ಅಗ್ನಿಪುರಾಣಮ್

ಏವಂ ವಿಭಾವಯಿಷ್ಯನ್ತಿ ಬೋಭವಿಷ್ಯತಿ ರೂಪಕಂ । ಘಟಯೇತ್ ಪಟಯೇತ್ತದ್ವತ್ ಪುತ್ರೀಯತಿ ಚ ಕಾಮ್ಯತಿ ।। ೩೫೮.

ಈ ರೀತಿ ಅವರು ಕಲ್ಪನೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ, ರೂಪವು ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಕಟ್ಟಬೇಕು, ಪಠಿಸಬೇಕು, ಹಾಗೆಯೇ ಮಗನನ್ನು ಪಡೆಯಬೇಕು ಮತ್ತು ಆಸೆಪಡುವುದು ಕೂಡ.

ಕುಮಾರ ಉವಾಚ ಕೃತಸ್ತ್ರಿಷ್ವಪಿ ವಿಜ್ಞೇಯಾ ಭಾವೇ ಕರ್ಮ್ಮಣಿ ಕರ್ತ್ತರಿ । ಅಜ್ಲ್ಯುಟ್ ಕ್ತಿನ್ ಘಞೋ ಭಾವೇ ಯುಜಕಾರತ ಏವ ಚ ।। ೩೫೯.

ಕುಮಾರನು ಹೇಳಿದನು: ಕೃತ್ ಪ್ರತ್ಯಯದ ರೂಪಗಳನ್ನು ಮೂರು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ತಿಳಿಯಬೇಕು—ಭಾವ, ಕ್ರಿಯೆ ಅಥವಾ ಕರ್ತೃ. ಅಜ್, ಯುಟ್, ಕ್ತಿನ್, ಘಣ್ ಇವು ಭಾವವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ, ಯುಜ್ ಮತ್ತು ಕಾರವೂ ಹಾಗೆಯೇ.

ಅಚಿ ಧರ್ಮ್ಮಸ್ಯ ವಿನಯ ಉತ್ಕರಃ ಪ್ರಕರಸ್ತಥಾ । ದೇವೋ ಭದ್ರಃ ಶ್ರೀಕರಶ್ಚ ತ್ಲುಟಿ ರೂಪನ್ತು ಶೋಭನಮ್ ।। ೩೫೯.

'ಅ' ಸ್ವರದಿಂದ ಧರ್ಮ, ವಿನಯ, ಶ್ರೇಷ್ಠತೆ, ವಿಶೇಷತೆ ಎಂಬ ಅರ್ಥಗಳು ಬರುತ್ತವೆ. ದೇವ, ಶುಭ, ಶ್ರೀಕೊಡುವ, ತ್ಲುಟ್ ಪ್ರತ್ಯಯದಿಂದ ಸುಂದರವಾದ ರೂಪವೂ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.

ಕ್ತಿನಿ ವೃದ್ಧಿಸ್ತುತಿಮತೋ ಘಞಿ ಬಾವೋಽಥ ಯುಚ್ಯಪಿ । ಕಾರಣಾ ಭಾವನೇತ್ಯಾದಿ ಅಕಾರೇ ಚ ಚಿಕಿತ್ಸಯಾ ।। ೩೫೯.

ಕ್ತಿನ್ ಪ್ರತ್ಯಯದಿಂದ ವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಶಂಸೆ, ಘಣ್ ಪ್ರತ್ಯಯದಿಂದ ಭಾವ, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಯುಚ್‌ನಿಂದ ಕೂಡ. ಕಾರಣವನ್ನು ಭಾವ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ, 'ಅ' ಸ್ವರವು ವೈದ್ಯಕೀಯದಲ್ಲಿ ಕೂಡ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ತಥಾ ತವ್ಯೋ ಹ್ಯನೀಯಶ್ಚ ಕರ್ತ್ತವ್ಯಂ ಕರಣೀಯಕಮ್ । ದೇಯಂ ಧ್ಯೇಯಞ್ಚೈವ ಯತಿ ಣ್ಯತಿ ಕಾರ್ಯ್ಯಞ್ಚ ಕೃತ್ಯಕಾಃ ।। ೩೫೯.

