ಅಗ್ನಿಪುರಾಣಮ್

ಪದ್ಯಂ ಚತುಷ್ಪದೀ ತಚ್ಚ ವೃತ್ತಂ ಜಾತಿರಿತಿತ್ರಿಧಾ । ವೃತ್ತಮಕ್ಷರಸಂಖ್ಯೇಯಮುಕ್ಥಂ ತತ್ ಕೃತಿಶೇಷಜಮ್ ।। ೩೩೭.

ಪದ್ಯವು ನಾಲ್ಕು ಸಾಲುಗಳ ಶ್ಲೋಕವಾಗಿದ್ದು, ಅದು ಮೂರು ವಿಧಗಳಾಗಿದೆ: ಛಂದಸ್ಸು, ಜಾತಿ ಮತ್ತು ರೂಪ. ಛಂದಸ್ಸು ಅಕ್ಷರಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯಿಂದ ನಿರ್ಧಾರವಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅದು ಕಾವ್ಯದ ಉಳಿದ ಭಾಗದಿಂದ ಬರುತ್ತದೆ.

ಮಾತ್ರಾಭಿರ್ಗಣನಾ ಯತ್ರ ಸಾ ಜಾತಿರಿತಿ ಕಾಶ್ಯಪಃ । ಸಮಮರ್ದ್ಧಸಮಂ ವೃತ್ತಂ ವಿಷಮಂ ಪೈಙ್ಗಲಂ ತ್ರಿಧಾ ।। ೩೩೭.

ಯಾವಲ್ಲಿ ಮಾಟ್ರೆಗಳ ಎಣಿಕೆ ಇರುತ್ತದೆಯೋ, ಅದನ್ನು ಜಾತಿ ಎಂದು ಕಾಶ್ಯಪರು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ; ಛಂದಸ್ಸು ಮೂರು ವಿಧ: ಸಮ, ಅರ್ಧಸಮ ಮತ್ತು ವೈಷಮ್ಯ, ಪೈಂಗಳ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಸಾ ವಿದ್ಯಾ ನೌಸ್ತಿತೀರ್ಷೂಣಾಂ ಗಭೀರಂ ಕಾವ್ಯಸಾಗರಂ । ಮಹಾಕಾವ್ಯಂ ಕಲಾಪಶ್ಚ ಪರ್ಯ್ಯಾಬನ್ಧೋ ವಿಶೇಷಕಮ್ ।। ೩೩೭.

ಆ ವಿದ್ಯೆ ಕಾವ್ಯಸಾಗರವನ್ನು ದಾಟಲು ಇಚ್ಛಿಸುವವರಿಗೆ ಉಪಯುಕ್ತ. ಮಹಾಕಾವ್ಯ, ಸಂಕಲನ ಮತ್ತು ವಿಭಾಗಗಳಾಗಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ — ಇವು ಅದರ ವಿಶೇಷ ರೂಪಗಳು.

ಕುಲಕಂ ಮುಕ್ತಕ ಕೋಷ ಇತಿ ಪದ್ಯಕುಟುಮ್ಬಕಮ್ . ಸರ್ಗಬನ್ಧೋ ಮಹಾಕಾವ್ಯಮಾರಬ್ಧಂ ಸಂಸ್ಕೃತೇನ ಯತ್ ।। ೩೩೭.

ಕುಲಕ, ಮುಕ್ತಕ ಮತ್ತು ಕೋಶ — ಇವು ಪದ್ಯಗಳ ಕುಟುಂಬ; ಸರ್ಗಬಂಧವು ಮಹಾಕಾವ್ಯ, ಅದು ಸಂಸ್ಕೃತದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ.

ತಾದಾತ್ಮ್ಯಮಜಹತ್ತತ್ರ ತತ್ಸಮಂ ನಾತಿ ದುಷ್ಯತಿ । ಇತಿಹಾಸಕಥೋದ್‌ಭೂತಮಿತರದ್ವಾ ಸದಾಶ್ರಯಂ ।। ೩೩೭.

