ಅಗ್ನಿಪುರಾಣಮ್

ಕಪೇರ್ಭಾವಶ್ಚ ಕಾಪೇಯಂ ಸೈನ್ಯಂ ಪಥ್ಯಂ ಯಕೀರಿತಂ । ಆಶ್ವಂ ಕೌಮಾರಕಂ ಚಾಣಿ ರೂಪಂ ಚಾಣಿ ಚ ಯೌವನಮ್ ೩೫೬.

ಕಪಿಯ ಸ್ವಭಾವವನ್ನು ಕಾಪೇಯ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ; ಸೇನೆಯನ್ನು ಪಥ್ಯ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಕುದುರೆಯನ್ನು ಕೌಮಾರಕ, ರೂಪವನ್ನೂ ಯೌವನವನ್ನೂ ಚಾಣಿ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಕುಮಾರ ಉವಾಚ ಉಣಾದಯೋಽಭಿಧಾಸ್ಯನ್ತೇ ಪ್ರತ್ಯಯಾ ಧಾತುತಃ ಪರೇ । ಉಣಿ ಕಾರುಶ್ಚ ಶಿಲ್ಪೀ ಸ್ಯಾತ್ ಜಾಯುರ್ಮ್ಮಾಯುಶ್ಚ ಪಿತ್ತಕಂ ।। ೩೫೭.

ಕುಮಾರನು ಹೇಳಿದನು: ಉಣ ಪ್ರತ್ಯಯಗಳಿಂದ ಬಂದ ಪದಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ. ಉಣಿ ಎಂದರೆ ವೃತ್ತಿಕಾರನು, ಕಾರು ಎಂದರೆ ಶಿಲ್ಪಿ, ಜಾಯು ಎಂದರೆ ಜೀವ, ಮಾಯು ಎಂದರೆ ಪಿತ್ತ.

ಗೋಮಾಯುರ್ವಾಯುರ್ವೇದೇಷು ಬಹುಲಂ ಸ್ಯುರುಣಾದಯಃ । ಆಯುಃ ಸ್ವಾದುಶ್ಚ ಹೇತ್ವಾದ್ಯಾಃ ಕಿಂಶಾರುರ್ಧಾನ್ಯಶೂಕಕಃ ।। ೩೫೭.

ವೇದಗಳಲ್ಲಿ ಗೋಮಾಯು ಮತ್ತು ವಾಯು ಎಂಬ ಉಣಪ್ರತ್ಯಯ ಪದಗಳು ಬಹಳವಾಗಿ ಬರುತ್ತವೆ. ಆಯು ಎಂದರೆ ಜೀವ, ಸ್ವಾದು ಎಂದರೆ ಸಿಹಿ, ಹೇತ್ವಾದಿಗಳು ಕಾರಣಗಳು, ಕಿಂಶಾರು ಎಂದರೆ ಧಾನ್ಯದ ಹುಲ್ಲು.

ಕೃಕವಾಕುಃ ಕುಕ್ಕುಟಃ ಸ್ಯಾದ್ ಗುರುರ್ಭರ್ತ್ತಾ ಮರುಸ್ತಥಾ । ಶಯುಶ್ಚಾಜಗರೋ ಜ್ಞೇಯಃ ಸ ಹರಾಯುಧಮುಚ್ಯತೇ ।। ೩೫೭.

ಕೃಕವಾಕು ಎಂದರೆ ಕೋಳಿ, ಕುಕ್ಕುಟ ಕೂಡ ಕೋಳಿಯೇ. ಗುರು ಎಂದರೆ ಗುರು, ಭರ್ತಾ ಎಂದರೆ ಗಂಡನು, ಮರು ಎಂದರೆ ಮರಳುಭೂಮಿ. ಶಯು ಎಂದರೆ ಅಜಗರು ಹಾವು, ಅವನು ಹರನ ಆಯುಧವನ್ನು ಹೊರುವವನು.

ಸ್ವರುದ್‌ರ್ವಜ್ರಂ ತ್ರಪುರುಸಿ ಸಮಸಾರಂ ಫಲ್ಗುರೀರಿತಂ । ಗೃಧ್ರಶ್ಚ ಕ್ರನಿ ಕಿರಚಿ ಮನ್ದಿರಂ ತಿಮಿರಂ ತಮಃ ।। ೩೫೭.

