ಅಗ್ನಿಪುರಾಣಮ್

ಅದಾರುಣೇನ ಶಬ್ದೇನ ಪ್ರಾಶಸತ್ಯಮುಪವರ್ಣನಂ । ಉಚ್ಚೈಃ ಪರಿಣತಿಃ ಕಾಪಿ ಪಾಕ ಇತ್ಯಭಿಧೀಯತೇ ।। ೩೪೬.

ಕಠಿಣವಾದುದನ್ನು ಮೃದುವಾದ ಪದಗಳಲ್ಲಿ, ಆದರೆ ಸತ್ಯವಾಗಿ ವಿವರಿಸುವುದನ್ನು ಪಾಕ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ; ಇದು ಒಂದು ರೀತಿಯ ಪರಿಪಕ್ವತೆ.

ಮೃದ್ವೀಕಾನಾರಿಕೇಲಾಮ್ಬುಪಾಕಭೇದಾಚ್ಚತುವ್ವಿಧಃ । ಆದಾವನ್ತೇ ಚ ಸೌರಸ್ಯಂ ಮೃದ್ವೀಕಾಪಾಕ ಏವ ಸಃ ।। ೩೪೬.

ದ್ರಾಕ್ಷಿ, ತೆಂಗಿನೀರಿನ ಹೀಗೆ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಬೇಯಿಸುವುದರಿಂದ ನಾಲ್ಕು ವಿಧಗಳಿವೆ. ಆರಂಭದಲ್ಲಿಯೂ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ದ್ರಾಕ್ಷಿ ಪಾಕದ ಸಿಹಿತನವೇ ಇರುತ್ತದೆ.

ಕಾವ್ಯೇಚ್ಛಯಾ ವಿಶೇಷೋ ಯಃ ಸ ರಾಗ ಇತಿ ಗೀಯತೇ । ಅಬ್ಯಾಸೋಪಹಿತಃ ಕಾನ್ತಿಂ ಸಹಜಾಮಪಿ ವರ್ತ್ತತೇ ।। ೩೪೬.

ಕಾವ್ಯಾಸಕ್ತಿಯಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ವಿಶೇಷ ಗುಣವನ್ನು ರಾಗ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಅಭ್ಯಾಸದ ಜೊತೆಗೆ ಇದನ್ನು ಸೇರಿಸಿದರೆ ಸಹಜವಾದ ಸೌಂದರ್ಯವೂ ಹೆಚ್ಚುತ್ತದೆ.

ಹಾರಿದ್ರಶ್ಚೈವ ಕೌಸುಮ್ಭೋ ನೀಲೀ ರಾಗಶ್ಚ ಸ ತ್ರಿಧಾ । ವೈಶೇಷಿಕಃ ಪರಿಜ್ಞೇಯೋ ಯಃ ಸ್ವಲಕ್ಷಣಗೋಚರಃ ।। ೩೪೬.

ಹಳದಿ, ಕೌಸುಂಬಿ ಮತ್ತು ನೀಲಿ ಎಂಬ ಮೂರು ವಿಧದ ರಾಗಗಳಿವೆ. ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾದುದು ಅದರ ಸ್ವಂತ ಲಕ್ಷಣಗಳಿಂದ ಗುರುತಿಸಬಹುದು.

ಅಗ್ನಿರುವಾಚ ಉದ್ವೇಗಜನಕೋ ದೋಷಃ ಸಭ್ಯಾನಾಂ ಸ ಚ ಸಪ್ತಧಾ । ವಕ್ತೃವಾಚಕವಾಚ್ಯಾನಾಮೇಕದ್ವಿತ್ರಿನಿಯೋಗತಃ ।। ೩೪೭.

ಅಗ್ನಿ ಹೇಳಿದರು: ಜ್ಞಾನಿಗಳಲ್ಲಿ ಕಳವಳ ಉಂಟುಮಾಡುವ ದೋಷವು ಏಳು ವಿಧವಾಗಿದೆ; ಅದು ವಕ್ತೃ, ಮಾತು ಮತ್ತು ಅರ್ಥಕ್ಕೆ ಒಂದಾಗಿ, ಎರಡಾಗಿ ಅಥವಾ ಮೂಡಾಗಿ ಸೇರಿಕೊಂಡಿರಬಹುದು.