ಹಾಗೆಯೇ ತವ್ಯ ಮತ್ತು ಅನೀಯ ಪ್ರತ್ಯಯಗಳು ಮಾಡಬೇಕಾದದ್ದು, ತಯಾರಿಸಬೇಕಾದ್ದನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ. ದೇಯ, ಧ್ಯೇಯ, ಯತಿ, ಣ್ಯತಿ, ಕಾರ್ಯ, ಕೃತ್ಯ ಇವುಗಳನ್ನು ಸಾಧಿಸಬೇಕಾದ್ದು ಎಂದು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು.

ಕರ್ತ್ತರಿ ಕ್ತಾದಯೋ ಜ್ಞೇಯಾ ಭಾವೇ ಕರ್ಮ್ಮಣಿ ಚ ಕ್ಕಚಿತ್ । ಗತೋ ಗ್ರಾಮಂ ಗತೋ ಗ್ರಮ ಆಶ್ಲಿಷ್ಟಶ್ಚ ಗುರುಸ್ತ್ಬಯಾ ।। ೩೫೯.

ಕರ್ತೃಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಕ್ತಾ ಮತ್ತು ಇತರ ಪ್ರತ್ಯಯಗಳನ್ನು ತಿಳಿಯಬೇಕು, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಭಾವ ಅಥವಾ ಕ್ರಿಯೆಗೆ ಕೂಡ. 'ಅವನು ಊರಿಗೆ ಹೋದನು', 'ಅವನು ಊರಿಗೆ ಹೋದನು', 'ಗುರುವನ್ನು ನೀನು ಅಪ್ಪಿಕೊಂಡೆ' ಎಂಬ ಉದಾಹರಣೆಗಳು.

ಶತೃಙ್‌ಶಾನಚೌ ಭವನ್ ಏಧಮಾನೋ ಭವನ್ತ್ಯಪಿ । ಪುಣ್ ತೃಚೌ ಸರ್ವ್ಬಧಾತುಭ್ಯೋ ಭಾವಕೋ ಭವಿತಾ ತಥಾ ।। ೩೫೯.

ಶತ್ರು ಮತ್ತು ಶಾನಚ್ಛ ಪ್ರತ್ಯಯಗಳಿಂದ 'ಇರುವಿಕೆ' ಅರ್ಥ ಬರುತ್ತದೆ; 'ಏಧಮಾನ', 'ಭವಂತ್' ಕೂಡ ಹಾಗೆ. ಪು ಮತ್ತು ತೃಚ್ಛ ಪ್ರತ್ಯಯಗಳಿಂದ ಎಲ್ಲ ಧಾತುಗಳಿಂದ 'ಇರುವಿಕೆ', 'ಭವಿತಾ' ಕೂಡ.

ಕ್ಕಿಬನ್ತಶ್ಚ ಸ್ವಯಮ್ಭೂಶ್ಚ ಭೂತೇ ಲಿಟಃ ಕ್ಕನ್ಸು ಕಾನ ಚ । ಬಭೂವಿವಾನ್ ಪೇಚಿವಾಂಶ್ಚ ಪೇಚಾನಃ ಶ್ರದ್ದಧಾನಕಃ ।। ೩೫೯.

ಕ್ಕಿ ಪ್ರತ್ಯಯದಿಂದ 'ಸ್ವಯಂಭೂ' ಮತ್ತು ಇತರ ರೂಪಗಳು; ಭೂತಕಾಲದಲ್ಲಿ ಲಿಟ್, ಕ್ಕನ್ ಇತ್ಯಾದಿಗಳಿಂದ; 'ಬಭೂವಿವಾನ್', 'ಪೆಚಿವಾನ್', 'ಪೆಚಾನ', 'ಶ್ರದ್ಧಧಾನಕ' ಎಂಬ ರೂಪಗಳು.

ಅಣಿ ಸ್ಯುಃ ಕುಮ್ಭಕಾರಾದ್ಯಾ ಭೂತೇಪ್ಯುಣಾದಯಃ ಸ್ಮೃತಾಃ । ವಾಯುಃ ಪಾಯುಶ್ಚ ಕಾರುಃ ಸ್ಯಾದ್ವಹುಲಂ ಛನ್ದಸೀರಿತಂ ।। ೩೫೯.

