ಅಗ್ನಿಪುರಾಣಮ್

ಭವಾಞ್ಛೇತೇ ಭವಾಞ್ಚ್‌ಶೇತೇ ಭವಾಞ್‌ಶೇತೇ ಭವಾಣ್ಡೀನಃ । ತ್ವಮ್ಭರ್ತ್ತಾ ತ್ವಙ್ಕರೋಷ್ಯಾದಿಃ ಸನ್ಧಿರ್ಜ್ಞಯೋ ವಿಸರ್ಗಜಃ ।। ೩೫೦.

'ಭವಾಂಶ್ಚೇತೆ', 'ಭವಾಂಚ್ಛೇತೆ', 'ಭವಾಂಶೇತೆ', 'ಭವಾಂಡೀನಃ'; ನೀನು ಭರ್ತಾ, ನೀನು ಕರ್ಮಗಾರ, ಇತ್ಯಾದಿ; ಸಂಧಿ ತಿಳಿಯಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ, ಅದು ವಿಸರ್ಗದಿಂದ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.

ಕಶ್ಛಿನ್ದ್ಯಾತ್ ಕಶ್ಚರೇತ್ ಕಷ್ಟಃ ಕಷ್ಠಃ ಕಸ್ಥಶ್ಚ ಕಶ್ಚಲೇತ್ । ಕ ಖನೇತ್ ಕ ಕರೋತಿ ಸ್ಮ ಕ " ಪಠೇತ್ " ಫಲೇತ ವಾ ।। ೩೫೦.

ಯಾರೋ ಕತ್ತರಿಸಬಹುದು, ಯಾರೋ ನಡೆಯಬಹುದು, ಕಷ್ಟ, ಕಷ್ಟಃ, ಕಸ್ಥ, ಯಾರೋ ಚಲಿಸಬಹುದು; ಯಾರೋ ತೋಡಬಹುದು, ಯಾರೋ ಮಾಡಬಹುದು, ಯಾರೋ ಪಠಿಸಬಹುದು, ಅಥವಾ ಫಲವನ್ನು ಪಡೆಯಬಹುದು.

ಕಶ್ಶ್ವಶುರಃ ಕಃ ಶ್ವಶುರಃ ಕಸ್ಸಾವರಃ ಕಃ ಸಾವರಃ । ಕಃ ಫಲೇತ ಕಃ ಶಯಿತಾ ಕೋಽತ್ರ ಯೋಧಃ ಕ ಉತ್ತಮಃ ।। ೩೫೦.

'ಕಶ್ಶ್ವಶುರಃ', 'ಕಃ ಶ್ವಶುರಃ', 'ಕಸ್ಸಾವರಃ', 'ಕಃ ಸಾವರಃ'; ಯಾರು ಫಲವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ, ಯಾರು ಮಲಗುತ್ತಾರೆ, ಇಲ್ಲಿ ಯಾರು ಯೋಧ, ಯಾರು ಶ್ರೇಷ್ಠನು.

ದೇವಾ ಏತೇ ಭೋ ಇಹ ಸೋದರಾ ಯಾನ್ತಿ ಭಗೋ ವ್ರಜ । ಸುಪೂಃ ಸುದೂರಾತ್ರಿರತ್ರ ವಾಯುರ್ಯಾತಿ ಪುನರ್ನ ಹಿ ।। ೩೫೦.

ಇವರು ದೇವರುಗಳು, ಓ ಸ್ನೇಹಿತನೇ, ಇಲ್ಲಿ ಸಹೋದರರು ಹೋಗುತ್ತಾರೆ, ಭಾಗ್ಯ ಹೋಗುತ್ತದೆ, ಮುಂದೆ ಹೋಗು; 'ಸುಪೂಃ', 'ಸುದೂರಾತ್ರಿ', ಇಲ್ಲಿ, ವಾಯು ಹೋಗುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಮತ್ತೆ ಬರುವುದಿಲ್ಲ.

