ಅಗ್ನಿಪುರಾಣಮ್

ಅಭಿಧೇಯಾವಿನಾಭೂತಾ ಪ್ರತೀತಿರ್ಲ್ಲಕ್ಷಣೋಚ್ಯತೇ । ಅಭಿಧೇಯೇನ ಸಮ್ಬನ್ಧಾತ್ಸಾಮೀಪ್ಯಾತ್ಸಮವಾಯತಃ ।। ೩೪೫.

ಯಾವಾಗ ಸೂಚಿಸುವ ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ಸೂಚಿತ ಅರ್ಥವನ್ನು ಬೇರ್ಪಡಿಸಲಾಗದು, ಅದನ್ನು ಸೂಚನೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ; ಅದು ಸಂಬಂಧ, ಹತ್ತಿರತೆ ಅಥವಾ ಒಳಗೊಂಡಿರುವುದರಿಂದ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.

ವೈಪರೀತ್ಯಾತ್‌ಕ್ರಿಯಾಯೋಗಾಲ್ಲಕ್ಷಣಾ ಪಞ್ಚಧಾ ಮತಾ । ಗೌಣೀಗುಣಾನಾಮಾನನ್ತ್ಯಾದನನ್ತಾ ತದ್ವಿವಕ್ಷಯಾ ।। ೩೪೫.

ಸೂಚನೆ ಐದು ವಿಧಗಳೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ—ವಿರುದ್ಧತೆ, ಕ್ರಿಯೆಯ ಸಂಬಂಧ ಇತ್ಯಾದಿ. ಗೌಣಾರ್ಥ ಅನಂತ, ಏಕೆಂದರೆ ಗುಣಗಳು ಅನೇಕವಾಗಿವೆ ಮತ್ತು ಅವು ಉದ್ದೇಶಿತವಾಗಿವೆ.

ಅನ್ಯಧರ್ಮ್ಮಸ್ತತೋಽನ್ಯತ್ರ ಲೋಕಸೀಮಾನುರೋಧಿನಾ । ಸಮ್ಯಗಾಧೀಯತೇ ಯತ್ರ ಸ ಸಮಾಧಿರಿಹ ಸ್ಮೃತಃ ।। ೩೪೫.

ಯಾವಾಗ ಬೇರೆ ಗುಣವನ್ನು ಬೇರೆಡೆ ಸರಿಯಾಗಿ ಅನ್ವಯಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಲೋಕದ ನಿಯಮಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ, ಅದನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಸಮಾಧಿ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಶ್ರುತೇರಲಭ್ಯಮಾನೋಽರ್ಥೋ ಯಸ್ಮಾದ್ಭಾತಿ ಸಚೇತನಃ । ಸ ಆಕ್ಷಏಪೋ ಧ್ವನಿಃ ಸ್ಯಾಚ್ಚ ಧ್ವನಿನಾ ವ್ಯಜ್ಯತೇ ಯತಃ ।। ೩೪೫.

ಯಾವಾಗ ಕೇಳುವುದರಿಂದ ಸಿಗದ ಅರ್ಥ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ತೋರುತ್ತದೆ, ಅದನ್ನು ಸೂಚನೆ, ಧ್ವನಿ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ, ಏಕೆಂದರೆ ಅದು ಸೂಚನೆಯಿಂದ ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ.

ಶಬ್ದೇನಾರ್ಥೇನ ಯತ್ರಾರ್ಥಃ ಕೃತ್ವಾ ಸ್ವಯಮುಪಾರ್ಜನಮ್ । ಪ್ರತಿಷೇಧ ಇವೇಷ್ಟಸ್ಯ ಯೋ ವಿಶೇಷೋಽಭಿಧಿತ್ಸಯಾ ।। ೩೪೫.