ಅಣ್ ಪ್ರತ್ಯಯದಿಂದ 'ಕುಂಭಕಾರ' ಮತ್ತು ಇತರ ರೂಪಗಳು ಬರುತ್ತವೆ; ಭೂತಕಾಲದಲ್ಲಿ ಉಣ್ ಮತ್ತು ಇತರ ಪ್ರತ್ಯಯಗಳು ಉಪಯೋಗವಾಗುತ್ತವೆ; 'ವಾಯು', 'ಪಾಯು', 'ಕಾರು' ಎಂಬ ರೂಪಗಳು, ಮತ್ತು ವೇದಗಳಲ್ಲಿ ಇಂತಹ ಹಲವಾರು ರೂಪಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ.

ಅಗ್ನಿರುವಾಚ ಸ್ವರ್ಗಾದಿನಾಮಲಿಙ್ಗೋ ಯೋ ಹರಿಸ್ತಂ ಪ್ರವದಾಮಿ ತೇ । ಸ್ವಃ ಸ್ವರ್ಗನಾಕತ್ರಿದಿವಾ ದ್ಯೋದಿವೌ ದ್ವೇತ್ರಿಪಿಷ್ಟಪಂ ।। ೩೬೦.

ಅಗ್ನಿ ಹೇಳಿದನು: ಸ್ವರ್ಗ ಮತ್ತು ಇತರ ಪದಗಳ ಪುಲ್ಲಿಂಗ ರೂಪಗಳನ್ನು ನಾನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ, ಹರಿ. 'ಸ್ವಃ', 'ಸ್ವರ್ಗ', 'ನಕ', 'ತ್ರಿದಿವ', 'ದ್ಯು', 'ದಿವ', 'ದ್ವಿತ್ರ', 'ಪಿಷ್ಟಪ' ಎಂಬ ಪದಗಳು.

ದೇವಾ ವೃನ್ದಾರಕಾ ಲೇಖಾ ರುದ್ರಾದ್ಯಾ ಗಣದೇವತಾಃ । ವಿದ್ಯಾಧರೋಽಪ್ಸರೋಯಕ್ಷರಕ್ಷೋಗನ್ಧರ್ವಕಿನ್ನರಾಃ ।। ೩೬೦.

ದೇವತೆಗಳು, ವೃಂದಾರಕರು, ಲೇಖಾ, ರುದ್ರ ಮತ್ತು ಇತರ ಗಣದೇವತೆಗಳು; ವಿದ್ಯಾಧರರು, ಅಪ್ಸರಸರು, ಯಕ್ಷರು, ರಾಕ್ಷಸರು, ಗಂಧರ್ವರು, ಕಿನ್ನರರು.

ಪಿಶಾಚೋ ಗುಹ್ಯಕಃ ಸಿದ್ಧೋ ಭೂತೋಽಮೀ ದೇವಯೋನಯಃ । ದೇವದ್ವಿಷೋಽಸುರಾ ದೈತ್ಯಾಃ ಸುಗತಃ ಸ್ಯಾತ್ತಥಾಗತಃ ।। ೩೬೦.

ಪಿಶಾಚ, ಗುಹ್ಯಕ, ಸಿದ್ಧ, ಭೂತ—ಇವು ದೇವಯೋನಿಗಳು; ದೇವತೆಗಳ ಶತ್ರುಗಳು, ಅಸುರರು, ದೈತ್ಯರು, ಸುಗತ ಮತ್ತು ತಥಾಗತ.

ಬ್ರಹ್ಮಾತ್ಮಭೂಃ ಸುರಜ್ಯೇಷ್ಠೋ ವಿಷ್ಣುರ್ನ್ನಾರಾಯಣೋ ಹರಿಃ । ರೇವತೀಶೋ ಹಲೀ ರಾಮಃ ಕಾಮಃ ಪರಞ್ಚಶರಃ ಸ್ಮರಃ ।। ೩೬೦.

ಬ್ರಹ್ಮ, ಆತ್ಮಭೂ, ಸುರಜ್ಯೇಷ್ಠ, ವಿಷ್ಣು, ನಾರಾಯಣ, ಹರಿ; ರೇವತೀಶ, ಹಲೀ, ರಾಮ, ಕಾಮ, ಪರಂಚಶರ, ಸ್ಮರ.

ಲಕ್ಷ್ಮೀಃ ಪದ್ಮಾಲಯಾ ಪದ್ಮಾ ಸರ್ವ್ವಃ ಸರ್ವ್ವೇಶ್ವರಃ ಶಿವಃ । ಕಪರ್ದೋಽಸ್ಯ ಜಟಾಜೂಟಃ ಪಿನಾಕೋಽಜಗಬನ್ಧನುಃ ।। ೩೬೦.