ಪುನರೇತಿ ಸ ಯಾತೀಹ ಏಷ ಯಾತಿ ಕ ಈಶ್ವರಃ । ಜ್ಯೋತೀರೂಪಂ ತವಚ್ಛತ್ರಂ ಮ್ಲೇಚ್ಛಧೀಶ್ಛಿದ್ರಮಚ್ಛಿದತ್ ।। ೩೫೦.

ಅವನು ಮತ್ತೆ ಬರುತ್ತಾನೆ, ಅವನು ಇಲ್ಲಿ ಹೋಗುತ್ತಾನೆ, ಈವನು ಹೋಗುತ್ತಾನೆ, ಯಾರು ಈಶ್ವರನು; ನಿನ್ನ ಛತ್ರಿ ಬೆಳಕಿನ ರೂಪದಲ್ಲಿದೆ, ಮ್ಲೇಛ ರಾಜನು ರಂಧ್ರವನ್ನು ತೊಡೆದನು.

ಸ್ಕನ್ದ ಉವಾಚ ವಿಭಕ್ತಿಸಿದ್ಧರೂಪಞ್ಚ ಕಾತ್ಯಾಯನ ವದಾಮಿ ತೇ । ದ್ವೇ ವಿಭಕ್ತೀ ಸುಪ್ತಿಙಶ್ಚ ಸುಪಃ ಸಪ್ತ ವಿಭಕ್ತಯಃ ।। ೩೫೧.

ಸ್ಕಂದನು ಹೇಳಿದನು: ಕಾತ್ಯಾಯನನೇ, ನಾನು ವಿಭಕ್ತಿಯ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ; ಎರಡು ವಿಧದ ವಿಭಕ್ತಿಗಳು ಇವೆ, ಸುಪ್ತಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಸುಪ್, ಏಳು ವಿಭಕ್ತಿಗಳು.

ಸು ಔಜಸಿತಿ ಪ್ರಥಮಾ ಅಮೌಟ್‌ಶಸೋ ದ್ವಿತೀಯಾ । ಟಾಭ್ಯಾಂ ಬಿಸಿತಿ ತೃತೀಯಾ ಙಭ್ಯಾಂಭ್ಯಸಶ್ಚತುರ್ಥ್ಯಪಿ ।। ೩೫೧.

'ಸು', 'ಔಜಸ್', 'ಇತಿ' ಪ್ರಥಮ ವಿಭಕ್ತಿ; 'ಅಮೌಟ್‌ಶಸೋ' ದ್ವಿತೀಯ ವಿಭಕ್ತಿ; 'ಟಾಭ್ಯಾಂ', 'ಬಿಸಿತಿ' ತೃತೀಯ ವಿಭಕ್ತಿ; 'ಙಭ್ಯಾಂ', 'ಭ್ಯಸ' ಚತುರ್ಥ ವಿಭಕ್ತಿ.

ಙಸಿಭ್ಯಾಂಭ್ಯಸಃ ಪಞ್ಚಮೀ ಸ್ಯಾತ್ಙಸೋಸಾಮಿತಿ ಷಷ್ಠ್ಯಪಿ । ಙಿಓಸ್ತುಬಿತಿ ಸಪ್ತಮೀ ಸ್ಯಾತ್ ಸ್ಯುಃ ಪ್ರಾತಿಪದಿಕಾತ್ಪರಾಃ ।। ೩೫೧.

ಙಸಿ ಮತ್ತು ಭ್ಯಸ್ ಎಂಬ ಪ್ರತ್ಯಯಗಳಿಂದ ಪಂಚಮೀ ರೂಪ ಬರುತ್ತದೆ; ಙಸ್ ಮತ್ತು ಆಮ್ ಪ್ರತ್ಯಯಗಳಿಂದ ಷಷ್ಠೀ ರೂಪವೂ ಬರುತ್ತದೆ; ಙಿ ಮತ್ತು ಸು ಎಂಬ ಪ್ರತ್ಯಯಗಳಿಂದ ಸಪ್ತಮೀ ರೂಪ ಬರುತ್ತದೆ. ಇವುಗಳೆಲ್ಲವೂ ಪ್ರಾತಿಪದಿಕದ ನಂತರ ಬರುತ್ತವೆ.

