ಅಗ್ನಿಪುರಾಣಮ್

ಪುನರುಕ್ತತ್ವಮಾಭೀಕ್ಷ್ಣ್ಯಾದಭಿಧಾನಂ ದ್ವಿಧೈವ ತತ್ । ಅರ್ಥಾವೃತ್ತಿಃ ಪದಾವೃತ್ತಿರರ್ಥಾವೃತ್ತಿರಪಿ ದ್ವಿಧಾ ।। ೩೪೭.

ಪುನರಾವೃತ್ತಿ ಎರಡು ವಿಧ: ಪದವನ್ನು ಅಥವಾ ಅರ್ಥವನ್ನು ಮರುಮರು ಹೇಳುವುದು. ಅರ್ಥದ ಪುನರಾವೃತ್ತಿಯೂ ಎರಡು ವಿಧವಾಗಿರುತ್ತದೆ.

ಪ್ರಯುಕ್ತ ವರಶಬ್ದೇನ ತಥಾ ಶಬ್ದಾನ್ತರೇಣ ಚ । ನಾವರ್ತ್ತತೇ ಪದಾವೃತ್ತೌ ವಾಚ್ಯಮಾವರ್ತ್ತತೇ ಪದಮ್ ।। ೩೪೭.

ಒಂದು ಪದವನ್ನು ಮತ್ತೆ ಅದೇ ಪದದಿಂದ ಅಥವಾ ಬೇರೆ ಪದದಿಂದ ಬಳಸಿದಾಗ, ಪದದ ಪುನರಾವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಪದವೇ ಪುನರಾವೃತ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ, ಅರ್ಥವಲ್ಲ.

ವ್ಯಸ್ತಸಮ್ಬನ್ಧತಾ ಸುಷ್ಠುಸಮ್ಬನ್ಧೋ ವ್ಯವಧಾನತಃ । ಸಮ್ಬನ್ಧಾನ್ತರನಿರ್ಭಾಷಾತ್ ಸಮ್ಬನ್ಧಾನ್ತರಜನ್ಮನಃ ।। ೩೪೭.

ಸರಿಯಾದ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಬೇರೆ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಸೇರಿಸುವುದರಿಂದ ಅಥವಾ ಬೇರೆ ಸಂಬಂಧವು ಹುಟ್ಟುವುದರಿಂದ ಅದು ವ್ಯತ್ಯಾಸವಾಗುತ್ತದೆ.

ಅಭಾವೇಪಿ ತಯೋರನ್ತರ್ವ್ಯವಧಾನಾತ್ತ್ತ್ರಿಧೈವ ಸಾ । ಅನ್ತರಾ ಪದವಾಕ್ಯಾಭ್ಯಾಂ ಪುನರ್ದ್ವಿಧಾ ।। ೩೪೭.

ಆ ಎರಡು ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಅಡ್ಡಿಯಾಗಿದರೆ ಅದು ಮೂರು ವಿಧವಾಗುತ್ತದೆ; ಆ ಅಡ್ಡಿ ಪದದಿಂದ ಅಥವಾ ವಾಕ್ಯದಿಂದ ಎರಡು ವಿಧವಾಗಿರುತ್ತದೆ.

ವಾಚ್ಯಮರ್ಥಾರ್ಥ್ಯಮಾನತ್ವಾತ್ತದ್‌ದ್ವಿಧಾ ಪದವಾಕ್ಯಯೋಃ । ವ್ಯುತ್ಪಾದಿತಪೂರ್ವ್ವವಾಚ್ಯಂ ವ್ಯುತ್ಪಾದ್ಯಞ್ಚೇತಿ ಭಿದ್ಯತೇ ।। ೩೪೭.

ಹೇಳಬೇಕಾದ ಅರ್ಥ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗದೆ ಇದ್ದರೆ ಅದು ಪದ ಮತ್ತು ವಾಕ್ಯದಲ್ಲಿ ಎರಡು ವಿಧವಾಗುತ್ತದೆ: ಮೊದಲೇ ವಿವರಿಸಿದದು ಮತ್ತು ನಂತರ ವಿವರಿಸಬೇಕಾದದು ಎಂದು ವಿಭಜನೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.

