ಅಗ್ನಿಪುರಾಣಮ್

ಉಪೋದ್ಘಾತ ಉದಾಹಾರೋ ಹ್ಯಥ ಮಿಥ್ಯಾಭಿಸಂಶನಮ್ । ಅಭಿಶಾಪೋ ಯಶಃ ಕೀರ್ತ್ತಿಃ ಪ್ರಶ್ನಃ ಪೃಚ್ಛಾನುಯೋಗಕಃ ।। ೩೬೦.

ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಹೇಳುವದು ಉಪೋದ್ಘಾತ; ಉದಾಹರಣೆ ನೀಡುವುದು ಉದಾಹಾರ; ಸುಳ್ಳು ಆರೋಪ ಮಾಡುವುದು ತಪ್ಪು ಆರೋಪ; ಶಾಪ, ಕೀರ್ತಿ, ಪ್ರಸಿದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಶ್ನೆ—allವು ವಿಚಾರಗಳ ರೂಪಗಳು.

ಆಮ್ರೇಡಿತಂ ದ್ವಿಸ್ತ್ರಿರುಕ್ತಂ ಕುತ್ಸಾನಿನ್ದೇ ಚ ಗರ್ಹಣೇ । ಸ್ಯಾದಾಭಾಷಣಮಾಲಾಪಃ ಪ್ರಲಾಪೋಽನರ್ಥಕಂ ವಚಃ ।। ೩೬೦.

ಎರಡುಮೂರು ಬಾರಿ ಹೇಳುವುದು ಆಮ್ರೇಡಿತ; ದೂಷಣೆ ಹಾಗೂ ನಿಂದನೆ ಗರ್ಜನೆ; ಅಸ್ಪಷ್ಟವಾದ ಮಾತು ಅಬಾಷಣ; ಅರ್ಥವಿಲ್ಲದ ಮಾತು ಪ್ರಲಾಪ.

ಅನುಲಾಪೋ ಮುಹುರ್ಭಾಷಾ ವಿಲಾಪಃ ಪರಿದೇವನಂ । ವಿಪ್ರಲಾಪೋ ವಿರೋಧೋಕ್ತಿಃ ಸಂಲಾಪೋ ಭಾಪಣಂ ಮಿಥಃ ।। ೩೬೦.

ಉತ್ತರ ನೀಡುವುದು ಅನುಲಾಪ; ಪುನಃ ಪುನಃ ಮಾತನಾಡುವುದು ಮುಹುರ್ಭಾಷೆ; ದುಃಖದಿಂದ ಅಳುವುದು ವಿಲಾಪ; ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ಹೇಳುವುದು ವಿಪ್ರಲಾಪ; ಒಬ್ಬರೊಬ್ಬರು ಮಾತನಾಡುವುದು ಸಂಲಾಪ.

ಸುಪ್ರಲಾಪಃ ಸುವಚನಮಪಲಾಪಸ್ತು ನಿಹ್ನವಃ । ಉಷತೀ ವಾಗಕಲ್ಯಾಣೀ ಸಙ್ಗತಂ ಹೃದಯಙ್ಗಮಂ ।। ೩೬೦.

ಉತ್ತಮವಾದ ಮಾತು ಸುಪ್ರಲಾಪ; ಚೆನ್ನಾಗಿ ಹೇಳಿದ ಮಾತು ಸುವಚನ; ನಿರಾಕರಿಸುವದು ಅಪಲಾಪ; ಮಧುರವಾದ ಮಾತು ಶುಭವಾಕ್ಯ; ಹೃದಯಕ್ಕೆ ತಾಗುವದು ಸಂಗತವಾದ ಮಾತು.

ಅತ್ಯರ್ಥಮಧುರಂ ಸಾನ್ತ್ವಮಬದ್ಧಂ ಸ್ಯಾದನರ್ಥಕಂ । ನಿಷ್ಠುರಾಶ್ಲೀಲಪರುಷಂ ಗ್ರಾಮ್ಯಂ ವೈ ಸೂನೃತಂ ಪ್ರಿಯೇ ।। ೩೬೦.

