ಅಗ್ನಿಪುರಾಣಮ್

ಮನ್ತ್ರಾಃ ಪೃಥಕ್ ಪೃಥಗ್ವಾ ಸ್ಯುರ್ದ್ವಿರೇಫದ್ವಿರ್ಮುಖಾಕ್ಷಿಣಃ । ಕಾತ್ಯಾಯನಂ ಸ್ಕನ್ದ ಆಹ ಯತ್ತದ್ವ್ಯಾಕರಣಂ ವದೇ ।। ೩೪೮.

ಈ ಮಂತ್ರಗಳು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿವೆ, ಕೆಲವು ಎರಡು ಬಾರಿ 'ರ' ಅಥವಾ 'ವ' ಇರುವವು, ಕೆಲವು 'ಕ' ಅಕ್ಷರದಿಂದ ಆರಂಭವಾಗಿವೆ ಅಥವಾ ಅಂತ್ಯವಾಗಿವೆ. ಕಾತ್ಯಾಯನ ಮತ್ತು ಸ್ಕಂದನು ಹೇಳಿದ ವ್ಯಾಕರಣವನ್ನು ನಾನು ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ.

ಸ್ಕನ್ದ ಉವಾಚ ವಕ್ಷ್ಯೇ ವ್ಯಾಕರಣಂ ಸಾರಂ ಸಿದ್ಧಶಬ್ದಸ್ವರೂಪಕಮ್ । ಕಾತ್ಯಾಯನವಿಬೋಧಾಯ ಬಾಲಾನಾಂ ಬೋಧನಾಯ ಚ ।। ೩೪೯.

ಸ್ಕಂದನು ಹೇಳಿದನು: ನಾನು ವ್ಯಾಕರಣದ ಸಾರವನ್ನು, ಸಿದ್ಧವಾದ ಶಬ್ದಗಳ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು, ಕಾತ್ಯಾಯನನಿಗೆ ತಿಳಿಯಲು ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಬೋಧನೆಗಾಗಿ ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ.

ಸ್ಕನ್ದ ಉವಾಚ ವಕ್ಷ್ಯೇ ಸನ್ಧಿಸಿದ್ಧರೂಪಂ ಸ್ವರಸನ್ಧಿಮಥಾದಿತಃ । ದಣ್ಡಾಗ್ರಂ ಸಾಗತಾ ದಧೀದಂ ನದೀಹತೇ ಮಧೂದಕಂ ।। ೩೫೦.

ಸ್ಕಂದನು ಹೇಳಿದನು: ನಾನು ಸಂಧಿಯ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು, ಸ್ವರಸಂಧಿಯಿಂದ ಆರಂಭಿಸಿ ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ದಂಡಾಗ್ರ, ಸಾಗತ, ದಧೀದಂ, ನದೀಹತೇ, ಮಧೂದಕಂ ಎಂಬ ಶಬ್ದಗಳು.

ಪಿತೄಷಭಃ ಲೄಕಾರಶ್ಚ ತವೇದಂ ಸಕಲೋದಕಂ । ಅರ್ದ್ಧರ್ಚ್ಚೋಽಯಂ ತವಲ್ಕಾರಃ ಸೈಷಾ ಸೈನ್ದ್ರೀ ತವೌದನಮ್ ।। ೩೫೦.

ಪಿತೃಷಭ, ಲೃಕಾರ ಮತ್ತು ಈ ಎಲ್ಲವೂ ನಿನಗೆ ಸೇರಿದ ನೀರಾಗಿದೆ. ಇದು ಅರ್ಧ ಋಚ್, ತವಲ್ಕಾರ, ಇದು ಸೈಂದ್ರಿ, ನಿನಗೆ ಅನ್ನವಾಗಿದೆ.

ಶಟ್ಟೌಘೋಽಭವದಿತ್ಯೇವಂ ವ್ಯಸುಧೀರ್ವಸ್ವಲಙ್ಕೃತಂ । ಪಿತ್ರರ್ಥೋಪವನಂ ದಾತ್ರೀ ನಾಯಕೋ ಲಾವಕೋ ನಯಃ ।। ೩೫೦.