ತತ್ರ ವಕ್ತಾ ಕವಿರ್ನಾಮ ಪ್ರಥತೇ ಸ ಚ ಭೇದತಃ । ಸನ್ದಿಹಾನೋಽವಿನೀತಃ ಸನ್ನಜ್ಞೋ ಜ್ಞಾತಾ ಚತುರ್ವ್ವಿಂಧಃ ।। ೩೪೭.

ಇಲ್ಲಿ ವಕ್ತೃನನ್ನು ಕವಿ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ; ಅವನು ನಾಲ್ಕು ವಿಧ: ಸಂಶಯಪಡುವವನು, ಶಿಸ್ತಿಲ್ಲದವನು, ಅಜ್ಞಾನಿ ಮತ್ತು ಜ್ಞಾನಿಯೆಂದು.

ನಿಮಿತ್ತಪರಿಭಾಷಾಭ್ಯಾಮರ್ಥಸಂಸ್ಪರ್ಶಿವಾಚಕಮ್ । ತದ್‌ಭೇದೋ ಪದವಾಕ್ಯೇ ದ್ವೇ ಕಥಿತಂ ಲಕ್ಷಣಂ ದ್ವ್ಯೋಃ ।। ೩೪೭.

ನಿಮಿತ್ತ ಅಥವಾ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನದ ಮೂಲಕ ಅರ್ಥವನ್ನು ತಲುಪುವ ಮಾತು ಎರಡು ವಿಧ: ಪದ ಮತ್ತು ವಾಕ್ಯ; ಇದು ಅವೆರಡರ ಲಕ್ಷಣವಾಗಿದೆ.

ಅಸಾಧುತ್ವಾಪ್ರಯುಕ್ತತ್ವೇ ದ್ವಾವೇವ ಪದನಿಗ್ರಹೌ । ಶಬ್ದಶಾಸ್ತ್ರವಿರುದ್ಧತ್ವಮಸಾಧುತ್ವಂ ವಿದುರ್ಬುಧಾಃ ।। ೩೪೭.

ಅಸಾಧುತ್ವ ಮತ್ತು ಅಪರೂಪವಾದ ಬಳಕೆ — ಈ ಎರಡು ಮಾತ್ರ ಪದದ ದೋಷಗಳು. ವ್ಯಾಕರಣಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾದುದನ್ನು ಅಸಾಧು ಎಂದು ಜ್ಞಾನಿಗಳು ತಿಳಿದ್ದಾರೆ.

ವ್ಯುತ್ಪನ್ನೈರನಿಬದ್ಧತ್ವಮಪ್ರಯುಕ್ತತ್ವಮುಚ್ಯತೇ । ಛಾನ್ದಸತ್ವಮವಿಸ್ಪಷ್ಟತ್ವಞ್ಚ ಕಷ್ಟತ್ವಮೇವ ಚ ।। ೩೪೭.

ಪಂಡಿತರು ಬಳಸದ ಪದವನ್ನು ಅಪರೂಪವಾದ ಬಳಕೆ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಛಂದಸ್ಸಿನ ಪದಗಳು, ಅಸ್ಪಷ್ಟತೆ ಮತ್ತು ಕಠಿಣತೆಯೂ ಇದರಲ್ಲಿ ಸೇರಿವೆ.

ತದಸಾಮಯಿಕತ್ವಞ್ಚ ಗ್ರಾಮ್ಯತ್ವಞ್ಚೇತಿ ಪಞ್ಚಧಾ । ಛಾನ್ದಸತ್ವಂ ನ ಭಾಷಾಯಾಮವಿಸ್ಪಷ್ಟಮಬೋಧತಃ ।। ೩೪೭.

ಹೀಗಾಗಿ ಐದು ವಿಧಗಳಿವೆ: ಅಸಾಮಾನ್ಯತೆ ಮತ್ತು ಗ್ರಾಮ್ಯತೆ ಕೂಡ ಸೇರಿವೆ. ಛಂದಸ್ಸಿನ ಪದಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಬಳಸುವುದಿಲ್ಲ; ಅಸ್ಪಷ್ಟತೆ ಅರ್ಥ ತಿಳಿಯದ ಕಾರಣ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.