ಅತಿಯಾದ ಮಧುರವಾದ ಮಾತು ಚಾಟು; ಅಸಂಬದ್ಧವಾದ ಮಾತು ವ್ಯರ್ಥ; ಕಠಿಣ, ಅಶ್ಲೀಲ, ಹಿಗ್ಗುಮಾತು ಗ್ರಾಮ್ಯ; ಸತ್ಯವಾದ ಮಾತು ಒಳ್ಳೆಯವರಿಗೆ ಪ್ರಿಯ.

ಸತ್ಯಂ ತಥ್ಯಮೃತಂ ಸಮ್ಯಙ್ನಾದನಿಸ್ವಾನನಿಸ್ವನಾಃ । ಆರವಾರಾವಸಂರಾವವಿರಾವಾ ಅಥ ಮರ್ಮ್ಮರಃ ।। ೩೬೦.

ಸತ್ಯವೆಂದರೆ ನಿಜ, ಸರಿಯಾದದು, ಖಚಿತವಾದದು; ಶಬ್ದ ಮತ್ತು ಧ್ವನಿ ಎಂಬುದು ಉಚ್ಚಾರಣೆ; ಜೋರಾಗಿ ಕೂಗು, ಅಳಲು, ಕೂಗು, ಮತ್ತು ಗುನುಗು ಕೂಡ ಸೇರಿವೆ.

ಸ್ವನಿತೇ ವಸ್ತ್ರಪರ್ಣಾನಾಂ ಭೂಷಣಾನಾನ್ತು ಶಿಞ್ಜಿತಂ । ವೀಣಾಯಾ ನಿಕ್ಕಣಃ ಕ್ಕಾಣಃ ತಿರಶ್ಚಾಂ ವಾಶಿತಂ ರುತಂ ।। ೩೬೦.

ಬಟ್ಟೆ ಮತ್ತು ಎಲೆಗಳ ಸದ್ದು ಸ್ವನಿತ; ಆಭರಣಗಳ ಜಿಂಜಿಣು ಶಿಂಜಿತ; ವೀಣೆಯ ನಾದ ನಿಕ್ಕಣ ಅಥವಾ ಕ್ಕಾಣ; ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಕೂಗು ರುತ ಅಥವಾ ವಾಶಿತ.

ಕೋಲಾಹಲಃ ಕಲಕಲೋ ಗೀತಂ ಗಾನಮಿಮೇ ಸಮೇ । ಸ್ತ್ರೀ ಪ್ರತಿಶ್ರುತ್ ಪ್ರತಿಧ್ವಾನೇ ತನ್ತ್ರೀಕಣ್ಠಾನ್ನಿಸಾದಕಃ ।। ೩೬೦.

ಹಬ್ಬಾಳು ಮತ್ತು ಗದ್ದಲವು ಕೋಲಾಹಲ; ಹಾಡು ಮತ್ತು ಗಾಯನ ಒಂದೇ; ಹೆಂಗಸಿನ ಧ್ವನಿಯ ಪ್ರತಿಧ್ವನಿ, ತಂತಿಯ ಮತ್ತು ಗಂಟಲಿನ ನಾದ, ಇಳಿಯುವ ಸ್ವರಗಳೂ ಇಲ್ಲಿ ಸೇರಿವೆ.

ಕಾಕಲೀ ತು ಕಲೇ ಸೂಕ್ಷ್ಮೇ ಧ್ವನೌ ತು ಮಧುರಾಸ್ಫುಟೇ । ಕಲೋ ಮನ್ದ್ರಸ್ತು ಗಮ್ಭೀರೇ ತಾರೋಽತ್ಯುಚ್ಚೈಸ್ತ್ರಯಸ್ತ್ರಿಷು ।। ೩೬೦.

ಕಾಕಳಿ ಎಂದರೆ ರಾಗದಲ್ಲಿ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾದ ಧ್ವನಿ; ಧ್ವನಿ ಎಂದರೆ ಮಧುರವಾದ ಆದರೆ ಸ್ಪಷ್ಟವಲ್ಲದ ಶಬ್ದ; ಕಲಾ ಎಂದರೆ ಗಂಭೀರವಾದ ಶಬ್ದ; ತಾರ ಎಂದರೆ ತುಂಬಾ ಎತ್ತರದ ಸ್ವರ — ಈ ಮೂರು ವಿಧಗಳು.