ಲಕ್ಷ್ಮೀ, ಪದ್ಮದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವವಳು, ಪದ್ಮವೇ, ಎಲ್ಲೆಡೆ ಇರುವವನು, ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಒಡೆಯನಾದ ಶಿವನು; ಅವನ ಜಟೆಯಲ್ಲಿ ಉದ್ದವಾದ ಕೂದಲು, ಅವನ ಧನುಸ್ಸು ಪಿನಾಕ, ನಾಗವನ್ನು ಹಾರವಾಗಿ ಕಟ್ಟಿಕೊಂಡಿದೆ.

ಪ್ರಮಥಾಃ ಸ್ಯುಃ ಪಾರಿಷದಾ ಮೃಡ಼ಾನೀ ಚಣ್ಡಿಕಾಽಮ್ಬಿಕಾ । ದ್ವೈಮಾತುರೋ ಗಜಾಸ್ಯಶ್ಚ ಸೇನಾನೀರಗ್ನಿಭೂರ್ಗುಹಃ ।। ೩೬೦.

ಪ್ರಮಥರು ಅವನ ಸೇವಕರು, ಮೃಡಾನಿ, ಚಂಡಿಕಾ, ಅಂಬಿಕಾ; ಎರಡು ತಾಯಿಗಳ ಮಗ, ಆನೆಮುಖದವನು, ಸೇನೆಯ ನಾಯಕನು—ಅಗ್ನಿಯಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ಗುಹನು.

ಆಖಣ್ಡಲಃ ಸುನಾಸೀರಃ ಸುತ್ರಾಮಾಣೋ ದಿವಸ್ಪತಿಃ । ಪುಲೋಮಜಾ ಶಚೀನ್ದ್ರಾಣೀ ದೇವೀ ತಸ್ಯ ತು ವಲ್ಲಭಾ ।। ೩೬೦.

ಆಖಂಡಲ, ಸುನಾಸೀರ, ಸೂತ್ರಾಮ, ಸ್ವರ್ಗದ ಒಡೆಯನು; ಪುಲೋಮೆಯ ಮಗಳು ಶಚಿ, ಇಂದ್ರಾಣಿಯು ಅವನ ಪ್ರಿಯ ಪತ್ನಿ.

ಸ್ಯಾತ್ ಪ್ರಾಸಾದೋ ವೈಜಯನ್ತೋ ಜಯನ್ತಃ ಪಾಕಶಾಸನಿಃ । ಐಶವತೇಽಭ್ರಮಾತಹ್ಗೈರಾವಣಾಭ್ರಮುವಲ್ಲಭಾಃ ।। ೩೬೦.

ಅವನ ಅರಮನೆ ವೈಜಯಂತ, ಜಯಂತನು ಅವನ ಮಗ, ಅವನು ವಜ್ರಾಯುಧವನ್ನು ಹಿಡಿದವನು; ಅವನ ಆನೆ ಐರಾವತ, ಅವನ ಪ್ರಿಯರು ಮೇಘಕನ್ಯೆಗಳು.

ಹ್ರಾದಿನೀ ವಜ್ರಮಸ್ತ್ರೀ ಸ್ಯಾತ್ ಕುಲಿಶಮ್ಭಿದುರಂ ಪವಿಃ । ವ್ಯೋಮಯಾನಂ ವಿಮಾನೋಽಸ್ತ್ರೀ ಪೀಯೂಷಮಮೃತಂ ಸುಧಾ ।। ೩೬೦.

ಹ್ರಾದಿನಿ ಅವನ ವಜ್ರಾಯುಧ, ಪರ್ವತಗಳನ್ನು ಚೂರುಮಾಡುವ ಆಯುಧ ಕುಲಿಶ; ಅವನ ವಿಮಾನವು ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಹಾರುವದು, ಅವನು ಕುಡಿಯುವುದು ಅಮೃತ, ಪೀಯೂಷ, ಸುಧಾ.