ಅಲ್ಲಿ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಕೊಡುವುದಿಲ್ಲ, ಸಮಾನವಾದುದು ಹೆಚ್ಚು ದೋಷವಾಗುವುದಿಲ್ಲ; ಅದು ಇತಿಹಾಸಕಥೆಯಿಂದ ಬಂದಿರಬಹುದು ಅಥವಾ ಬೇರೆ ಮೂಲದಿಂದಲೂ ಇರಬಹುದು, ಯಾವಾಗಲೂ ಆಧಾರ ಇರುತ್ತದೆ.

ಮನ್ತ್ರ್ದೂತಪ್ರಯಾಣಾಜಿನಿಯತಂ ನಾತಿವಿಸ್ತರಮ್ । ಶಕ್ಕರ್ಯ್ಯಾತಿಜಗತ್ಯಾತಿಶಕ್ಕರ್ಯ್ಯಾ ತ್ರಿಷ್ಟುಭಾ ತಥಾ ।। ೩೩೭.

ದೂತನ ಕಳುಹಿಸುವಿಕೆ, ಪ್ರಯಾಣ ಮತ್ತು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಅದು ತುಂಬಾ ವಿಸ್ತಾರವಾಗುವುದಿಲ್ಲ; ಶಕ್ಕರಿ, ಅತಿಜಗತಿ, ಅತಿಶಕ್ಕರಿ ಮತ್ತು ತ್ರಿಷ್ಟುಭ್ ಛಂದಸ್ಸುಗಳೂ ಉಪಯೋಗವಾಗುತ್ತವೆ.

ಪುಷ್ಪಿತಾಗ್ರಾದಿಭಿರ್ವ್ವಕ್ರಾಭಿಜನೈಶ್ಚಾರುಭಿಃ ಸಮೈಃ । ಮುಕ್ತಾ ತು ಭಿಮ್ನವೃತ್ತಾನ್ತಾ ನಾತಿಸಂಕ್ಷಿಪ್ತಸ್ರ್ಗಕಮ್ ।। ೩೩೭.

ಪುಷ್ಪಿತಾಗ್ರ ಮತ್ತು ಇತರ ಸುಂದರ, ಸಮಾನ ಪದ್ಯಗಳಿಂದ, ಉತ್ತಮ ಕವಿಗಳಿಂದ ರಚಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು; ಮುಕ್ತಕವು ವಿಶಿಷ್ಟ ಘಟನೆಗಳ ಕಥೆಗಳಿಗೆ, ತುಂಬಾ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಲ್ಲದ ಸರ್ಗವಿರುವುದಕ್ಕೆ ಸೂಕ್ತ.

ಅತಿಶಕ್ವರಿಕಾಷ್ಟಿಭ್ಯಾಮೇಕಸಙ್ಕೀರ್ಣಕೈಃ ಪರರಃ । ಮಾತ್ರಯಾಪ್ಯಪರಃ ಸರ್ಗಃ ಪ್ರಾಶಸ್ತ್ಯೇಷು ಚ ಪಶ್ಚಿಮಃ ।। ೩೩೭.

ಅತಿಶಕ್ವರಿ, ಅಷ್ಟಿ ಅಥವಾ ಒಂದೇ ಮಿಶ್ರ ಛಂದಸ್ಸಿನಿಂದ ಮುಂದಿನ ಸರ್ಗವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ; ಮತ್ತೊಂದು ಸರ್ಗವನ್ನು ಮಾಟ್ರೆಯಿಂದ, ಕೊನೆಯದು ಉತ್ತಮವಾದದ್ದು ಎಂದು ಶ್ಲಾಘಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಕಲ್ಪೋಽತಿನಿನ್ದಿತಸ್ತಸ್ಮಿನ್ವಿಶೇಷಾನಾದರಃ ಸತಾಂ । ನಗರಾರ್ಣವಶೈಲರ್ತ್ತು ಚನ್ದ್ರಾರ್ಕಾಶ್ರಮಪಾದಪೈಃ ।। ೩೩೭.

ಆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ದೋಷಪಡುವುದಿಲ್ಲ, ಜ್ಞಾನಿಗಳು ಅದನ್ನು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಗೌರವಿಸುತ್ತಾರೆ; ನಗರ, ಸಾಗರ, ಪರ್ವತ, ಋತುಗಳು, ಚಂದ್ರ, ಸೂರ್ಯ, ಆಶ್ರಮ ಮತ್ತು ಮರಗಳೊಂದಿಗೆ.