ಸಮನ್ವಿತಲಯಸ್ತ್ವೇಕತಾಲೋ ವೀಣಾ ತು ವಲ್ಲಕೀ । ವಿಪಞ್ಚೀ ಸಾ ತು ತನ್ತ್ರೀಭಿಃ ಸಪ್ತಭಿಃ ಪರಿವಾದಿನೀ ।। ೩೬೦.

ಲಯವು ಸೇರಿದಾಗ ಅದನ್ನು ಏಕತಾಳ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ; ವೀಣೆಯನ್ನು ವಲ್ಲಕಿ ಎಂದೂ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ; ಏಳು ತಂತಿಗಳಿರುವ ವೀಣೆಯೇ ವಿಪಂಚಿ ಅಥವಾ ಪರಿವಾದಿನಿ.

ತತಂ ವೀಣಾದಿಕಂ ವಾದ್ಯಮಾನದ್ಧಂ ಮುರಜಾದಿಕಂ । ವಂಶ್ಯಾದಿಕನ್ತು ಶುಷಿರಂ ಕಾಂಸ್ಯತಾಲಾದಿಕಂ ಘನಂ ।। ೩೬೦.

ತಂತಿ ವಾದ್ಯಗಳು ವೀಣೆಯಂತಹವು ತಟ; ಮೃದಂಗ ಮುಂತಾದ ತಾಳ ವಾದ್ಯಗಳು ಅನದ್ದ; ಬಾಸುರಿ ಮುಂತಾದ ವಾಯುವಾದ್ಯಗಳು ಶುಷಿರ; ಕಂಸತಾಳ ಮುಂತಾದ ಲೋಹದ ವಾದ್ಯಗಳು ಘನ.

ಚತುರ್ವ್ವಿಧಮಿದಂ ವಾದ್ಯಂ ವಾದಿತ್ರಾತಾದ್ಯನಾಮಕಂ । ಮೃದಙ್ಗಾ ಮುರಜಾ ಭೇದಾಸ್ತ್ವಙ್ಕ್ಯಾಲಿಙ್ಗ್ಯೋಽರ್ದ್ಧಕಾಸ್ತ್ರಯಃ ।। ೩೬೦.

ಈ ನಾಲ್ಕು ವಿಧದ ವಾದ್ಯಗಳನ್ನು ವಾದ್ಯ ಅಥವಾ ವಾದಿತ್ರ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ; ಮೃದಂಗ ಮತ್ತು ಮುರಜ ಎಂಬ ಎರಡು ಬಗೆಯ ತಾಳ ವಾದ್ಯಗಳು; ಕೈಯಿಂದ, ಕೈಮೂಳೆಯಿಂದ, ಅರ್ಧಕೈಯಿಂದ ವಾದಿಸುವ ಮೂರು ಬಗೆಯುವು.

ಸ್ಯಾದ್ಯಶಃಪಟಹೋ ಢಕ್ಕಾ ಭೇರ್ಯ್ಯಾಮಾನಕದುನ್ದುಭಿಃ । ಆನಕಃ ಭೇದಾ ಝರ್ಝರೀಡಿಣ್ಡಿಮಾದಯಃ ।। ೩೬೦.

ಯಶಃಪಟಹ, ಢಕ್ಕ, ಭೇರಿ, ಆಮನಕ, ದುಂದುಭಿ ಇವು ತಾಳ ವಾದ್ಯಗಳ ಬಗೆಗಳು; ಆನಕ ಮತ್ತೊಂದು ಬಗೆ; ಜರ್ಜರಿ, ಡಿಂಡಿಮ ಮುಂತಾದ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಬಗೆಯೂ ಸೇರಿವೆ.

ಮರ್ದ್ದಲಃ ಪಣವಸ್ತುಲ್ಯೌ ಕ್ರಿಯಾಮಾನನ್ತು ತಾಲಕಃ । ಲಯಃ ಸಾಮ್ಯಂ ತಾಣ್ಡವನ್ತು ನಾಟ್ಯಂ ಲಾಸ್ಯಞ್ಚ ನರ್ತ್ತನಂ ।। ೩೬೦.

