ ಚಂದ್ರನು.

ಕಾಕೇಭಗಣ್ಡೌ ಕರಟೌ ದುಶ್ಚರ್ಮಾ ಶಿಪಿವಿಷ್ಟಕಃ । ರಿಷ್ಟಂ ಕ್ಷಏಮಾಶುಭಾಭಾವೇಷ್ವರಿಷ್ಟೇ ತು ಶುಭಾಽಶುಭೇ ।। ೩೬೨.

'ಕಾಕ' ಮತ್ತು 'ಭಗಂಡ' ಎಂದರೆ ಕಾಗೆ ಮತ್ತು ವೃಷಣಗಳು; 'ಕರಟ' ಎಂದರೆ ಕೋತಿ; 'ದುಶ್ಚರ್ಮ' ಚರ್ಮದ ರೋಗಿ; 'ಶಿಪಿವಿಷ್ಟಕ' ಕುಷ್ಟರೋಗಿ; 'ಅರಿಷ್ಟ' ಅಶುಭ, 'ಕ್ಷೇಮ' ಕ್ಷೇಮ; ಶುಭ ಅಥವಾ ಅಶುಭ ಇಲ್ಲದಿದ್ದಾಗ 'ಅರಿಷ್ಟ' ಎರಡನ್ನೂ ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.

ವ್ಯುಷ್ಟಿಃ ಫಲೇ ಸಮೃದ್ಧೌ ಚ ದೃಷ್ಟಿರ್ಜ್ಞಾನೇಽಕ್ಷಿಣ ದರ್ಶನೇ । ನಿಷ್ಠಾನಿಷ್ಪತ್ತಿನಾಶಾನ್ತಾಃ ಕಾಷ್ಠೋತ್ಕರ್ಷೇ ಸ್ಥಿತೌ ದಿಶಿ ।। ೩೬೨.

'ವ್ಯುಷ್ಟಿ' ಫಲ ಮತ್ತು ಸಮೃದ್ಧಿ; 'ದೃಷ್ಟಿ' ಜ್ಞಾನ, ಕಣ್ಣು, ನೋಡುವುದು; 'ನಿಷ್ಠ' ಸಾಧನೆ, ನಾಶ, ಶಾಂತಿ, ಮರ, ಎತ್ತರ, ಸ್ಥಿರತೆ, ದಿಕ್ಕು ಎಂಬ ಅರ್ಥಗಳಿವೆ.

ಭೂಗೋವಾಚಸ್ತ್ವಿಡ಼ಾ ಇಲಾಃ ಪ್ರಗಾಢ಼ಂ ಭೃಶಕೃಚ್ಛ್ರಯೋಃ । ಭೃಶಪ್ರತಿಜ್ಞಯೋರ್ವಾಢ಼ಂ ಶಕ್ತಸ್ಥೂಲೌ ದೃಢ಼ೌ ತ್ರಿಷು ।। ೩೬೨.

'ಭೂಗ' ಮಾತು, 'ವಾಕ್' ಕೂಡ ಮಾತು; 'ಇಳಾ' ಭೂಮಿಗಳು; 'ಪ್ರಗಾಢ' ಆಳವಾದದು; 'ಭೃಶ' ತೀವ್ರವಾದದು ಅಥವಾ ಕಷ್ಟ; 'ಭೃಶಪ್ರತಿಜ್ಞೆ' ಬಲವಾದ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ; 'ವಾರ್ಹ' ಶಕ್ತಿಶಾಲಿ; 'ಶಕ್ತ' ಬಲಿಷ್ಠ; 'ಸ್ಥೂಲ' ದೊಡ್ಡದು; 'ದೃಢ' ದೃಢವಾದದು; ಈ ಎಲ್ಲವು ಮೂರು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ವಿನ್ಯಸ್ತಸಂಹತೌ ವ್ಯೂಢ಼ೌ ಕೃಷ್ಣೋ ವ್ಯಾಸೇಽರ್ಜ್ಜುನೇ ಹರೌ । ಪಣೋ ದ್ಯತಾದಿಷೂತ್ಸೃಷ್ಟೇ ಭೃತೌ ಮೂಲ್ಯೇ ಧನಽಪಿ ಚ ।। ೩೬೨.