ದ್ವಿವಿಧಂ ಪ್ರಾತಿಪದಿಕಂ ಹ್ಯಜನ್ತಞ್ಚ ಹಲನ್ತಕಂ । ಪ್ರತ್ಯೇಕಂ ತ್ರಿವಿಧಂ ತತ್ ಸ್ಯಾತ್ ಪುಮಾಂಸ್ತ್ರೀ ಚ ನಪುಂಸಕಂ ।। ೩೫೧.

ಪ್ರಾತಿಪದಿಕ ಎರಡು ವಿಧಗಳಾಗಿವೆ: ಒಂದು ಸ್ವರದಲ್ಲಿ ಅಂತ್ಯವಾಗುವುದು, ಇನ್ನೊಂದು ವ್ಯಂಜನದಲ್ಲಿ ಅಂತ್ಯವಾಗುವುದು. ಈ ಎರಡೂ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಪುಲ್ಲಿಂಗ, ಸ್ತ್ರೀಲಿಂಗ ಮತ್ತು ನಪುಂಸಕಲಿಂಗ ಎಂಬ ಮೂರು ಭಾಗಗಳಾಗಿವೆ.

ದರ್ಶ್ಯನ್ತೇ ನಾಯಕಾಸ್ತೇಷಾಮನುಕ್ತಾನಾಞ್ಚ ವೀರ್ಯ್ಯತಃ । ವೃಕ್ಷಃ ಸರ್ವ್ವೋಽಥ ಪೂರ್ವ್ವಶ್ಚ ಪ್ರಥಮಶ್ಚ ದ್ವಿತೀಯಕಃ ।। ೩೫೧.

ಇವುಗಳ ಮುಖ್ಯ ಉದಾಹರಣೆಗಳು, ಹೇಳದ ರೂಪಗಳೂ ಸೇರಿ, ಅವರ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ತೋರಿಸಲಾಗಿವೆ: ವೃಕ್ಷ, ಸರ್ವ, ಪೂರ್ವ, ಪ್ರಥಮ ಮತ್ತು ದ್ವಿತೀಯ.

ತೃತೀಯಃ ಖಣ್ಡಪಾ ವಹ್ನಿಃ ಸಖಾಪತಿರಹರ್ಪತಿಃ । ಪಟುರ್ನೀರ್ಗ್ರಾಮಣೀನ್ದ್ರಶ್ಚ ಖಲಬೂರ್ಮ್ಮಿತ್ರಭೂಃ ಸ್ವಭೂಃ ।। ೩೫೧.

ಮೂರನೆಯದು: ಖಂಡಪಾ, ಅಗ್ನಿ, ಸ್ನೇಹಿತ, ಪತಿ, ಹರ್ಪತಿ, ಪಟು, ನೀರು, ಗ್ರಾಮಣಿ, ಇಂದ್ರ, ಖಲಬೂರ್, ಮಿತ್ರಭೂ, ಸ್ವಭೂ ಎಂಬ ಉದಾಹರಣೆಗಳು.

ಸುಶ್ರೀಃ ಸುಧೀಃ ಪಿತಾ ಭ್ರಾತಾ ನಾ ಕರ್ತ್ತಾ ಕ್ರೋಷ್ಟುನಪ್ತೃಕೌ । ಸುರಾ ರಾ ಗೌಸ್ತಥಾ ದ್ಯೌರ್ಗ್ಲೌಃ ಸ್ವರಾನ್ತಾಃ ಪುಂಸಿ ನಾಯಕಾಃ ।। ೩೫೧.

ಸುಶ್ರೀ, ಸುಧೀ, ತಂದೆ, ಸಹೋದರ, ನ, ಕರ್ತೃ, ಕ್ರೋಷ್ಟು, ನಪ್ತೃ, ದೇವತೆ, ರಾ, ಹಸು, ದ್ಯೌ, ಗ್ಲೌಃ, ಸ್ವರಾಂತ ಎಂಬವು ಪುಲ್ಲಿಂಗದ ಉದಾಹರಣೆಗಳು.

