ಅಗ್ನಿಪುರಾಣಮ್

ಪ್ರಚಣ್ಡಾ ಸುರನಾಯಿಕಾ ಉಗ್ರಾ ಪಾರ್ವ್ವತೀ ದುರ್ಗಯಾ । ಓಂ ಚಣ್ಡಿಕಾಯೈ ವಿದ್ಮಹೇ ಭಗವತ್ಯೈ ಧೀಮಹಿ ತನ್ನೋ ದುರ್ಗಾ ಪ್ರಚೋದಯಾತ್ । ಕ್ರಮಾದಿ ತು ಷಡ಼ಙ್ಗಂ ಸ್ಯಾದ್ ಗಣೋ ಗುರುರ್ಗುರುಃ ಕ್ರಮಾತ್ ।। ೩೪೮.

ಪ್ರಚಂಡಾ, ದೇವತೆಗಳ ನಾಯಕಿ, ಉಗ್ರಾ, ಪಾರ್ವತಿ, ದುರ್ಗಾ—'ಓಂ ಚಂಡಿಕಾಯೈ ವಿಧ್ಮಹೇ, ಭಗವತ್ಯೈ ಧೀಮಹಿ, ತನ್ನೋ ದುರ್ಗಾ ಪ್ರಚೋದಯಾತ್' ಎಂದು ಧ್ಯಾನಿಸಬೇಕು. ಕ್ರಮವಾಗಿ ಷರಂಗ, ಗುಂಪು, ಗುರು ಮತ್ತು ಗುರುಗಳನ್ನೂ ಪೂಜಿಸಬೇಕು.

ಅಜಿತಾಪರಾಜಿತಾ ಚಾಥ ಜಯಾ ಚ ವಿಜಯಾ ತತಃ । ಕಾತ್ಯಾಯನೀ ಭದ್ರಕಾಲೀ ಮಙ್ಗಲಾ ಸಿದ್ಧಿರೇವತೀ ।। ೩೪೮.

ಅಜಿತಾ, ಅಪರಾಜಿತಾ, ನಂತರ ಜಯಾ ಮತ್ತು ವಿಜಯಾ; ಕಾತ್ಯಾಯನಿ, ಭದ್ರಕಾಳಿ, ಮಂಗಳಾ ಮತ್ತು ಸಿದ್ಧಿರೇವತಿ.

ಸಿದ್ದಾದಿವಟುಕಾಃ ಪೂಜ್ಯಾ ಹೇತುಕಶ್ಚ ಕಪಾಲಿಕಃ । ಏಕಪಾದೋ ಭೀಮರೂಪೋ ದಿಕ್ಪಾಲಾನ್ಮಧ್ಯತೋ ನವ ।। ೩೪೮.

ಸಿದ್ಧಾ ಮತ್ತು ಇತರ ವಟುಕರನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು. ಹೇತುಕ ಮತ್ತು ಕಪಾಲಿಕನನ್ನೂ ಪೂಜಿಸಬೇಕು. ಭೀಕರ ರೂಪದ ಏಕಪಾದ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಒಂಬತ್ತು ದಿಕ್ಕುಗಳ ರಕ್ಷಕರನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು.

ಹ್ರೀಂ ದುರ್ಗೇ ದುರ್ಗೇ ರಕ್ಷಣಿ ಸ್ವಾಹಾ ಮನ್ತ್ರಾರ್ಥಸಿದ್ಧಯೇ । ಗೌರೀ ಪೂಜ್ಯಾ ಚ ಧರ್ಮ್ಮದ್ಯಾಃ ಸ್ಕನ್ದಾದ್ಯಾಃ ಶಕ್ತಯೋ ಯಜೇತ್ ।। ೩೪೮.

'ಹ್ರೀಂ ದುರ್ಗೆ ದುರ್ಗೆ ರಕ್ಷಣಿ ಸ್ವಾಹಾ' ಎಂದು ಮಂತ್ರಾರ್ಥದ Siddhiyagi ಪಠಿಸಬೇಕು. ಗೌರಿ ಮತ್ತು ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯರಾದ ಶಕ್ತಿಗಳನ್ನು, ಸ್ಕಂದನಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿ ಪೂಜಿಸಬೇಕು.