ಸ್ವರುದ್ ಎಂದರೆ ವಜ್ರ, ವಜ್ರ ಕೂಡ ಅದೇ. ತ್ರಪು ಎಂದರೆ ತಾಮ್ರ, ಉಸಿ ಎಂದರೆ ಕಬ್ಬಿಣ, ಸಮಸಾರ ಎಂದರೆ ಸಂಗಮ, ಫಲ್ಗುರ್ ಎಂದರೆ ದುರ್ಬಲ. ಗೃಹಧ್ರ ಎಂದರೆ ಗಿಡುಗ, ಕ್ರಣಿ ಎಂದರೆ ಕಾಗೆ, ಕಿರಚಿ ಎಂದರೆ ಪಾರಿವಾಳ, ಮಂದಿರ ಎಂದರೆ ಮನೆ, ತಿಮಿರ ಎಂದರೆ ಕತ್ತಲೆ, ತಮಃ ಕೂಡ ಅದೇ.

ಇಲಚಿ ಸಲಿಲಂ ವಾರಿ ಕಲ್ಯಾಣಂ ಭಣ್ಡಿಲಂ ಸ್ಮೃತಂ । ಬುವೋ ವಿದ್ವಾನ್ ಕ್ಕಸೌ ಸ್ಯಾಚ್ಚ ಶಿವಿರಂ ಗುಪ್ತಸಂಸ್ಥಿತಿಃ ।। ೩೫೭.

ಇಲಚಿ ಎಂದರೆ ನೀರು, ಸಲಿಲವೂ ನೀರೇ, ವಾರಿಯೂ ನೀರೇ. ಕಲ್ಯಾಣ ಎಂದರೆ ಶುಭ, ಭಂಡಿಲ ಕೂಡ ಶುಭವೆಂದು ನೆನಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಬುವೋ ಎಂದರೆ ಪಂಡಿತ, ಕ್ಕಸೌ ಕೂಡ ಅದೇ, ಶಿವಿರ ಎಂದರೆ ಗುಪ್ತವಾದ ವಾಸಸ್ಥಾನ.

ಓತುರ್ವಿಡಾಲಶ್ಚ ತುನಿ ಅಭಿಧಾನಾದುಗಾದಯಃ । ಕರ್ಣಃ ಕಾಮೀ ಚ ಗೃಹಭೂರ್ವಾಸ್ತುರ್ಜೈವಾತೃಕಃ ಸ್ಮೃತಃ ।। ೩೫೭.

ಓತುರ್ ಎಂದರೆ ಬೆಕ್ಕು, ವಿಡಾಲ ಕೂಡ ಬೆಕ್ಕು. ತುನಿ ಎಂಬುದು ಉಗ ಪ್ರತ್ಯಯದಿಂದ ಬಂದ ಹೆಸರು. ಕರ್ಣ ಎಂದರೆ ಕಿವಿ, ಕಾಮೀ ಎಂದರೆ ಪ್ರೇಮಿ, ಗೃಹಭೂ ಎಂದರೆ ಗೃಹಸ್ಥ, ವಾಸ್ತು ಎಂದರೆ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿ, ಜೈವಾತೃಕ ಎಂದರೆ ಅದೇ.

ಕಮ್ಬೋಜೋ ಭಾಜನಮ್ಭಾಣ್ಡಂ ಸರಣ್ಡಶ್ಚ ಚತುಷ್ಪದಃ । ತರುರೇರಣ್ಡಃ ಸಙ್ಘಾತೋ ವರೂಡ಼ಃ ಸಾಮ ನಿರ್ಭರಂ ।। ೩೫೭.

ಕಂಬೋಜ ಎಂದರೆ ಪಾತ್ರೆ, ಭಾಜನ ಕೂಡ ಪಾತ್ರೆಯೇ. ಸರಂಡ ಎಂದರೆ ನಾಲ್ಕು ಕಾಲುಳ್ಳ ಪ್ರಾಣಿ. ತರುರ್ ಎಂದರೆ ಎರೆಂಡೆ ಮರ, ಎರೆಂಡ ಕೂಡ ಅದೇ. ಸಂಘಾತ ಎಂದರೆ ಗುಂಪು, ವರೂರ ಎಂದರೆ ಸಾಮಗಾನ, ನಿರ್ಭರ ಎಂದರೆ ತುಂಬಿರುವುದು.

