ಅಗ್ನಿಪುರಾಣಮ್

ಸ್ಯಾದ್ಧರ್ಮ್ಮಮಸ್ತ್ರಿಯಾಂ ಪುಣ್ಯಶ್ರೇಯಸೀ ಸುಕೃತಂ ವೃಷಃ । ಮುತ್ಪ್ರೀತಿಃ ಪ್ರಮದೋ ಹರ್ಷಃ ಪ್ರಮೋದಾಮೋದಸಮ್ಮದಾಃ ।। ೩೬೦.

ಧರ್ಮ, ಪುಣ್ಯ, ಶುಭ, ಒಳ್ಳೆಯ ಕೆಲಸ, ಧರ್ಮದ ಹಸು, ಸಂತೋಷ, ಆನಂದ, ಹರ್ಷ, ಖುಷಿ, ಉಲ್ಲಾಸ, ಆನಂದ—ಇವೆಲ್ಲವೂ ಹೆಂಗಸರಿಗೆ ಸೇರಿವೆ.

ಸ್ಯಾದಾನನ್ದಥುರಾನನ್ದಃ ಶರ್ಮ್ಮಶಾತಸುಖಾನಿ ಚ । ಶ್ವಾಶ್ರೇಯಸಂ ಶಿವಂ ಭದ್ರಂ ಕಲ್ಯಾಣಂ ಮಡ್ಗಲಂ ಶುಭಮ್ ।। ೩೬೦.

ಆನಂದ, ಪರಮಾನಂದ, ಸುಖ, ನೂರಾರು ರೀತಿಯ ಆರಾಮ, ಪರಮ ಹಿತ, ಶುಭ, ಕ್ಷೇಮ, ಒಳ್ಳೆಯದು, ಭಾಗ್ಯ, ಮಂಗಳ, ಶುಭ—all these.

ಭಾವುಕಂ ಭವಿಕಂ ಭವ್ಯಂ ಕುಶಲಂ ಕ್ಷೇಮಮಸ್ತ್ರಿಯಾಂ । ದೈವಂ ದಿಷ್ಟಂ ಭಾಗಧೇಯಂ ಭಾಗ್ಯಂ ಸ್ತ್ರೀ ನಿಯತಿರ್ವ್ವಿಧಿಃ ।। ೩೬೦.

ಭಾವಪೂರ್ಣತೆ, ಭವಿಷ್ಯ, ಭವ್ಯತೆ, ಚಾತುರ್ಯ, ಕ್ಷೇಮ—ಇವು ಹೆಂಗಸರಿಗೆ ಸೇರಿವೆ; ದೈವ, ವಿಧಿ, ಭಾಗ್ಯ, ಅದೃಷ್ಟ, ಹೆಣ್ಣು, ನಿಶ್ಚಿತ ಕ್ರಮ, ನಿಯಮ.

ಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞ ಆತ್ಮಾ ಪುರುಷಃ ಪ್ರಧಾನಂ ಪ್ರಕೃತಿಃ ಸ್ತ್ರಿಯಾಂ । ದೈವಂ ದಿಷ್ಟಂ ಭಾಗಧೇಯಂ ಭಾಗ್ಯಂ ಸ್ತ್ರೀ ನಿಯತಿರ್ವ್ವಿಧಿಃ ।। ೩೬೦.

ಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞ, ಆತ್ಮ, ಪುರುಷ, ಮೂಲ, ಪ್ರಕೃತಿ—ಇವುಗಳೆಲ್ಲವೂ ಹೆಣ್ಣಿನ ರೂಪಗಳು; ದೈವ, ವಿಧಿ, ಭಾಗ್ಯ, ಅದೃಷ್ಟ, ಹೆಣ್ಣು, ನಿಶ್ಚಿತ ಕ್ರಮ, ನಿಯಮ.

ಚಿತ್ತನ್ತು ಚೇತೋ ಹೃದಯಂ ಸ್ವಾನ್ತಂ ಹೃನ್ಮಾನಸಮ್ಮನಃ । ಬುದ್ಧಿರ್ಮ್ಮನೀಷಾ ವಿಷಣಾ ಧೀಃ ಪ್ರಜ್ಞಾ ಶೇಮುಷೀ ಮತಿಃ ।। ೩೬೦.