ಮರ್ಧಲ ಮತ್ತು ಪಣವ ಒಂದೇ ರೀತಿಯವು; ಕೈಯಿಂದ ಬಾರಿಸುವದು ತಾಳಕ; ಲಯ ಎಂದರೆ ತಾಳ; ಸಾಮ್ಯ ಎಂದರೆ ಹೊಂದಾಣಿಕೆ; ತಾಂಡವವು ಉಗ್ರ ನೃತ್ಯ; ನಾಟ್ಯ, ಲಾಸ್ಯ, ನೃತ್ಯ ಇವು ನೃತ್ಯಗಳ ಬಗೆಗಳು.

ತೌರ್ಯ್ಯತ್ರಿಕಂ ನೃತ್ಯಗೀತವಾದ್ಯಂ ನಾಟ್ಯಮಿದಂ ತ್ರಯಮ್ । ರಾಜಾ ಭಟ್ಟಾರಕೋ ದೇವಃ ಸಾಭಿಷೇಕಾ ಚ ದೇವ್ಯಪಿ ।। ೩೬೦.

ನೃತ್ಯ, ಹಾಡು, ವಾದ್ಯ—ಈ ಮೂರು ಸೇರಿ ತೌರ್ಯತ್ರಿಕ; ಇದನ್ನು ನಾಟ್ಯವೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ರಾಜ, ಭಟ್ಟಾರಕ, ದೇವತೆ ಮತ್ತು ಅಭಿಷೇಕಗೊಂಡ ರಾಣಿ ಕೂಡ ಇಲ್ಲಿ ಸೇರಿದ್ದಾರೆ.

ಶ್ರೃಙ್ಗರವೀರಕರುಣಾದ್ಭುತಹಾಸ್ಯಭಯಾನಕಾಃ । ವೀಭತ್ಸರೌದ್ರೇ ಚ ರಸಾಃ ಶ್ರೃಙ್ಗಾರಃ ಶುಚಿರುಜ್ಜ್ವಲಃ ।। ೩೬೦.

ಶೃಂಗಾರ, ವೀರ, ಕರುಣೆ, ಅದ್ಭುತ, ಹಾಸ್ಯ, ಭಯಾನಕ, ಬೀಭತ್ಸ, ರೌದ್ರ — ಇವು ರಸಗಳು. ಈ ರಸಗಳಲ್ಲಿ ಶೃಂಗಾರವೇ ಶುದ್ಧವಾಗಿಯೂ ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾಗಿಯೂ ಇದೆ.

ಉತ್ಸಾಹವರ್ದ್ಧನೋ ವೀರಃ ಕಾರುಣ್ಯಂ ಕರುಣಾ ಘೃಣಾ । ಕೃಪಾ ದಯಾ ಚಾನುಕಮ್ಪಾಽಪ್ಯನುಕ್ರೋಶೋಽಪ್ಯಥೋ ಹಸಃ ।। ೩೬೦.

ಉತ್ಸಾಹವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದು ವೀರ. ಕರುಣೆ ಎಂದರೆ ಕರುಣೆ, ದಯೆ, ಅನುಕಂಪ, ಕ್ಷಮೆ, ಸಹಾನುಭೂತಿ, ಸಹಾಯ ಮತ್ತು ನಗುವೂ ಸಹ.

ಹಾಸೋ ಹಾಸ್ಯಞ್ಚ ಬೀಭತ್ಸಂ ವಿಕೃತಂ ತ್ರಿಷ್ವಿದಂ ದ್ವಯಂ । ವಿಸ್ಮಯೋಽದ್ಭುತಮಾಶ್ಚರ್ಯ್ಯಂ ಚಿತ್ರಮಪ್ಯಥ ಭೈರವಂ ।। ೩೬೦.

ನಗು ಮತ್ತು ಹಾಸ್ಯ ಒಂದೇ. ಬೀಭತ್ಸವು ವಿಕೃತವಾದುದು, ಎರಡೂ ಮೂರು ವಿಧಗಳಿವೆ. ಆಶ್ಚರ್ಯ, ಅದ್ಭುತ, ವಿಚಿತ್ರ, ಮತ್ತು ಭಯಾನಕವೂ ಅದ್ಭುತ ರಸದ ರೂಪಗಳಾಗಿವೆ.

ದಾರುಣಂ ಭೀಷಣಂ ಭೀಷ್ಮಂ ಘೋರಂ ಭೀಮಂ ಭಯಾನಕಂ । ಭಯಙ್ಕರಂ ಪ್ರತಿಭಯಂ ರೌದ್ರಸ್ತುಗ್ರಮಮೀ ತ್ರಿಷು ।। ೩೬೦.