ಸ್ಫಾರಂ ಪ್ರಭೂತಂ ಸ್ಯಾನ್ನಾನ್ತಪ್ರತ್ಯಯೇ ಚೀರವಲ್ಕಲಂ । ಕಾತರೋ ಭೀರುರುಗ್ರಸ್ತು ಪ್ರಚಣ್ಡೋ ಜವಸಂ ತೃಣಂ ।। ೩೫೭.

ಸ್ಫಾರ ಎಂದರೆ ತುಂಬಾ, ಪ್ರಭೂತ ಕೂಡ ತುಂಬಾ. ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಚೀರವಲ್ಕಲ ಎಂದರೆ ಬೊಕ್ಕಸ ಉಡುಪು. ಕಾತರ ಎಂದರೆ ಭಯಾನಕ, ಭೀರು ಎಂದರೆ ಭಯಪಡುವವನು, ಉಗ್ರ ಎಂದರೆ ಭಯಂಕರ, ಪ್ರಚಂಡ ಎಂದರೆ ತೀವ್ರ, ಜವ ಎಂದರೆ ವೇಗ, ತೃಣ ಎಂದರೆ ಹುಲ್ಲು.

ಜಗಚ್ಚೈವ ತು ಭೂರ್ಲೋಕೋ ಕೃಶಾನುರ್ಜ್ಯೋತಿರರ್ಕ್ಕಕಃ । ವರ್ವ್ವರಃ ಕುಟಿಲೋ ಧೂರ್ತ್ತಶ್ಚತ್ವರಞ್ಚ ಚತುಷ್ಪಥಂ ।। ೩೫೭.

ಜಗತ್ ಎಂದರೆ ಲೋಕ, ಭೂರ್ಲೋಕ ಎಂದರೆ ಭೂಮಿ. ಕೃಶಾನು ಎಂದರೆ ಬೆಂಕಿ, ಜ್ಯೋತಿ ಎಂದರೆ ಬೆಳಕು, ಅರ್ಕ ಎಂದರೆ ಸೂರ್ಯ. ವರ್ವರ ಎಂದರೆ ವಕ್ರ, ಕುಟಿಲ ಕೂಡ ಅದೇ, ಧೂರ್ತ ಎಂದರೆ ದುರಾಸೆಯವನು, ಚತ್ವರ ಎಂದರೆ ಚೌಕ, ಚತುಷ್ಪಥ ಎಂದರೆ ನಾಲ್ಕು ದಾರಿ ಸೇರುವ ಸ್ಥಳ.

ಚೀವರಂ ಭಿಕ್ಷುಪ್ರಾವೃತ್ತಿರಾದಿತ್ಯೋ ಮಿತ್ರ ಈರಿತಃ । ಪುತ್ರಃ ಸೂನುಃ ಪಿತಾ ತಾತಃ ಪೃದಾಕುರ್ಯ್ಯಾಘ್ರವೃಶ್ಚಿಕೇ ೩೫೭.

ಚೀವರ ಎಂದರೆ ಭಿಕ್ಷುಗಳ ಉಡುಪು, ಭಿಕ್ಷುಪ್ರಾವೃತ್ತಿ ಕೂಡ ಅದೇ. ಆದಿತ್ಯ ಎಂದರೆ ಸೂರ್ಯ, ಮಿತ್ರ ಎಂದರೆ ಸ್ನೇಹಿತ. ಪುತ್ರ ಎಂದರೆ ಮಗ, ಸೂನು ಕೂಡ ಮಗ, ಪಿತಾ ಎಂದರೆ ತಂದೆ, ತಾತ ಕೂಡ ತಂದೆ. ಪೃದಾ ಎಂದರೆ ತೋಳ, ಕುರ್ಯ ಎಂದರೆ ನಾಯಿ, ಅಘ್ರ ಎಂದರೆ ಹಾವು, ವೃಶ್ಚಿಕ ಎಂದರೆ ಚೇಡಿ.

