ಅಗ್ನಿಪುರಾಣಮ್

ಕ್ರೀಡ಼ತಿರ್ವೃಙೋ ಗ್ರಹಿಶ್ಚೋರಿಃ ಪಾ ನೀರಚ್ಚಿಶ್ಚ ನಾಯಕಾಃ । ಭುವಿ ಸ್ಯಾತ್ ತಿಙ್ ಭವತಿ ಸಃ ಭವತಸ್ತೌ ಭವನ್ತಿ ತೇ ।। ೩೫೮.

ಕ್ರೀರತಿ, ವೃಣೋ, ಗ್ರಹಿ, ಚೋರಿ, ಪಾನಿ, ರಚಿ ಮತ್ತು ನಾಯಕ ಎಂಬುವು ಮುಖ್ಯವಾದವುಗಳು. ಭುವಿ ವರ್ಗದಲ್ಲಿ 'ತಿಂಗ್' ರೂಪಗಳು: ಭವತಿ, ಸಃ, ಭವತಃ, ತೌ, ಭವಂತಿ ಮತ್ತು ತೇ.

ಭವಸಿ ತ್ವಂ ಯುವಾಂ ಭವಥೋ ಯೂಯಂ ಭವಥ ಚಾಪ್ಯಹಂ । ಭವಾಮ್ಯಾವಾಂ ಭವಾವಶ್ಚ ಭವಾಮೋ ಹ್ಯೇಧತೇ ಕುಲಂ ।। ೩೫೮.

ನೀನು ಭವಸಿ, ನೀವು ಇಬ್ಬರು ಭವಥಃ, ನೀವು ಎಲ್ಲರೂ ಭವಥ, ನಾನು ಭವಾಮಿ; ನಾವು ಇಬ್ಬರು ಭವಾವಃ, ನಾವು ಎಲ್ಲರೂ ಭವಾಮಃ — ಹೀಗೆ ಕುಟುಂಬವು ವೃದ್ಧಿಯಾಗುತ್ತದೆ.

ಏಧೇತೇ ದ್ವೇ ತಥೈಧನ್ತೇ ಏಧಸೇ ತ್ವಂ ಹಿ ಮೇಧಯಾ । ಏಧೇಥೇ ಚ ಸಮೇಧಧ್ವೇ ಏಧೇ ಹ್ಯೇಧಾವಹೇ ಧಿಯಾ ।। ೩೫೮.

ಎಧೇತೆ ಎಂಬುದು ಇಬ್ಬರಿಗೆ, ಅದೇ ರೀತಿ ಎಧಂತೇ; ಎಧಸೇ ಎಂದರೆ ನೀನು, ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಬುದ್ಧಿಯಿಂದ; ಎಧೇಥೇ, ಸಮೇಧಧ್ವೇ, ಎಧೇ, ಎಧಾವಹೇ — ಇವೆಲ್ಲವೂ ಜ್ಞಾನದಿಂದ ಕೂಡಿವೆ.

ಏಧಾಮಹೇ ಹರೇರ್ಭಕ್ತ್ಯಾ ಪಚತೀತ್ಯಾದಿ ಪೂರ್ವ್ವವತ್ । ಭೂಯತೇಽನುಭೂಯತೇಽಸೌ ಭಾವೇ ಕರ್ಮ್ಮಣಿ ವೈ ಯಕಿ ।। ೩೫೮.

ಹರಿಯ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಎಧಾಮಹೇ, ಪಚತಿ ಮೊದಲಾದವು ಹಿಂದಿನಂತೆ; ಭೂಯತೇ, ಅನುಭೂಯತೇ ಎಂಬುವು ಭಾವ ಅಥವಾ ಕ್ರಿಯಾರ್ಥದಲ್ಲಿ ಯಕಿ ಪ್ರತ್ಯಯದಿಂದ ಬರುತ್ತವೆ.

ವುಭೂಷತಿ ಸನೀತ್ಯೇವಂ ಣಿಚಿ ಬಾಚವಯತೀಶ್ವರಂ । ಯಙಿ ವೋಭೂಯತೇ ವಾದ್ಯಂ ವೋಭೋತಿ ಸ್ಯಾಚ್ಚ ಯಙ್‌ಲುಕಿ ।। ೩೫೮.