ಸ್ಯಾತ್ ಸುಧರ್ಮ್ಮಾ ದೇವಸಭಾ ಸ್ವರ್ಗಙ್ಗಾ ಸುರದೀರ್ಘಿಕಾ । ಸ್ತ್ರಿಯಾಂ ಬಹುಷ್ವಪ್ಸರಸಃ ಸ್ವರ್ವ್ವೇಶ್ಯಾ ಉರ್ವ್ವಶೀಮುಖಾಃ ।। ೩೬೦.

ಸುಧರ್ಮಾ ದೇವತೆಗಳ ಸಭೆ, ಸ್ವರ್ಗಗಂಗೆಯು ಮತ್ತು ದೇವತೆಗಳ ಸರೋವರ; ಮಹಿಳೆಯರಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಅಪ್ಸರಸರು, ಅವರಲ್ಲಿ ಉರ್ವಶಿಯು ಮುಖ್ಯಳು.

ಹಾಹಾ ಹ್ಹೂಸ್ಚ ಗನ್ಧರ್ವ್ವಾ ಅಗ್ನಿರ್ವಗ್ನಿರ್ಧನಞ್ಚಯಃ । ಜಾತವೇದಾಃ ಕೃಷ್ಣವರ್ತ್ಮಾ ಆಶ್ರಯಾಶಶ್ಚ ಪಾವಕಃ ।। ೩೬೦.

ಹಾಹಾ ಮತ್ತು ಹೂಹೂ ಗಂಧರ್ವರು; ಅಗ್ನಿ, ವಹ್ನಿ, ಧನಂಜಯ; ಜಾತವೇದ, ಕೃಷ್ಣವರ್ಮ, ಆಶ್ರಯ, ಪಾವಕ.

ಹಿರಣ್ಯರೇತಾಃ ಸಪ್ತಾರ್ಚ್ಚಿಃ ಶುಕ್ರಶ್ಚೈವಾಶುಶುಕ್ಷಣಿಃ । ಶುಚಿರಪ್‌ಪಿತ್ತಮೋರ್ವ್ವಸ್ತು ವಾಡಬೋ ವಡವಾನಲಃ ।। ೩೬೦.

ಹಿರಣ್ಯರೇತ, ಸಪ್ತಾರ್ಚಿ, ಶುಕ್ರ, ಆಶುಶುಕ್ಷಣಿ; ಶುಚಿ, ಅಪಿತ್ತ, ಮೋರ್ವ್ವಸು, ವಡಬ, ವಡವಾನಲ.

ವಹ್ನೇರ್ದ್ವಯೋರ್ಜ್ವಾಲಕೀಲಾವರ್ಚ್ಚಿತಿಃ ಶಿಖಾ ಸ್ತ್ರಿಯಾಂ । ತ್ರಿಷು ಸ್ಫುಲಿಙ್ಗೋಽಗ್ರಿಕಣೋ ಧರ್ಮ್ಮರಾಜಃ ಪರೇತರಾಟ್ ।। ೩೬೦.

ಎರಡು ಅಗ್ನಿಗಳಲ್ಲಿ ಜ್ವಾಲೆಯು ಕಂಬ, ಹೊಳಪಿನು ತಲೆಮೇಲು; ಮಹಿಳೆಯರಲ್ಲಿ ಮೂರು ಚಿಂಚುಗಳು, ಅಗ್ನಿಕಣ, ಧರ್ಮರಾಜ, ಪರೇತರಾಟ್.

ಕಾಲೋಽನ್ತಕೋ ದಣ್ಡಧರಃ ಶ್ರಾದ್ಧೇದೇವೋಽಥ ರಾಕ್ಷಸಃ । ಕೌಣಪಾಸ್ರಪಕ್ರವ್ಯಾದಾ ಯಾತುಧಾನಶ್ಚ ನೈರ್ಋತಿಃ ।। ೩೬೦.

ಕಾಲ, ಅಂತಕ, ದಂಡಧಾರಿ, ಶ್ರಾದ್ಧದ ದೇವತೆ, ರಾಕ್ಷಸ; ಕೌಣಪ, ಅಸ್ರಪ, ಕ್ರವ್ಯಾದ, ಯಾತುಧಾನ, ನೈರೃತ.

ಪ್ರಚೇತಾ ವರೂಣಃ ಪಾಶೀ ಸ್ವಸನಃ ಸ್ಪರ್ಶನೋಽನಿಲಃ । ಸದಾಗತಿರ್ಮಾತರಿಶ್ವಾ ಪ್ರಾಣೋ ಮರುತ್ ಸಮೀರಣಃ ।। ೩೬೦.