ಕುಮಾರ ಉವಾಚ ತಿಙ್‌ವಿಭಕ್ತಿಂ ಪ್ರವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ತಥಾದೇಶಂ ಸಮಾಸತಃ । ತಿಙಸ್ತ್ರಿಷ್ವಪಿ ವರ್ತ್ತನ್ತೇ ಭಾವೇ ಕರ್ಮ್ಮಣಿ ಕರ್ತ್ತರಿ ।। ೩೫೮.

ಕುಮಾರನು ಹೇಳಿದನು: ಕ್ರಿಯಾಪದಗಳ ರೂಪಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಅರ್ಥವನ್ನು ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ. ಕ್ರಿಯಾಪದಗಳು ಭಾವ, ಕರ್ಮ ಮತ್ತು ಕರ್ತೃ ಅರ್ಥಗಳಲ್ಲಿ ಮೂವರುಪಗಳಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತವೆ.

ಸಕರ್ಮ್ಮಕಾಕರ್ಮ್ಮಕಾಚ್ಚ ಕರ್ತ್ತರಿ ದ್ವಿಪದೇ ಸ್ಮೃತಾಃ । ಸಕರ್ಮ್ಮಕಾಕರ್ಮ್ಮಣಿ ಚ ತದಾದೇಶಸ್ತಥೇರಿತಃ ।। ೩೫೮.

ಕರ್ಮವಿರುವುದು ಮತ್ತು ಇಲ್ಲದಿರುವುದು ಎರಡೂ ಕರ್ತೃರೂಪದಲ್ಲಿ ಯುಗ್ಮವಾಗಿವೆ ಎಂದು ನೆನಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕರ್ಮವಿರುವುದು ಮತ್ತು ಇಲ್ಲದಿರುವುದರಲ್ಲಿ ಅರ್ಥವೂ ಹಾಗೆಯೇ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ವರ್ತ್ತಮಾನೇ ಲಡಾಖ್ಯಾತೋ ವಿಧ್ಯಾದ್ಯರ್ಥೇ ಲಿಙೀರಿತಃ । ವಿಧ್ಯಾದೌ ಲೋಡಾಶಿಷಿ ಚ ಭೂತಾನದ್ಯತನೇ ಚ ಲಙ್ ।। ೩೫೮.

ವರ್ತಮಾನಕಾಲದಲ್ಲಿ ಲಟ್ ರೂಪ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ; ವಿಧಿ ಮತ್ತು ಆಶೀರ್ವಾದಾರ್ಥದಲ್ಲಿ ಲಿಙ್ ರೂಪ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ವಿಧಿ ಮತ್ತು ಆಶೀರ್ವಾದದಲ್ಲಿ ಲೋಟ್ ಮತ್ತು ಆಶಿಷ್ ರೂಪಗಳು, ಭೂತ ಮತ್ತು ಇತ್ತೀಚಿನ ಭೂತದಲ್ಲಿ ಲಙ್ ರೂಪ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ.

ಭೂತೇ ಲುಙ್ ಲಿಟ್ ಪರೋಕ್ಷೇಽಥ ಭಾವಿನ್ಯದ್ಯತನೇ ಚ ಲುಟ್ । ಲಿಙಾಶಿಷಿ ಚ ಶೇಷೇಽರ್ಥೇ ಲೃಡ್ ಭವಿಷ್ಯತಿ ಲೃಙ್‌ಭವೇತ್ ।। ೩೫೮.

ಭೂತಕಾಲದಲ್ಲಿ ಲುಙ್ ಮತ್ತು ಲಿಟ್ ರೂಪಗಳು, ದೂರದ ಭೂತದಲ್ಲಿ, ಭವಿಷ್ಯ ಮತ್ತು ಇತ್ತೀಚಿನ ಭವಿಷ್ಯದಲ್ಲಿ ಲುಟ್ ರೂಪ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ವಿಧಿ ಮತ್ತು ಆಶೀರ್ವಾದದಲ್ಲಿ ಉಳಿದ ಅರ್ಥಗಳಿಗೆ ಲೃಟ್ ರೂಪ, ಭವಿಷ್ಯದಲ್ಲಿ ಲೃಙ್ ರೂಪ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಲಿಙ್ನಿಮಿತ್ತೇ ಕ್ರಿಯಾತಿಪತ್ತೌ ಪರೇ ನವಾತ್ಮನೇಪದಮ್ । ಪೂರ್ವ್ವಂ ನ ಪರಸ್ಮೈಪದನ್ತಿಪ್ತಸನ್ತೀತಿ ಪ್ರಥಮಃ ಪುಮಾನ್ ।। ೩೫೮.