ಶಟ್ಟೌಘ ಎಂಬುದು ಹೀಗೆ ಉಂಟಾಯಿತು, ವ್ಯಸುಧೀರ್, ವಸ್ವಲಂಕೃತಂ; ಪಿತೃಗಳಿಗಾಗಿ ಉಪವನ, ದಾತ್ರೀ, ನಾಯಕ, ಲಾವಕ, ನಯ ಎಂಬ ಪದಗಳು.

ತಇಹ ತಯಿಹೇತ್ಯಾದಿ ತೇಽತ್ರ ಯೋತ್ರ ಜಲೇಽಕಜಂ । ಪ್ರಕೃತಿರ್ನೋ ಅಹೋ ಏಹಿ ಅ ಅವೇಹಿ ಇ ಇನ್ದ್ರಕಂ ।। ೩೫೦.

ತೈಹ, ತಯಿಹೆ ಮತ್ತು ಇಂತಹ ಪದಗಳು; ಇಲ್ಲಿ 'ತೆ', 'ಯೋತ್ರ', 'ಜಲೆ', 'ಅಕಜಂ'; 'ಪ್ರಕೃತಿರ್', 'ನೋ', 'ಅಹೋ', 'ಎಹಿ', 'ಅ', 'ಅವೇಹಿ', 'ಇ', 'ಇಂದ್ರಕಂ' ಎಂಬ ಶಬ್ದಗಳು.

ಉ ಉತ್ತಿಷ್ಠ ಕವೀ ಏತೌ ವಾಯೂ ಏತೌ ವನೇ ಇಮೇ । ಅಮೀ ಏತೇ ಯಜ್ಞಭೂತೇ ಏಹಿ ದೇವ ಇಮನ್ನಯ ।। ೩೫೦.

'ಉ', ಎದ್ದುಬಾ ಕವಿಗಳೇ; 'ಏತೌ' ಎಂದರೆ ವಾಯುಗಳು; 'ಏತೌ' ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಇವರು; ಇವರೇ ಯಜ್ಞದ ಭಾಗಿಗಳು; ಬಾ ದೇವಾ, ಇದನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ತರು.

ವಕ್ಷ್ಯೇ ಸನ್ಧಿ ವ್ಯಞ್ಜಾನಾನಾಂ ವಾಗ್ಯತೋಽಜೇಕಮಾತೃಕಃ । ಷಡೇತೇ ತದಿಮೇ ವಾದಿವಾಙ್‌ನೀತಿಃ ಷಣ್ಮುಖಾದಿಕಮ್ ।। ೩೫೦.

ನಾನು ವ್ಯಂಜನ ಸಂಧಿಯನ್ನು, ಮಾತಿನ ಮೂಲವನ್ನು, ಒಂದೇ ತಾಯಿಯಿಂದ ಉದ್ಭವವಾದುದನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ. ಈ ಆರು ಮತ್ತು ಅವುಗಳೂ, ಮಾತಿನ ನಿಯಮಗಳು, ಷಣ್ಮುಖನಿಂದ ಆರಂಭವಾಗಿವೆ.

ವಾಙ್‌ಮನಸಂ ವಾಗ್‌ಭಾವಾದಿರ್ವಾಕ್ ಶ್ಲಕ್ಷ್ಣಂ ತಚ್ಛರೀರಕಂ । ತಲ್ಲುನಾತಿ ತಚ್ಚರೇಚ್ಚ ಕ್ರುಙ್‌ಙಾಸ್ತೇ ಸುಗಣ್ಣಿಹ ।। ೩೫೦.