ಕ್ರೂರ, ಭಯಾನಕ, ಭೀಷಣ, ಭಯಂಕರ, ಭೀಮ, ಭಯ ಹುಟ್ಟಿಸುವ, ಭಯಪಡುವಂತಹ, ರೌದ್ರ — ಇವು ರೌದ್ರ ರಸದ ರೂಪಗಳು.

ಚತುರ್ದ್ದಶ ದರತ್ರಾಸೌ ಭೀತಿರ್ಭೀಃ ಸಾಧ್ವಸಮ್ಭಯಂ । ವಿಕಾರೋ ಮಾನಸೋ ಭಾವೋಽನುಭಾವೋ ಭಾವಬೋಧನಃ ।। ೩೬೦.

ಭಯದ ಹದಿನಾಲ್ಕು ರೂಪಗಳಿವೆ: ಭಯ, ಭೀತಿ, ಭಯಾನಕತೆ, ಆತಂಕ, ಮನಸ್ಸಿನ ವ್ಯಾಕುಲತೆ, ಭಾವನೆ, ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಮತ್ತು ಭಾವದ ಅರಿವು.

ಗರ್ವ್ವೋಽಭಿಮಾನೋಽಹಙ್ಕಾರೋ ಮಾನಶ್ಚಿತ್ತಸಮುನ್ನತಿಃ । ಅನಾದರಃ ಪರಿಭವಃ ಪರಿಭಾವಸ್ತಿರಸ್ಕ್ರಿಯಾ ।। ೩೬೦.

ಅಹಂಕಾರ, ಗರ್ವ, ಸ್ವಾಭಿಮಾನ, ಮಾನ, ಮನಸ್ಸಿನ ಉನ್ನತಿ, ಅವಮಾನ, ಅಪಹಾಸ್ಯ, ತಿರಸ್ಕಾರ ಮತ್ತು ನಿರಾಕರಣೆ.

ವ್ರೀಡಾ ಲಜ್ಜಾ ತ್ರಪಾ ಹ್ರಾಃ ಸ್ಯಾದಭಿಧ್ಯಾನಂ ಧನೇ ಸ್ಪೃಹಾ । ಕೌತೂಹಲಂ ಕೌತುಕಞ್ಚ ಕುತುಕಞ್ಚ ಕುತೂಹಲಂ ।। ೩೬೦.

ಲಜ್ಜೆ, ನಾಚಿಕೆ, ಮುಜುಗರ, ಸಂಕುಚನೆ, ಅಸೂಯೆ, ಹಣದ ಆಸೆ, ಕುತೂಹಲ, ಆಶ್ಚರ್ಯ ಮತ್ತು ಆಕಸ್ಮಿಕ ವಿಸ್ಮಯ.

ಸ್ತ್ರೀಣಂ ವಿಲಾಸವಿವ್ವೋಕವಿಭ್ರಮಾ ಲಲಿತನ್ತಥಾ । ಹೇಲಾ ಲೀಲೇತ್ಯಮೀ ಹಾವಾಃ ಕ್ರಿಯಾಃ ಶ್ರೃಙ್ಗಾರಭಾವಜಾಃ ।। ೩೬೦.

ಹೆಣ್ಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿ ಆಟ, ನಗುವಿನ ಮಾತು, ಮೋಹ, ಲಾಲಿತ್ಯ, ತಿರಸ್ಕಾರ, ಲೀಲೆಯಾಡುವುದು — ಇವು ಶೃಂಗಾರ ಭಾವದಿಂದ ಬರುವ ಕ್ರಿಯೆಗಳು.

ದ್ರವಕೇಲಿಪರೀಹಾಸಾಃ ಕ್ರೋಡ಼ಾ ಲೀಲಾ ಚ ಕೂರ್ದ್ದನಂ । ಸ್ಯಾದಾಚ್ಛುರಿತಕಂ ಹಾಸಃ ಸೋತ್ಪ್ರಾಸಃ ಸಮನಾಕ್‌ಸ್ಮಿತಂ ।। ೩೬೦.