ಸುವಾಕ್ ತ್ವಕ್ ಪೃಷತ್ ಸಮ್ರಾಟ್ ಜನ್ಮಭಾಕ್ ಚ ಅವೇದಪಿ । ಆಪೋ ಮರುದ್ಭವನ್ ದೀವ್ಯನ್ ಭವಾಂಶ್ಚ ಮಘವಾನ್ ಪಿವನ್ ।। ೩೫೧.

ಸುವಾಕ್, ತ್ವಕ್, ಪೃಷತ್, ಸಮ್ರಾಟ್, ಜನ್ಮಭಾಕ್, ಅವೇದ, ಆಪಃ, ಮರುತ್, ಭವನ, ದಿವ್ಯಾನ್, ಭವಾನ್, ಮಘವಾನ್, ಪಿವನ್ ಎಂಬವು ಉದಾಹರಣೆಗಳು.

ಭಗವಾನಘವಾನರ್ವ್ವಾನ್ವಹ್ನಿಮತ್ ಸರ್ವ್ವವಿತ್ಸುಪೃತ್ । ಸುಸೋಮಾ ಕುಣ್ಡೀ ರಾಜಾ ಚ ಶ್ವಾ ಯುವಾ ಮಘವಾ ತಥಾ ।। ೩೫೧.

ಭಗವಾನ್, ಅಘವಾನ್, ಅರ್ವಾನ್, ಅಗ್ನಿಮತ್, ಸರ್ವವಿತ್, ಸುಪೃತ್, ಸುಸೋಮಾ, ಕುಂಡಿ, ರಾಜ, ಶ್ವಾ, ಯುವಾ, ಮಘವಾ ಎಂಬವು ಉದಾಹರಣೆಗಳು.

ಪೂಷಾ ಸುಕರ್ಮ್ಮಾ ಯಜ್ವಾ ಚ ಸುವರ್ಮ್ಮಾ ಚ ಸುಧರ್ಮ್ಮಣಾ । ಅರ್ಯ್ಯಮಾ ವೃತ್ರಹಾ ಪನ್ಥಾಃ ಸುಕಕುದಾದಿಪಞ್ಚ ಚ ।। ೩೫೧.

ಪೂಷಾ, ಸುಕರ್ಮಾ, ಯಜ್ವಾ, ಸುವರ್ಮಾ, ಸುಧರ್ಮಣಾ, ಅರ್ಯಮಾ, ವೃತ್ರಹಾ, ಪಂಥಾಃ ಮತ್ತು ಸುಕಕುಡ ಮೊದಲ ಐದು ಉದಾಹರಣೆಗಳಾಗಿವೆ.

ಪ್ರಶಾನ್ ಸುತಾಂಶ್ಚ ಪಞ್ಚಾದ್ಯಾಃ ಸುಗೀಃ ಸುರಾಃ ಸುಪೂರಪಿ । ಚನ್ದ್ರಮಾಃ ಸುವಚಾಃ ಶ್ರೇಯಾನ್ ವಿದ್ವಾಂಶ್ಚೋಶನಸಾ ಸಹ ।। ೩೫೧.

ಪ್ರಶಾಂತ, ಸುತಾ ಮತ್ತು ಮೊದಲ ಐದು, ಸುಗೀ, ಸುರಾ, ಸುಪೂರ, ಚಂದ್ರಮಾ, ಸುವಚಾಃ, ಶ್ರೇಯಾನ್, ವಿದ್ಯಾನ್ ಮತ್ತು ಉಶನಸ್ನೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿವೆ.

ಪೇಚಿವಾನ್ ಗೌರವಾನಡ್‌ವಾನ್ ಗೋಧುಙ್‌ಮಿತ್ರದ್ರುಹೌ ಶ್ವಲಿಟ್ । ಸ್ತ್ರಿಯಾಂ ಜಾಯಾ ಜರಾ ಬಾಲಾ ಏಡ಼ಕಾ ಸಹೋ ವೃದ್ಧಯಾ ।। ೩೫೧.