ಪ್ರಚೇತ, ವರೂಣ, ಪಾಶಧಾರಿ, ಸ್ವಸನ, ಸ್ಪರ್ಶನ, ಅನಿಲ; ಸದಾಗತಿ, ಮಾತರಿಶ್ವ, ಪ್ರಾಣ, ಮರುತ್, ಸಮೀರಣ.

ಜವೋ ರಂಹಸ್ತರಸೀ ತು ಲಘುಕ್ಷಿಪ್ರಮರನ್ದ್ರುತಮ್ । ಸತ್ವರಂ ಚಪಲಂ ಸೂರ್ಣಮವಿಲಮ್ಬಿತಮಾಶು ಚ ।। ೩೬೦.

ವೇಗ, ಚುರುಕು, ತ್ವರಿತ, ಲಘುತೆ, ಕ್ಷಿಪ್ರತೆ, ಓಡಾಟ; ತ್ವರಿತ, ಚಪಲ, ಖಚಿತತೆ, ವಿಳಂಬವಿಲ್ಲದೆ, ಶೀಘ್ರತೆ.

ಸತತೇಽನಾರತಾಶ್ರಾನ್ತಸನ್ತತಾವಿರತಾನಿಶಂ । ನಿತ್ಯಾನವಲರತಾಜಸ್ರಮಪ್ಯಥಾತಿಶಯೋ ಭರಃ ।। ೩೬೦.

ನಿರಂತರ, ನಿಲ್ಲದ, ದಣಿವಿಲ್ಲದ, ಸತತ, ಅಡಚಣೆ ಇಲ್ಲದೆ, ಹಗಲು-ರಾತ್ರಿ; ಸದಾ ಚಲಿಸುವ, ಯಾವಾಗಲೂ ಕಾರ್ಯನಿರತ, ನಿಲ್ಲದ, ತುಂಬಾ ತೀವ್ರ.

ಅತಿವೇಲಭೃಶಾತ್ಯರ್ಥಾತಿಮಾತ್ರೋದ್ಗಾಢನಿರ್ಭರಮ್ । ತೀವ್ರೈಕಾನ್ತನಿತಾನ್ತಾನಿ ಗಾಢವಾಢದೃಢಾನಿ ಚ ।। ೩೬೦.

ಅತಿಯಾದ, ಬಹಳ ಬಲವಾದ, ಅತ್ಯಂತ ತೀವ್ರವಾದ, ತುಂಬಾ ಹೆಚ್ಚಾದ, ಆಳವಾದ; ತೀಕ್ಷ್ಣ, ಏಕಾಗ್ರ, ಅಂತಿಮ, ಗಟ್ಟಿಯಾದ, ತುಂಬಿದ, ದೃಢವಾದ.

ಗುಹ್ಯಕೇಶೋ ಯಕ್ಷರಾಜೋ ರಾಜರಾಜೋ ಧನಾಧಿಪಃ । ಸ್ಯಾತ್ ಕಿನ್ನರಃ ಕಿಂಪುರುಷಸ್ತುರಙ್ಗವದನೋ ಮಯುಃ ।। ೩೬೦.

ಗುಹ್ಯಕೇಶ, ಯಕ್ಷರಾಜ, ರಾಜರಾಜ, ಧನದಿಪ; ಕಿನ್ನರ, ಕಿಂಪುರುಷ, ಕುದುರೆಮುಖ, ಮಯು.

ನಿಧಿರ್ನ್ನಾ ಶೇವಧಿರ್ವ್ಯೋಮ ತ್ವಭ್ರಂ ಪುಷ್ಕರಮಮ್ಬರಮ್ । ದ್ಯೋದಿವೌ ಚಾನ್ತರೀಕ್ಷಂ ಖಂ ಕಾಷ್ಠಾಶಾಕಕುಭೋ ದಿಶಃ ।। ೩೬೦.

ನಿಧಿ, ಗುಪ್ತಧನ, ಆಕಾಶ, ಮೋಡ, ಕಮಲ, ಗಗನ; ಸ್ವರ್ಗ, ಹಗಲು, ಮಧ್ಯಾಕಾಶ, ಖ, ಪ್ರಾಂತ್ಯ, ದಿಕ್ಕುಗಳು.