ಉದ್ಯಾನಸಲಿಲಕ್ರೀಡ಼ಾಮಧುಪಾನರತೋತ್ಸವೈಃ । ದೂತೀವಚನವಿನ್ಯಾಸೈರಸತೀಚರಿತಾದ್‌ಭುತೈಃ ।। ೩೩೭.

ಉದ್ಯಾನಗಳಲ್ಲಿ ನೀರಾಡಿ ಆಟವಾಡುವುದು, ಮಧುಪಾನದ ಹಬ್ಬಗಳು, ದೂತಿಯರು ತಂದ ಸಂದೇಶಗಳು, ಹಾಗೂ ನಿಷ್ಠೆ ಇಲ್ಲದ ಮಹಿಳೆಯರ ವಿಚಿತ್ರ ವರ್ತನೆಗಳು—allವು ಇಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು.

ತಮಸಾ ಮರುತಾಪ್ಯನ್ಯೈವಿಭಾವೈರತಿನಿರ್ಭರೈಃ । ಸರ್ವ್ವವೃತ್ತಿಪ್ರವೃತ್ತಞ್ಚ ಸರ್ವ್ವಭಾವಪ್ರಭಾವಿತಮ್ ।। ೩೩೭.

ಕತ್ತಲೆ, ಗಾಳಿ ಮತ್ತು ಇತರ ಬಲವಾದ ರೂಪಗಳು, ಎಲ್ಲ ವಿಧದ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು, ಎಲ್ಲ ರೀತಿಯ ಮನಸ್ಸಿನ ಪ್ರಭಾವ—allವು ಇದರಲ್ಲಿ ಸೇರಿವೆ.

ಸರ್ವ್ವರೀತಿರಸೈಃ ಪುಷ್ಟಂ ಪುಷ್ಟಙ್ಗುಣವಿಭೂಣೈಃ । ಅತ ಏವ ಮಹಾಕಾವ್ಯಂ ತತ್ಕರ್ತ್ತಾ ಚ ಮಹಾಕವಿಃ ।। ೩೩೭.

ಎಲ್ಲ ರೀತಿಯ ಭಾವನೆಗಳೊಂದಿಗೆ, ಉತ್ತಮ ಗುಣಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಿದ ಈ ಕಾವ್ಯವೇ ಮಹಾಕಾವ್ಯ; ಇದನ್ನು ರಚಿಸಿದವನೇ ಮಹಾಕವಿ.

ವಾಗ್ವೈದಗ್ಧ್ಯಪ್ರಧಾನೇಪಿ ರಸ ಏವಾತ್ರ ಜೀವಿತಮ್ । ಪೃಥಕ್ಪ್ರಯತ್ನನಿರ್ವ್ವರ್ತ್ಯಂ ವಾಗ್ವಕ್ರಿಮ್ನಿ ರಸಾದ್ವಪುಃ ।। ೩೩೭.

ಮಾತಿನಲ್ಲಿ ಕುಶಲತೆ ಮುಖ್ಯವಾದರೂ, ಇಲ್ಲಿ ಜೀವವೆಂದರೆ ಭಾವನೆ. ಮಾತಿನ ರೂಪವನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ರೂಪಿಸಿದರೂ, ಅದರ ನಿಜವಾದ ದೇಹವೇ ಭಾವನೆ.

ಚತುರ್ವ್ವರ್ಗಫಲಂ ವಿಶ್ವಗ್ವ್ಯಾಖ್ಯಾತಂ ನಾಯಕಾಖ್ಯಯಾ । ಸಮಾನವೃತ್ತಿನಿರ್ವ್ಯೂಢಃ ಕೌಶಿಕೀವೃತ್ತಿಕೋಮಲಃ ।। ೩೩೭.