ಮಾತು ಮತ್ತು ಮನಸ್ಸು, ಮಾತಿನ ಉದ್ಭವ, ಮಾತು ಮೃದುವಾಗಿದೆ, ಅದು ದೇಹವಾಗಿದೆ; ಅದು ಕತ್ತರಿಸುತ್ತದೆ, ಅದು ಚಲಿಸುತ್ತದೆ, 'ಕೃಙ್ಣಾಸ್ತೇ', 'ಸುಗಣ್ಣಿಹ' ಎಂಬ ಶಬ್ದಗಳು.

ಭವಾಂಶ್ಚರನ್ ಭವಾಂಶ್ಛಾತ್ರೋ ಭವಾಂಷ್ಟೀಕಾ ಭವಾಂಷ್ಠಕಃ । ಭವಾಂಸ್ತೀರ್ಥಂ ಭವಾಂಸ್ಥೇಯಾತ್ ಭವಾಂಲ್ಲೇಖಾ ಭವಾಞ್ಜಯಃ ।। ೩೫೦.

'ಭವಾಂಶ್ಚರನ್', 'ಭವಾಂಶ್ಛಾತ್ರೋ', 'ಭವಾಂಷ್ಟಿಕಾ', 'ಭವಾಂಷ್ಟಕಃ'; 'ಭವಾಂಸ್ತೀರ್ಥಂ', 'ಭವಾಂಸ್ಥೇಯಾತ್', 'ಭವಾಂಲ್ಲೇಖಾ', 'ಭವಾಂಜಯಃ' ಎಂಬ ಪದಗಳು.

ಭವಾಞ್ಛೇತೇ ಭವಾಞ್ಚ್‌ಶೇತೇ ಭವಾಞ್‌ಶೇತೇ ಭವಾಣ್ಡೀನಃ । ತ್ವಮ್ಭರ್ತ್ತಾ ತ್ವಙ್ಕರೋಷ್ಯಾದಿಃ ಸನ್ಧಿರ್ಜ್ಞಯೋ ವಿಸರ್ಗಜಃ ।। ೩೫೦.

'ಭವಾಂಶ್ಚೇತೆ', 'ಭವಾಂಚ್ಛೇತೆ', 'ಭವಾಂಶೇತೆ', 'ಭವಾಂಡೀನಃ'; ನೀನು ಭರ್ತಾ, ನೀನು ಕರ್ಮಗಾರ, ಇತ್ಯಾದಿ; ಸಂಧಿ ತಿಳಿಯಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ, ಅದು ವಿಸರ್ಗದಿಂದ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.

ಕಶ್ಛಿನ್ದ್ಯಾತ್ ಕಶ್ಚರೇತ್ ಕಷ್ಟಃ ಕಷ್ಠಃ ಕಸ್ಥಶ್ಚ ಕಶ್ಚಲೇತ್ । ಕ ಖನೇತ್ ಕ ಕರೋತಿ ಸ್ಮ ಕ " ಪಠೇತ್ " ಫಲೇತ ವಾ ।। ೩೫೦.

ಯಾರೋ ಕತ್ತರಿಸಬಹುದು, ಯಾರೋ ನಡೆಯಬಹುದು, ಕಷ್ಟ, ಕಷ್ಟಃ, ಕಸ್ಥ, ಯಾರೋ ಚಲಿಸಬಹುದು; ಯಾರೋ ತೋಡಬಹುದು, ಯಾರೋ ಮಾಡಬಹುದು, ಯಾರೋ ಪಠಿಸಬಹುದು, ಅಥವಾ ಫಲವನ್ನು ಪಡೆಯಬಹುದು.

ಕಶ್ಶ್ವಶುರಃ ಕಃ ಶ್ವಶುರಃ ಕಸ್ಸಾವರಃ ಕಃ ಸಾವರಃ । ಕಃ ಫಲೇತ ಕಃ ಶಯಿತಾ ಕೋಽತ್ರ ಯೋಧಃ ಕ ಉತ್ತಮಃ ।। ೩೫೦.