ಇಷ್ಟವ್ಯಾಘಾತಕಾರಿತ್ವಂ ಹೇತೋಃ ಸ್ಯಾದಸಮರ್ಥತಾ । ಅಸಿದ್ಧತ್ವಂ ವಿರುದ್ಧತ್ವಮನೈಕಾನ್ತಿಕತಾ ತಥಾ ।। ೩೪೭.

ಹೊರಹಾಕಬೇಕಾದದ್ದಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾದ ಪರಿಣಾಮ ಉಂಟಾದರೆ, ಕಾರಣವು ಫಲಕಾರಿಯಾಗದು; ಹಾಗೆಯೇ ಅದು ಸಾಬೀತಾಗದಿದ್ದರೂ, ವಿರುದ್ಧವಾಗಿದ್ದರೂ ಅಥವಾ ನಿರ್ಧಾರಕ್ಕೆ ಬರದಿದ್ದರೂ ಫಲಕಾರಿಯಾಗದು.

ಏವಂ ಸತ್ಪ್ರತಿಪಕ್ಷತ್ವಂ ಕಾಲಾತೀತತ್ವಸಙ್ಕರಃ । ಪಕ್ಷೇ ಸಪಕ್ಷೇ ನಾಸ್ತಿತ್ವಂ ವಿಪಕ್ಷೇಽಸ್ತಿತ್ವಮೇವ ತತ್ ।। ೩೪೭.

ಹಾಗೆಯೇ, ಸರಿಯಾದ ಪ್ರತಿಪಕ್ಷ ಇದ್ದರೆ, ಕಾಲದ ಗೊಂದಲ ಇದ್ದರೆ, ವಿಷಯದಲ್ಲಿಯೂ ಅಥವಾ ಹೋಲಿಕೆಯಲ್ಲಿಯೂ ಅಸ್ತಿತ್ವವಿಲ್ಲದಿದ್ದರೆ, ವಿರುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಅಸ್ತಿತ್ವವಿದ್ದರೆ ಅವನ್ನು ವಿವರಿಸಿದ್ದಾರೆ.

ಕಾವ್ಯೇಷು ಪರಿಷದ್ಯಾನಾಂ ನ ಭವೇದಪ್ಯರುನ್ತುದಮ್ । ಏಕಾದಶನಿರರ್ಥತ್ವಂ ದುಷ್ಕರಾದೌ ನ ದುಷ್ಯತಿ ।। ೩೪೭.

ಕಾವ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಪಂಡಿತರ ಸಭೆಗೆ, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ದೋಷವೂ ಅಡ್ಡಿಯಾಗದು; ಹನ್ನೊಂದು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಅರ್ಥವಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಕಷ್ಟವಾದ ರಚನೆಗಳಲ್ಲಿ ಅದು ದೋಷವಲ್ಲ.

ದುಃಖೀಕರೋತಿ ದೋಷಜ್ಞಾನ್ ಗೂಢಾರ್ಥತ್ವಂ ನ ದುಷ್ಕರೇ । ನ ಗ್ರಾಮ್ಯತೋದ್ವೇಗಕಾರೀ ಪ್ರಸಿದ್ಧೇರ್ಲ್ಲೋಕಶಾಸ್ತ್ರಯೋಃ ।। ೩೪೭.

ಯಾವ ದೋಷವು ದುಃಖ ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆಯೋ ಅದನ್ನು ಗುರುತಿಸುತ್ತಾರೆ; ಆದರೆ ಅರ್ಥದ ಗುಟ್ಟು ಕಷ್ಟವಾದ ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ದೋಷವಲ್ಲ; ಹಳ್ಳಿ ಭಾಷೆಯ ಬಳಕೆ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದ್ದರೆ ಅಥವಾ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಇದ್ದರೆ ಅದು ಅಡ್ಡಿಯಾಗದು.

ಕ್ರಿಯಾಭ್ರಂಶೇನ ಲಕ್ಷ್ಮಾಸ್ತಿ ಕ್ರಿಯಾಧ್ಯಾಹಾರಯೋಗತಃ । ಭ್ರಷ್ಟಕಾರಕತಾಕ್ಷೇಪಬಲಾಧ್ಯಾಹೃತಕಾರಕೇ ।। ೩೪೭.