ಸೌಮ್ಯವಾದ ಆಟ, ಹಾಸ್ಯ, ಲೀಲೆಯಾಡುವುದು, ಕುಹಕ; ಅರ್ಥಪೂರ್ಣ ನಗು ಮತ್ತು ಸಣ್ಣ ನಗುವು.

ಅಧೋಭುವನಪಾತಾಲಂ ಚ್ಛಿದ್ರಂ ಶ್ವಭ್ರಂ ವಪಾ ಶುಷಿಃ । ಗರ್ತ್ತಾವಟೌ ಭುವಿ ಶ್ವಭ್ರೇ ತಮಿಶನ್ತಿಮಿರಂ ತಮಃ ।। ೩೬೦.

ಭೂಮಿಯ ಕೆಳಗಿನ ಲೋಕ, ಪಾತಾಳ, ಬಿರುಕು, ಬಿರುಕು ಗುಂಡಿ, ರಂಧ್ರ, ಹೊಳು, ಆಳವಾದ ಗುಂಡಿ, ಭೂಮಿಯ ಬಿರುಕು, ಕತ್ತಲೆ, ಗಾಢತೆ ಮತ್ತು ಅಜ್ಞಾತ.

ಸರ್ಪಃ ಪೃದಾಕುರ್ಭುಜಗೋ ದನ್ದಶೂಕೋಂ ವಿಲೇಶಯಃ । ವಿಷಂ ಕ್ಷ್ವೇಡಶ್ಚ ಗರಲಂ ನಿರಯೋ ದುರ್ಗತಿಃ ಸ್ತ್ರಿಯಾಂ ।। ೩೬೦.

ಹಾವು, ಸರ್ಪ, ಭುಜಂಗ, ವಿಷಪೂರಿತ, ನಾಶಮಾಡುವವ, ವಿಷ, ಹಿಸುಕ, ಗರಳ, ನರಕ ಮತ್ತು ಹೆಣ್ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ದುರ್ಬಾಗ್ಯ.

ಪಯಃ ಕೀಲಾಲಮಮೃತಮುದಕಂ ಭುವನಂ ವನಂ । ಭಙ್ಗಸ್ತರಙ್ಗು ಊರ್ಮ್ಮಿರ್ವ್ವಾ ಕಲ್ಲೋಲೋಲ್ಲೋಲಕೌ ಚ ತೌ ।। ೩೬೦.

ಹಾಲು, ಲಾಲಾಜಲ, ಅಮೃತ, ನೀರು, ಲೋಕ, ಕಾಡು, ಅಲೆ, ತರಂಗ, ಉರಿಮಳೆ ಮತ್ತು ಎರಡು — ರೆಪ್ಪೆ ಮತ್ತು ಉಬ್ಬು.

ಪೃಷನ್ತಿವಿನ್ದುಪೃಷತಾಃ ಕೂಲಂ ರೋಧಶ್ಚ ತೀರಕಂ । ತೋಯೋತ್ಥಿತಂ ತತ್ ಪುಲಿನಂ ಜಮ್ಬಾಲಂ ಪಙ್ಕಕರ್ದಮೌ ।। ೩೬೦.

ಮಳೆಬಿಂದು, ನೀರಿನ ಬಿಂದು, ಛಿಟಿಕೆ, ತೀರ, ಅಣೆಕಟ್ಟು ಮತ್ತು ದಂಡೆ; ನೀರಿನಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸುವುದು — ಮರಳುಗಡ್ಡೆ, ಕೆಸರು ಮತ್ತು ಕೊಳ.

ಜಲೋಚ್ಛ್ವಾಸಾಃ ಪರೀವಾಹಾಃ ಕೂಪಕಾಸ್ತು ವಿದಾರಕಾಃ । ಆತರಸ್ತರಪಣ್ಯಂ ಸ್ಯಾದ್‌ದ್ರೋಣೀ ಕಾಷ್ಠಾಮ್ಬುವಾಹಿನೀ ।। ೩೬೦.

ನೀರಿನ ಹರಿವು, ತುಂಬಿ ಹರಿಯುವುದು, ಬಾವಿಗಳು, ಬಿರುಕುಗಳು; ತಟ್ಟೆ, ಮರದ ನೀರು ಸಾಗಿಸುವ ಪಾತ್ರೆ ಮತ್ತು ನೀರಿನ ಕಾಲುವೆ.