'ಕಶ್ಶ್ವಶುರಃ', 'ಕಃ ಶ್ವಶುರಃ', 'ಕಸ್ಸಾವರಃ', 'ಕಃ ಸಾವರಃ'; ಯಾರು ಫಲವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ, ಯಾರು ಮಲಗುತ್ತಾರೆ, ಇಲ್ಲಿ ಯಾರು ಯೋಧ, ಯಾರು ಶ್ರೇಷ್ಠನು.

ದೇವಾ ಏತೇ ಭೋ ಇಹ ಸೋದರಾ ಯಾನ್ತಿ ಭಗೋ ವ್ರಜ । ಸುಪೂಃ ಸುದೂರಾತ್ರಿರತ್ರ ವಾಯುರ್ಯಾತಿ ಪುನರ್ನ ಹಿ ।। ೩೫೦.

ಇವರು ದೇವರುಗಳು, ಓ ಸ್ನೇಹಿತನೇ, ಇಲ್ಲಿ ಸಹೋದರರು ಹೋಗುತ್ತಾರೆ, ಭಾಗ್ಯ ಹೋಗುತ್ತದೆ, ಮುಂದೆ ಹೋಗು; 'ಸುಪೂಃ', 'ಸುದೂರಾತ್ರಿ', ಇಲ್ಲಿ, ವಾಯು ಹೋಗುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಮತ್ತೆ ಬರುವುದಿಲ್ಲ.

ಪುನರೇತಿ ಸ ಯಾತೀಹ ಏಷ ಯಾತಿ ಕ ಈಶ್ವರಃ । ಜ್ಯೋತೀರೂಪಂ ತವಚ್ಛತ್ರಂ ಮ್ಲೇಚ್ಛಧೀಶ್ಛಿದ್ರಮಚ್ಛಿದತ್ ।। ೩೫೦.

ಅವನು ಮತ್ತೆ ಬರುತ್ತಾನೆ, ಅವನು ಇಲ್ಲಿ ಹೋಗುತ್ತಾನೆ, ಈವನು ಹೋಗುತ್ತಾನೆ, ಯಾರು ಈಶ್ವರನು; ನಿನ್ನ ಛತ್ರಿ ಬೆಳಕಿನ ರೂಪದಲ್ಲಿದೆ, ಮ್ಲೇಛ ರಾಜನು ರಂಧ್ರವನ್ನು ತೊಡೆದನು.

ಸ್ಕನ್ದ ಉವಾಚ ವಿಭಕ್ತಿಸಿದ್ಧರೂಪಞ್ಚ ಕಾತ್ಯಾಯನ ವದಾಮಿ ತೇ । ದ್ವೇ ವಿಭಕ್ತೀ ಸುಪ್ತಿಙಶ್ಚ ಸುಪಃ ಸಪ್ತ ವಿಭಕ್ತಯಃ ।। ೩೫೧.

ಸ್ಕಂದನು ಹೇಳಿದನು: ಕಾತ್ಯಾಯನನೇ, ನಾನು ವಿಭಕ್ತಿಯ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ; ಎರಡು ವಿಧದ ವಿಭಕ್ತಿಗಳು ಇವೆ, ಸುಪ್ತಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಸುಪ್, ಏಳು ವಿಭಕ್ತಿಗಳು.

ಸು ಔಜಸಿತಿ ಪ್ರಥಮಾ ಅಮೌಟ್‌ಶಸೋ ದ್ವಿತೀಯಾ । ಟಾಭ್ಯಾಂ ಬಿಸಿತಿ ತೃತೀಯಾ ಙಭ್ಯಾಂಭ್ಯಸಶ್ಚತುರ್ಥ್ಯಪಿ ।। ೩೫೧.

'ಸು', 'ಔಜಸ್', 'ಇತಿ' ಪ್ರಥಮ ವಿಭಕ್ತಿ; 'ಅಮೌಟ್‌ಶಸೋ' ದ್ವಿತೀಯ ವಿಭಕ್ತಿ; 'ಟಾಭ್ಯಾಂ', 'ಬಿಸಿತಿ' ತೃತೀಯ ವಿಭಕ್ತಿ; 'ಙಭ್ಯಾಂ', 'ಭ್ಯಸ' ಚತುರ್ಥ ವಿಭಕ್ತಿ.