ವಿಭೂಷತಿ ಎಂಬುದು ಸನೀ ಪ್ರತ್ಯಯದಿಂದ, ಬಚವಯತಿ ಎಂಬುದು ಕೂಡ ಇಶ್ವರನಿಗೆ; ಯಂ ಪ್ರತ್ಯಯದಿಂದ ವೋಭೂಯತೇ, ವಾದ್ಯ, ವೋಭೋತಿ ಹಾಗೂ ಯಂ-ಲುಕಿ ರೂಪಗಳು ಬರುತ್ತವೆ.

ಪುತ್ರೀಯತಿ ಪುತ್ರಕಾಮ್ಯತ್ಯೇವಂ ಪಟಪಟಾಯತೇ । ಘಟಯತ್ಯಽಥ ಸನಿ ಣಿಚಿ ಬುಭೂಷಯತಿ ರೂಪಕಂ ।। ೩೫೮.

ಪುತ್ರಿಯತಿ ಎಂದರೆ ಪುತ್ರಕಾಮನೆ, ಅದೇ ರೀತಿ ಪಟಪಟಾಯತೆ; ಘಟಯತಿ ಎಂಬುದು ಸನೀ ಪ್ರತ್ಯಯದಿಂದ, ಬುಭೂಷಯತಿ ಎಂಬುದು ಇಚ್ಛಾರ್ಥ ರೂಪ.

ಭವೇದ್ಭವೇತಾಞ್ಚ ಲಿಙಿ ಭವೇಯುಶ್ಚ ಭವೇಃ ಪರೇ । ಭವೇತಞ್ಚ ಭವೇತೈವಂ ಭವೇಯಞ್ಚ ಭವೇವ ಚ ಭವೇಮ ಚ ।। ೩೫೮.

ಲಿಂಗಾರ್ಥದಲ್ಲಿ ಭವೇದ್, ಭವೇತ; ಭವೇಯುಃ, ಭವೇಃ, ಭವೇತ, ಭವೇತ, ಭವೇಯಾನ್, ಭವೇವ, ಭವೇಮ ಎಂಬ ರೂಪಗಳು ಬರುತ್ತವೆ.

ಏಧೇತ ಏಧೇಯಾತಾಮೇಧೇರನ್ ಮನಸಾ ಶ್ರಿಯಾ । ಏಧೇಥಾಶ್ಚ ಏಧೇಯಾಥಾಮೇಧೇಧ್ವಮೇಧೇಯ ಏಧೇವಾಹಿ ಏಧೇಮಹಿ ।। ೩೫೮.

ಎಧೇತಾ, ಎಧೇಯಾತಾಮ್, ಎಧೇರಣ್ — ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಮತ್ತು ಶ್ರೀಯಿಂದ; ಎಧೇಥಾಶ್ಚ, ಎಧೇಯಾಥಾಶ್ಚ, ಎಧೇಧ್ವಮ್, ಎಧೇಯ, ಎಧೇವ, ಎಧೇಮಹಿ ಎಂಬ ರೂಪಗಳು.

ಅಸ್ತು ತಾವದ್ಭವತಾಂ ಲೋಟಿ ಭವನ್ತು ಭವತಾದ್ಭವ । ಭವತಂ ಭವತ್ ಭವಾನಿ ಭವಾವ ಚ ಭವಾಮ್ ಚ ।। ೩೫೮.

ಲೋಟ್ ವಿಧಿಯಲ್ಲಿ, ನಿಮ್ಮೆಲ್ಲರಿಗಾಗಿಯೂ ಹೀಗೆ ಆಗಲಿ: ಭವಂತು, ಭವತ, ಭವ, ಭವತಾಂ, ಭವತ್, ಭವಾನಿ, ಭವಾವ, ಭವಾಮ್.

ಏಧತಾಮೇಧೇತಾ ಮೇಧನ್ತಾಮೇಧೈ ಪಟಾವಹೈ ಪಚಾಮಹೈ । ಅಭ್ಯನನ್ದದಪಚತಾಮಪಚನ್ನಪಚಸ್ತಥಾ ।। ೩೫೮.

ಎಧತಾಂ, ಎಧೇತಾ, ಮೇಧಂತಾಂ, ಎಧೈ, ಪಟಾವಹೈ, ಪಚಾಮಹೈ; ಅಭ್ಯಾನಂದತ್, ಅಪಚತಾಂ, ಅಪಚನ್, ಅಪಚಸ್ತಥಾ ಎಂಬ ರೂಪಗಳು.

ಅಭವತಮಭವತಾಪಚಮಪಚಾವಾಪಚಾಮ ಚ । ಐಧತೈಧೇತಾಮೈಧಧ್ವಂ ಐಧೇ ಚೈಧಾಮಹೀರಿತಂ ।। ೩೫೮.

ಅಭವತಾಂ, ಅಭವತ, ಪಚಮ್, ಪಚಾವ, ಪಚಾಮ; ಐಧತ, ಐಧೇತಾಂ, ಐಧಧ್ವಂ, ಐಧೇ, ಐಧಾಮ — ಇವುಗಳೆಲ್ಲ ರೂಪಗಳು.

ಅಭೂದಭೂತಾಮಭೂವನಭೂಶ್ಚಭೂವಮೇವ ಲುಙ್ । ಐಧಿಷ್ಟೈಧಿಷಾತಾಂ ನರಾವೈಧಿಷ್ಠಾ ಐಧಿಷೀದೃಶಂ ।। ೩೫೮.

ಅಭೂತ್, ಅಭೂತಾಂ, ಅಭೂವನ, ಭೂಷ್, ಭೂವಮ್ ಎಂಬುವು ಲುಂಗ್ ರೂಪಗಳು; ಐಧಿಷ್ಠ್, ಐಧಿಷಾತಾಂ, ನರಾವೈಧಿಷ್ಠ, ಐಧಿಷೀದೃಶಂ ಎಂಬುವು ಅಔರಿಸ್ಟ್ ರೂಪಗಳು.

ಲಿಟಿ ಬಭೂವ ಬಭೂವತುಃ ಬಭೂವುಶ್ಚ ಬಭೂವಿಥ । ಬಭೂವಥುರ್ಬಭೂವ ಚ ಬಭೂವಿವ ವಭೂವಿಮ ।। ೩೫೮.

ಪರಿಪೂರ್ಣದಲ್ಲಿ ಬಭೂವ, ಬಭೂವತುಃ, ಬಭೂವುಃ, ಬಭೂವಿಥ, ಬಭೂವಥುರ್, ಬಭೂವ, ಬಭೂವಿವ, ಬಭೂವಿಮ ಎಂಬ ರೂಪಗಳು.

ಪೇಚೇ ಪೇಚಾತೇ ಪೇಚಿರೇ ತ್ವಮೇಧಾಞ್ಚಕೃಷೇ ತಥಾ । ಏಧಾಞ್ಚಕ್ರಾಥೇ ಪೇಚಿಧ್ವೇ ಪೇಚೇ ಪೇಚಿಮಹೇ ತಥಾ ।। ೩೫೮.

ಪೇಚೆ, ಪೇಚತೇ, ಪೇಚಿರೆ; ನೀನು ಎಧಾಂಚಕ್ರಷೇ ಹಾಗೆಯೇ; ಎಧಾಂಚಕ್ರಾಥೇ, ಪೇಚಿಧ್ವೇ, ಪೇಚೆ, ಪೇಚಿಮಹೇ ಎಂಬ ರೂಪಗಳು.

ಲುಟಿ ಭವಿತಾ ಭಚವಿತಾರೌ ಭವಿತಾರೋ ಹರಾದಯಃ । ಭವಿತಾಸಿ ಭವಿತಾಸ್ಥೋ ಭವಿತಾಸ್ಮಸ್ತಥಾ ವಯಂ ।। ೩೫೮.

ಭವಿಷ್ಯತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಭವಿತಾ, ಭವಿತಾರೌ, ಭವಿತಾರಃ ಮತ್ತು ಇತರರು; ಭವಿತಾಸಿ, ಭವಿತಾಸ್ಥ, ಭವಿತಾಸ್ಮಾ ಹಾಗೆಯೇ ನಾವು ಎಂಬ ರೂಪಗಳು.

ಪಕ್ತಾ ಪಕ್ತಾರೌ ಪಕ್ತಾರಃ ಪಕ್ತಾಸೇ ತ್ವಂ ಶುಭೌದನಂ । ಪಕ್ತಾಧ್ವೇ ಪಕ್ತಾಹೇ ಚಾಹಂ ಪಕ್ತಾಸ್ಮಹೇ ಹರೇಶ್ಚರುಂ ।। ೩೫೮.

ನೀನು ಅಡುಗೆ ಮಾಡುವವನು, ಇಬ್ಬರು ಅಡುಗೆ ಮಾಡುವವರು, ಎಲ್ಲ ಅಡುಗೆ ಮಾಡುವವರು, ಶುಭವಾದ ಅನ್ನವನ್ನು ತಯಾರಿಸುವವನು ನೀನೇ. ಅಡುಗೆ ಮಾಡುವ ದಿನದಲ್ಲಿ, ಅಡುಗೆ ಮಾಡುವ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ನಾನೂ ಅಡುಗೆ ಮಾಡುವವನು. ನಾವು ಹರಿ‌ಗೆ ಅರ್ಪಿಸುವ ಆಹಾರವನ್ನು ತಯಾರಿಸುವವರು.