ಯಾವಾಗ ಪದ ಮತ್ತು ಅರ್ಥದಿಂದ ಹೊಸ ಅರ್ಥವು ತಾನಾಗಿಯೇ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ, ಇಷ್ಟವಾದುದನ್ನು ನಿರಾಕರಿಸುವಂತೆ, ಆ ವಿಶೇಷ ಉದ್ದೇಶ ಹೇಳುವ ಇಚ್ಛೆಯಿಂದ ಬರುತ್ತದೆ.

ತಮಾಕ್ಷೇಪಂ ಬ್ರುವನ್ತ್ಯತ್ರ ಸ್ತುತಂ ಸ್ತೋತ್ರಮಿದಂ ಪುನಃ । ಅಧಿಕಾರಾದಪೇತಸ್ಯ ವಸ್ತುನೋಽನ್ಯಸ್ಯ ಯಾ ಸ್ತುತಿಃ ।। ೩೪೫.

ಅದನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಸೂಚನೆ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ; ಇದೂ ಮತ್ತೆ ಸ್ತುತಿ. ಯೋಗ್ಯ ವಿಷಯ ಇಲ್ಲದಾಗ ಬೇರೆ ವಿಷಯವನ್ನು ಹೊಗಳುವುದು, ಸಂದರ್ಭದಿಂದ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.

ಯತ್ರೋಕ್ತಂ ಗಮ್ಯತೇ ನಾರ್ಥಸ್ತತ್‌ಸಮಾನವಿಶೇಷಣಂ । ಸಾ ಸಮಾಸೋಕ್ತಿರುದಿತಾ ಸಙ್‌ಕ್ಷೇಪಾರ್ಥತಯಾ ಬುಧೈಃ ।। ೩೪೫.

ಯಾವಾಗ ಅರ್ಥವನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ಹೇಳದೆ, ಸೂಚನೆಯ ಮೂಲಕ ತಿಳಿಯಲಾಗುತ್ತದೆ, ಅದನ್ನು ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ ಹೇಳುವದು ಎಂದು ಜ್ಞಾನಿಗಳು ಗುರುತಿಸಿದ್ದಾರೆ.

ಅಪಹ್ನುತಿರಪಹ್ನುತ್ಯ ಕಿಞ್ಚಿದನ್ಯಾರ್ಥಸೂಚನಮ್ । ಪರ್ಯ್ಯಾಯೋಕ್ತಂ ಯದನ್ಯೇನ ಪ್ರಕಾರೇಣಾಭಿಧೀಯತೇ ।। ೩೪೫.

ಮರೆಮಾಡುವುದು ಎಂದರೆ, ಯಾವುದನ್ನೋ ಮುಚ್ಚುವುದು ಅಥವಾ ಬೇರೆ ಅರ್ಥವನ್ನು ಸೂಚಿಸುವುದು. ಪರ್ಯಾಯವಾಗಿ ಹೇಳುವುದು ಎಂದರೆ, ಯಾವುದನ್ನಾದರೂ ಬೇರೆ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಹೇಳುವುದು.

ಏಷಾಮೇಕಂತಮಸ್ಯೇವ ಸಮಾಖ್ಯಾ ಧ್ವನಿರಿತ್ಯತಃ ।। ೩೪೫.

ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾದುದನ್ನು ಧ್ವನಿ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಕಾವ್ಯಗುಣವಿವೇಕಃ । ಅಗ್ನಿರುವಾಚ । ಅಲಂಕೃತಮಪಿ ಪ್ರೀತ್ಯೈ ನ ಕಾವ್ಯಂ ನಿರ್ಗುಣಂ ಭವೇತ್ । ವಪುಷ್ಯ ಲಲಿತೇ ಸ್ತ್ರೀಣಾಂ ಹಾರೋ ಭಾರಯತೇ ಪರಂ ।। ೩೪೬.

ಅಗ್ನಿ ಹೇಳಿದರು: ಅಲಂಕರಿಸಿದರೂ, ಗುಣಗಳಿಲ್ಲದ ಕಾವ್ಯವು ಸಂತೋಷವನ್ನು ಕೊಡದು; ಹೇಗೆಂದರೆ, ಸುಂದರವಾದ ಹಾರವು ಸೊಗಸಾದ ಹೆಂಗಸಿಗೆ ಭಾರವಾಗಿರುವಂತೆ.