ವಿಧಿ ಅಥವಾ ಉದ್ದೇಶಕ್ಕಾಗಿ ಲಿಙ್ ಬಳಸಿದಾಗ ಕ್ರಿಯಾಪದಕ್ಕೆ ಆತ್ಮನೇಪದ ಅಂತ್ಯಗಳು ಬರುತ್ತವೆ. ಮೊದಲು ಪರಸ್ಮೈಪದ ಅಂತ್ಯಗಳು ಇಲ್ಲ, ಪ್ರಥಮ ಪುರುಷ ಏಕವಚನ ಪ್ರಾಥಮಿಕ.

ಸಿಪ್ಥಸ್ಥ ಮಧ್ಯಮನರೋ ಮಿಪ್ವಸ್ಮಸ್ಚೋತ್ತಮಃ ಪುಮಾನ್ । ತ ಆತಾಂ ಅನ್ತಾತ್ಮನೇ ಮುಖ್ಯಃ ಥಾಸಾಥಾಂ ಧ್ವಞ್ಚ ಮಧ್ಯಮಃ ।। ೩೫೮.

ಸಿಪ್, ಥಸ್, ಥ ಎಂಬವು ಮಧ್ಯಮ ಪುರುಷ ಅಂತ್ಯಗಳು; ಮಿಪ್, ವಸ್, ಮಸ್ ಎಂಬವು ಪ್ರಥಮ ಪುರುಷ ಅಂತ್ಯಗಳು. ತ, ಆತಾಂ, ಅಂತ ಆತ್ಮನೇಪದ ಮುಖ್ಯ ಅಂತ್ಯಗಳು; ಥಾ, ಸಾ, ಥಾಂ, ಧ್ವ ಕೂಡ ಮಧ್ಯಮ ಪುರುಷ ಅಂತ್ಯಗಳು.

ಉತ್ತಮ ಇ ವಹಿ ಮಹಿ ಭೂವಾದ್ಯಾ ಧಾತವಃ ಸ್ಮೃತಾಃ । ಭುವಿರೇಧಿಃ ಪಚಿರ್ನನ್ದಿರ್ಧ್ವಂಸಿಃ ಶ್ರಂಸಿಃ ಪದಿಸ್ತ್ವದಿಃ ।। ೩೫೮.

ಮಣ್ಣು ಮೊದಲಾದ ಮೂಲಭೂತಗಳು ಅತ್ಯುತ್ತಮವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಭುವಿ ವರ್ಗದಲ್ಲಿ ಎಧಿ, ಪಚಿರ್, ನಂದಿರ್, ಧ್ವಂಸಿ, ಶ್ರಂಸಿ, ಪದಿಸ್ ಮತ್ತು ತ್ವದಿ ಎಂಬುವು ಸೇರಿವೆ.

ಶೀಙಃ ಕ್ರೀಡ಼ೋ ಜುಹೋತಿಶ್ಚ ಜಹಾತಿಶ್ಚ ದಧಾತ್ಯಪಿ । ದೀವ್ಯತಿಃ ಸ್ವಪಿತಿರ್ನಹಿಃ ಸುನೋತಿರ್ವಸಿರೇಚ ಚ ।। ೩೫೮.

ಶೀನ, ಕ್ರೀರ, ಜುಹೋತಿ, ಜಹಾತಿ, ದಧಾತಿ, ದೀವ್ಯತಿ, ಸ್ವಪಿತಿ, ನಹಿ, ಸುನೋತಿ ಮತ್ತು ವಸಿರ ಕೂಡ ಸೇರಿವೆ.

ತುದಿರ್ಮೃಶತಿರ್ಮುಞ್ಚತಿಃ ರುಧಿರ್ಭುಜಿಸ್ತ್ಯಜಿಸ್ತನಿಃ । ಶವಾದಿಕೇ ವಿಕರಣೇ ಮನಿಶ್ಚೈವ ಕರೋತ್ಯಪಿ ।। ೩೫೮.