ಪ್ರಜ್ಞಾ ಜ್ಞಾನಾ ಕ್ರಿಯಾ ವಾಚಾ ವಾಗೀಶೀ ಜ್ವಾಲಿನೀ ತಥಾ । ಕಾಮಿನೀ ಕಾಮಮಾಲಾ ಚ ಇನ್ದ್ರಾದ್ಯಾಃ ಶಕ್ತಿಪೂಜನಂ ।। ೩೪೮.

ಪ್ರಜ್ಞಾ, ಜ್ಞಾನಾ, ಕ್ರಿಯಾ, ವಾಚಾ, ವಾಗೀಶೀ, ಜ್ವಾಲಿನೀ, ಕಾಮಿನೀ, ಕಾಮಮಾಲಾ ಮತ್ತು ಇಂದ್ರನಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುವ ಶಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು.

ಓಂ ಗಂ ಸ್ವಾಹಾ ಮೂಲಮನ್ತ್ರೋಽಯಂ ಗಂ ವಾ ಗಣಪತಯೇ ನಮಃ । ಷಡ಼ಙ್ಗೋ ರಕ್ತಶುಕ್ಲಶ್ಚ ಕದನ್ಕತಾಕ್ಷಪರಶೂತ್ಕಟಃ ।। ೩೪೮.

'ಓಂ ಗಂ ಸ್ವಾಹಾ' ಎಂಬುದು ಮೂಲಮಂತ್ರ. ಅಥವಾ 'ಗಂ ಗಣಪತಯೇ ನಮಃ' ಎಂದು ಹೇಳಬಹುದು. ಷರಂಗನು ಕೆಂಪು ಮತ್ತು ಬಿಳುಪಾಗಿದ್ದು, ವಕ್ರದೃಷ್ಟಿಯುಳ್ಳವನು, ಪರಶು ಹಿಡಿದವನು ಮತ್ತು ದೊಡ್ಡ ಹೊಟ್ಟೆಯವನು.

ಸಮೋದಕೋಽಥ ಗನ್ಧಾದಿಗನ್ಧೋಲ್ಕಾಯೇತಿ ಚ ಕ್ರಮಾತ್ । ಗಜೋ ಮಹಾಗಣಪತಿರ್ಮ್ಮಹೋ ಲ್ಕಃ ಪೂಜ್ಯ ಏವ ಚ ।। ೩೪೮.

ಮೊದಲು ಮೋದಕ, ನಂತರ ಚಂದನ ಮತ್ತು ಇತರ ಸುಗಂಧ ದ್ರವ್ಯಗಳು, ನಂತರ ಜ್ವಾಲೆಯ ಟೋಚ್ ಇವುಗಳನ್ನು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಅರ್ಪಿಸಬೇಕು. ಗಜ, ಮಹಾಗಣಪತಿ ಮತ್ತು ಮಹಾಲ್ಕನನ್ನೂ ಪೂಜಿಸಬೇಕು.

ಕುಷ್ಮಾಣ್ಡಾಯ ಏಕದನ್ತತ್ರಿಪುರಾನ್ತಕಾಯ ಶ್ಯಾಮದನ್ತವಿಕಟಹರಹಾಸಾಯ । ಲಮ್ವನಾಶಾನನಾಯ ಪದ್ಮದಂಷ್ಟ್ರಾಯ ಮೇಘೋಲ್ಕಾಯ ಧೂಮೋಲ್ಕಾಯ । ವಕ್ರತುಣ್ಡಾಯ ವಿಘ್ನೇಶ್ವರಾಯ ವಿಕಟೋತ್ಕಟಾಯ ಗಜೇನ್ದ್ರಗಮನಾಯ ।। ೩೪೮.

ಕುಷ್ಮಾಂಡ, ಏಕದಂತ, ತ್ರಿಪುರಾಂತಕ, ಶ್ಯಾಮದಂತ, ವಿಕಟ, ಹರ, ಹಾಸಾಯ; ಲಂವನಾಶಾನ, ಪದ್ಮದಂಷ್ಟ್ರ, ಮೇಘೋಲ್ಕ, ಧೂಮೋಲ್ಕ; ವಕ್ರತುಂಡ, ವಿಘ್ನೇಶ್ವರ, ವಿಕಟೋತ್ಕಟ ಮತ್ತು ಗಜೆಂದ್ರಗಮನ—ಇವರಿಗೆ ಪೂಜೆ ಸಲ್ಲಿಸಬೇಕು.