ಮನಸ್ಸು, ಚಿಂತನೆ, ಹೃದಯ, ಅಂತರಾತ್ಮ, ಮನಸ್ಸು-ಹೃದಯ, ಬುದ್ಧಿ, ವಿವೇಕ, ಗ್ರಹಿಕೆ, ಜ್ಞಾನ, ಪ್ರಜ್ಞೆ, ಮೆದುಳು.

ಪ್ರೇಕ್ಷೋಪಲಬ್ಧಿಶ್ಚಿತ್ಸಮ್ಬಿತ್ಪ್ರತಿಪಜ್ಜ್ಞಪ್ತಿಚೇತನಾಃ । ಧೀರ್ಧಾರಣಾವತೀ ಮೇಧಾ ಸಙ್ಕಲ್ಪಃ ಕರ್ಮ್ಮ ಮಾನಸಂ ।। ೩೬೦.

ಪರಿಶೀಲನೆ, ಗ್ರಹಿಕೆ, ಚೇತನ, ಅರಿವು, ಸಾಧನೆ, ಗುರುತಿಸುವಿಕೆ, ಬುದ್ಧಿವಂತಿಕೆ, ನೆನಪು, ಸ್ಮರಣೆ, ಸಂಕಲ್ಪ, ಮಾನಸಿಕ ಕ್ರಿಯೆ.

ಸಙ್‌ಖ್ಯಾ ವಿಚಾರಣಾ ಚರ್ಚ್ಚಾ ವಿಚಿಕಿತ್ಸಾ ತು ಸಂಶಯಃ । ಅಧ್ಯಾಹಾರಸ್ತರ್ಕ್ಕ ಊಹಃ ಸಮೌ ನಿರ್ಣಯನಿಶ್ಚಯೌ ।। ೩೬೦.

ಎಣಿಕೆ, ವಿಚಾರ, ಚರ್ಚೆ, ಸಂಶಯ, ಅನುಮಾನ; ಅರ್ಥಗ್ರಹಿಕೆ, ತರ್ಕ, ಊಹೆ, ನಿರ್ಣಯ, ನಿಶ್ಚಯ.

ಮಿಥ್ಯಾದೃಷ್ಟಿರ್ನಾಮ್ತಿಕತಾ ಭ್ರಾನ್ತಿರ್ಮ್ಮಿಥ್ಯಾಮತಿರ್ಭ್ರಮಃ । ಅಙ್ಗೀಕಾರಾಭ್ಯುಪಗಮಪ್ರತಿಶ್ರವಸಮಾಧಯಃ ।। ೩೬೦.

ತಪ್ಪು ದೃಷ್ಟಿ, ಸಮೀಪ, ಗೊಂದಲ, ತಪ್ಪು ಕಲ್ಪನೆ, ಭ್ರಮೆ; ಒಪ್ಪಿಗೆ, ಅಂಗೀಕಾರ, ವಾಗ್ದಾನ, ನಿರ್ಧಾರಗಳು.

ಮೋಕ್ಷೇ ಧೀರ್ಜ್ಞಾನಮನ್ಯತ್ರ ವಿಜ್ಞಾನಂ ಶಿಲ್ಪಶಾಸ್ತ್ರಯೋಃ । ಮುಕ್ತಿಃ ಕೈವಲ್ಯನಿರ್ವ್ವಾಣಶ್ರೇಯೋನಿಃ ಶ್ರೇಯಸಾಮೃತಂ ।। ೩೬೦.

ಮೋಕ್ಷದಲ್ಲಿ ಸ್ಥೈರ್ಯ ಮತ್ತು ಜ್ಞಾನ; ಬೇರೆಡೆ ವಿವೇಕ ಮತ್ತು ಕಲೆಯ ಜ್ಞಾನ; ಮುಕ್ತಿಯು, ವೈರಾಗ್ಯ, ನಿರ್ವಾಣ, ಪರಮ ಹಿತದ ಮೂಲ, ಅಮೃತದಂತೆ ಶುಭ.

ಮೋಕ್ಷೋಽಪವರ್ಗೋಥಾಜ್ಞಾನಮವಿದ್ಯಾಹಮ್ಮತಿಃ ಸ್ತ್ರಿಯಾಂ । ವಿಮರ್ದೋತ್ಥೇ ಪರಿಮಲೋ ಗನ್ಧೇ ಜನಮನೋಹರೇ ।। ೩೬೦.