ತುದಿ, ಮೃಶತಿ, ಮುಂಚತಿ, ರುಧಿ, ಭುಜ್, ತ್ಯಜಿಸ್, ತನಿ ಮತ್ತು ಶವದಿಂದ ಆರಂಭವಾಗುವ ಕ್ರಿಯಾಪದಗಳು ವಿವಿಧ ಕಾರ್ಯಗಳಿಗೆ ಉಪಯೋಗವಾಗುತ್ತವೆ. ಮಣಿ ಎಂಬುದು ಕೂಡ ಕ್ರಿಯೆಗೆ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಕ್ರೀಡ಼ತಿರ್ವೃಙೋ ಗ್ರಹಿಶ್ಚೋರಿಃ ಪಾ ನೀರಚ್ಚಿಶ್ಚ ನಾಯಕಾಃ । ಭುವಿ ಸ್ಯಾತ್ ತಿಙ್ ಭವತಿ ಸಃ ಭವತಸ್ತೌ ಭವನ್ತಿ ತೇ ।। ೩೫೮.

ಕ್ರೀರತಿ, ವೃಣೋ, ಗ್ರಹಿ, ಚೋರಿ, ಪಾನಿ, ರಚಿ ಮತ್ತು ನಾಯಕ ಎಂಬುವು ಮುಖ್ಯವಾದವುಗಳು. ಭುವಿ ವರ್ಗದಲ್ಲಿ 'ತಿಂಗ್' ರೂಪಗಳು: ಭವತಿ, ಸಃ, ಭವತಃ, ತೌ, ಭವಂತಿ ಮತ್ತು ತೇ.

ಭವಸಿ ತ್ವಂ ಯುವಾಂ ಭವಥೋ ಯೂಯಂ ಭವಥ ಚಾಪ್ಯಹಂ । ಭವಾಮ್ಯಾವಾಂ ಭವಾವಶ್ಚ ಭವಾಮೋ ಹ್ಯೇಧತೇ ಕುಲಂ ।। ೩೫೮.

ನೀನು ಭವಸಿ, ನೀವು ಇಬ್ಬರು ಭವಥಃ, ನೀವು ಎಲ್ಲರೂ ಭವಥ, ನಾನು ಭವಾಮಿ; ನಾವು ಇಬ್ಬರು ಭವಾವಃ, ನಾವು ಎಲ್ಲರೂ ಭವಾಮಃ — ಹೀಗೆ ಕುಟುಂಬವು ವೃದ್ಧಿಯಾಗುತ್ತದೆ.

ಏಧೇತೇ ದ್ವೇ ತಥೈಧನ್ತೇ ಏಧಸೇ ತ್ವಂ ಹಿ ಮೇಧಯಾ । ಏಧೇಥೇ ಚ ಸಮೇಧಧ್ವೇ ಏಧೇ ಹ್ಯೇಧಾವಹೇ ಧಿಯಾ ।। ೩೫೮.

ಎಧೇತೆ ಎಂಬುದು ಇಬ್ಬರಿಗೆ, ಅದೇ ರೀತಿ ಎಧಂತೇ; ಎಧಸೇ ಎಂದರೆ ನೀನು, ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಬುದ್ಧಿಯಿಂದ; ಎಧೇಥೇ, ಸಮೇಧಧ್ವೇ, ಎಧೇ, ಎಧಾವಹೇ — ಇವೆಲ್ಲವೂ ಜ್ಞಾನದಿಂದ ಕೂಡಿವೆ.

ಏಧಾಮಹೇ ಹರೇರ್ಭಕ್ತ್ಯಾ ಪಚತೀತ್ಯಾದಿ ಪೂರ್ವ್ವವತ್ । ಭೂಯತೇಽನುಭೂಯತೇಽಸೌ ಭಾವೇ ಕರ್ಮ್ಮಣಿ ವೈ ಯಕಿ ।। ೩೫೮.

ಹರಿಯ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಎಧಾಮಹೇ, ಪಚತಿ ಮೊದಲಾದವು ಹಿಂದಿನಂತೆ; ಭೂಯತೇ, ಅನುಭೂಯತೇ ಎಂಬುವು ಭಾವ ಅಥವಾ ಕ್ರಿಯಾರ್ಥದಲ್ಲಿ ಯಕಿ ಪ್ರತ್ಯಯದಿಂದ ಬರುತ್ತವೆ.