ಪೆಚಿವಾನ್, ಗೌರವಾನ್, ಅಡ್ವಾನ್, ಗೋದುಂ, ಮಿತ್ರದ್ರುಹ, ಶ್ವಲಿಟ್; ಸ್ತ್ರೀಲಿಂಗದಲ್ಲಿ: ಜಾಯಾ, ಜರಾ, ಬಾಲೆ, ಎರಕಾ, ಸಹೋ, ವೃದ್ಧೆಯೂ ಸೇರಿವೆ.

ಕ್ಷಾತ್ರಿಯಾ ಬಹುರಾಜಾ ಚ ಬಹುದಾ ಮಾಽಥ ಬಾಲಿಕಾ । ಮಾಯಾ ಕೌಮುದಗನ್ಧಾ ಚ ಸರ್ವ್ವಾ ಪೂರ್ವ್ವಾ ಸಹಾನ್ಯಯಾ ।। ೩೫೧.

ಕ್ಷಾತ್ರಿಯಾ, ಬಹುರಾಜಾ, ಬಹುದಾ, ಮಾಂ, ಬಾಲಿಕಾ, ಮಾಯಾ, ಕೌಮುದಗಂಧಾ, ಇವೆಲ್ಲವೂ ಸ್ತ್ರೀಲಿಂಗದ ಉದಾಹರಣೆಗಳು ಮತ್ತು ಇನ್ನಿತರ ಉದಾಹರಣೆಗಳೂ ಸೇರಿವೆ.

ದ್ವಿತೀಯಾ ಚ ತೃತೀಯಾ ಚ ಬುದ್ಧಿಃ ಸ್ತ್ರೋ ಶ್ರೋರ್ನ್ನದೀ ಸುಧೀಃ । ಭವನ್ತೀ ಚೈವ ದೀವ್ಯನ್ತೀ ಭಾತೀ ಭಾನ್ತೀ ಚ ಯಾನ್ತ್ಯಪಿ ।। ೩೫೧.

ಎರಡನೆಯದು ಮತ್ತು ಮೂರನೆಯದು: ಬುದ್ಧಿ, ಸ್ತ್ರೋ, ಶ್ರೋಣಿ, ನದಿ, ಸುಧೀ, ಭವಂತಿ, ದಿವ್ಯಂತಿ, ಭಾತಿ, ಭಾಂತಿ, ಯಾಂತಿ ಎಂಬವು.

ಶ್ರೃಣ್ವತೀ ತುದತೀ ಕರ್ತ್ರೀ ತುದನ್ತೀ ಕುರ್ವತೀ ಮಹೀ । ರುನ್ಧತೀ ಕ್ರೀಡ಼ತೀ ದಾನ್ತೀ ಪಾಲಯನ್ತೀ ಸುರಾಣ್ಯಪಿ ।। ೩೫೧.

ಶೃಣ್ವತಿ, ತುಡತಿ, ಕರ್ತ್ರೀ, ತುಡಂತಿ, ಕುರ್ವತಿ, ಮಹೀ, ರುಂಧತಿ, ಕ್ರೀಡತಿ, ದಾಂತಿ, ಪಾಲಯಂತಿ ಮತ್ತು ಸುರಾಣಿಯೂ ಸೇರಿವೆ.

ಗೌರೀ ಪುತ್ರವತೀ ನೀಶ್ಚ ವಧೂರ್ದ್ದೇವತಯಾ ಭುವಾ । ತಿಸ್ರೋ ದ್ವೇ ಕತಿ ವರ್ಷಾಭೂಃ ಸ್ವಸಾ ಮಾತಾ ವರಾ ಚ ಗೌಃ ।। ೩೫೧.