ವಕ್ರತುಣ್ಡಾಯ ವಿಘ್ನೇಶ್ವರಾಯ ವಿಕಟೋತ್ಕಟಾಯ ಗಜೇನ್ದ್ರಗಮನಾಯ । ಭುಜಗೇನ್ದ್ರಹಾರಾಯ ಶಶಾಙ್ಕಧರಾಯ ಗಣಾಧಿಪತಯೇ ಸ್ವಾಹಾ ।। ೩೪೮.

ವಕ್ರತುಂಡ, ವಿಘ್ನೇಶ್ವರ, ವಿಕಟೋತ್ಕಟ, ಗಜೆಂದ್ರಗಮನ, ಭುಜಗೇಂದ್ರಹಾರ, ಶಶಾಂಕಧರ ಮತ್ತು ಗಣಾಧಿಪತಿಗೆ ಸ್ವಾಹಾ ಎಂದು ಅರ್ಪಿಸಬೇಕು.

ಏತೈರ್ಮ್ಮನುಭಿಃ ಸ್ವಾಹಾನ್ತೈಃ ಪೂಜ್ಯ ತಿಲಹೋಮಾದಿನಾರ್ಥಭಾಕ್ । ಕಾದ್ಯೈರ್ವಾ ವೀಜಸಂಯುಕ್ತೈರಾದ್ಯೈಶ್ಚ ನಮೋಽನ್ತಕೈಃ ।। ೩೪೮.

ಈ ಸ್ವಾಹಾ ಅಂತ್ಯವಿರುವ ಮಂತ್ರಗಳಿಂದ ತಿಲ ಮತ್ತು ಇತರ ಹೋಮದ ಅರ್ಪಣೆಯನ್ನು ಗೌರವದಿಂದ ಪೂಜಿಸಬೇಕು. ಅಥವಾ 'ಕಾ' ಎಂಬ ಆರಂಭವಿರುವ, ಬೀಜಾಕ್ಷರಗಳೊಡನೆ ಸೇರಿರುವ, ಮತ್ತು 'ನಮಃ' ಎಂಬ ಆರಂಭವಿರುವ ಮಂತ್ರಗಳಿಂದ ಕೂಡ ಕೂಡಿಸಬಹುದು.

ಮನ್ತ್ರಾಃ ಪೃಥಕ್ ಪೃಥಗ್ವಾ ಸ್ಯುರ್ದ್ವಿರೇಫದ್ವಿರ್ಮುಖಾಕ್ಷಿಣಃ । ಕಾತ್ಯಾಯನಂ ಸ್ಕನ್ದ ಆಹ ಯತ್ತದ್ವ್ಯಾಕರಣಂ ವದೇ ।। ೩೪೮.

ಈ ಮಂತ್ರಗಳು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿವೆ, ಕೆಲವು ಎರಡು ಬಾರಿ 'ರ' ಅಥವಾ 'ವ' ಇರುವವು, ಕೆಲವು 'ಕ' ಅಕ್ಷರದಿಂದ ಆರಂಭವಾಗಿವೆ ಅಥವಾ ಅಂತ್ಯವಾಗಿವೆ. ಕಾತ್ಯಾಯನ ಮತ್ತು ಸ್ಕಂದನು ಹೇಳಿದ ವ್ಯಾಕರಣವನ್ನು ನಾನು ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ.

ಸ್ಕನ್ದ ಉವಾಚ ವಕ್ಷ್ಯೇ ವ್ಯಾಕರಣಂ ಸಾರಂ ಸಿದ್ಧಶಬ್ದಸ್ವರೂಪಕಮ್ । ಕಾತ್ಯಾಯನವಿಬೋಧಾಯ ಬಾಲಾನಾಂ ಬೋಧನಾಯ ಚ ।। ೩೪೯.

ಸ್ಕಂದನು ಹೇಳಿದನು: ನಾನು ವ್ಯಾಕರಣದ ಸಾರವನ್ನು, ಸಿದ್ಧವಾದ ಶಬ್ದಗಳ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು, ಕಾತ್ಯಾಯನನಿಗೆ ತಿಳಿಯಲು ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಬೋಧನೆಗಾಗಿ ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ.

ಸ್ಕನ್ದ ಉವಾಚ ವಕ್ಷ್ಯೇ ಸನ್ಧಿಸಿದ್ಧರೂಪಂ ಸ್ವರಸನ್ಧಿಮಥಾದಿತಃ । ದಣ್ಡಾಗ್ರಂ ಸಾಗತಾ ದಧೀದಂ ನದೀಹತೇ ಮಧೂದಕಂ ।। ೩೫೦.

ಸ್ಕಂದನು ಹೇಳಿದನು: ನಾನು ಸಂಧಿಯ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು, ಸ್ವರಸಂಧಿಯಿಂದ ಆರಂಭಿಸಿ ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ದಂಡಾಗ್ರ, ಸಾಗತ, ದಧೀದಂ, ನದೀಹತೇ, ಮಧೂದಕಂ ಎಂಬ ಶಬ್ದಗಳು.

ಪಿತೄಷಭಃ ಲೄಕಾರಶ್ಚ ತವೇದಂ ಸಕಲೋದಕಂ । ಅರ್ದ್ಧರ್ಚ್ಚೋಽಯಂ ತವಲ್ಕಾರಃ ಸೈಷಾ ಸೈನ್ದ್ರೀ ತವೌದನಮ್ ।। ೩೫೦.

ಪಿತೃಷಭ, ಲೃಕಾರ ಮತ್ತು ಈ ಎಲ್ಲವೂ ನಿನಗೆ ಸೇರಿದ ನೀರಾಗಿದೆ. ಇದು ಅರ್ಧ ಋಚ್, ತವಲ್ಕಾರ, ಇದು ಸೈಂದ್ರಿ, ನಿನಗೆ ಅನ್ನವಾಗಿದೆ.

ಶಟ್ಟೌಘೋಽಭವದಿತ್ಯೇವಂ ವ್ಯಸುಧೀರ್ವಸ್ವಲಙ್ಕೃತಂ । ಪಿತ್ರರ್ಥೋಪವನಂ ದಾತ್ರೀ ನಾಯಕೋ ಲಾವಕೋ ನಯಃ ।। ೩೫೦.

ಶಟ್ಟೌಘ ಎಂಬುದು ಹೀಗೆ ಉಂಟಾಯಿತು, ವ್ಯಸುಧೀರ್, ವಸ್ವಲಂಕೃತಂ; ಪಿತೃಗಳಿಗಾಗಿ ಉಪವನ, ದಾತ್ರೀ, ನಾಯಕ, ಲಾವಕ, ನಯ ಎಂಬ ಪದಗಳು.

ತಇಹ ತಯಿಹೇತ್ಯಾದಿ ತೇಽತ್ರ ಯೋತ್ರ ಜಲೇಽಕಜಂ । ಪ್ರಕೃತಿರ್ನೋ ಅಹೋ ಏಹಿ ಅ ಅವೇಹಿ ಇ ಇನ್ದ್ರಕಂ ।। ೩೫೦.

ತೈಹ, ತಯಿಹೆ ಮತ್ತು ಇಂತಹ ಪದಗಳು; ಇಲ್ಲಿ 'ತೆ', 'ಯೋತ್ರ', 'ಜಲೆ', 'ಅಕಜಂ'; 'ಪ್ರಕೃತಿರ್', 'ನೋ', 'ಅಹೋ', 'ಎಹಿ', 'ಅ', 'ಅವೇಹಿ', 'ಇ', 'ಇಂದ್ರಕಂ' ಎಂಬ ಶಬ್ದಗಳು.

ಉ ಉತ್ತಿಷ್ಠ ಕವೀ ಏತೌ ವಾಯೂ ಏತೌ ವನೇ ಇಮೇ । ಅಮೀ ಏತೇ ಯಜ್ಞಭೂತೇ ಏಹಿ ದೇವ ಇಮನ್ನಯ ।। ೩೫೦.