ನ ಚ ವಾಚ್ಯಂ ಗುಣೋ ದೋಷೋ ಭಾವ ಏವ ಭವಿಷ್ಯತಿ । ಗುಣಾಃ ಶ್ಲೇಷಾದಯೋ ದೋಷಾ ಗುಢ಼ಾರ್ಥಾದ್ಯಾಃ ಪೃಥಕ್ ಕೃತಾಃ ।। ೩೪೬.

ಗುಣ ಅಥವಾ ದೋಷ ಎಂಬುದು ಕೇವಲ ಅರ್ಥದಲ್ಲೇ ಇರುವುದಲ್ಲ; ಗುಣಗಳು ಎಂದರೆ ಶ್ಲೇಷಾದಿಗಳು, ದೋಷಗಳು ಎಂದರೆ ಅರ್ಥದ ಅಸ್ಪಷ್ಟತೆ ಮುಂತಾದವುಗಳು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ನಿಗದಿಯಾಗಿವೆ.

ಯಃ ಕಾವ್ಯೇ ಮಹತೀಂ ಛಾಯಾಮನುಗೃಹ್ಣಾತ್ಯಸೌ ಗುಣಃ । ಸಮ್ಭವತ್ಯೇಷ ಸಾಮಾನ್ಯೋ ವೈಶೇಷಿಕ ಇತಿ ದ್ವಿಧಾ ।। ೩೪೬.

ಯಾವುದು ಕಾವ್ಯಕ್ಕೆ ಮಹತ್ತರವಾದ ಕಿರಣವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆಯೋ ಅದನ್ನು ಗುಣವೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ; ಅದು ಸಾಮಾನ್ಯ ಮತ್ತು ವಿಶೇಷ ಎಂಬ ಎರಡು ವಿಧಗಳಾಗಿವೆ.

ಸರ್ವ್ವಂಸಾಧಾರಣೀಭೂತಃ ಸಾಮಾನ್ಯ ಇತಿ ಮನ್ಯ್ತೇ । ಶವ್ದಮರ್ಥಮುಭೌ ಪ್ರಾಪ್ತಃ ಸಾಮಾನ್ಯೋ ಭವತಿ ತ್ರಿಧಾ ।। ೩೪೬.

ಎಲ್ಲರಲ್ಲಿಯೂ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಇರುವುದನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತಾರೆ; ಶಬ್ದ ಮತ್ತು ಅರ್ಥ ಎರಡೂ ದೊರೆತಾಗ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಗುಣವು ಮೂರು ವಿಧವಾಗಿರುತ್ತದೆ.

ಶಬ್ದಮಾಶ್ರಯತೇ ಕಾವ್ಯಂ ಶರೀರಂ ಯಃ ಸ ತದ್‌ಗುಣಃ । ಶ್ಲೇಷೋ ಲಾಲಿತ್ಯಗಾಮ್ಭೀರ್ಯ್ಯಸೌಕುಮಾರ್ಯ್ಯಮುದಾರತಾ ।। ೩೪೬.

ಕಾವ್ಯವು ಶಬ್ದದ ಮೇಲೆ ನಿಂತಿದೆ; ಅದರ ದೇಹವಾಗಿರುವ ಗುಣಗಳು ಎಂದರೆ ಶ್ಲೇಷ, ಲಾಲಿತ್ಯ, ಗಂಭೀರತೆ, ಸೌಮ್ಯತೆ ಮತ್ತು ಉದಾರತೆ.

ಸತ್ಯೇವ ಯೌಗಿಕೀ ಚೇತಿ ಗುಣಾಃ ಶಬ್ದಸ್ಯ ಸಪ್ತಧಾ । ಸುಶ್ಲಿಷ್ಟಸನ್ನಿವೇಶತ್ವಂ ಶಬ್ದಾನಾಂ ಶ್ಲೇಷ ಉಚ್ಯತೇ ।। ೩೪೬.