'ವಿನ್ಯಾಸ್ತ' ವ್ಯವಸ್ಥೆ; 'ಸಂಹತ' ಸಮೂಹ; 'ವ್ಯೂಹ' ಪಂಕ್ತಿ; 'ಕೃಷ್ಣ' ಎಂದರೆ ವ್ಯಾಸ; 'ಅರ್ಜುನ' ಅರ್ಜುನ; 'ಹರ' ಶಿವನು; 'ಪಣ' ಜುಗಾರಿ; 'ಉತ್ಸೃಷ್ಟ' ಬಿಡುವುದು; 'ಭೃತ' ಬೆಲೆ; 'ಧನ' ಸಂಪತ್ತು.

ಮೌರ್ವ್ಯಾಂ ದ್ರ್ವ್ಯಾಶ್ರಿತೇ ಸ್ತ್ವಶುಕ್ತಸನ್ಧ್ಯಾದಿಕೇ ಗುಣಃ । ಶ್ರೇಷ್ಠೇಽಧಿಪೇ ಗ್ರಾಮಣೀಃ ಸ್ಯಾತ್ ಜುಗುಪ್ಸಾಕರುಣೇ ಘೃಣೋ ।। ೩೬೨.

'ಮೌರ್ವೀ' ಬಿಲ್ಲಿನ ತಂತಿ; 'ದ್ರವ್ಯ' ವಸ್ತು; 'ಅಶುಕ್ತ' ಹುದುಗದದು; 'ಸಂಧ್ಯಾ' ಸಂಧ್ಯೆ ಮತ್ತು ಇತ್ಯಾದಿ; 'ಗುಣ' ಗುಣ; 'ಶ್ರೇಷ್ಠ' ಅತ್ಯುತ್ತಮ; 'ಅಧಿಪ' ನಾಯಕ; 'ಗ್ರಾಮಣಿ' ಗ್ರಾಮದ ಮುಖ್ಯಸ್ಥ; 'ಜುಗುಪ್ಸೆ' ಅಸಹ್ಯ; 'ಕರುಣ' ದಯೆ; 'ಘೃಣ' ಕೂಡ ದಯೆ.

ತೃಷ್ಣಾ ಸ್ಪೃಹಾಪಿಪಾಸೇ ದ್ವೇ ವಿಪಣಿಃ ಸ್ಯಾದ್ವಣಿಕ್ಪಥೇ । ವಿಷಾಭಿಸರಲೋಹೇಷು ತೀಕ್ಷ್ಣಂ ಕ್ಲೀವೇ ಖರೇ ತ್ರಿಷು ।। ೩೬೨.

'ತೃಷ್ಣೆ' ದಾಹ; 'ಸ್ಪೃಹೆ' ಆಸೆ; 'ಪಿಪಾಸೆ' ಕೂಡ ದಾಹ; 'ವಿಪಣಿ' ಮಾರುಕಟ್ಟೆ; 'ವಣಿಕ್ಪಥ' ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳ ದಾರಿ; ವಿಷದಲ್ಲಿ 'ವಿಷ', ಕಬ್ಬಿಣದಲ್ಲಿ 'ಅಭಿಸರ', ತೀಕ್ಷ್ಣದಲ್ಲಿ 'ತೀಕ್ಷ್ಣ', ನಪುಂಸಕನಲ್ಲಿ 'ಕ್ಲೀವ', ಕತ್ತೆಯಲ್ಲಿ 'ಖರ'; ಈ ಮೂರು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಪ್ರಮಾಣಂ ಹೇತುಮರ್ಯ್ಯಾದಾಶಾಸ್ತ್ರೇಯತ್ತಾಪ್ರಮಾತೃಷು । ಕರಣಂ ಕ್ಷೇತ್ರಗಾತ್ರಾದಾವೀರಿಣಂ ಶೂನ್ಯಮೂಪರಂ ।। ೩೬೨.

'ಪ್ರಮಾಣ' ಅಳತೆ, ಕಾರಣ, ಗಡಿ, ಪ್ರಾಮಾಣಿಕತೆ, ವ್ಯಾಪ್ತಿ, ಅಳೆಯುವವನು; 'ಕರಣ' ಸಾಧನ, ಕ್ಷೇತ್ರ, ಅಂಗ ಮತ್ತು ಇತ್ಯಾದಿ; 'ಈರಿಣ' ಮರಳುಭೂಮಿ, ಖಾಲಿ, ಮೇಲಿನದು.

ಯನ್ತಾ ಹಸ್ತಿಪಕೇ ಸೂತೇ ವಹ್ನಿಜ್ವಾಲಾ ಚ ಹೇತಯಃ । ಶ್ರುತಂ ಶಾಸ್ತ್ರಾವಧೃತಯೋರ್ಯುಗಪರ್ಯ್ಯಾಪ್ತಯೋಃ ಕೃತಂ ।। ೩೬೨.

'ಯಂತ' ಹಸ್ತಿಪಾಲಕ; 'ಹಸ್ತಿಪಾಕ' ಕೂಡ ಹಸ್ತಿಪಾಲಕ; 'ಸೂತ' ರಥಚಾಲಕ; 'ವಹ್ನಿ' ಅಗ್ನಿ; 'ಜ್ವಾಲಾ' ಜ್ವಾಲೆ; 'ಹೇತು' ಕಾರಣ; 'ಶ್ರುತ' ಕೇಳಿದದು; 'ಶಾಸ್ತ್ರ' ಶಾಸ್ತ್ರ; 'ಅವಧೃತ' ನಿಶ್ಚಿತವಾದದು; 'ಯುಗ' ಜೋಡಿ; 'ಪರ್ಯಾಪ್ತ' ಸಾಕಷ್ಟು; 'ಕೃತ' ಮಾಡಿದದು.

ಖ್ಯಾತೇ ಹೃಷ್ಟೇ ಪ್ರತೀತೋಽಭಿಜಾತಸ್ತು ಕುಲಜೇ ಬುಧೇ । ವಿವಿಕ್ತೌ ಪೂತವಿಜನೌ ಮೂರ್ಚ್ಛಿತೌ ಮೂಢ಼ಸೋಚ್ಛ್ರಯೌ ।। ೩೬೨.

'ಖ್ಯಾತ' ಪ್ರಸಿದ್ಧ; 'ಹೃಷ್ಠ' ಸಂತೋಷಗೊಂಡ; 'ಪ್ರತೀತ' ವಿಶ್ವಾಸ; 'ಅಭಿಜಾತ' ಉತ್ತಮ ಕುಲದ; 'ಕುಲಜ' ಉತ್ತಮ ಕುಟುಂಬದ; 'ಬುದ್ಧ' ಜ್ಞಾನಿ; 'ವಿವಿಕ್ತ' ಪ್ರತ್ಯೇಕ; 'ಪೂತ' ಶುದ್ಧ; 'ವಿಜನ' ಜನರಿಲ್ಲದ; 'ಮೂರ್ಚಿತ' ಪ್ರಜ್ಞಾಹೀನ; 'ಮೂರ್ಖ' ಮೂಢ; 'ಉಚ್ಚ್ರಯ' ಆಶ್ರಯ.

ಅರ್ಥೋಽಭಿಧೇಯರೈವಸ್ತುಪ್ರಯೋಜನನಿವತ್ತಿಷು । ನಿದಾನಾಗಮಯೋಸ್ತೀರ್ಥಮೃಷಿಜುಷ್ಟಜಲೇ ಗುರೌ ।। ೩೬೨.