ಮೋಕ್ಷ, ವಿಮೋಚನೆ, ಜ್ಞಾನ; ಅವಿದ್ಯೆ, ಅಹಂಕಾರ, ಗ್ರಹಿಕೆ—ಇವು ಹೆಂಗಸರಲ್ಲಿ; ಘರ್ಷಣೆಯಿಂದ ಹುಟ್ಟುವ ಸುಗಂಧ, ಮನಸ್ಸನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುವ ಪರಿಮಳ.

. ಆಮೋದಃ ಸೋಽತಿನಿರ್ಹಾರೀ ಸುರಭಿರ್ಘ್ರಾಣತರ್ಪಣಃ । ಶುಕ್ಲಶುಭ್ರಶುಚಿಶ್ಯೇತವಿಶದಶ್ವೇತಪಾಣ್ಡರಾಃ ।। ೩೬೦.

ಪರಿಮಳ, ತುಂಬಾ ಆನಂದದ, ಸುಗಂಧ, ಮೂಗಿಗೆ ಹಿತವಾದ; ಬಿಳಿ, ಶುದ್ಧ, ಸ್ವಚ್ಛ, ಪ್ರಕಾಶಮಾನ, ಹೊಳೆಯುವ, ಬಿಳುಪು, ಹಗುರಾದ ಬಣ್ಣ.

ಅವದಾತಃ ಸಿತೋ ಗೌರೋ ಬಲಕ್ಷೋ ಧವಲೋಽರ್ಜ್ಜುನಃ । ಹರಿಣಾಃ ಪಾಣ್ಡುರಃ ಪಾಣ್ಡುರೀಷತ್ಪಾಣ್ಡುಸ್ತು ಧೂಸರಃ ।। ೩೬೦.

ಕಳಂಕವಿಲ್ಲದ, ಬಿಳಿ, ಹಗುರಾದ, ಬಿಳುಪು, ಹೊಳೆಯುವ; ಹಳದಿ, ಬಿಳುಪು, ಸ್ವಲ್ಪ ಬಿಳುಪು, ಬೂದು ಬಣ್ಣ.

ಕೃಷ್ಣೇ ನೀಲಾಸಿತಶ್ಯಾಮಕಾಲಶ್ಯಾಮಲಮೇಚಕಾಃ । ಪೀತೋ ಗೌರೋ ಹರಿದ್ರಾಭಃ ಪಾಲಾಶೋ ಪರಿತೋ ಹರಿತ್ ।। ೩೬೦.

ಕಪ್ಪು, ನೀಲಿ, ಗಾಢ ಕಪ್ಪು, ಕಪ್ಪು-ನೀಲಿ, ಕಪ್ಪು, ಹೊಳೆಯುವ; ಹಳದಿ, ಬಿಳುಪು, ಅರಿಶಿನ ಬಣ್ಣ, ಹಗುರಾದ, ಎಲ್ಲೆಡೆ ಹಸಿರು.

ರೋಹಿತೋ ಲೋಹಿತೋ ರಕ್ತಃ ಶೋಣಃ ಕೋಕನದಚ್ಛವಿಃ । ಅಚವ್ಯಕ್ತರಾಗಸ್ತ್ವರುಮಃ ಶ್ವೇತರಕ್ತಸ್ತು ಪಾಟಲಃ ।। ೩೬೦.

ಕೆಂಪು, ತಾಮ್ರ ಬಣ್ಣ, ರಕ್ತವರ್ಣ, ತೆಳುವಾದ ಕೆಂಪು, ಕಮಲದ ಬಣ್ಣ; ಸ್ಪಷ್ಟವಲ್ಲದ ಕೆಂಪು, ತುಂಬಾ ಕೆಂಪು, ಬಿಳು-ಕೆಂಪು ಎಂದರೆ ಪಾಂಡುರ.

ಶ್ಯಾವಃ ಸ್ಯಾತಕಪಿಶೋ ಧೂಮ್ರಧೂಮಲೌ ಕೃಷ್ಣಲೋಹಿತೇ । ಕ್ಕಡ಼ಾರಃ ಕಪಿಲಃ ಪಿಡ್ಗಪಿಶಙ್ಗೌ ಕದ್ರುಪಿಙ್ಗಲೌ ।। ೩೬೦.