ಗೂಢ಼ಾರ್ಥತಾ ವಿಪರ್ಯ್ಯಸ್ತಾರ್ಥತಾ ಸಂಶಯಿತಾರ್ಥತಾ । ಅವಿಸ್ಪಷ್ಟಾರ್ಥತಾ ಭೇದಾಸ್ತತ್ರ ಗೂಢ಼ಾರ್ಥತೇತಿ ಸಾ ।। ೩೪೭.

ಗುಪ್ತಾರ್ಥ, ತಿರುಗು ಅರ್ಥ, ಸಂಶಯದ ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ಅಸ್ಪಷ್ಟ ಅರ್ಥ — ಇವು ವಿಭಿನ್ನ ಭಾಗಗಳು; ಮೊದಲನೆಯದು ಗುಪ್ತಾರ್ಥ.

ಯತ್ರಾರ್ಥೋ ದುಃಖಸಂವೇದ್ಯೋ ವಿಪರ್ಯ್ಯಸ್ತಾರ್ಥ್ತಾ ಪುನಃ । ವಿವಕ್ಷಿತಾನ್ಯಶಬ್ದಾರ್ಥಪ್ರತಿಪತ್ತಿರ್ಮಲೀಮಸಾ ।। ೩೪೭.

ಯಾವಾಗ ಅರ್ಥವನ್ನು ಗ್ರಹಿಸುವುದು ಕಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೋ ಅದು ಗುಪ್ತಾರ್ಥ; ತಿರುಗು ಅರ್ಥ ಎಂದರೆ ಉದ್ದೇಶಿತ ಅರ್ಥವಲ್ಲದೆ ಬೇರೆ ಅರ್ಥವನ್ನು ಪದಗಳಿಂದ ಗ್ರಹಿಸುವುದು, ಇದು ಶುದ್ಧವಲ್ಲ.

ಅನ್ಯಾರ್ಥತ್ವಾಸಮರ್ಥತ್ವೇ ಏತಾಮೇವೋಪಸರ್ಪತಃ । ಸನ್ದಿಹ್ಯಮಾನವಾಚ್ಯತ್ವಮಾಹುಃ ಸಂಶಯಿತಾರ್ಥತಾಂ ।। ೩೪೭.

ಉದ್ದೇಶಿತ ಅರ್ಥವಲ್ಲದ ಅರ್ಥ ಅಥವಾ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲದ ಅರ್ಥವನ್ನು ಗ್ರಹಿಸಿದರೆ, ಅದನ್ನು ಸಂಶಯದ ಅರ್ಥ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ದೋಷತ್ವಮನುಬಧ್ನಾತಿ ಸಜ್ಜನೋದ್ವೇಜನಾದೃತೇ । ಅಸುಖೋಚ್ಚಾರ್ಯ್ಯಮಾಣತ್ವಂ ಕಷ್ಟತ್ವಂ ಸಮಯಾಚ್ಯುತಿಃ ।। ೩೪೭.

ಸಜ್ಜನರಿಗೆ ಕಳವಳ ಉಂಟುಮಾಡದ ಹೊರತು, ದೋಷವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಉಚ್ಚಾರಣೆ ಕಷ್ಟವಾದುದು ಅಥವಾ ರೂಢಿಗೆ ವಿರುದ್ಧವಾದುದು ಕಠಿಣತೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ಅಸಾಮಯಿತತಾ ನೇಯಾಮೇತಾಞ್ಚ ಮುನಯೋ ಜಗುಃ । ಗ್ರಾಮ್ಯತಾ ತು ಜಘನ್ಯಾರ್ಥಪ್ರತಿಪತ್ತಿಃ ಶಲೀಕೃತಾ ।। ೩೪೭.

ಇದನ್ನು ಅಸಾಮಾನ್ಯತೆ ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು ಎಂದು ಋಷಿಗಳು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. ಗ್ರಾಮ್ಯತೆ ಎಂದರೆ ಕೆಳಮಟ್ಟದ ಅರ್ಥವನ್ನು ಗ್ರಹಿಸುವುದು, ಇದನ್ನು ತಪ್ಪಬೇಕು.