ವುಭೂಷತಿ ಸನೀತ್ಯೇವಂ ಣಿಚಿ ಬಾಚವಯತೀಶ್ವರಂ । ಯಙಿ ವೋಭೂಯತೇ ವಾದ್ಯಂ ವೋಭೋತಿ ಸ್ಯಾಚ್ಚ ಯಙ್‌ಲುಕಿ ।। ೩೫೮.

ವಿಭೂಷತಿ ಎಂಬುದು ಸನೀ ಪ್ರತ್ಯಯದಿಂದ, ಬಚವಯತಿ ಎಂಬುದು ಕೂಡ ಇಶ್ವರನಿಗೆ; ಯಂ ಪ್ರತ್ಯಯದಿಂದ ವೋಭೂಯತೇ, ವಾದ್ಯ, ವೋಭೋತಿ ಹಾಗೂ ಯಂ-ಲುಕಿ ರೂಪಗಳು ಬರುತ್ತವೆ.

ಪುತ್ರೀಯತಿ ಪುತ್ರಕಾಮ್ಯತ್ಯೇವಂ ಪಟಪಟಾಯತೇ । ಘಟಯತ್ಯಽಥ ಸನಿ ಣಿಚಿ ಬುಭೂಷಯತಿ ರೂಪಕಂ ।। ೩೫೮.

ಪುತ್ರಿಯತಿ ಎಂದರೆ ಪುತ್ರಕಾಮನೆ, ಅದೇ ರೀತಿ ಪಟಪಟಾಯತೆ; ಘಟಯತಿ ಎಂಬುದು ಸನೀ ಪ್ರತ್ಯಯದಿಂದ, ಬುಭೂಷಯತಿ ಎಂಬುದು ಇಚ್ಛಾರ್ಥ ರೂಪ.

ಭವೇದ್ಭವೇತಾಞ್ಚ ಲಿಙಿ ಭವೇಯುಶ್ಚ ಭವೇಃ ಪರೇ । ಭವೇತಞ್ಚ ಭವೇತೈವಂ ಭವೇಯಞ್ಚ ಭವೇವ ಚ ಭವೇಮ ಚ ।। ೩೫೮.

ಲಿಂಗಾರ್ಥದಲ್ಲಿ ಭವೇದ್, ಭವೇತ; ಭವೇಯುಃ, ಭವೇಃ, ಭವೇತ, ಭವೇತ, ಭವೇಯಾನ್, ಭವೇವ, ಭವೇಮ ಎಂಬ ರೂಪಗಳು ಬರುತ್ತವೆ.

ಏಧೇತ ಏಧೇಯಾತಾಮೇಧೇರನ್ ಮನಸಾ ಶ್ರಿಯಾ । ಏಧೇಥಾಶ್ಚ ಏಧೇಯಾಥಾಮೇಧೇಧ್ವಮೇಧೇಯ ಏಧೇವಾಹಿ ಏಧೇಮಹಿ ।। ೩೫೮.

ಎಧೇತಾ, ಎಧೇಯಾತಾಮ್, ಎಧೇರಣ್ — ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಮತ್ತು ಶ್ರೀಯಿಂದ; ಎಧೇಥಾಶ್ಚ, ಎಧೇಯಾಥಾಶ್ಚ, ಎಧೇಧ್ವಮ್, ಎಧೇಯ, ಎಧೇವ, ಎಧೇಮಹಿ ಎಂಬ ರೂಪಗಳು.

ಅಸ್ತು ತಾವದ್ಭವತಾಂ ಲೋಟಿ ಭವನ್ತು ಭವತಾದ್ಭವ । ಭವತಂ ಭವತ್ ಭವಾನಿ ಭವಾವ ಚ ಭವಾಮ್ ಚ ।। ೩೫೮.

ಲೋಟ್ ವಿಧಿಯಲ್ಲಿ, ನಿಮ್ಮೆಲ್ಲರಿಗಾಗಿಯೂ ಹೀಗೆ ಆಗಲಿ: ಭವಂತು, ಭವತ, ಭವ, ಭವತಾಂ, ಭವತ್, ಭವಾನಿ, ಭವಾವ, ಭವಾಮ್.