ಲಿಙಾಶಿಷಿ ಸುಖಂ ಭೂಯಾತ್ ಭೂಯಾಸ್ತಾಂ ಹರಿಶಙ್ಕರೌ । ಭೂಯಾಸುಸ್ತೇ ಚ ಭೂಯಾಸ್ತ್ವಂ ಯುವಾಂ ಭೂಯಾಸ್ತಮೀಶ್ವರೌ ।। ೩೫೮.

ಹೋಮದ ಸಂಕೇತದಲ್ಲಿ ಸದಾ ಸುಖವಾಗಿರಲಿ. ಹರಿ ಮತ್ತು ಶಂಕರರು ಸದಾ ಇರುತ್ತಿರಲಿ. ನೀನು ಸದಾ ಇರು, ನೀವು ಇಬ್ಬರೂ ದೇವರುಗಳು ಸದಾ ಇರುತ್ತಿರಲಿ.

ಭೂಯಾಸ್ತ ಯೂಯಂ ಭೂಯಾಸಮಹಂ ಭೂಯಾಸ್ಮ ಸರ್ವ್ವದಾ । ಯಕ್ಷೀಷ್ಟ ಹ್ಯೇಧಿಷೀಯಾಸ್ತಾಂ ಯಕ್ಷೀರನ್ನೇಧಿಷೀಯ ಚ ।। ೩೫೮.

ನೀವು ಎಲ್ಲರೂ ಸದಾ ಇರಲಿ, ನಾನೂ ಇರಲಿ, ನಾವು ಸದಾ ಇರೋಣ. ಅರ್ಪಣೆ ನಡೆಯಲಿ, ಅದು ಸ್ಥಿರವಾಗಲಿ, ಅನ್ನದ ಅರ್ಪಣೆಯೂ ಸ್ಥಿರವಾಗಿರಲಿ.

ಯಕ್ಷೀವಹ್ಯೇಧಿಷೀಮಹಿ ಲಿಙಿ ಚಾಯಕ್ಷ್ಯತೇತಿ ಲೃಙ್ । ಅಯಕ್ಷ್ಯೇತಾಮಯಕ್ಷ್ಯನ್ತಾಯಕ್ಷ್ಯೇಽಯಕ್ಷ್ಯೇಥಾಂ ಯುವಾಂ ।। ೩೫೮.

ಅರ್ಪಣೆ ನಡೆಯಲಿ, ನಾವು ಅದನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸೋಣ. 'ಅರ್ಪಿಸಲಿ' ಎಂಬ ಇಚ್ಛಾರ್ಥದಲ್ಲಿ, 'ಅವನು ಅರ್ಪಿಸಲಿ', 'ಅವರು ಅರ್ಪಿಸಲಿ', 'ನಾನು ಅರ್ಪಿಸಲಿ', 'ನೀವು ಇಬ್ಬರೂ ಅರ್ಪಿಸಲಿ' ಎಂಬಂತೆ.

ಅಯಕ್ಷಅಯಧ್ವಮೈಧಿಷ್ಯಾವಹ್ಯೈಧಿಷ್ಯಾಮಹ್ಯರೇರ್ವಯಮ್ । ಲೃಟಿ ಸ್ಯಾದ್ಭವಿಷ್ಯತೀತಿ ಏಧಿಷ್ಯಾಮಹ ಈದೃಶಮ್ ।। ೩೫೮.

'ಅವನು ಅರ್ಪಿಸಬಾರದು', 'ಅರ್ಪಿಸಬೇಡಿ', 'ನಾವು ಸ್ಥಾಪಿಸೋಣ', 'ಇಲ್ಲೇ ಸ್ಥಾಪಿಸೋಣ', 'ನಾವು ದೇವರಿಗಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸೋಣ'. ಭವಿಷ್ಯದಲ್ಲಿ 'ಇದು ಆಗುತ್ತದೆ', ಹಾಗೆ 'ನಾವು ಸ್ಥಾಪಿಸೋಣ' ಎಂಬುದಾಗಿ.