ನಿಜವಾಗಿಯೂ, ಶಬ್ದಕ್ಕೆ ಏಳು ವಿಧದ ಗುಣಗಳಿವೆ: ಯೌಗಿಕ ಮತ್ತು ಸತ್ಯಾರ್ಥ; ಶಬ್ದಗಳ ಸೊಗಸಾದ ಜೋಡಣೆ ಶ್ಲೇಷವೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಗುಣಾದೇಶಾದಿನಾ ಪೂರ್ವ್ವಂ ಪದಸಮ್ಬದ್ಧಮಕ್ಷರಂ । ಯತ್ರ ಸನ್ಧೀಯತೇ ನೈವ ತಲ್ಲಾಲಿತ್ಯಮುದಾಹೃತಂ ।। ೩೪೬.

ಗುಣ ಅಥವಾ ಅದರ ಪರ್ಯಾಯದಿಂದ, ಪದದೊಂದಿಗೆ ಅಕ್ಷರವನ್ನು ಸೇರಿಸಿದಾಗ, ಕೇವಲ ಸಂಯೋಜನೆಯಿಂದ ಅಲ್ಲದೆ, ಅದನ್ನು ಲಾಲಿತ್ಯವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ವಿಶಿಷ್ಟಲಕ್ಷಣೋಲ್ಲೇಖಲೇಖ್ಯಮುತ್ತಾನಶಬ್ದಕಮ್ । ಗಾಮ್ಭೀರ್ಯ್ಯಂ ಕಥಯನ್ತ್ಯಾರ್ಯ್ಯಾಸ್ತದೇವಾನ್ಯೇಷು ಶಬ್ದತಾಂ ।। ೩೪೬.

ವಿಶಿಷ್ಟ ಲಕ್ಷಣಗಳು, ಸ್ಪಷ್ಟವಾದ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿ ಶಬ್ದಗಳನ್ನು ಪಂಡಿತರು ಗಂಭೀರತೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ; ಇತರ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಅವು ಶಬ್ದಕ್ಕೆ ಸೇರಿವೆ.

ಅನಿಷ್ಠುರಾಕ್ಷರಪ್ರಾಯಶಬ್ದತಾ ಸುಕುಮಾರತಾ । ಉತ್ತಾನಪದತೌದಾರ್ಯ್ಯಯುತಶ್ಲಾಘ್ಯೈರ್ವಿಶೇಷಣೈಃ ।। ೩೪೬.

ಕಠಿಣ ಅಕ್ಷರಗಳಿಲ್ಲದ ಶಬ್ದಗಳಲ್ಲಿ ಸೌಮ್ಯತೆ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ; ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ, ಸ್ಪಷ್ಟವಾದ ಪದಗಳಿಂದ ಶ್ಲಾಘಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವುದು ಅದರ ಲಕ್ಷಣ.

ಓಜಃ ಸಮಾಸಭೂಯಸ್ತ್ವಮೇತತ್ಪದ್ಯಾದಿಜೀವಿತಂ । ಆಬ್ರಹ್ಮ ಸ್ತಮ್ಭಪರ್ಯ್ಯನ್ತಮೋಜಸೈಕೇನ ಪೌರುಷಂ ।। ೩೪೬.

ಒಜಸ್ಸು ಎಂದರೆ ಸಮಾಸಗಳ ಬಹುಳತೆ; ಇದು ಪದ್ಯ ಮತ್ತು ಇತರ ರೂಪಗಳ ಜೀವ. ಬ್ರಹ್ಮನಿಂದ ಹಿಡಿದು ಹುಲ್ಲಿನ ಟೊಗಟೆಯವರೆಗೆ, ಒಜಸ್ಸೇ ಪುರುಷತ್ವ.

ಉಚ್ಯಮಾನಸ್ಯ ಶಬ್ದೇನ ಯೇನ ಕೇನಾಪಿ ವಸ್ತುನಃ । ಉತ್ಕರ್ಷಮಾವಹನ್ನರ್ಥೋ ಗುಣ ಇತ್ಯಬಿಧೀಯತೇ ।। ೩೪೬.