'ಉ', ಎದ್ದುಬಾ ಕವಿಗಳೇ; 'ಏತೌ' ಎಂದರೆ ವಾಯುಗಳು; 'ಏತೌ' ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಇವರು; ಇವರೇ ಯಜ್ಞದ ಭಾಗಿಗಳು; ಬಾ ದೇವಾ, ಇದನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ತರು.

ವಕ್ಷ್ಯೇ ಸನ್ಧಿ ವ್ಯಞ್ಜಾನಾನಾಂ ವಾಗ್ಯತೋಽಜೇಕಮಾತೃಕಃ । ಷಡೇತೇ ತದಿಮೇ ವಾದಿವಾಙ್‌ನೀತಿಃ ಷಣ್ಮುಖಾದಿಕಮ್ ।। ೩೫೦.

ನಾನು ವ್ಯಂಜನ ಸಂಧಿಯನ್ನು, ಮಾತಿನ ಮೂಲವನ್ನು, ಒಂದೇ ತಾಯಿಯಿಂದ ಉದ್ಭವವಾದುದನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ. ಈ ಆರು ಮತ್ತು ಅವುಗಳೂ, ಮಾತಿನ ನಿಯಮಗಳು, ಷಣ್ಮುಖನಿಂದ ಆರಂಭವಾಗಿವೆ.

ವಾಙ್‌ಮನಸಂ ವಾಗ್‌ಭಾವಾದಿರ್ವಾಕ್ ಶ್ಲಕ್ಷ್ಣಂ ತಚ್ಛರೀರಕಂ । ತಲ್ಲುನಾತಿ ತಚ್ಚರೇಚ್ಚ ಕ್ರುಙ್‌ಙಾಸ್ತೇ ಸುಗಣ್ಣಿಹ ।। ೩೫೦.

ಮಾತು ಮತ್ತು ಮನಸ್ಸು, ಮಾತಿನ ಉದ್ಭವ, ಮಾತು ಮೃದುವಾಗಿದೆ, ಅದು ದೇಹವಾಗಿದೆ; ಅದು ಕತ್ತರಿಸುತ್ತದೆ, ಅದು ಚಲಿಸುತ್ತದೆ, 'ಕೃಙ್ಣಾಸ್ತೇ', 'ಸುಗಣ್ಣಿಹ' ಎಂಬ ಶಬ್ದಗಳು.

ಭವಾಂಶ್ಚರನ್ ಭವಾಂಶ್ಛಾತ್ರೋ ಭವಾಂಷ್ಟೀಕಾ ಭವಾಂಷ್ಠಕಃ । ಭವಾಂಸ್ತೀರ್ಥಂ ಭವಾಂಸ್ಥೇಯಾತ್ ಭವಾಂಲ್ಲೇಖಾ ಭವಾಞ್ಜಯಃ ।। ೩೫೦.

'ಭವಾಂಶ್ಚರನ್', 'ಭವಾಂಶ್ಛಾತ್ರೋ', 'ಭವಾಂಷ್ಟಿಕಾ', 'ಭವಾಂಷ್ಟಕಃ'; 'ಭವಾಂಸ್ತೀರ್ಥಂ', 'ಭವಾಂಸ್ಥೇಯಾತ್', 'ಭವಾಂಲ್ಲೇಖಾ', 'ಭವಾಂಜಯಃ' ಎಂಬ ಪದಗಳು.

ಭವಾಞ್ಛೇತೇ ಭವಾಞ್ಚ್‌ಶೇತೇ ಭವಾಞ್‌ಶೇತೇ ಭವಾಣ್ಡೀನಃ । ತ್ವಮ್ಭರ್ತ್ತಾ ತ್ವಙ್ಕರೋಷ್ಯಾದಿಃ ಸನ್ಧಿರ್ಜ್ಞಯೋ ವಿಸರ್ಗಜಃ ।। ೩೫೦.

'ಭವಾಂಶ್ಚೇತೆ', 'ಭವಾಂಚ್ಛೇತೆ', 'ಭವಾಂಶೇತೆ', 'ಭವಾಂಡೀನಃ'; ನೀನು ಭರ್ತಾ, ನೀನು ಕರ್ಮಗಾರ, ಇತ್ಯಾದಿ; ಸಂಧಿ ತಿಳಿಯಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ, ಅದು ವಿಸರ್ಗದಿಂದ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.