ಏವಂ ವಿಭಾವಯಿಷ್ಯನ್ತಿ ಬೋಭವಿಷ್ಯತಿ ರೂಪಕಂ । ಘಟಯೇತ್ ಪಟಯೇತ್ತದ್ವತ್ ಪುತ್ರೀಯತಿ ಚ ಕಾಮ್ಯತಿ ।। ೩೫೮.

ಈ ರೀತಿ ಅವರು ಕಲ್ಪನೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ, ರೂಪವು ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಕಟ್ಟಬೇಕು, ಪಠಿಸಬೇಕು, ಹಾಗೆಯೇ ಮಗನನ್ನು ಪಡೆಯಬೇಕು ಮತ್ತು ಆಸೆಪಡುವುದು ಕೂಡ.

ಕುಮಾರ ಉವಾಚ ಕೃತಸ್ತ್ರಿಷ್ವಪಿ ವಿಜ್ಞೇಯಾ ಭಾವೇ ಕರ್ಮ್ಮಣಿ ಕರ್ತ್ತರಿ । ಅಜ್ಲ್ಯುಟ್ ಕ್ತಿನ್ ಘಞೋ ಭಾವೇ ಯುಜಕಾರತ ಏವ ಚ ।। ೩೫೯.

ಕುಮಾರನು ಹೇಳಿದನು: ಕೃತ್ ಪ್ರತ್ಯಯದ ರೂಪಗಳನ್ನು ಮೂರು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ತಿಳಿಯಬೇಕು—ಭಾವ, ಕ್ರಿಯೆ ಅಥವಾ ಕರ್ತೃ. ಅಜ್, ಯುಟ್, ಕ್ತಿನ್, ಘಣ್ ಇವು ಭಾವವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ, ಯುಜ್ ಮತ್ತು ಕಾರವೂ ಹಾಗೆಯೇ.

ಅಚಿ ಧರ್ಮ್ಮಸ್ಯ ವಿನಯ ಉತ್ಕರಃ ಪ್ರಕರಸ್ತಥಾ । ದೇವೋ ಭದ್ರಃ ಶ್ರೀಕರಶ್ಚ ತ್ಲುಟಿ ರೂಪನ್ತು ಶೋಭನಮ್ ।। ೩೫೯.

'ಅ' ಸ್ವರದಿಂದ ಧರ್ಮ, ವಿನಯ, ಶ್ರೇಷ್ಠತೆ, ವಿಶೇಷತೆ ಎಂಬ ಅರ್ಥಗಳು ಬರುತ್ತವೆ. ದೇವ, ಶುಭ, ಶ್ರೀಕೊಡುವ, ತ್ಲುಟ್ ಪ್ರತ್ಯಯದಿಂದ ಸುಂದರವಾದ ರೂಪವೂ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.

ಕ್ತಿನಿ ವೃದ್ಧಿಸ್ತುತಿಮತೋ ಘಞಿ ಬಾವೋಽಥ ಯುಚ್ಯಪಿ । ಕಾರಣಾ ಭಾವನೇತ್ಯಾದಿ ಅಕಾರೇ ಚ ಚಿಕಿತ್ಸಯಾ ।। ೩೫೯.

ಕ್ತಿನ್ ಪ್ರತ್ಯಯದಿಂದ ವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಶಂಸೆ, ಘಣ್ ಪ್ರತ್ಯಯದಿಂದ ಭಾವ, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಯುಚ್‌ನಿಂದ ಕೂಡ. ಕಾರಣವನ್ನು ಭಾವ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ, 'ಅ' ಸ್ವರವು ವೈದ್ಯಕೀಯದಲ್ಲಿ ಕೂಡ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ತಥಾ ತವ್ಯೋ ಹ್ಯನೀಯಶ್ಚ ಕರ್ತ್ತವ್ಯಂ ಕರಣೀಯಕಮ್ । ದೇಯಂ ಧ್ಯೇಯಞ್ಚೈವ ಯತಿ ಣ್ಯತಿ ಕಾರ್ಯ್ಯಞ್ಚ ಕೃತ್ಯಕಾಃ ।। ೩೫೯.

ಹಾಗೆಯೇ ತವ್ಯ ಮತ್ತು ಅನೀಯ ಪ್ರತ್ಯಯಗಳು ಮಾಡಬೇಕಾದದ್ದು, ತಯಾರಿಸಬೇಕಾದ್ದನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ. ದೇಯ, ಧ್ಯೇಯ, ಯತಿ, ಣ್ಯತಿ, ಕಾರ್ಯ, ಕೃತ್ಯ ಇವುಗಳನ್ನು ಸಾಧಿಸಬೇಕಾದ್ದು ಎಂದು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು.