ಕಪ್ಪು-ಕಂದು, ಕಪಿಶ, ಧೂಮ, ಧೂಮವರ್ಣ, ಕಪ್ಪು-ಕೆಂಪು; ಕಠಿಣ, ಕಂದು, ಹಳದಿ-ಕಂದು, ಕಪಿಶ, ಕೆಂಪು-ಕಂದು.

ಚಿತ್ರಂ ವಿರ್ಮ್ಮೀರಕಲ್ಮಾಷಶವಲೈತಾಶ್ಚ ಕರ್ವ್ವುರೇ । ವ್ಯಾಹಾರ ಉಕ್ತಿರ್ಲಪಿತಮಪಭ್ರಂಶೋಽಪಶಬ್ದಕಃ ।। ೩೬೦.

ಬಣ್ಣ ಬಣ್ಣದ, ಕಲೆದ, ಕಳಂಕದ, ಚಿತ್ತಾರದ, ಬಣ್ಣದ; ಮಾತು, ವಾಕ್ಯ, ಜರಜರ, ತಪ್ಪು ಭಾಷೆ, ತಪ್ಪಾದ ಪದಗಳು.

ತಿಙ್‌ಸುವನ್ತವಯೋ ವಾಕ್ಯಂ ಕ್ರಿಯಾ ವಾ ಕಾರಕಾನ್ವಿತಾ । ಇತಿಹಾಸಃ ಪುರಾವೃತ್ತಂ ಪುರಾಣಂ ಪಞ್ಚಲಕ್ಷಣಂ ।। ೩೬೦.

ಕ್ರಿಯಾಪದ, ನಾಮಪದ, ವಾಕ್ಯ, ಕಾರ್ಯ, ಕಾರಕಗಳೊಂದಿಗೆ; ಇತಿಹಾಸ, ಪುರಾತನ ಘಟನೆ, ಪಂಚಲಕ್ಷಣ ಪುರಾಣ.

ಆಖ್ಯಾತಿಕೋಪಲಬ್ಧಾರ್ಥಾ ಪ್ರಬನ್ಧಃ ಕಲ್ಪನಾ ಕಥಾ । ಸಮಾಹಾರಃ ಸಂಗ್ರಹಸ್ತು ಪ್ರವಹ್ಲಿಕಾ ಪ್ರಹೇಲಿಕಾ ।। ೩೬೦.

ಹೇಳಿಕೆಯಿಂದ ಅರ್ಥವನ್ನು ತರುವದು ಕಥೆ; ಕಲ್ಪನೆಯಿಂದ ಕಟ್ಟಿದದು ಕಥಾನಕ; ಹಲವಾರು ಕಥೆಗಳ ಸಂಗ್ರಹವೇ ಸಂಕಲನ; ಹೃದಯವನ್ನು ಹಲ್ಲುವ ಪ್ರಶ್ನೆಯೇ ಪಹೇಳಿಕೆ.

ಸಮಸ್ಯಾ ತು ಸಮಾಸಾರ್ಥಾ ಸ್ಮೃತಿಸ್ತು ಧರ್ಮ್ಮಸಂಹಿತಾ । ಆಖ್ಯಾಹ್ವೇ ಚಾಭಿಧಾನಞ್ಚ ವಾರ್ತ್ತಾ ವೃತ್ತಾನ್ತ ಈರಿತಃ ।। ೩೬೦.

ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾದ ಅರ್ಥವಿರುವದು ಸಮಸ್ಯೆ; ಧರ್ಮದ ನೆನಪುಗಳ ಸಂಗ್ರಹವೇ ಸ್ಮೃತಿ; ಕಥೆಯನ್ನು ಇನ್ನೊಂದು ಹೆಸರಿನಿಂದ ಕೂಡ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ; ನಡೆದ ಘಟನೆಗಳ ವಿವರವೇ ವರ್ತಮಾನ.

ಹೂತಿರಾಕಾರಣಾಹ್ವಾನಮುಪನ್ಯಾಸಸ್ತು ವಾಙ್‌ಮುಖಂ । ವಿವಾದೋ ವ್ಯವಹಾರಃ ಸ್ಯಾತ್ ಪ್ರತಿವಾಕ್ಯೋತ್ತರೇ ಸಮೇ ।। ೩೬೦.