ಙಸಿಭ್ಯಾಂಭ್ಯಸಃ ಪಞ್ಚಮೀ ಸ್ಯಾತ್ಙಸೋಸಾಮಿತಿ ಷಷ್ಠ್ಯಪಿ । ಙಿಓಸ್ತುಬಿತಿ ಸಪ್ತಮೀ ಸ್ಯಾತ್ ಸ್ಯುಃ ಪ್ರಾತಿಪದಿಕಾತ್ಪರಾಃ ।। ೩೫೧.

ಙಸಿ ಮತ್ತು ಭ್ಯಸ್ ಎಂಬ ಪ್ರತ್ಯಯಗಳಿಂದ ಪಂಚಮೀ ರೂಪ ಬರುತ್ತದೆ; ಙಸ್ ಮತ್ತು ಆಮ್ ಪ್ರತ್ಯಯಗಳಿಂದ ಷಷ್ಠೀ ರೂಪವೂ ಬರುತ್ತದೆ; ಙಿ ಮತ್ತು ಸು ಎಂಬ ಪ್ರತ್ಯಯಗಳಿಂದ ಸಪ್ತಮೀ ರೂಪ ಬರುತ್ತದೆ. ಇವುಗಳೆಲ್ಲವೂ ಪ್ರಾತಿಪದಿಕದ ನಂತರ ಬರುತ್ತವೆ.

ದ್ವಿವಿಧಂ ಪ್ರಾತಿಪದಿಕಂ ಹ್ಯಜನ್ತಞ್ಚ ಹಲನ್ತಕಂ । ಪ್ರತ್ಯೇಕಂ ತ್ರಿವಿಧಂ ತತ್ ಸ್ಯಾತ್ ಪುಮಾಂಸ್ತ್ರೀ ಚ ನಪುಂಸಕಂ ।। ೩೫೧.

ಪ್ರಾತಿಪದಿಕ ಎರಡು ವಿಧಗಳಾಗಿವೆ: ಒಂದು ಸ್ವರದಲ್ಲಿ ಅಂತ್ಯವಾಗುವುದು, ಇನ್ನೊಂದು ವ್ಯಂಜನದಲ್ಲಿ ಅಂತ್ಯವಾಗುವುದು. ಈ ಎರಡೂ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಪುಲ್ಲಿಂಗ, ಸ್ತ್ರೀಲಿಂಗ ಮತ್ತು ನಪುಂಸಕಲಿಂಗ ಎಂಬ ಮೂರು ಭಾಗಗಳಾಗಿವೆ.

ದರ್ಶ್ಯನ್ತೇ ನಾಯಕಾಸ್ತೇಷಾಮನುಕ್ತಾನಾಞ್ಚ ವೀರ್ಯ್ಯತಃ । ವೃಕ್ಷಃ ಸರ್ವ್ವೋಽಥ ಪೂರ್ವ್ವಶ್ಚ ಪ್ರಥಮಶ್ಚ ದ್ವಿತೀಯಕಃ ।। ೩೫೧.

ಇವುಗಳ ಮುಖ್ಯ ಉದಾಹರಣೆಗಳು, ಹೇಳದ ರೂಪಗಳೂ ಸೇರಿ, ಅವರ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ತೋರಿಸಲಾಗಿವೆ: ವೃಕ್ಷ, ಸರ್ವ, ಪೂರ್ವ, ಪ್ರಥಮ ಮತ್ತು ದ್ವಿತೀಯ.

ತೃತೀಯಃ ಖಣ್ಡಪಾ ವಹ್ನಿಃ ಸಖಾಪತಿರಹರ್ಪತಿಃ । ಪಟುರ್ನೀರ್ಗ್ರಾಮಣೀನ್ದ್ರಶ್ಚ ಖಲಬೂರ್ಮ್ಮಿತ್ರಭೂಃ ಸ್ವಭೂಃ ।। ೩೫೧.