ಕ್ರಿಯೆ ಬಿಡಲಾಗಿದ್ದರೂ ಅದು ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ತೋರಿಸಿದರೆ, ಅಥವಾ ಕರ್ತೃ ಬಿಡಲಾಗಿದ್ದರೂ ಸೂಚನೆಯಿಂದ ಅದು ಪೂರೈಸಿದರೆ, ಅದು ಕ್ರಿಯೆ ಅಥವಾ ಕರ್ತೃ ಬಿಡುವಿನ ಗುರುತು.

ಪ್ರಗೃಹ್ಯೋ ಗೃಹ್ಯತೇ ನೈವ ಕ್ಷತಂ ವಿಗತಸನ್ಧಿನಾ । ಕಷ್ಟಪಾಠಾದ್ವಿಸನ್ಧಿತ್ವಂ ದುರ್ವ್ವಚಾದೌ ನ ದುರ್ಭಗಮ್ ।। ೩೪೭.

ಪಡೆಯಬೇಕಾದ್ದನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ಪಡೆಯಲಾಗದಿದ್ದರೆ, ಸಂಪರ್ಕ ಕಡಿದಿದ್ದಾಗ ಅದು ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ; ಕಠಿಣ ಪಠಣದಿಂದ ಸಂಪರ್ಕದಲ್ಲಿ ದೋಷ ಉಂಟಾದರೂ, ಕಷ್ಟವಾದ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಅದು ದೊಡ್ಡ ದೋಷವಲ್ಲ.

ಅನುಪ್ರಾಸೇ ಪದಾವೃತ್ತಿರ್ವ್ಯಸ್ತಸಮ್ಬನ್ಧತಾ ಶುಭಾ । ನಾರ್ಥಸಂಗ್ರಹಣೇ ದೋಷೋ ವ್ಯುತ್ಕ್ರಮಾದ್ಯೈರ್ನ್ನ ಲಿಪ್ಯತೇ ।। ೩೪೭.

ಅನುಪ್ರಾಸದಲ್ಲಿ ಪದ ಪುನರಾವೃತ್ತಿ ಮತ್ತು ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಸಂಬಂಧ ಶುಭಕರ; ಅರ್ಥವನ್ನು ಹಿಡಿಯಲಾಗದಿದ್ದರೂ ಅಥವಾ ಕ್ರಮ ಬದಲಾಗಿದ್ದರೂ ಅದು ದೋಷವಲ್ಲ.

ವಿಭಕ್ತಿಸಂಜ್ಞಾಲಿಙ್ಗಾನಾಂ ಯತ್ರೋದ್ವೇಗೋ ನ ಧೀಮತಾಂ । ಸಂಖ್ಯಾಯಾಸ್ತತ್ರ ಭಿನ್ನತ್ವಮುಪ್ಮಾನೋಪಮೇಯಯೋಃ ।। ೩೪೭.

ವಿಭಕ್ತಿ, ಲಿಂಗ ಅಥವಾ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಬಳಕೆ ಪಂಡಿತರಿಗೆ ತೊಂದರೆ ಉಂಟುಮಾಡದಿದ್ದರೆ, ಹೋಲಿಕೆಯ ವಿಷಯ ಮತ್ತು ಹೋಲಿಕೆಯ ವಸ್ತುವಿನ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ದೋಷವಲ್ಲ.

ಅನೇಕಸ್ಯ ತಥೈಕೇನ ಬಹೂನಾಂ ಬಹುಭಿಃ ಶುಭಾ । ಕವೀನಾಂ ಸಮುದಾಚಾರಃ ಸಮಯೋ ನಾಮ ಗೀಯತೇ ।। ೩೪೭.

ಹೆಚ್ಚು ಜನರಿಗಾಗಿ ಒಬ್ಬನೂ, ಒಬ್ಬನಿಗಾಗಿ ಹಲವರೂ, ಹಲವರಿಗಾಗಿ ಹಲವರೂ ಬಳಸುವ ಪದ್ಧತಿಯನ್ನು ಕವಿಗಳು ಅನುಸರಿಸುವ ರೂಢಿ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಸಾಮಾನ್ಯಶ್ಚ ವಿಶಿಷ್ಟಶ್ಚ ಧರ್ಮ್ಮವದ್ಭವತಿ ದ್ವಿಧಾ । ಸಿದ್ಧಸೈದ್ಧಾನ್ತಿಕಾನಾಞ್ಚ ಕವೀನಾಞ್ಚಾವಿವಾದತಃ ।। ೩೪೭.

ರೂಢಿಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯವೂ ವಿಶಿಷ್ಟವೂ ಎಂಬ ಎರಡು ವಿಧಗಳಿವೆ. ಇದು ಧರ್ಮವನ್ನು ಪಾಲಿಸುವವರಿಗೂ, ಸ್ಥಿರವಾದ ತತ್ವವನ್ನು ಬೋಧಿಸುವವರಿಗೂ, ಕವಿಗಳಿಗೂ ವಿವಾದವಿಲ್ಲದೆ ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತದೆ.

ಯಃ ಪ್ರಸಿಧ್ಯತಿ ಸಾಮಾನ್ಯ ಇತ್ಯಸೌ ಸಮಯೋ ಮತಃ । ಸರ್ವ್ವೇ ಸಿದ್ಧಾನ್ತಿಕಾ ಯೇನ ಸಞ್ಚರನ್ತಿ ನಿರತ್ಯಯಂ ।। ೩೪೭.

ಯಾವುದು ಎಲ್ಲರೂ ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ ಎಂಬುದು ಸಾಮಾನ್ಯ ರೂಢಿ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಅದನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ ಎಲ್ಲ ತತ್ವಜ್ಞರೂ ತಪ್ಪಿಲ್ಲದೆ ನಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.

ಕಿಯನ್ತ ಏವ ವಾ ಯೇನ ಸಾಮಾನ್ಯಸ್ತೇನ ಸ ದ್ವಿಧಾ । ಛೇದಸಿದ್ಧಾನ್ತತೋಽನ್ಯಃ ಸ್ಯಾತ್ ಕೇಷಾಞ್ಚಿದ್‌ ಭ್ರಾನ್ತಿತೋ ಯಥಾ ।। ೩೪೭.

ಕೆಲವರು ಮಾತ್ರ ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುವದು ವಿಶಿಷ್ಟ ರೂಢಿ. ಅದು ಸ್ಥಿರವಾದ ತತ್ವದಿಂದ ಭಿನ್ನವಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಕೆಲವರಿಗೆ ಅದು ತಪ್ಪು ಗ್ರಹಿಕೆಯಿಂದ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.

ತರ್ಕಜ್ಞಾನಾಂ ಮುನೇಃ ಕಸ್ಯ ಕಸ್ಯಚಿತ್ ಕ್ಷಣಭಙ್ಗಿಕಾ । ಭೂತಚೈತನ್ಯತಾ ಕಸ್ಯ ಜ್ಞಾನಸ್ಯ ಸುಪ್ರಕಾಶತಾ ।। ೩೪೭.

ತರ್ಕದಲ್ಲಿ ಪಾಂಡಿತ್ಯವಿರುವ ಕೆಲವರು ಕ್ಷಣಿಕತೆಯನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ; ಇನ್ನೂ ಕೆಲವರಿಗೆ ಭೂತಗಳಲ್ಲಿ ಚೇತನವಿದೆ, ಮತ್ತೊಬ್ಬರಿಗೆ ಜ್ಞಾನವು ಸ್ವತಃ ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಭಾವನೆ.

ಪ್ರಜ್ಞಾತಸ್ಥೂಲತಾಶಬಪ್ದಾನೇಕಾನ್ತತ್ವಂ ತಥಾರ್ಹತಃ । ಶೈವವೈಷ್ಣವಶಾಕ್ತೇಯಸೌರಸಿದ್ಧಾನ್ತಿನಾಂ ಮತಿಃ ।। ೩೪೭.

ಅರ್ಹತ್‌ಗಳು ಸ್ಥೂಲ ಪದಗಳಿಗೆ ಅನೇಕ ಅರ್ಥಗಳಿವೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ; ಶೈವ, ವೈಷ್ಣವ, ಶಾಕ್ತ, ಸೌರ ಪರಂಪರೆಗಳವರಿಗೂ ತಮ್ಮದೇ ಆದ ತತ್ವಗಳಿವೆ.

ಜಗತಃ ಕಾರಣಂ ಬ್ರಹ್ಮ ಸಾಙ್‌ಖ್ಯಾನಾಂ ಸಪ್ರಧಾನಕಂ । ಅಸ್ಮಿನ್ ಸರಸ್ವತೀಲೋಕೇ ಸಞ್ಚರನ್ತಃ ಪರಸ್ಪರಮ್ ।। ೩೪೭.