'ಅರ್ಥ' ಅರ್ಥ; 'ಅಭಿಧೇಯ' ಸೂಚಿಸುವದು; 'ರೈವ' ಉದ್ದೇಶ; 'ಪ್ರಯೋಜನ' ಕಾರಣ; 'ನಿವತ್ತಿ' ನಿಲ್ಲಿಸುವಿಕೆ; 'ನಿದಾನ' ಮೂಲ; 'ಆಗಮ' ಪರಂಪರೆ; 'ತೀರ್ಥ' ಪವಿತ್ರ ಸ್ಥಳ; 'ಋಷಿ' ಋಷಿ; 'ಜುಷ್ಟ' ಪ್ರೀತಿಪಾತ್ರ; 'ಜಲ' ನೀರು; 'ಗುರು' ಗುರು.

ಪ್ರಾಧಾನ್ಯೇ ರಾಜಲಿಙ್ಗೇ ಚ ವೃಷಾಙ್ಗೇ ಕಕುದಾಽಸ್ತ್ರಿಯಾಂ । ಸ್ತ್ರೀ ಸಮ್ಬಿಜ್ಜ್ಞಾನಸಮ್ಭಾಷಾಕ್ರಿಯಾಕಾರಾಜಿನಾಮಸು ।। ೩೬೨.

ಪ್ರಮುಖತೆ, ರಾಜಚಿಹ್ನೆ, ಎಮ್ಮೆ ಗುರುತು, ಹಸುವಿನ ಕುಬ್ಬು, ಹೆಂಗಸನ್ನು ಅವಳ ಜ್ಞಾನ, ಮಾತು, ನಡೆ ಮತ್ತು ಹೆಸರಿನಿಂದ ಗುರುತಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಧರ್ಮ್ಮೇ ರಹಸ್ಯುಪನಿಷತ್ ಸ್ಯಾದೃತೌ ವತ್ಸರೇ ಶರತ್ । ಪದಂ ವ್ಯವಸಿತಿತ್ರಾಣಸ್ಥಾನಲಕ್ಷ್ಮಾಙ್‌ಘ್ರಿವಸ್ತುಷು ।। ೩೬೨.

ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ, ರಹಸ್ಯ ಉಪನಿಷತ್ತಿನಲ್ಲಿ, ಶಿಷ್ಟಾಚಾರದಲ್ಲಿ, ವರ್ಷದಲ್ಲಿ, ಶರತ್ತಿನಲ್ಲಿ, ನಿರ್ಧಾರ, ರಕ್ಷಣೆ, ಪಾದಗಳ ಶುಭತೆ ಮತ್ತು ವಸ್ತುಗಳಲ್ಲಿ ಗುರುತು ಕಾಣಬಹುದು.

ತ್ರಿಷ್ವಿಷ್ಟಮಧುರೌ ಸ್ವಾದೂ ಮೃದೂ ಚಾತೀಕ್ಷ್ಣಕೋಮಲೌ । ಸತ್ಯೇ ಸಾಧೌ ವಿದ್ಯಮಾನೇ ಪ್ರಶಸ್ತೇಽಭ್ಯರ್ಹಿತೇ ಚ ಸತ್ ।।೩೬೨.

ಮೂರು ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ, ಮಧುರ, ರುಚಿಕರ, ಮೃದು ಮತ್ತು ತುಂಬಾ ತೀಕ್ಷ್ಣ, ನಾಜೂಕಾದವುಗಳಲ್ಲಿ; ಸತ್ಯದಲ್ಲಿ, ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ, ಇರುವುದರಲ್ಲಿ, ಪ್ರಶಂಸಿತದಲ್ಲಿಯೂ, ಯೋಗ್ಯದಲ್ಲಿಯೂ ಸಾರಾಂಶ ಇದೆ.