ಯಾವುದೇ ವಿಷಯವನ್ನು ಹೇಳುವ ಶಬ್ದದಿಂದ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠತೆ ಮೂಡಿದರೆ, ಅದನ್ನು ಗುಣವೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಮಾಧುರ್ಯ್ಯಂ ಸಮ್ಬಿಧಾನಞ್ಚ ಕೋಮಲತ್ವಮೂದಾರತಾ । ಪ್ರೌಢ಼ಿಃ ಸಾಮಯಿಕತ್ವಞ್ಚ ತದ್‌ಭೇದಾಃ ಷಟ್‌ಚಕಾಶತಿ ।। ೩೪೬.

ಮಾಧುರ್ಯ, ಸಮ್ಮಿಲನ, ಕೋಮಲತೆ, ಉದಾರತೆ, ಪ್ರೌಢತೆ ಮತ್ತು ಸಂಪ್ರದಾಯ — ಇವು ಆರು ವಿಭಾಗಗಳು.

ಕ್ರೋಧೇರ್ಷ್ಯಾಕಾರಗಾಮ್ಭೀರ್ಯ್ಯಾನ್ಮಾಧುರ್ಯ್ಯಂ ಧೈರ್ಯ್ಯಗಾಹಿತಾ । ಸಮ್ಬಿಧಾನಂ ಪರಿಕರಃ ಸ್ಯಾದಪೇಕ್ಷಇತಸಿದ್ಧಯೇ ।। ೩೪೬.

ಕೋಪ, ಈರ್ಷೆ ಮತ್ತು ಧೈರ್ಯದಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಆಳದಿಂದ ಮಾಧುರ್ಯ ಬರುತ್ತದೆ; ಸಮ್ಮಿಲನವೆಂದರೆ, ಉದ್ದೇಶಿತ ಫಲವನ್ನು ಸಾಧಿಸಲು ಅಗತ್ಯವಾದ ವ್ಯವಸ್ಥೆ.

ಯತ್‌ಕಾಠಿನ್ಯಾದಿನಿರ್ಮುಕ್ತಸನ್ನಿವೇಶವಿಶಿಷ್ಟತಾ । ತಿರಸ್ಕೃತ್ಯೈವ ಮೃಕದುತಾ ಭಾತಿ ಕೋಮಲತೇತಿ ಸಾ ।। ೩೪೬.

ಕಠಿಣತೆ ಮುಂತಾದವುಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತವಾದ ವಿಶಿಷ್ಟ ಜೋಡಣೆ ಇದ್ದಾಗ, ಮತ್ತು ರುಕ್ಷತೆ ದೂರವಿದ್ದಾಗ, ಅದನ್ನು ಕೋಮಲತೆ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಲಕ್ಷ್ಯತೇ ಸ್ಥೂಲಲಕ್ಷತ್ವಪ್ರವೃತ್ತೇರ್ಯತ್ರ ಲಕ್ಷಣಮ್ । ಗುಣಲ್ಯ ತದುದಾರತ್ವಮಾಶಯಸ್ಯಾತಿಸೌಷ್ಠವಂ ।। ೩೪೬.

ದೃಢವಾದ ಸೂಚನೆ ಮತ್ತು ಪ್ರವೃತ್ತಿಯಿಂದ ಲಕ್ಷಣವು ತಿಳಿಯುವ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ, ಗುಣಗಳ ಉದಾರತೆ ಎಂದರೆ ಮನಸ್ಸಿನ ಅತ್ಯಂತ ಶುದ್ಧತೆ.

ಅಭಿಪ್ರೇತಂ ಪ್ರತಿ ಯತೋ ನಿರ್ವ್ವಾಹಸ್ಯೋಪಪಾದಿಕಾಃ । ಯುಕ್ತಯೋ ಹೇತುಗರ್ಭಿಣ್ಯಃ ಪ್ರೌಢಾಪ್ರೌಢಿರುದಾಹೃತಾ ।। ೩೪೬.