ಗೌರಿ, ಪುತ್ರವತಿ, ನಿಶಿ, ವಧೂ, ದೇವತೆ, ಭುವಾ, ಮೂರು, ಎರಡು, ಎಷ್ಟು, ವರ್ಷಾಭೂ, ಸಹೋದರಿ, ತಾಯಿ, ವರ ಮತ್ತು ಹಸು ಉದಾಹರಣೆಗಳು.

ನೌರ್ವಾಕ್ತ್ವಕ್ತ್ವಕ್ಪ್ರಾಚ್ಯವಾಚೀತಿ ತಿರಶ್ಚೀ ಸಮುದೀಚ್ಯಪಿ । ಶರದ್ವಿದ್ಯುತ್ ಸರಿದ್ಯೋಷಿತ್ ಅಗ್ನಿವಿತ್ ಸಸ್ಪದಾ ದೃಶತ್ ।। ೩೫೧.

ನೌ, ವಾಕ್ತ್ವಕ್, ಪ್ರಾಚ್ಯವಾಕ್, ತಿರಸ್ಕಿ, ಸಮುದೀಚಿ, ಶರದ್, ವಿದ್ಯುತ್, ಸರಿತ್, ಯೋಷಿತ್, ಅಗ್ನಿವಿತ್, ಸಸ್ಪದಾ, ದೃಶತ್ ಎಂಬವು.

ಯೈಷಾ ಸಾ ವೇದವಿತ್ಸಂವಿತ್ ಬಹ್ವೀ ರಾಜ್ಞೀ ತ್ವಯಾ ಮಯಾ । ಸೀಮಾ ಪಞ್ಚಾದಯೋ ರಾಜೀ ಧೂಃ ಪೂಶ್ಚೈವ ದಿಶಾ ಗಿರಾ ।। ೩೫೧.

ಯೈಷಾ, ಸಾ, ವೇದವಿತ್, ಸಂವಿತ್, ಬಹ್ವೀ, ರಾಜ್ಞೀ, ತ್ವಯಾ, ಮಯಾ, ಸೀಮಾ, ಐದು, ಮೊದಲಾದವು, ರಾಜೀ, ಧೂಃ, ಪೂಃ, ದಿಶಾ, ಗಿರಾ ಎಂಬ ಉದಾಹರಣೆಗಳು.

ಚತಸ್ರೋ ವಿದುಷೀ ಚೈವ ಕೇಯಂ ದಿಕ್ ದೃಕ್ ಚ ತಾದೃಶೋ । ಅಸೌ ಸ್ತ್ರಿಯಾಂ ನಾಯಕಾಶ್ಚ ನಾಯಕಾಶ್ಚ ನಪುಂಸಕೇ ।। ೩೫೧.

ನಾಲ್ಕು, ವಿದ್ಯುಷೀ, ಈಕೆ ಯಾರು, ದಿಕ್ಕು, ದೃಕ್, ತಾದೃಶ, ಅಸೌ; ಇವು ಸ್ತ್ರೀಲಿಂಗ ಮತ್ತು ನಪುಂಸಕಲಿಂಗದ ಉದಾಹರಣೆಗಳು.

ಕುಣ್ಡಂ ಸರ್ವಂ ಸೋಮಪಞ್ಚ ದಧಿ ವಾರಿ ಖಲಪ್ವಥ । ಮಧು ತ್ರಪು ಕರ್ತ್ತೃ ಭಕ್ತೃ ಅತಿವಕ್ತೃ ಪಯಃ ಪುರಃ ।। ೩೫೧.

ಕುಂಡ, ಸರ್ವ, ಸೋಮ, ಮೊಸರು, ನೀರು, ಖಲಪ್ವಥ, ಮಧು, ತ್ರಪು, ಕರ್ತೃ, ಭಕ್ತೃ, ಅತಿವಕ್ತೃ, ಹಾಲು, ಪುರ ಎಂಬವು ನಪುಂಸಕಲಿಂಗದ ಉದಾಹರಣೆಗಳು.