ಮೂರನೆಯದು: ಖಂಡಪಾ, ಅಗ್ನಿ, ಸ್ನೇಹಿತ, ಪತಿ, ಹರ್ಪತಿ, ಪಟು, ನೀರು, ಗ್ರಾಮಣಿ, ಇಂದ್ರ, ಖಲಬೂರ್, ಮಿತ್ರಭೂ, ಸ್ವಭೂ ಎಂಬ ಉದಾಹರಣೆಗಳು.

ಸುಶ್ರೀಃ ಸುಧೀಃ ಪಿತಾ ಭ್ರಾತಾ ನಾ ಕರ್ತ್ತಾ ಕ್ರೋಷ್ಟುನಪ್ತೃಕೌ । ಸುರಾ ರಾ ಗೌಸ್ತಥಾ ದ್ಯೌರ್ಗ್ಲೌಃ ಸ್ವರಾನ್ತಾಃ ಪುಂಸಿ ನಾಯಕಾಃ ।। ೩೫೧.

ಸುಶ್ರೀ, ಸುಧೀ, ತಂದೆ, ಸಹೋದರ, ನ, ಕರ್ತೃ, ಕ್ರೋಷ್ಟು, ನಪ್ತೃ, ದೇವತೆ, ರಾ, ಹಸು, ದ್ಯೌ, ಗ್ಲೌಃ, ಸ್ವರಾಂತ ಎಂಬವು ಪುಲ್ಲಿಂಗದ ಉದಾಹರಣೆಗಳು.

ಸುವಾಕ್ ತ್ವಕ್ ಪೃಷತ್ ಸಮ್ರಾಟ್ ಜನ್ಮಭಾಕ್ ಚ ಅವೇದಪಿ । ಆಪೋ ಮರುದ್ಭವನ್ ದೀವ್ಯನ್ ಭವಾಂಶ್ಚ ಮಘವಾನ್ ಪಿವನ್ ।। ೩೫೧.

ಸುವಾಕ್, ತ್ವಕ್, ಪೃಷತ್, ಸಮ್ರಾಟ್, ಜನ್ಮಭಾಕ್, ಅವೇದ, ಆಪಃ, ಮರುತ್, ಭವನ, ದಿವ್ಯಾನ್, ಭವಾನ್, ಮಘವಾನ್, ಪಿವನ್ ಎಂಬವು ಉದಾಹರಣೆಗಳು.

ಭಗವಾನಘವಾನರ್ವ್ವಾನ್ವಹ್ನಿಮತ್ ಸರ್ವ್ವವಿತ್ಸುಪೃತ್ । ಸುಸೋಮಾ ಕುಣ್ಡೀ ರಾಜಾ ಚ ಶ್ವಾ ಯುವಾ ಮಘವಾ ತಥಾ ।। ೩೫೧.

ಭಗವಾನ್, ಅಘವಾನ್, ಅರ್ವಾನ್, ಅಗ್ನಿಮತ್, ಸರ್ವವಿತ್, ಸುಪೃತ್, ಸುಸೋಮಾ, ಕುಂಡಿ, ರಾಜ, ಶ್ವಾ, ಯುವಾ, ಮಘವಾ ಎಂಬವು ಉದಾಹರಣೆಗಳು.

ಪೂಷಾ ಸುಕರ್ಮ್ಮಾ ಯಜ್ವಾ ಚ ಸುವರ್ಮ್ಮಾ ಚ ಸುಧರ್ಮ್ಮಣಾ । ಅರ್ಯ್ಯಮಾ ವೃತ್ರಹಾ ಪನ್ಥಾಃ ಸುಕಕುದಾದಿಪಞ್ಚ ಚ ।। ೩೫೧.

ಪೂಷಾ, ಸುಕರ್ಮಾ, ಯಜ್ವಾ, ಸುವರ್ಮಾ, ಸುಧರ್ಮಣಾ, ಅರ್ಯಮಾ, ವೃತ್ರಹಾ, ಪಂಥಾಃ ಮತ್ತು ಸುಕಕುಡ ಮೊದಲ ಐದು ಉದಾಹರಣೆಗಳಾಗಿವೆ.