ವಕ್ತವ್ಯಗ್ರಾಮ್ಯವಾಚ್ಯಸ್ಯ ವಚನಾತ್ಸ್ಮರಣಾದಪಿ । ತದ್ವಾಚಕಪದೇನಾಭಿಸಾಮ್ಯಾದ್ಭವತಿ ಸಾ ತ್ರಿಧಾ ।। ೩೪೭.

ಯಾವುದನ್ನು ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ಹೇಳಬಾರದು, ಅದನ್ನು ನುಡಿದರೂ, ನೆನೆಸಿದರೂ ಅಥವಾ ಅದನ್ನು ಸೂಚಿಸುವ ಪದ ಬಳಸಿದರೂ, ಆ ತಪ್ಪು ಮೂರು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ: ಮಾತಿನಲ್ಲಿ, ನೆನಪಿನಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಆ ಪದದ ಹೋಲಿಕೆಯಲ್ಲಿ.

ದೋಷಃ ಸಾಧಾರಣಃ ಪ್ರಾತಿಸ್ವಿಕೋಽರ್ಥಸ್ಯ ಸ ತು ದ್ವಿಧಾ । ಅನೇಕಭಾಗುಪಾಲಮ್ಭಃ ಸಾಧಾರಣ ಇತಿ ಸ್ಮೃತಃ ।। ೩೪೭.

ತಪ್ಪು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿಯೂ ಅಥವಾ ವಿಶೇಷವಾಗಿಯೂ ಇರಬಹುದು; ಅನೇಕ ಭಾಗಗಳಿಗೆ ಅನ್ವಯಿಸುವ ದೋಷವನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯ ದೋಷವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ಕ್ರಿಯಾಕಾರಕಯೋರ್ಭ್ರಂಶೋ ವಿಸನ್ಧಿಃ ಪುನರುಕ್ತತಾ । ವ್ಯಸ್ತಸಮ್ಬನ್ಧತಾ ಚೇತಿ ಪಞ್ಚ ಸಾಧಾರಣಾ ಮತಾಃ ।। ೩೪೭.

ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಐದು ದೋಷಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಿದ್ದಾರೆ: ಕ್ರಿಯೆ ಅಥವಾ ಕರ್ತೃಯನ್ನು ಬಿಡುವುದು, ಸರಿಯಾದ ಸಂಪರ್ಕ ಇಲ್ಲದಿರುವುದು, ಪದಗಳನ್ನು ಪುನರಾವೃತಿಯಾಗಿ ಬಳಸುವುದು ಮತ್ತು ಸಂಬಂಧವನ್ನು ತಪ್ಪಾಗಿ ಜೋಡಿಸುವುದು.

ಅಕ್ರಿಯತ್ವಂ ತ್ರಿಯಾಭ್ರಂಶೋ ಭ್ರಷ್ಟಕಾರಕತಾ ಪುನಃ । ಸರ್ತ್ತ್ರ್ಯಾದಿಕಾರಕಾಭಾವೋ ವಿಸನ್ಧಿಃ ಸನ್ಧಿದೂಷಣಮ್ ।। ೩೪೭.

ಕ್ರಿಯೆಯ ಕೊರತೆ, ಮೂರು ಮುಖ್ಯ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಬಿಡುವುದು, ಕರ್ತೃಯನ್ನು ತಪ್ಪಿಸುವುದು, ಕರ್ತೃ ಇಲ್ಲದಿರುವುದು, ಸರಿಯಾದ ಸಂಪರ್ಕ ಇಲ್ಲದಿರುವುದು ಮತ್ತು ಸಂಪರ್ಕದಲ್ಲಿ ದೋಷ ಉಂಟಾಗುವುದು ಎಂದು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ.

ವಿಗತೋ ವಾ ವಿರುದ್ಧೋ ವಾ ಸನ್ಧಿಃ ಸ ಭವತಿ ದ್ವಿಧಾ । ಸನ್ಧೇರ್ವ್ವಿರುದ್ಧತಾ ಕಷ್ಟಪಾದಾದರ್ಥಾನ್ತರಾಗಮಾತ್ ।। ೩೪೭.