ಉದ್ದೇಶಿತ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಸಾಧಿಸಲು ಕಾರಣಗಳಿರುವ ಯುಕ್ತಿಗಳು ಇದ್ದರೆ, ಅದನ್ನು ಪ್ರೌಢತೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ಸ್ವತನ್ತ್ರಸ್ಯಾನ್ಯತನ್ತ್ರಸ್ಯ ವಾಹ್ಯಾನ್ತಃ ಸಮಯೋಗತಃ । ತತ್ರ ವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿರರ್ಥಸ್ಯ ಯಾ ಸಾಮಯಿಕತೇತಿ ಸಾ ।। ೩೪೬.

ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿರಲಿ ಅಥವಾ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿರಲಿ, ಹೊರಗಿನ ಅಥವಾ ಒಳಗಿನ ಸಂಪ್ರದಾಯದಿಂದ ಉಂಟಾದ ಅರ್ಥದ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ, ಅದನ್ನು ಸಂಪ್ರದಾಯಿಕತೆ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಶಬ್ದಾರ್ಥಾವುಪಕುರ್ವ್ವಾಣೋ ನಾಮ್ನೋಭಯಗುಣಃ ಸ್ಮೃತಃ । ತಸ್ಯ ಪ್ರ್ಸಾದಃ ಸೌಭಾಗ್ಯಂ ಯಥಾಸಙ್‌ಖ್ಯಂ ಪ್ರಶಸ್ತತಾ ।। ೩೪೬.

ಶಬ್ದ ಮತ್ತು ಅರ್ಥ ಎರಡನ್ನೂ ಉತ್ತೇಜಿಸುವುದನ್ನು ದ್ವಿಗುಣ ಗುಣವೆಂದು ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ; ಅದರ ಸ್ಪಷ್ಟತೆ, ಆಕರ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಶ್ರೇಷ್ಠತೆ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಪ್ರಶಂಸಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ.

ಕಾಕೋ ರಾಗ ಇಕತಿ ಪ್ರಾಜ್ಞೈಃ ಷಟ್ ಪ್ರಪಞ್ಚವಿಪಞ್ಚಿತಾಃ । ಪಾಕೋ ರಾಗ ಇತಿ ಪ್ರಾಜ್ಞೈಃ ಪಾಠಭೇದಃ ಸುಪ್ರಸಿದ್ಧಾರ್ಥಪದತಾ ಪ್ರಸಾದ ಇತಿ ಗೀಯತೇ ।। ೩೪೬.

ಕಾಕ ಅಥವಾ ರಾಗ ಎಂಬುದನ್ನು ಜ್ಞಾನಿಗಳು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ; ಆರು ವಿಧದ ಪ್ರಪಂಚದ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ರೂಪಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಪಾಕ ಅಥವಾ ರಾಗ ಎಂದೂ ಜ್ಞಾನಿಗಳು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ; ಇದು ಪಾಠದಲ್ಲಿ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಾಗಿದೆ. ಈ ಪದಗಳ ಅರ್ಥ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ತಿಳಿದಿರುವುದು, ಈ ಸ್ಪಷ್ಟತೆ ಪ್ರಶಂಸಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.

ಉತ್ಕರ್ಷವಾನ್ ಗುಣಃ ಕಶ್ಚಿದ್ಯಸ್ಮಿನ್ನುಕ್ತೇಪ್ರತೀಯತೇ । ತತ್ಸೌಭಾಗ್ಯಮುದಾರತ್ವಂ ಪ್ರವದನ್ತಿ ಮನೀಷಿಣಃ ।। ೩೪೬.

ಯಾವುದೇ ಮಾತಿನಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಗುಣವೊಂದು ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡರೆ, ಅದನ್ನು ಜ್ಞಾನಿಗಳು ಅದೃಷ್ಟ ಮತ್ತು ಮಹತ್ತ್ವ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.