ಪ್ರಾಕ್ಪ್ರತ್ಯಕ್ ಚ ತಿರ್ಯ್ಯಗುದಕ್ ಜಗದ್ ಜಾಗ್ರತ್ತಥಾ ಸಕೃತ್ । ಸುಸಮ್ಪಚ್ಚ ಸುದಣ್ಡೀಹ ಅಹಃ ಕಿಞ್ಚೇದಮಿತ್ಯಪಿ ।। ೩೫೧.

ಪೂರ್ವ, ಪಶ್ಚಿಮ, ಅಡ್ಡ ದಿಕ್ಕು, ನೀರು, ಜಗತ್ತು, ಜಾಗೃತ ಸ್ಥಿತಿ, ಒಮ್ಮೆ, ಚೆನ್ನಾಗಿ ಬೇಯಿಸಿದುದು, ಚೆನ್ನಾಗಿ ಶಿಕ್ಷಿಸಿದುದು, ಇಲ್ಲಿ, ಹಗಲು, ಮತ್ತು ಇದುವು — ಇವು ಕೆಲವು ಉದಾಹರಣೆಗಳು.

ಷಟ್‌ಸರ್ಪಿಃ ಶ್ರೇಯಶ್ಚತ್ವಾರಿ ಅದೋಽನ್ಯೇ ಹೀದೃಶಾಃ ಪರೇ । ಏತೇಬ್ಯಃ ಪ್ರಥಮಾದಯಶ್ಚ ಸ್ಯುಃ ಪ್ರಾತಿಪದಿಕಾತ್ಪರಾಃ ।। ೩೫೧.

ಆರು ವಿಧದ ತುಪ್ಪಗಳು, ನಾಲ್ಕು ಶ್ರೇಷ್ಠವಾದವುಗಳು, ಇತರವುಗಳು ಕೂಡ ಇದೇ ರೀತಿಯವು, ಉಳಿದವು ಬೇರೆ; ಇವುಗಳಿಂದ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ರೂಪಗಳು ಹುಟ್ಟುತ್ತವೆ, ಮತ್ತು ಪ್ರಾತಿಪದಿಕದ ನಂತರದವುಗಳು ಆಗಿವೆ.

ಧಾತುಪ್ರತ್ಯಯಹೀನಂ ಯತ್ಸ್ಯಾತ್ ಪ್ರಾತಿಪದಿಕನ್ತು ತತ್ । ಪ್ರಾತಿಪದಿಕಾತ್ ಸ್ವಲಿಙ್ಗಾರ್ಥವಚನೇ ಪ್ರಥಮಾ ಭವೇತ್ ।। ೩೫೧.

ಧಾತು ಅಥವಾ ಪ್ರತ್ಯಯ ಇಲ್ಲದಿರುವುದನ್ನು ಪ್ರಾತಿಪದಿಕವೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ; ಆ ಪ್ರಾತಿಪದಿಕದಿಂದ ಅದರ ಲಿಂಗ ಮತ್ತು ಅರ್ಥವನ್ನು ಸೂಚಿಸಲು ಪ್ರಥಮಾ ರೂಪ ಬರುತ್ತದೆ.

ಸಮ್ಬೋಧನೇ ಚ ಪ್ರಥಮಾ ಉಕ್ತೇ ಕರ್ಮ್ಮಣಿ ಕರ್ತ್ತರಿ । ಕರ್ಮ್ಮ ಯತ್ ಕ್ರಿಯತೇ ತತ್ಸ್ಯಾತ್ ದ್ವಿತೀಯಾ ಕರ್ಮಣಿ ಸ್ಮೃತಾ ।। ೩೫೧.

ಸಂಬೋಧನೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಥಮಾ ವಿಭಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ, ಎರಡೂ ಕರ್ತೃ ಮತ್ತು ಕರ್ಮಕ್ಕೆ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ; ಯಾವದನ್ನು ಕಾರ್ಯ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ ಅದು ಕರ್ಮ, ಅದಕ್ಕೆ ದ್ವಿತೀಯಾ ವಿಭಕ್ತಿ ಉಪಯೋಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.