ವಿಧಿರ್ವಿಧಾನೇ ದೈವೇಽಪಿ ಪ್ರಣಿಧಿಃ ಪ್ರಾರ್ಥನೇ ಚರೇ । ವಧೂರ್ಜಾಯಾ ಸ್ನುಷಾ ಸ್ತ್ರೀ ಚ ಸುಧಾಲೇಪೋಽಮೃತಂ ಸ್ನುಹೀ ।। ೩೬೨.

ವಿಧಿ ಮತ್ತು ಅದರ ಅನುಷ್ಠಾನ, ದೇವಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಪರಿಶೀಲನೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಾರ್ಥನೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ; ಹೆಂಡತಿ, ಜಾಯ, ಸೊಸೆ, ಮಹಿಳೆ, ಅಮೃತ, ಮತ್ತು ಸುನುಹಿ ಸಸ್ಯದ ರಸವು ಅಮೃತದಂತಿವೆ.

ಸ್ಪೃಹಾ ಸಮ್ಪ್ರತ್ಯಯಃ ಶ್ರದ್ಧಾ ಪಣಿಡತಮ್ಮನ್ಯಗರ್ವ್ವಿತೌ । ಬ್ರಹ್ಮಬನ್ಧುರಧಿಕ್ಷೇಪೇ ಭಾನೂರಶ್ಮಿದಿವಾಕರೌ ।। ೩೬೨.

ಆಸೆ, ನಂಬಿಕೆ, ಭಕ್ತಿ, ಅತ್ಯಂತ ಪಾಂಡಿತ್ಯ, ಮನದ ಹೆಮ್ಮೆ; ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಬಂಧುವಿಗೆ ಅವಮಾನ, ಸೂರ್ಯ, ಅದರ ಕಿರಣಗಳು ಮತ್ತು ಹಗಲು ಮಾಡುವವನು.

ದ್ಕಾಲಾಣೌ ಶೈಲಪಾಷಾಣೌ ಮೂರ್ಖನೀಚೌ ಪೃಥಗ್ಜನೌ । ತರುಶೈಲೌ ಶಿಖರಿಣೌ ತನುಸ್ತ್ವಗ್ದೇಹಯೋರಪಿ ।। ೩೬೨.

ಎರಡು ಕಾಲಗಳು, ಎರಡು ಕಲ್ಲುಗಳು, ಮೂರ್ಖರು ಮತ್ತು ಹೀನರು, ವಿಭಿನ್ನ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು; ಮರ ಮತ್ತು ಬೆಟ್ಟ, ಶಿಖರ ಮತ್ತು ಶೃಂಗ, ದೇಹಗಳಲ್ಲಿ ದೇಹ ಮತ್ತು ಚರ್ಮವೂ.

ಆತ್ಮಾ ಯತ್ನೋ ಧೃತಿರ್ಬುದ್ಧಿಃ ಸ್ವಭಾವೋ ಬ್ರಹ್ಮ ವರ್ಷ್ಮ ಚ । ಉತ್ಥಾನಂ ಪೌರುಷೇ ತನ್ತ್ರೇ ವ್ಯುತ್ಥಾನಂ ಪ್ರತಿರೋಧನೇ ।। ೩೬೨.

ಆತ್ಮ, ಪ್ರಯತ್ನ, ಸ್ಥೈರ್ಯ, ಬುದ್ಧಿ, ಸ್ವಭಾವ, ಬ್ರಹ್ಮ ಮತ್ತು ದೇಹದ ಎತ್ತರ; ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ಎದ್ದು ನಿಲ್ಲುವುದು ಮತ್ತು ಪ್ರತಿರೋಧದಲ್ಲಿ ಎದ್ದು ನಿಲ್ಲುವುದು.

ನಿರ್ಯ್ಯಾತನಂ ವೈರಶುದ್ಧೌ ದಾನೇ ನ್ಯಾಸಾರ್ಪಣೇಽಪಿ ಚ । ವ್ಯಸನಂ ವಿಪದಿ ಭ್ರಂಶೇ ದೋಷೇ ಕಾಮಜಕೋಪಜೇ ।। ೩೬೨.