ಕಾರಣವಿಲ್ಲದೆ ಕರೆಯುವುದು ಹೂತಿ; ಮಾತಿನಿಂದ ವಿವರಿಸುವದು ಉಪನ್ಯಾಸ; ವಾದವಿವಾದವೇ ವಿವಾದ; ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ಉತ್ತರ ನೀಡುತ್ತಾ ನಡೆಯುವದು ವ್ಯವಹಾರ.

ಉಪೋದ್ಘಾತ ಉದಾಹಾರೋ ಹ್ಯಥ ಮಿಥ್ಯಾಭಿಸಂಶನಮ್ । ಅಭಿಶಾಪೋ ಯಶಃ ಕೀರ್ತ್ತಿಃ ಪ್ರಶ್ನಃ ಪೃಚ್ಛಾನುಯೋಗಕಃ ।। ೩೬೦.

ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಹೇಳುವದು ಉಪೋದ್ಘಾತ; ಉದಾಹರಣೆ ನೀಡುವುದು ಉದಾಹಾರ; ಸುಳ್ಳು ಆರೋಪ ಮಾಡುವುದು ತಪ್ಪು ಆರೋಪ; ಶಾಪ, ಕೀರ್ತಿ, ಪ್ರಸಿದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಶ್ನೆ—allವು ವಿಚಾರಗಳ ರೂಪಗಳು.

ಆಮ್ರೇಡಿತಂ ದ್ವಿಸ್ತ್ರಿರುಕ್ತಂ ಕುತ್ಸಾನಿನ್ದೇ ಚ ಗರ್ಹಣೇ । ಸ್ಯಾದಾಭಾಷಣಮಾಲಾಪಃ ಪ್ರಲಾಪೋಽನರ್ಥಕಂ ವಚಃ ।। ೩೬೦.

ಎರಡುಮೂರು ಬಾರಿ ಹೇಳುವುದು ಆಮ್ರೇಡಿತ; ದೂಷಣೆ ಹಾಗೂ ನಿಂದನೆ ಗರ್ಜನೆ; ಅಸ್ಪಷ್ಟವಾದ ಮಾತು ಅಬಾಷಣ; ಅರ್ಥವಿಲ್ಲದ ಮಾತು ಪ್ರಲಾಪ.

ಅನುಲಾಪೋ ಮುಹುರ್ಭಾಷಾ ವಿಲಾಪಃ ಪರಿದೇವನಂ । ವಿಪ್ರಲಾಪೋ ವಿರೋಧೋಕ್ತಿಃ ಸಂಲಾಪೋ ಭಾಪಣಂ ಮಿಥಃ ।। ೩೬೦.

ಉತ್ತರ ನೀಡುವುದು ಅನುಲಾಪ; ಪುನಃ ಪುನಃ ಮಾತನಾಡುವುದು ಮುಹುರ್ಭಾಷೆ; ದುಃಖದಿಂದ ಅಳುವುದು ವಿಲಾಪ; ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ಹೇಳುವುದು ವಿಪ್ರಲಾಪ; ಒಬ್ಬರೊಬ್ಬರು ಮಾತನಾಡುವುದು ಸಂಲಾಪ.

ಸುಪ್ರಲಾಪಃ ಸುವಚನಮಪಲಾಪಸ್ತು ನಿಹ್ನವಃ । ಉಷತೀ ವಾಗಕಲ್ಯಾಣೀ ಸಙ್ಗತಂ ಹೃದಯಙ್ಗಮಂ ।। ೩೬೦.

ಉತ್ತಮವಾದ ಮಾತು ಸುಪ್ರಲಾಪ; ಚೆನ್ನಾಗಿ ಹೇಳಿದ ಮಾತು ಸುವಚನ; ನಿರಾಕರಿಸುವದು ಅಪಲಾಪ; ಮಧುರವಾದ ಮಾತು ಶುಭವಾಕ್ಯ; ಹೃದಯಕ್ಕೆ ತಾಗುವದು ಸಂಗತವಾದ ಮಾತು.

ಅತ್ಯರ್ಥಮಧುರಂ ಸಾನ್ತ್ವಮಬದ್ಧಂ ಸ್ಯಾದನರ್ಥಕಂ । ನಿಷ್ಠುರಾಶ್ಲೀಲಪರುಷಂ ಗ್ರಾಮ್ಯಂ ವೈ ಸೂನೃತಂ ಪ್ರಿಯೇ ।। ೩೬೦.