ಕರ್ತ್ತರಿ ಕ್ತಾದಯೋ ಜ್ಞೇಯಾ ಭಾವೇ ಕರ್ಮ್ಮಣಿ ಚ ಕ್ಕಚಿತ್ । ಗತೋ ಗ್ರಾಮಂ ಗತೋ ಗ್ರಮ ಆಶ್ಲಿಷ್ಟಶ್ಚ ಗುರುಸ್ತ್ಬಯಾ ।। ೩೫೯.

ಕರ್ತೃಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಕ್ತಾ ಮತ್ತು ಇತರ ಪ್ರತ್ಯಯಗಳನ್ನು ತಿಳಿಯಬೇಕು, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಭಾವ ಅಥವಾ ಕ್ರಿಯೆಗೆ ಕೂಡ. 'ಅವನು ಊರಿಗೆ ಹೋದನು', 'ಅವನು ಊರಿಗೆ ಹೋದನು', 'ಗುರುವನ್ನು ನೀನು ಅಪ್ಪಿಕೊಂಡೆ' ಎಂಬ ಉದಾಹರಣೆಗಳು.

ಶತೃಙ್‌ಶಾನಚೌ ಭವನ್ ಏಧಮಾನೋ ಭವನ್ತ್ಯಪಿ । ಪುಣ್ ತೃಚೌ ಸರ್ವ್ಬಧಾತುಭ್ಯೋ ಭಾವಕೋ ಭವಿತಾ ತಥಾ ।। ೩೫೯.

ಶತ್ರು ಮತ್ತು ಶಾನಚ್ಛ ಪ್ರತ್ಯಯಗಳಿಂದ 'ಇರುವಿಕೆ' ಅರ್ಥ ಬರುತ್ತದೆ; 'ಏಧಮಾನ', 'ಭವಂತ್' ಕೂಡ ಹಾಗೆ. ಪು ಮತ್ತು ತೃಚ್ಛ ಪ್ರತ್ಯಯಗಳಿಂದ ಎಲ್ಲ ಧಾತುಗಳಿಂದ 'ಇರುವಿಕೆ', 'ಭವಿತಾ' ಕೂಡ.

ಕ್ಕಿಬನ್ತಶ್ಚ ಸ್ವಯಮ್ಭೂಶ್ಚ ಭೂತೇ ಲಿಟಃ ಕ್ಕನ್ಸು ಕಾನ ಚ । ಬಭೂವಿವಾನ್ ಪೇಚಿವಾಂಶ್ಚ ಪೇಚಾನಃ ಶ್ರದ್ದಧಾನಕಃ ।। ೩೫೯.

ಕ್ಕಿ ಪ್ರತ್ಯಯದಿಂದ 'ಸ್ವಯಂಭೂ' ಮತ್ತು ಇತರ ರೂಪಗಳು; ಭೂತಕಾಲದಲ್ಲಿ ಲಿಟ್, ಕ್ಕನ್ ಇತ್ಯಾದಿಗಳಿಂದ; 'ಬಭೂವಿವಾನ್', 'ಪೆಚಿವಾನ್', 'ಪೆಚಾನ', 'ಶ್ರದ್ಧಧಾನಕ' ಎಂಬ ರೂಪಗಳು.

ಅಣಿ ಸ್ಯುಃ ಕುಮ್ಭಕಾರಾದ್ಯಾ ಭೂತೇಪ್ಯುಣಾದಯಃ ಸ್ಮೃತಾಃ । ವಾಯುಃ ಪಾಯುಶ್ಚ ಕಾರುಃ ಸ್ಯಾದ್ವಹುಲಂ ಛನ್ದಸೀರಿತಂ ।। ೩೫೯.

ಅಣ್ ಪ್ರತ್ಯಯದಿಂದ 'ಕುಂಭಕಾರ' ಮತ್ತು ಇತರ ರೂಪಗಳು ಬರುತ್ತವೆ; ಭೂತಕಾಲದಲ್ಲಿ ಉಣ್ ಮತ್ತು ಇತರ ಪ್ರತ್ಯಯಗಳು ಉಪಯೋಗವಾಗುತ್ತವೆ; 'ವಾಯು', 'ಪಾಯು', 'ಕಾರು' ಎಂಬ ರೂಪಗಳು, ಮತ್ತು ವೇದಗಳಲ್ಲಿ ಇಂತಹ ಹಲವಾರು ರೂಪಗಳು ಕಂಡುಬರುತ್ತವೆ.