ಇದರಿಂದ ಚತುರ್ವಿಧ ಪುರುಷಾರ್ಥಗಳ ಫಲ ಸಿಗುತ್ತದೆ; ನಾಯಕನ ಕಥೆಯ ಮೂಲಕ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಒಂದೇ ಛಂದಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ, ಕೌಶಿಕೀ ಶೈಲಿಯ ಮೃದುತನದಿಂದ ರಚಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಕಲಾಪೋಽತ್ರ ಪ್ರವಾಸಃ ಪ್ರಾಗನುರಾಗಾಹ್ವಯೋ ರಸಃ । ಸವಿಶೇಷಕಞ್ಚ ಪ್ರಾಪ್ತ್ಯಾದಿ ಸಂಸ್ಕೃತೇನೇತರೇಣ ಚ ।। ೩೩೭.

ಇಲ್ಲಿ ಹಾರೆಯೆಂದರೆ ವಿದೇಶ ವಾಸ, ಪ್ರಾಗನುರಾಗ ಎಂಬ ಭಾವನೆ ಇದೆ; ವಿಶೇಷ ಲಕ್ಷಣಗಳೊಂದಿಗೆ, ಪ್ರಾಪ್ತಿ ಮುಂತಾದವುಗಳು ಸಂಸ್ಕೃತದಲ್ಲಿಯೂ ಇತರ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿಯೂ ಕಾಣುತ್ತವೆ.

ಶ್ಲೋಕೈರನೇಕೈಃ ಕುಲಕಂ ಸ್ಯಾತ್ ಸನ್ದಾನಿತಕಾನಿ ತತ್। ಮುಕ್ತಕಂ ಶ್ಲೋಕ ಏಕೈಕಶ್ಚಮತ್ಕಾರಕ್ಷಮಃ ಸತಾಂ ।। ೩೩೭.

ಅನೇಕ ಶ್ಲೋಕಗಳ ಗುಂಪನ್ನು ಕುಲಕ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ; ಅವು ಒಟ್ಟಾಗಿ ಬಂಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಇರುವ ಒಂದು ಶ್ಲೋಕವನ್ನು ಮುಕ್ತಕ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ, ಅದು ಜ್ಞಾನಿಗಳಿಗೆ ಆನಂದವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ.

ಸೂಕ್ತಿಭಿಃ ಕವಿಸಿಂಹಾನಾಂ ಸುನ್ದರೀಭಿಃ ಸಮನ್ವಿತಃ . ಕೋಷೋ ಬ್ರಹ್ಮಾಪರಿಚ್ಛಿನ್ನಃ ಸ ವಿದಗ್ಧಾಯ ರೋಚತೇ ।। ೩೩೭.

ಕವಿಸಿಂಹರ ಸುಂದರವಾದ ಮಾತುಗಳು ಹಾಗೂ ಸುಂದರಿಯರೊಂದಿಗೆ ಅಲಂಕರಿಸಿದ, ಬ್ರಹ್ಮನಂತದಂತೆ ಅಂತ್ಯವಿಲ್ಲದ ಈ ಭಂಡಾರವು ವಿವೇಕಿಗಳಿಗೆ ಸಂತೋಷವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.

ಆಭಾಸೋಪಮಶಕ್ತಿಶ್ಚ ಸರ್ಗೇ ಯದ್ಭಿನ್ನವೃತ್ತತಾ । ಮಿಶ್ರಂ ವಪುರಿತಿ ಖ್ಯಾತಂ ಪ್ರಕೀರ್ಣಮಿತಿ ಚ ದ್ವಿಧಾ ।। ೩೩೭.

ಕಾವ್ಯದಲ್ಲಿ ಉಪಮೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಭಾವದ ಶಕ್ತಿ, ವಿವಿಧ ಛಂದಸ್ಸುಗಳ ಬಳಕೆ ಇದ್ದಾಗ, ಅದನ್ನು ಮಿಶ್ರರೂಪ ಅಥವಾ ಪ್ರಕೀರ್ಣ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಶ್ರವ್ಯಞ್ಚೈವಾಬಿನೇಯಞ್ಚ ಪ್ರಕೀರ್ಣಂ ಸಕಲೋಕ್ತಿಭಿಃ ।। ೩೩೭.