ಅತಿಯಾದ ಮಧುರವಾದ ಮಾತು ಚಾಟು; ಅಸಂಬದ್ಧವಾದ ಮಾತು ವ್ಯರ್ಥ; ಕಠಿಣ, ಅಶ್ಲೀಲ, ಹಿಗ್ಗುಮಾತು ಗ್ರಾಮ್ಯ; ಸತ್ಯವಾದ ಮಾತು ಒಳ್ಳೆಯವರಿಗೆ ಪ್ರಿಯ.

ಸತ್ಯಂ ತಥ್ಯಮೃತಂ ಸಮ್ಯಙ್ನಾದನಿಸ್ವಾನನಿಸ್ವನಾಃ । ಆರವಾರಾವಸಂರಾವವಿರಾವಾ ಅಥ ಮರ್ಮ್ಮರಃ ।। ೩೬೦.

ಸತ್ಯವೆಂದರೆ ನಿಜ, ಸರಿಯಾದದು, ಖಚಿತವಾದದು; ಶಬ್ದ ಮತ್ತು ಧ್ವನಿ ಎಂಬುದು ಉಚ್ಚಾರಣೆ; ಜೋರಾಗಿ ಕೂಗು, ಅಳಲು, ಕೂಗು, ಮತ್ತು ಗುನುಗು ಕೂಡ ಸೇರಿವೆ.

ಸ್ವನಿತೇ ವಸ್ತ್ರಪರ್ಣಾನಾಂ ಭೂಷಣಾನಾನ್ತು ಶಿಞ್ಜಿತಂ । ವೀಣಾಯಾ ನಿಕ್ಕಣಃ ಕ್ಕಾಣಃ ತಿರಶ್ಚಾಂ ವಾಶಿತಂ ರುತಂ ।। ೩೬೦.

ಬಟ್ಟೆ ಮತ್ತು ಎಲೆಗಳ ಸದ್ದು ಸ್ವನಿತ; ಆಭರಣಗಳ ಜಿಂಜಿಣು ಶಿಂಜಿತ; ವೀಣೆಯ ನಾದ ನಿಕ್ಕಣ ಅಥವಾ ಕ್ಕಾಣ; ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಕೂಗು ರುತ ಅಥವಾ ವಾಶಿತ.

ಕೋಲಾಹಲಃ ಕಲಕಲೋ ಗೀತಂ ಗಾನಮಿಮೇ ಸಮೇ । ಸ್ತ್ರೀ ಪ್ರತಿಶ್ರುತ್ ಪ್ರತಿಧ್ವಾನೇ ತನ್ತ್ರೀಕಣ್ಠಾನ್ನಿಸಾದಕಃ ।। ೩೬೦.

ಹಬ್ಬಾಳು ಮತ್ತು ಗದ್ದಲವು ಕೋಲಾಹಲ; ಹಾಡು ಮತ್ತು ಗಾಯನ ಒಂದೇ; ಹೆಂಗಸಿನ ಧ್ವನಿಯ ಪ್ರತಿಧ್ವನಿ, ತಂತಿಯ ಮತ್ತು ಗಂಟಲಿನ ನಾದ, ಇಳಿಯುವ ಸ್ವರಗಳೂ ಇಲ್ಲಿ ಸೇರಿವೆ.

ಕಾಕಲೀ ತು ಕಲೇ ಸೂಕ್ಷ್ಮೇ ಧ್ವನೌ ತು ಮಧುರಾಸ್ಫುಟೇ । ಕಲೋ ಮನ್ದ್ರಸ್ತು ಗಮ್ಭೀರೇ ತಾರೋಽತ್ಯುಚ್ಚೈಸ್ತ್ರಯಸ್ತ್ರಿಷು ।। ೩೬೦.

ಕಾಕಳಿ ಎಂದರೆ ರಾಗದಲ್ಲಿ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾದ ಧ್ವನಿ; ಧ್ವನಿ ಎಂದರೆ ಮಧುರವಾದ ಆದರೆ ಸ್ಪಷ್ಟವಲ್ಲದ ಶಬ್ದ; ಕಲಾ ಎಂದರೆ ಗಂಭೀರವಾದ ಶಬ್ದ; ತಾರ ಎಂದರೆ ತುಂಬಾ ಎತ್ತರದ ಸ್ವರ — ಈ ಮೂರು ವಿಧಗಳು.