ಕಶ್ಛಿನ್ದ್ಯಾತ್ ಕಶ್ಚರೇತ್ ಕಷ್ಟಃ ಕಷ್ಠಃ ಕಸ್ಥಶ್ಚ ಕಶ್ಚಲೇತ್ । ಕ ಖನೇತ್ ಕ ಕರೋತಿ ಸ್ಮ ಕ " ಪಠೇತ್ " ಫಲೇತ ವಾ ।। ೩೫೦.

ಯಾರೋ ಕತ್ತರಿಸಬಹುದು, ಯಾರೋ ನಡೆಯಬಹುದು, ಕಷ್ಟ, ಕಷ್ಟಃ, ಕಸ್ಥ, ಯಾರೋ ಚಲಿಸಬಹುದು; ಯಾರೋ ತೋಡಬಹುದು, ಯಾರೋ ಮಾಡಬಹುದು, ಯಾರೋ ಪಠಿಸಬಹುದು, ಅಥವಾ ಫಲವನ್ನು ಪಡೆಯಬಹುದು.

ಕಶ್ಶ್ವಶುರಃ ಕಃ ಶ್ವಶುರಃ ಕಸ್ಸಾವರಃ ಕಃ ಸಾವರಃ । ಕಃ ಫಲೇತ ಕಃ ಶಯಿತಾ ಕೋಽತ್ರ ಯೋಧಃ ಕ ಉತ್ತಮಃ ।। ೩೫೦.

'ಕಶ್ಶ್ವಶುರಃ', 'ಕಃ ಶ್ವಶುರಃ', 'ಕಸ್ಸಾವರಃ', 'ಕಃ ಸಾವರಃ'; ಯಾರು ಫಲವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ, ಯಾರು ಮಲಗುತ್ತಾರೆ, ಇಲ್ಲಿ ಯಾರು ಯೋಧ, ಯಾರು ಶ್ರೇಷ್ಠನು.

ದೇವಾ ಏತೇ ಭೋ ಇಹ ಸೋದರಾ ಯಾನ್ತಿ ಭಗೋ ವ್ರಜ । ಸುಪೂಃ ಸುದೂರಾತ್ರಿರತ್ರ ವಾಯುರ್ಯಾತಿ ಪುನರ್ನ ಹಿ ।। ೩೫೦.

ಇವರು ದೇವರುಗಳು, ಓ ಸ್ನೇಹಿತನೇ, ಇಲ್ಲಿ ಸಹೋದರರು ಹೋಗುತ್ತಾರೆ, ಭಾಗ್ಯ ಹೋಗುತ್ತದೆ, ಮುಂದೆ ಹೋಗು; 'ಸುಪೂಃ', 'ಸುದೂರಾತ್ರಿ', ಇಲ್ಲಿ, ವಾಯು ಹೋಗುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಮತ್ತೆ ಬರುವುದಿಲ್ಲ.

ಪುನರೇತಿ ಸ ಯಾತೀಹ ಏಷ ಯಾತಿ ಕ ಈಶ್ವರಃ । ಜ್ಯೋತೀರೂಪಂ ತವಚ್ಛತ್ರಂ ಮ್ಲೇಚ್ಛಧೀಶ್ಛಿದ್ರಮಚ್ಛಿದತ್ ।। ೩೫೦.

ಅವನು ಮತ್ತೆ ಬರುತ್ತಾನೆ, ಅವನು ಇಲ್ಲಿ ಹೋಗುತ್ತಾನೆ, ಈವನು ಹೋಗುತ್ತಾನೆ, ಯಾರು ಈಶ್ವರನು; ನಿನ್ನ ಛತ್ರಿ ಬೆಳಕಿನ ರೂಪದಲ್ಲಿದೆ, ಮ್ಲೇಛ ರಾಜನು ರಂಧ್ರವನ್ನು ತೊಡೆದನು.