ಸಂಪರ್ಕವು ಇಲ್ಲದಾಗ ಅಥವಾ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿದಾಗ ಅದು ಎರಡು ವಿಧವಾಗಿರುತ್ತದೆ; ಸಂಪರ್ಕದಲ್ಲಿ ವಿರುದ್ಧತೆ ಉಂಟಾದರೆ ಅದು ಕಠಿಣ ಪಠಣದಿಂದ ಅಥವಾ ಬೇರೆ ಅರ್ಥದ ಪ್ರವೇಶದಿಂದ ಆಗುತ್ತದೆ.

ಪುನರುಕ್ತತ್ವಮಾಭೀಕ್ಷ್ಣ್ಯಾದಭಿಧಾನಂ ದ್ವಿಧೈವ ತತ್ । ಅರ್ಥಾವೃತ್ತಿಃ ಪದಾವೃತ್ತಿರರ್ಥಾವೃತ್ತಿರಪಿ ದ್ವಿಧಾ ।। ೩೪೭.

ಪುನರಾವೃತ್ತಿ ಎರಡು ವಿಧ: ಪದವನ್ನು ಅಥವಾ ಅರ್ಥವನ್ನು ಮರುಮರು ಹೇಳುವುದು. ಅರ್ಥದ ಪುನರಾವೃತ್ತಿಯೂ ಎರಡು ವಿಧವಾಗಿರುತ್ತದೆ.

ಪ್ರಯುಕ್ತ ವರಶಬ್ದೇನ ತಥಾ ಶಬ್ದಾನ್ತರೇಣ ಚ । ನಾವರ್ತ್ತತೇ ಪದಾವೃತ್ತೌ ವಾಚ್ಯಮಾವರ್ತ್ತತೇ ಪದಮ್ ।। ೩೪೭.

ಒಂದು ಪದವನ್ನು ಮತ್ತೆ ಅದೇ ಪದದಿಂದ ಅಥವಾ ಬೇರೆ ಪದದಿಂದ ಬಳಸಿದಾಗ, ಪದದ ಪುನರಾವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಪದವೇ ಪುನರಾವೃತ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ, ಅರ್ಥವಲ್ಲ.

ವ್ಯಸ್ತಸಮ್ಬನ್ಧತಾ ಸುಷ್ಠುಸಮ್ಬನ್ಧೋ ವ್ಯವಧಾನತಃ । ಸಮ್ಬನ್ಧಾನ್ತರನಿರ್ಭಾಷಾತ್ ಸಮ್ಬನ್ಧಾನ್ತರಜನ್ಮನಃ ।। ೩೪೭.

ಸರಿಯಾದ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಬೇರೆ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಸೇರಿಸುವುದರಿಂದ ಅಥವಾ ಬೇರೆ ಸಂಬಂಧವು ಹುಟ್ಟುವುದರಿಂದ ಅದು ವ್ಯತ್ಯಾಸವಾಗುತ್ತದೆ.

ಅಭಾವೇಪಿ ತಯೋರನ್ತರ್ವ್ಯವಧಾನಾತ್ತ್ತ್ರಿಧೈವ ಸಾ । ಅನ್ತರಾ ಪದವಾಕ್ಯಾಭ್ಯಾಂ ಪುನರ್ದ್ವಿಧಾ ।। ೩೪೭.

ಆ ಎರಡು ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಅಡ್ಡಿಯಾಗಿದರೆ ಅದು ಮೂರು ವಿಧವಾಗುತ್ತದೆ; ಆ ಅಡ್ಡಿ ಪದದಿಂದ ಅಥವಾ ವಾಕ್ಯದಿಂದ ಎರಡು ವಿಧವಾಗಿರುತ್ತದೆ.

ವಾಚ್ಯಮರ್ಥಾರ್ಥ್ಯಮಾನತ್ವಾತ್ತದ್‌ದ್ವಿಧಾ ಪದವಾಕ್ಯಯೋಃ । ವ್ಯುತ್ಪಾದಿತಪೂರ್ವ್ವವಾಚ್ಯಂ ವ್ಯುತ್ಪಾದ್ಯಞ್ಚೇತಿ ಭಿದ್ಯತೇ ।। ೩೪೭.