ಪ್ರಶಾನ್ ಸುತಾಂಶ್ಚ ಪಞ್ಚಾದ್ಯಾಃ ಸುಗೀಃ ಸುರಾಃ ಸುಪೂರಪಿ । ಚನ್ದ್ರಮಾಃ ಸುವಚಾಃ ಶ್ರೇಯಾನ್ ವಿದ್ವಾಂಶ್ಚೋಶನಸಾ ಸಹ ।। ೩೫೧.

ಪ್ರಶಾಂತ, ಸುತಾ ಮತ್ತು ಮೊದಲ ಐದು, ಸುಗೀ, ಸುರಾ, ಸುಪೂರ, ಚಂದ್ರಮಾ, ಸುವಚಾಃ, ಶ್ರೇಯಾನ್, ವಿದ್ಯಾನ್ ಮತ್ತು ಉಶನಸ್ನೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿವೆ.

ಪೇಚಿವಾನ್ ಗೌರವಾನಡ್‌ವಾನ್ ಗೋಧುಙ್‌ಮಿತ್ರದ್ರುಹೌ ಶ್ವಲಿಟ್ । ಸ್ತ್ರಿಯಾಂ ಜಾಯಾ ಜರಾ ಬಾಲಾ ಏಡ಼ಕಾ ಸಹೋ ವೃದ್ಧಯಾ ।। ೩೫೧.

ಪೆಚಿವಾನ್, ಗೌರವಾನ್, ಅಡ್ವಾನ್, ಗೋದುಂ, ಮಿತ್ರದ್ರುಹ, ಶ್ವಲಿಟ್; ಸ್ತ್ರೀಲಿಂಗದಲ್ಲಿ: ಜಾಯಾ, ಜರಾ, ಬಾಲೆ, ಎರಕಾ, ಸಹೋ, ವೃದ್ಧೆಯೂ ಸೇರಿವೆ.

ಕ್ಷಾತ್ರಿಯಾ ಬಹುರಾಜಾ ಚ ಬಹುದಾ ಮಾಽಥ ಬಾಲಿಕಾ । ಮಾಯಾ ಕೌಮುದಗನ್ಧಾ ಚ ಸರ್ವ್ವಾ ಪೂರ್ವ್ವಾ ಸಹಾನ್ಯಯಾ ।। ೩೫೧.

ಕ್ಷಾತ್ರಿಯಾ, ಬಹುರಾಜಾ, ಬಹುದಾ, ಮಾಂ, ಬಾಲಿಕಾ, ಮಾಯಾ, ಕೌಮುದಗಂಧಾ, ಇವೆಲ್ಲವೂ ಸ್ತ್ರೀಲಿಂಗದ ಉದಾಹರಣೆಗಳು ಮತ್ತು ಇನ್ನಿತರ ಉದಾಹರಣೆಗಳೂ ಸೇರಿವೆ.

ದ್ವಿತೀಯಾ ಚ ತೃತೀಯಾ ಚ ಬುದ್ಧಿಃ ಸ್ತ್ರೋ ಶ್ರೋರ್ನ್ನದೀ ಸುಧೀಃ । ಭವನ್ತೀ ಚೈವ ದೀವ್ಯನ್ತೀ ಭಾತೀ ಭಾನ್ತೀ ಚ ಯಾನ್ತ್ಯಪಿ ।। ೩೫೧.

ಎರಡನೆಯದು ಮತ್ತು ಮೂರನೆಯದು: ಬುದ್ಧಿ, ಸ್ತ್ರೋ, ಶ್ರೋಣಿ, ನದಿ, ಸುಧೀ, ಭವಂತಿ, ದಿವ್ಯಂತಿ, ಭಾತಿ, ಭಾಂತಿ, ಯಾಂತಿ ಎಂಬವು.