ಸಾಂಖ್ಯಿಕರಿಗೆ ಜಗತ್ತಿನ ಕಾರಣ ಬ್ರಹ್ಮನೂ ಪ್ರಧಾನದೂ ಕೂಡ. ಈ ವಿದ್ಯೆಯ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಅವರು ಪರಸ್ಪರ ವಿಭಿನ್ನವಾದ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಬಧ್ನನ್ತಿ ವ್ಯತಿಪಶ್ಯನ್ತೋ ಯದ್ವಿಶಿಷ್ಟಃ ಸ ಉಚ್ಯತೇ । ಪರಿಗ್ರಹಾದಪ್ಯಸತಾಂ ಸತಾಮೇವಾಪರಿಗ್ರಹಾತ್ ।। ೩೪೭.

ಅವರು ಪರಸ್ಪರ ವಿರೋಧದಿಂದ ತಮ್ಮ ತತ್ವಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತಾರೆ. ಹೀಗಾಗಿ ವಿಭಿನ್ನವಾದುದು ಹಾಗೆ ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ; ಅದು ಸತ್ಯವಂತರಿಂದ ಒಪ್ಪಿಗೆಯಾಗಲಿ ಅಥವಾ ಅಸತ್ಯವಂತರಿಂದ ಒಪ್ಪಿಗೆಯಾಗಲಿ, ಅಥವಾ ಸತ್ಯವಂತರಿಂದ ಒಪ್ಪಿಗೆಯಾಗದಿರಲಿ.

ಭಿದ್ಯಮಾನಸ್ಯ ತಸ್ಯಾಯಂ ದ್ವೈವಿಧ್ಯಮುಪಗೀಯತೇ । ಪ್ರತ್ಯಜ್ಞಾದಿಪ್ರಮಾಣೈರ್ಯದ್ಬಾಧಿತಂ ತದಸದ್ವಿದುಃ ।। ೩೪೭.

ಅಂತಹ ರೂಢಿ ವಿಭಜನೆಯಾದಾಗ ಈ ಎರಡು ವಿಧಗಳೂ ವಿವರಿಸಲಾಗುತ್ತವೆ. ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷಾದಿ ಪ್ರಮಾಣಗಳಿಂದ ಯಾವುದು ತಿರಸ್ಕೃತವಾಗುತ್ತದೋ, ಅದನ್ನು ಅಸತ್ಯವೆಂದು ತಿಳಿಯುತ್ತಾರೆ.

ಕವಿಭಿಸ್ತತ್ ಪ್ರತಿಗ್ರಾಹ್ಯಂ ಜ್ಞಾನಸ್ಯ ದ್ಯೋತಮಾನತಾ । ಯದೇವಾರ್ಥಕ್ರಿಯಾಕಾರಿ ತದೇವ ಪರಮಾರ್ಥಸತ್ ।। ೩೪೭.

ಕವಿಗಳು ಜ್ಞಾನವು ಸ್ವತಃ ಪ್ರಕಾಶಮಾನವೆಂದು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಯಾವುದು ಕಾರ್ಯಫಲ ನೀಡುತ್ತದೋ ಅದುವೇ ಪರಮಾರ್ಥ ಸತ್ಯ.

ಅಜ್ಞಾನಾಜ್ಜ್ಞಾನತಸ್ತ್ವೇಕಂ ಬ್ರಹ್ಮೈವ ಪರಮಾರ್ಥಸತ್ । ವಿಷ್ಣುಃ ಸ್ವರ್ಗಾದಿಹೇತುಃ ಸ ಶಬ್ದಾಲಙ್ಕಾರರೂಪವಾನ್ ।। ೩೪೭.

ಅಜ್ಞಾನದಿಂದಾಗಲಿ ಜ್ಞಾನದಿಂದಾಗಲಿ ಪರಮಾರ್ಥ ಸತ್ಯವೆಂದರೆ ಬ್ರಹ್ಮನೇ. ವಿಷ್ಣುವೇ ಸ್ವರ್ಗಾದಿಗಳ ಕಾರಣನು, ಅವನು ಶಬ್ದಾಲಂಕಾರದ ರೂಪನೂ ಹೌದು.

ಅಪರಾ ಚ ಪರಾ ವಿದ್ಯಾ ತಾಂ ಜ್ಞಾತ್ವಾ ಮುಚ್ಯತೇ ಭವಾತ್ ।। ೩೪೭.

ಕೆಳಗಿನ ವಿದ್ಯೆಯೂ ಉನ್ನತ ವಿದ್ಯೆಯೂ ಇದೆ; ಅದನ್ನು ತಿಳಿದವರು ಜನ್ಮಮರಣದಿಂದ ಮುಕ್ತರಾಗುತ್ತಾರೆ.

ಅಗ್ನಿರುವಾಚ ಏಕಾಕ್ಷರಾಭಿಧಾನಞ್ಚ ಮಾತೃಕಾನ್ತಂ ವದಾಮಿ ತೇ । ಅ ವಿಷ್ಣುಃ ಪ್ರತಿಷೇಧಃ ಸ್ಯಾದಾ ಪಿತಾಮಹವಾಕ್ಯಯೋಃ ।। ೩೪೮.

ಅಗ್ನಿ ಹೇಳಿದನು: ನಾನು ನಿನಗೆ ಅಕ್ಷರಮಾಲೆಯ ಅಂತ್ಯವರೆಗೆ ಪ್ರತಿ ಅಕ್ಷರದ ಅರ್ಥವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ. 'ಅ' ವಿಷ್ಣುವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ; ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತನ ಮಾತಿನಲ್ಲಿ 'ಅ' ನಿರಾಕರಣೆಯೂ ಆಗಿದೆ.

ಸೀಮಾಯಾಮಥಾವ್ಯಯಂ ಆ ಭವೇತ್ಸಂಕ್ರೋಧಪೀಡಯೋ । ಇಃ ಕಾಮೇ ರತಿಲಕ್ಷ್ಮ್ಯೋರೀ ಉಃ ಶಿವೇ ರಕ್ಷಕಾದ್ಯ ಊಃ ।। ೩೪೮.

'ಆ' ಗಡಿಯಲ್ಲಿಯ ಅವಿನಾಶಿಯನ್ನು, ಕೋಪದಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ನೋವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ; 'ಇ' ಕಾಮಕ್ಕೂ, ಆನಂದದ ಲಕ್ಷಣಕ್ಕೂ, ಲಕ್ಷ್ಮಿಗೆ; 'ಈ' ಶಿವನಿಗೂ, ರಕ್ಷಕರಿಗೂ; 'ಊ' ಕೂಡ ಇದೇ ರೀತಿ.

ಋ ಶಬ್ದೇ ಚಾದಿತೌ ಋೄಸ್ಯಾತ್ ಲೃ ಲೄ ತೇ ವೈ [https://puranastudy.freeoda.com/pur_index14/diti.htm ದಿತೌ] ಗುಹೇ । ಏ ದೇವೀ ಐ ಯೋಗಿನೀ ಸ್ಯಾದೋ ಬ್ರಹ್ಮಾ ಔ ಮಹೇಶ್ವರಃ ।। ೩೪೮.

'ಋ' ಮತ್ತು 'ೠ' ಶಬ್ದದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ; 'ಌ' ಮತ್ತು 'ೡ' ಗುಹೆಗೆ; 'ಎ' ದೇವಿಗೆ, 'ಐ' ಯೋಗಿನಿಗೆ; 'ಒ' ಬ್ರಹ್ಮನಿಗೆ, 'ಔ' ಮಹೇಶ್ವರನಿಗೆ.

ಅಙ್ಕಾಮಃ ಅಃ ಪ್ರಶಸ್ತಃ ಸ್ಯಾತ್ ಕೋ ಬ್ರಹ್ಮಾದೌ ಕು ಕುತ್ಸಿತೇ । ಖಂ ಶೂನ್ಯೇನ್ದ್ರಿಯಂ ಖಙ್ಗೋ ಗನ್ಧರ್ವ್ವೇ ಚ ವಿನಾಯಕೇ ।। ೩೪೮.

'ಅಂ' ಕಾಮಕ್ಕೆ, 'ಅಃ' ಪ್ರಶಂಸೆಗೆ; 'ಕ' ಬ್ರಹ್ಮನ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ, 'ಕು' ಹೀನವಾದುದಕ್ಕೆ; 'ಖ' ಶೂನ್ಯತೆಗೂ, ಇಂದ್ರಿಯಕ್ಕೂ; 'ಖಂಗ' ಖಡ್ಗಕ್ಕೂ, ಗಂಧರ್ವ ಹಾಗೂ ವಿನಾಯಕನಿಗೂ.