ಓದುವದಕ್ಕೂ, ಅಭಿನಯಿಸುವದಕ್ಕೂ ಯೋಗ್ಯವಾಗಿರುವ, ಎಲ್ಲ ರೀತಿಯ ಮಾತುಗಳಿರುವದು ಪ್ರಕೀರ್ಣ ಎಂಬ ಹೆಸರನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತದೆ.

ಅಗ್ನಿರುವಾಚ ನಾಟಕಂ ಸಪ್ರಕರಣಂ ಡಿಮ ಈಹಾಮೃಗೋಽಪಿ ವಾ । ಜ್ಞೇಯಃ ಸಮವಕಾರಶ್ಚ ಭವೇತ್ ಪ್ರಹಸನನ್ತಥಾ ।। ೩೩೮.

ಅಗ್ನಿ ಹೇಳಿದನು: ನಾಟಕ, ಪ್ರಕರಣ, ಡಿಮ, ಇಹಾಮೃಗ, ಸಮವಕಾರ, ಪ್ರಹಸನ—ಇವೆ ತಿಳಿಯಬೇಕಾದವುಗಳು.

ವ್ಯಾಯೋಗಭಾಣವೀಥ್ಯಙ್ಗತ್ರೋಟಕಾನ್ಯಥ ನಾಟಿಕಾ । ಸಟ್ಟಕಂ ಶಿಲ್ಪಕಃ ಕರ್ಣಾ ಏಕೋ ದುರ್ಮ್ಮಲ್ಲಿಕಾ ತಥಾ ।। ೩೩೮.

ವ್ಯಾಯೋಗ, ಭಾಣ, ವೀಥಿ, ಅಂಗ, ತ್ರೋಟಕ, ನಾಟಿಕಾ, ಸಟ್ಟಕ, ಶಿಲ್ಪಕ, ಕರ್ಣ, ಏಕ, ದುರ್ಮಲ್ಲಿಕಾ ಕೂಡ ಸೇರಿವೆ.

ಪ್ರಸ್ಥಾನಂ ಭಾಣಿಕಾ ಭಾಣೀ ಗೋಷ್ಠೀ ಹಲ್ಲೀಶಕಾನಿ ಚ । ಕಾವ್ಯಂ ಶ್ರೀಗದಿತಂ ನಾಟ್ಯರಾಸಕಂ ರಾಸಕಂ ತಥಾ ।। ೩೩೮.

ಪ್ರಸ್ಥಾನ, ಭಾಣಿಕಾ, ಭಾಣಿ, ಗೋಷ್ಟಿ, ಹಳ್ಳೀಶಕ, ಕಾವ್ಯ, ಶ್ರೀಗದಿತ, ನಾಟ್ಯರಾಸಕ, ರಾಸಕ ಕೂಡ ಇವೆ.

ಉಲ್ಲಾಪ್ಯಕಂ ಪ್ರೇಙ್‌ಕ್ಷಣಞ್ಚ ಸಪ್ತವಿಂಶತಿರೇವ ತತ್ । ಸಾಮಾನ್ಯಞ್ಚ ವಿಶೇಷಶ್ಚ ಲಕ್ಷ್ಣಸ್ಯ ದ್ವಯೀ ಗತಿಃ ।। ೩೩೮.

ಉಲ್ಲಾಪ್ಯಕ, ಪ್ರೇಂಕ್ಷಣ ಸೇರಿ ಒಟ್ಟು ಇಪ್ಪತ್ತೇಳು ವಿಧಗಳಿವೆ. ಸಾಮಾನ್ಯ ಮತ್ತು ವಿಶೇಷ ಎಂಬ ಎರಡು ವಿಧದ ಲಕ್ಷಣಗಳೂ ಇವೆ.

ಸಾಮಾನ್ಯಂ ಸರ್ವ್ವವಿಷಯಂ ಶೇಷಃ ಕ್ಕಾಪಿ ಪ್ರವರ್ತ್ತತೇ । ಪೂರ್ವ್ವರಙ್ಗೇ ನಿವೃತೇ ದ್ವೌ ದೇಶಕಾಲಾವುಭಾವಪಿ ।। ೩೩೮.