ಹೇಳಬೇಕಾದ ಅರ್ಥ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗದೆ ಇದ್ದರೆ ಅದು ಪದ ಮತ್ತು ವಾಕ್ಯದಲ್ಲಿ ಎರಡು ವಿಧವಾಗುತ್ತದೆ: ಮೊದಲೇ ವಿವರಿಸಿದದು ಮತ್ತು ನಂತರ ವಿವರಿಸಬೇಕಾದದು ಎಂದು ವಿಭಜನೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.

ಇಷ್ಟವ್ಯಾಘಾತಕಾರಿತ್ವಂ ಹೇತೋಃ ಸ್ಯಾದಸಮರ್ಥತಾ । ಅಸಿದ್ಧತ್ವಂ ವಿರುದ್ಧತ್ವಮನೈಕಾನ್ತಿಕತಾ ತಥಾ ।। ೩೪೭.

ಹೊರಹಾಕಬೇಕಾದದ್ದಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾದ ಪರಿಣಾಮ ಉಂಟಾದರೆ, ಕಾರಣವು ಫಲಕಾರಿಯಾಗದು; ಹಾಗೆಯೇ ಅದು ಸಾಬೀತಾಗದಿದ್ದರೂ, ವಿರುದ್ಧವಾಗಿದ್ದರೂ ಅಥವಾ ನಿರ್ಧಾರಕ್ಕೆ ಬರದಿದ್ದರೂ ಫಲಕಾರಿಯಾಗದು.

ಏವಂ ಸತ್ಪ್ರತಿಪಕ್ಷತ್ವಂ ಕಾಲಾತೀತತ್ವಸಙ್ಕರಃ । ಪಕ್ಷೇ ಸಪಕ್ಷೇ ನಾಸ್ತಿತ್ವಂ ವಿಪಕ್ಷೇಽಸ್ತಿತ್ವಮೇವ ತತ್ ।। ೩೪೭.

ಹಾಗೆಯೇ, ಸರಿಯಾದ ಪ್ರತಿಪಕ್ಷ ಇದ್ದರೆ, ಕಾಲದ ಗೊಂದಲ ಇದ್ದರೆ, ವಿಷಯದಲ್ಲಿಯೂ ಅಥವಾ ಹೋಲಿಕೆಯಲ್ಲಿಯೂ ಅಸ್ತಿತ್ವವಿಲ್ಲದಿದ್ದರೆ, ವಿರುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಅಸ್ತಿತ್ವವಿದ್ದರೆ ಅವನ್ನು ವಿವರಿಸಿದ್ದಾರೆ.

ಕಾವ್ಯೇಷು ಪರಿಷದ್ಯಾನಾಂ ನ ಭವೇದಪ್ಯರುನ್ತುದಮ್ । ಏಕಾದಶನಿರರ್ಥತ್ವಂ ದುಷ್ಕರಾದೌ ನ ದುಷ್ಯತಿ ।। ೩೪೭.

ಕಾವ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಪಂಡಿತರ ಸಭೆಗೆ, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ದೋಷವೂ ಅಡ್ಡಿಯಾಗದು; ಹನ್ನೊಂದು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಅರ್ಥವಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಕಷ್ಟವಾದ ರಚನೆಗಳಲ್ಲಿ ಅದು ದೋಷವಲ್ಲ.

ದುಃಖೀಕರೋತಿ ದೋಷಜ್ಞಾನ್ ಗೂಢಾರ್ಥತ್ವಂ ನ ದುಷ್ಕರೇ । ನ ಗ್ರಾಮ್ಯತೋದ್ವೇಗಕಾರೀ ಪ್ರಸಿದ್ಧೇರ್ಲ್ಲೋಕಶಾಸ್ತ್ರಯೋಃ ।। ೩೪೭.

ಯಾವ ದೋಷವು ದುಃಖ ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆಯೋ ಅದನ್ನು ಗುರುತಿಸುತ್ತಾರೆ; ಆದರೆ ಅರ್ಥದ ಗುಟ್ಟು ಕಷ್ಟವಾದ ಕೃತಿಗಳಲ್ಲಿ ದೋಷವಲ್ಲ; ಹಳ್ಳಿ ಭಾಷೆಯ ಬಳಕೆ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದ್ದರೆ ಅಥವಾ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಇದ್ದರೆ ಅದು ಅಡ್ಡಿಯಾಗದು.