ಶತ್ರುತ್ವ ಶುದ್ಧಿಯಲ್ಲಿ ಹೊರಡುವುದು, ದಾನದಲ್ಲಿ, ಅರ್ಪಣೆಯಲ್ಲಿ; ಅಪಾಯದಲ್ಲಿ ದುಃಖ, ನಷ್ಟ, ದೋಷ, ಕಾಮ ಮತ್ತು ಕ್ರೋಧದಿಂದ ಹುಟ್ಟುವದು.

ಮೃಗಯಾಕ್ಷೋ ದಿವಾಸ್ವಪ್ನಃ ಪರಿವಾದಃ ಸ್ತ್ರಿಯೋ ಮದಃ । ತೌರ್ಯ್ಯತ್ರಿಕಂ ವೃಥಾಟ್ಯಾ ಚ ಕಾಮಜೋ ದಶಕೋ ಗಣಃ ।। ೩೬೨.

ಬೇಟೆ, ಜೂಜು, ಹಗಲು ಕನಸು, ಅಪವಾದ, ಮಹಿಳೆಯರು, ಮದ್ಯಪಾನ; ತ್ರಿವಿಧ ಕಲೆಗಳು, ವ್ಯರ್ಥ ಸುತ್ತಾಟ ಮತ್ತು ಕಾಮದಿಂದ ಹುಟ್ಟುವ ಹತ್ತು ಗುಂಪುಗಳು.

ಪೈಶೂನ್ಯಂ ಸಾಹಸಂ ದ್ರೋಹ ಈರ್ಷ್ಯಾಸೂಯಾರ್ಥದೂಷಣಮ್ । ವಾಗ್‌ದಣ್ಡಶ್ಚೈವ ಪಾರುಷ್ಯಂ ಕ್ರೋಧಜೋಽಪಿ ಗಣೋಽಷ್ಟಕಃ ।। ೩೬೨.

ಪಿತೂರಿ, ಹಿಂಸೆ, ದ್ರೋಹ, ಹಿಂಸೆ, ಅಸೂಯೆ, ಹಣದ ಭ್ರಷ್ಟತೆ; ಕಠಿಣ ಮಾತು ಮತ್ತು ಕ್ರೂರತೆ, ಕ್ರೋಧದಿಂದ ಹುಟ್ಟುವ ಎಂಟು ಗುಂಪುಗಳು.

ಅಕರ್ಮ್ಮಗುಹ್ಯೇ ಕೌಪೀನಂ ಮೈಥುನಂ ಸಙ್ಗತೌ ರತೌ । ಪ್ರಧಾನಂ ಪರಮಾರ್ಥಾ ಧೀಃ ಪ್ರಜ್ಞಾನಂ ಬುದ್ಧಿಚಿಹ್ನಯೋಃ ।। ೩೬೨.

ಗೋಪ್ಯವಾಗಿ ಏನು ಮಾಡದಿರುವುದು, ಕೌಪೀನ, ಸಂಗದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಆನಂದದಲ್ಲಿ ಸಂಗಮ; ಮುಖ್ಯ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ, ಬುದ್ಧಿ, ಜ್ಞಾನ ಗುರುತುಗಳಲ್ಲಿ.

ಕ್ರನ್ದನೇ ರೋದನಾಹ್ವಾನೇ ವಷ್ಮ ದೇಹಪ್ರಮಾಣಯೋಃ । ಆರಾಧನಂ ಸಾಧನೇ ಸ್ಯಾದವಾಪ್ತೌ ತೋಷಣೇಽಪಿ ಚ ।। ೩೬೨.

ಅರಚುವುದು, ಅಳುವುದು, ಕರೆಯುವುದು, ದೇಹದ ಗಾತ್ರವನ್ನು ಅಳೆಯುವುದು; ಪೂಜೆ ಸಾಧನೆಯಲ್ಲಿ, ಸಫಲತೆಯಲ್ಲಿ ಸಂತೋಷ.