ಸ್ಕನ್ದ ಉವಾಚ ವಿಭಕ್ತಿಸಿದ್ಧರೂಪಞ್ಚ ಕಾತ್ಯಾಯನ ವದಾಮಿ ತೇ । ದ್ವೇ ವಿಭಕ್ತೀ ಸುಪ್ತಿಙಶ್ಚ ಸುಪಃ ಸಪ್ತ ವಿಭಕ್ತಯಃ ।। ೩೫೧.

ಸ್ಕಂದನು ಹೇಳಿದನು: ಕಾತ್ಯಾಯನನೇ, ನಾನು ವಿಭಕ್ತಿಯ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ; ಎರಡು ವಿಧದ ವಿಭಕ್ತಿಗಳು ಇವೆ, ಸುಪ್ತಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಸುಪ್, ಏಳು ವಿಭಕ್ತಿಗಳು.

ಸು ಔಜಸಿತಿ ಪ್ರಥಮಾ ಅಮೌಟ್‌ಶಸೋ ದ್ವಿತೀಯಾ । ಟಾಭ್ಯಾಂ ಬಿಸಿತಿ ತೃತೀಯಾ ಙಭ್ಯಾಂಭ್ಯಸಶ್ಚತುರ್ಥ್ಯಪಿ ।। ೩೫೧.

'ಸು', 'ಔಜಸ್', 'ಇತಿ' ಪ್ರಥಮ ವಿಭಕ್ತಿ; 'ಅಮೌಟ್‌ಶಸೋ' ದ್ವಿತೀಯ ವಿಭಕ್ತಿ; 'ಟಾಭ್ಯಾಂ', 'ಬಿಸಿತಿ' ತೃತೀಯ ವಿಭಕ್ತಿ; 'ಙಭ್ಯಾಂ', 'ಭ್ಯಸ' ಚತುರ್ಥ ವಿಭಕ್ತಿ.

ಙಸಿಭ್ಯಾಂಭ್ಯಸಃ ಪಞ್ಚಮೀ ಸ್ಯಾತ್ಙಸೋಸಾಮಿತಿ ಷಷ್ಠ್ಯಪಿ । ಙಿಓಸ್ತುಬಿತಿ ಸಪ್ತಮೀ ಸ್ಯಾತ್ ಸ್ಯುಃ ಪ್ರಾತಿಪದಿಕಾತ್ಪರಾಃ ।। ೩೫೧.

ಙಸಿ ಮತ್ತು ಭ್ಯಸ್ ಎಂಬ ಪ್ರತ್ಯಯಗಳಿಂದ ಪಂಚಮೀ ರೂಪ ಬರುತ್ತದೆ; ಙಸ್ ಮತ್ತು ಆಮ್ ಪ್ರತ್ಯಯಗಳಿಂದ ಷಷ್ಠೀ ರೂಪವೂ ಬರುತ್ತದೆ; ಙಿ ಮತ್ತು ಸು ಎಂಬ ಪ್ರತ್ಯಯಗಳಿಂದ ಸಪ್ತಮೀ ರೂಪ ಬರುತ್ತದೆ. ಇವುಗಳೆಲ್ಲವೂ ಪ್ರಾತಿಪದಿಕದ ನಂತರ ಬರುತ್ತವೆ.

ದ್ವಿವಿಧಂ ಪ್ರಾತಿಪದಿಕಂ ಹ್ಯಜನ್ತಞ್ಚ ಹಲನ್ತಕಂ । ಪ್ರತ್ಯೇಕಂ ತ್ರಿವಿಧಂ ತತ್ ಸ್ಯಾತ್ ಪುಮಾಂಸ್ತ್ರೀ ಚ ನಪುಂಸಕಂ ।। ೩೫೧.

ಪ್ರಾತಿಪದಿಕ ಎರಡು ವಿಧಗಳಾಗಿವೆ: ಒಂದು ಸ್ವರದಲ್ಲಿ ಅಂತ್ಯವಾಗುವುದು, ಇನ್ನೊಂದು ವ್ಯಂಜನದಲ್ಲಿ ಅಂತ್ಯವಾಗುವುದು. ಈ ಎರಡೂ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಪುಲ್ಲಿಂಗ, ಸ್ತ್ರೀಲಿಂಗ ಮತ್ತು ನಪುಂಸಕಲಿಂಗ ಎಂಬ ಮೂರು ಭಾಗಗಳಾಗಿವೆ.