ಸಾಮಾನ್ಯವು ಎಲ್ಲ ವಿಷಯಗಳಿಗೂ ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತದೆ; ಉಳಿದವುಗಳು ಕೆಲ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ. ಪೂರ್ವರಂಗ ಮುಗಿದ ಮೇಲೆ ಸ್ಥಳ ಮತ್ತು ಕಾಲ ಎರಡೂ ನಿಶ್ಚಿತವಾಗುತ್ತವೆ.

ರಸಭಾವಮಿಭಾವಾನುಭಾವಾ ಅಭಿನಯಾಸ್ತಥಾ । ಅಙ್ಕಃ ಸ್ಥಿತಿಶ್ಚ ಸಾಮಾನ್ಯಂ ಸರ್ವ್ವತ್ರೈವೋಪಸರ್ಪಣಾತ್ ।। ೩೩೮.

ರಸ, ಭಾವ, ಉದೀಪನ, ಅನುಭಾವ, ಅಭಿನಯ, ಅಂಕ, ಸ್ಥಿತಿ—ಇವು ಎಲ್ಲವೂ ಸಾಮಾನ್ಯ, ಏಕೆಂದರೆ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಇವುಗಳ ಪ್ರಭಾವ ಇದೆ.

ವಿಶೇಷೋಽವಸರೇ ವಾಚ್ಯಃ ಸಾಮಾನ್ಯಂ ಪೂರ್ವ್ವಮುಚ್ಯತೇ । ತ್ರಿವರ್ಗಸಾಧನನ್ನಾಟ್ಯಮಿತ್ಯಾಹುಃ ಕರಣಞ್ಚ ಯತ್ ।। ೩೩೮.

ವಿಶೇಷವನ್ನು ತಕ್ಕ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಹೇಳಬೇಕು; ಸಾಮಾನ್ಯವನ್ನು ಮೊದಲು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ನಾಟಕವು ಮೂರು ಪುರುಷಾರ್ಥಗಳ ಸಾಧನ, ಹೀಗೆಯೇ ಯಾವುದೇ ಕ್ರಿಯೆಯೂ ಆಗಿದೆ.

ಇತಿಕರ್ತ್ತವ್ಯ್ತಾ ತಸ್ಯ ಪೂರ್ವ್ವರಙ್ಗೋ ಯಥಾವಿಧಿ । ನಾನ್ದೀಮುಖಾನಿ ದ್ವಾತ್ರಿಂಶದಙ್ಗಾನಿ ಪೂರ್ವ್ವರಙ್ಗಕೇ ।। ೩೩೮.

ಅದರ ಕ್ರಮವನ್ನು ವಿಧಿಪ್ರಕಾರ ನಡೆಸಬೇಕು; ಪೂರ್ವರಂಗದಲ್ಲಿ ನಾಂದಿ ಮುಂತಾದ ಮೂವತ್ತೆರಡು ಅಂಗಗಳಿವೆ.

ದೇವತಾನಾಂ ನಮಸ್ಕಾರೋ ಗುರೂಣಾಮಪಿ ಚ ಸ್ತುತಿಃ । ಗೋಬ್ರಾಹ್ಮಣನೃಪಾದೀನಾಮಾಶೀರ್ವಾದಾದಿ ಗೀಯತೇ ।। ೩೩೮.

ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ, ಗುರುಗಳಿಗೆ ಸ್ತುತಿ, ಹಸುವುಗಳು, ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು, ರಾಜರು ಮತ್ತು ಇತರರ ಆಶೀರ್ವಾದಗಳನ್ನು ಹಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.

ನಾನ್ದ್ಯನ್ತೇ ಸೂತ್ರಧಾರೋಽಸೌ ರುಪಕೇಷು ನಿಬಧ್ಯತೇ । ಗುರುಪೂರ್ವಕ್ರಮಂ ವಂಶಪ್ರಶಂಸಾ ಪೌರುಷಂ ಕವೇಃ ।। ೩೩೮.

ನಾಂದಿಯ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಆ ಸೂತ್ರಧಾರನು ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತಾನೆ; ಮೊದಲಿಗೆ ಗುರುನಿಗೆ ಗೌರವ, ನಂತರ ವಂಶದ ಪ್ರಶಂಸೆ, ನಂತರ ಕವಿಯ ಶ್ಲಾಘನೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ.