ಅಗ್ನಿಪುರಾಣಮ್

ಚತುಃಸ್ವರಾ ಸ್ಯಾದ್‌ಭ್ರಮರೀ ವಿಲಾಸಿತಾ ಮಭೌನಲೌ । ಸಮುದ್ರಾ ಅಥ ಋಷಯೋ ವನೌ ಲೌಗೌ ರಥೋದ್ಧತಾ ।। ೩೩೪.

ನಾಲ್ಕು ಅಕ್ಷರಗಳಿರುವುದು ಭ್ರಮರಿ, ವಿಲಾಸಿತಾ ಎಂಬುದು ಮಭೌನಲೌ. ಸಮುದ್ರಾ ಮತ್ತು ಋಷಯಃ ಎಂಬುವು ವನೌ, ಲೌಗೌ ಎಂಬುದು ರಥೋದ್ಧತಾ.

ಸಾಮತಾಧನಭಾಗೌಗೋವೃತ್ತಾನನಸಮಾಶ್ಚ ಸಃ । ಶ್ಯೇನೀ ವಜವನಾಗಃ ಸ್ಯಾದ್ರಮ್ಯಾ ನಪರಗಾಗಗಃ ।। ೩೩೪.

ಸಾಮತಾ, ಧನಭಾಗೌಗ ಮತ್ತು ವೃತ್ತಾನನಸಮಾ ಎಂಬುವು ಹೀಗೆ ಇವೆ. ಶ್ಯೇನಿ ಎಂಬುದು ವಜವನಾಗ, ರಮ್ಯಾ ಎಂಬುದು ನಪರಗಾಗಗ.

ಜಗತೀ ವಂಶಸ್ಥಾ ವೃತ್ತಂ ಜತೌ ಜಾವಥ ತೌ ಜವೌ । ಇನ್ದ್ರವಂಶಾ ತೋಟಕಂ ಸೈರಚತುರ್ಭಿಃ ಪ್ರತಿಪಾದತಃ ।। ೩೩೪.

ಜಗತಿ ಎಂಬುದು ವಂಶಸ್ಥ ಛಂದಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಿದೆ. ವೃತ್ತ, ಜತೌ ಮತ್ತು ಜಾವಥ ಎಂಬುವು ಜವೌ. ಇಂದ್ರವಂಶಾ ಎಂಬುದು ತೋಟಕ, ಸೈರ ಎಂಬುದು ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಅಕ್ಷರಗಳಿರುವುದು.

ಭವೇದ್‌ದ್ರುತವಿಲಮ್ಬಿತಾ ನಭೌ ಭವಾವಥೌ ನಲೌ । ಸ್ಯೌ ಶ್ರೀಪುಠೋ ವಸುವೇದಾ ಜಲೋಗತಿಜಲೌ ಜಮೌ ।। ೩೩೪.

ದ್ರುತವಿಲಂಬಿತಾ ಎಂಬುದು ಛಂದಸ್ಸು, ನಭೌ, ಭವಾವಥೌ ಮತ್ತು ನಲೌ ಕೂಡ ಇವೆ. ಶ್ರೀಪುಠ, ವಸುವೇದ, ಜಲಗತಿ, ಜಲೌ ಮತ್ತು ಜಮೌ ಕೂಡ ತಿಳಿದಿವೆ.

ಜಸೌ ವಸರ್ವ್ವವಶ್ಚಾಥ ತತಂ ನನಮರಾಃ ಸ್ಮೃತಂ । ಕುಶುಮವಿಚಿತ್ರಾನ್ಯೌ ದ್ಯೌ ನೌ ನೌ ರೌ ಸ್ಯಾಚ್ಚಲಾಮ್ಬಿಕಾ ।। ೩೩೪.

ಜಸೌ ಮತ್ತು ವಸರ್ವವಶ ಎಂಬುವು ಹೀಗೆ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವುವು, ತಟಂ ಎಂಬುದು ನನಮರಾ ಎಂದು ತಿಳಿಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಕುಸುಮವಿಚಿತ್ರಾ ಎರಡು ರೂಪಗಳಿವೆ, ದ್ಯೌ, ನೌ ಮತ್ತು ರೌ ಎಂಬುವು ಚಲಾಂಬಿಕಾ.

ಭುಜಙ್ಗಪ್ರ್ಯಾತಂ ಥೈಃ ಸ್ಯಾಚ್ಚತುಭಿಃ ಸ್ರಾಗ್ವಿನೀಭವೈಃ । ಪ್ರಮಿತಾಕ್ಷರಾ ಗಜೌ ಸೌ ಕಾನ್ತೋತ್ಪೀಡ಼ಾ ಮತೌ ಸಮೌ ।। ೩೩೪.

ಭುಜಂಗಪ್ರಯಾತ ಎಂಬುದು ನಾಲ್ಕು ತೈ ಅಕ್ಷರಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ, ಶ್ರಾಗ್ವಿನಿ ಕೂಡ ಹೀಗೆಯೇ ರೂಪುಗೊಂಡಿದೆ. ಪ್ರಮಿತಾಕ್ಷರಾ ಎಂಬುದು ಗಜೌ, ಸೌ ಎಂಬುದು ಕಾಂತು, ಉತ್ತ್ಫೀರಾ ಎಂಬುದು ಮತೌ ಸಮೌ.

ವೈಶ್ವದೇವೀ ಮಮಯಾಯಾಃ ಪಞ್ಚಾಙ್ಗಾ ನವಮಾಲಿನೀ । ನಜೌ ಭಯೌ ಪ್ರತಿಪಾದಂ ಗಣಾ ಯದಿ ಜಗತ್ಯಪಿ ।। ೩೩೪.

ವೈಶ್ವದೇವಿ ಎಂಬುದು ಮಮಯಾಯಾ, ಪಂಚಾಂಗ ಎಂಬುದು ನವಮಾಲಿನಿ. ನಜೌ ಮತ್ತು ಭಯೌ ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿವೆ, ಗಣಾ ಎಂಬುದು ಜಗತಿಯಲ್ಲಿ ಕೂಡ ಇದೆ.

ಪ್ರಹರ್ಷಣೀ ಮವಜವಾ ಗೋಪತಿರ್ಬಹ್ನಿದಿಕ್ಷು ಚ । ರುಚಿರಾ ಜಭಸಜಗಾ ಚ್ಛಿನ್ನಾ ವೇದೈರ್ಗ್ರಹೈಃ ಸ್ಮೃತಾ ।। ೩೩೪.

ಪ್ರಹರ್ಷಣೀ, ಮವಜವಾ, ಗೋಪತಿ ಮತ್ತು ಬಹ್ನಿದಿಕ್ಷು ಎಂಬುವುಗಳು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿವೆ. ರುಚಿರಾ, ಜಭಸಜಗಾ ಮತ್ತು ಛಿನ್ನಾ ಎಂಬವುಗಳು ವೇದಗಳ ಛಂದಸ್ಸು ಮತ್ತು ಗ್ರಹಗಳ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ನಿರ್ಧರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ಮತ್ತಮಯೂರಂ ಮತಯಾ ಸಗೌ ವೇದಗ್ರಹೇ ಯತಿಃ । ಗೌರೀನಲನಸಾಗಃ ಸ್ಯಾದಸಮ್ಬಾಧಾ ನತೌ ನಗೌ ।। ೩೩೪.

ಮತ್ತಮಯೂರ, ಮತಯಾ ಮತ್ತು ಸಾಗೌ ಎಂಬವುಗಳು ವೇದಛಂದಸ್ಸಿನಿಂದ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಿವೆ. ಗೌರಿ, ನಲನಸಾಗ ಮತ್ತು ಅಸಂಬಾಧಾ ಪರ್ವತಗಳೊಡನೆ ಸಂಬಂಧವಿಲ್ಲ ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು.

ಗೋಗ ಇನ್ದ್ರಿಯನವಕೌ ನನೌ ವಸನಗಾಃ ಸ್ವರಾಃ । ಸ್ವರಾಶ್ಚಾಪರಾಜಿತಾ ಸ್ಯಾನ್ನನಭಾನನಗಾಃ ಸ್ವರಾಃ ।। ೩೩೪.

ಗೋಗ, ಇಂದ್ರಿಯನವಕ, ನನೌ ಮತ್ತು ವಸನಗಾ ಇವು ಸ್ವರಗಳು. ಅಪರಾಜಿತಾ ಕೂಡ ಸ್ವರವಾಗಿದ್ದು, ನನಭಾನನಗಾ ಕೂಡ ಸ್ವರಗಳೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ದ್ವಿಃಪ್ರಹರಣಕಲಿತಾ ವಸನ್ತತಿಲಕಾ ನಭೌ । ಜೌ ಗೌ ಸಿಂಹೋನ್ನತಾ ಸಾ ಸ್ಯಾನ್ಮುನೇರುದ್ಧರ್ಷಣೀ ಚ ಸಾ ।। ೩೩೪.

ದ್ವಿಪ್ರಹರಣಕಲಿತಾ, ವಸಂತತಿಲಕಾ, ನಭೌ, ಜೌ, ಗೌ ಮತ್ತು ಸಿಂಹೋನ್ನತಾ ಇವು ರೂಪಗಳು. ಮುನಿಯ ಉದ್ಧರ್ಷಣಿಯೂ ಇದೇ ರೀತಿಯದು ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು.

ಚನ್ದ್ರಾವರ್ತ್ತಾ ನನೌ ಸೋಮಾವರ್ತ್ತರ್ತುನವಕಃ ಸ್ಮೃತಃ । ಮಣಿಗುಣನಿಕರಾ ಸೌ ಮಾಲಿನೌ ನೌ ಮಯೌ ಯಯಃ ।। ೩೩೪.

ಚಂದ್ರಾವರ್ತ್ತಾ, ನನೌ ಮತ್ತು ಸೋಮಾವರ್ತ್ತಾ ಇವು ಒಂಬತ್ತು ಋತುಗಳೆಂದು ತಿಳಿಯಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಮಣಿಗುಣನಿಕರಾ, ಸೌ, ಮಾಲಿನೌ, ನೌ, ಮಯೌ ಮತ್ತು ಯಯಃ ಕೂಡ ಸೇರಿವೆ.

ಯತಿರ್ವಸುಸ್ವರಾ ಭೌ ವೌ ನತಲಮಿತ್ರಸಗ್ರಹಾಃ । ಋಷಭಗಜವಿಲಾಸಿತಂ ಜ್ಞೇಯಾ ಶಿಖರಿಣೀ ಜಗೌ ।। ೩೩೪.

ಯತಿರ್ವಸುಸ್ವರಾ, ಭೌ, ವೌ ಮತ್ತು ನತಲಮಿತ್ರಸಗ್ರಹಾ ಎಂಬುವುಗಳು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಎತ್ತು ಮತ್ತು ಆನೆಯ ಆಟದಿಂದ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಡುವ ಶಿಖರಿಣಿಯೂ ತಿಳಿಯಬೇಕು.

ರಸಭಾಲಭೃಗುರುದ್ರಾಃ ಪೃಥ್ವೀಜಸಜಸಾ ಜನೌ । ಗೋವಸುಗ್ರಹವಿಚ್ಛಿನ್ನಾ ಪಿಹ್ಗಲೇನೇರಿತಾ ಪುರಾ ।। ೩೩೪.

ರಸಭಾ, ಲಭೃಗುರುದ್ರಾ, ಪೃಥ್ವೀಜಸಜಸಾ ಮತ್ತು ಜನೌ ಎಂಬುವುಗಳು ವರ್ಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಗೋವಸುಗ್ರಹವಿಚ್ಛಿನ್ನಾ ಎಂಬುದು ಪಿಂಗಲನು ಪುರಾತನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿದದು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ವಂಶಪತ್ರಪತಿತಂ ಸ್ಯಾದ್‌ ಭವನಾ ಭೌ ನಗೌ ಸದಿಕ್ । ಹರಿಣೀ ನಸಮಾರಃ ಸೋ ನಗೌ ರಸಚತುಃಸ್ವರಾಃ ।। ೩೩೪.

ವಂಶಪತ್ರಪತಿತ ಎಂಬುದು ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಭವನಾ, ಭೌ, ನಗೌ ಮತ್ತು ಸದಿಕ್ ಎಂಬುವುಗಳು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಹರಿಣೀ, ನಸಮಾರ ಮತ್ತು ನಗೌ ಎಂಬುವುಗಳು ನಾಲ್ಕು ರಸಗಳೊಡನೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದವು.

ಮನ್ದಾಕ್ರಾನ್ತಾ ನಭನತಂ ತಗೌಗಛಿರಸಸ್ವರಾಃ । ಕುಸುಮಿತಲತಾ ವೇಲ್ಲಿತಾ ಮತನಾ ಯಯಯಾಃ ಶರಾಃ ।। ೩೩೪.

ಮಂದಾಕ್ರಾಂತಾ, ನಭನತ, ತಗೌಗ, ಚಿರಸಸ್ವರಾ ಇವು ಸೇರಿವೆ. ಕುಸುಮಿತಲತಾ, ವೆಲ್ಲಿತಾ, ಮತನಾ ಮತ್ತು ಯಯಯಾಃ ಎಂಬುವುಗಳು ಬಾಣಗಳೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ರಥಾಃ ಸ್ವ್ರಾಃ ಪ್ರತಿರಥಸಸಜಾಃ ಸತತಶ್ಚ ಗಃ । ಶಾರ್ದೂಲವಿಕ್ರೀಡ಼ಿತಂ ಸ್ಯಾದಾದಿತ್ಯಮುನಯೋ ಯತಿಃ ।। ೩೩೪.

ರಥಗಳು ಸ್ವರಗಳಾಗಿವೆ. ಪ್ರತಿರಥಸಸಜಾ ಎಂದರೆ ಯಾವಾಗಲೂ ಇರುವವು. ಶಾರ್ದೂಲವಿಕ್ರೀಡಿತ, ಆದಿತ್ಯ, ಮುನಿಗಳು ಮತ್ತು ಯತಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಿವೆ.

ಕೃತಿಃ ಸುವದನಾ ಮೋರೋ ಭನಯಾ ಭನಗಾಃ ಸುರಾಃ । ಯತಿರ್ಮುನಿರಸಾಶ್ಚಾಥ ಇತಿ ವೃತ್ತಂ ಕ್ರಮಾತ್ ಸ್ಮೃತಮ್ ।। ೩೩೪.

ಕೃತಿ, ಸುವದನಾ, ಮೊರೋ, ಭನಯಾ, ಭನಗಾ ಮತ್ತು ಸುರಾ ಎಂಬುವುಗಳು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ನಂತರ ಯತಿ, ಮುನಿ ಮತ್ತು ರಸಾ ಎಂಬುವುಗಳನ್ನು ಛಂದಸ್ಸಿನ ಕ್ರಮವಾಗಿ ನೆನಪಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಸ್ರಗ್ಧ್ರಾ ಮರತಾನೋಮೋಯಪೌ ತ್ರಿಃಸಪ್ತಕಾ ಯತಿಃ । ಸಮುದ್ರಕಂ ಭರಜಾನೋವನಗಾ ದಶಭಾಸ್ಕರಾಃ ।। ೩೩೪.

ಸ್ರಗ್ಧ್ರಾ, ಮರತಾ, ನೋಮೋಯ, ಪೌ ಎಂಬುವುಗಳು ಮೂರು ಬಾರಿ ಏಳು ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿವೆ. ಸಮುದ್ರಕ, ಭರಜಾನ ಮತ್ತು ವನಗಾ ಎಂಬವುಗಳು ಹತ್ತು ಭಾಸ್ಕರಗಳು.

ಅಸ್ವಲಲಿತಂ ನಜಭಾ ಜಭಜಾ ಭನಮೀಶತಃ । ಮತ್ತಾಕ್ರೀಡ಼ಾ ಮಮನನಾ ನೌನಗ್ನೌ ಗೋಷ್ಟಮಾತಿಥಿಃ ।। ೩೩೪.

ಅಸ್ವಲಲಿತ, ನಜಭಾ, ಜಭಜಾ ಮತ್ತು ಭನಮೀಶತ ಎಂಬುವುಗಳು ವರ್ಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಮತ್ತಾಕ್ರೀಡಾ, ಮಮನನಾ, ನೌನಗ್ನೌ ಮತ್ತು ಗೋಷ್ಟಮಾತಿಥಿ ಕೂಡ ಸೇರಿವೆ.

ತನ್ವೀ ಭನತಸಾಭೋಭೋ ಲಯೋ ವಾಣಸುರಾರ್ಕ್ಕಕಾಃ । ಕ್ರೌಞ್ಚಪದಾ ಭಮತತಾ ನೌ ನೌ ವಾಣ್ಶರಾಷ್ಟತಃ ।। ೩೩೪.

ತನ್ವೀ, ಭನತಸಾಭೋಭೋ, ಲಯ, ವಾಣಸುರಾರ್ಕಕಾ, ಕ್ರೌಂಚಪದಾ, ಭಮತತಾ, ನೌ, ನೌ ಮತ್ತು ವಾಣ್ಶರಾಷ್ಟತ ಎಂಬುವುಗಳು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ.

ಭುಜಙ್ಗವಿಜೃಮ್ಭಿತಂ ಮಮತನಾ ನನವಾಸನೌ । ಗಷ್ಟೇಶಮುನಿಭಿಶ್ಛೇದೋ ಹ್ಯುಹಾರಾಖ್ಯಮೀದೃಶಮ್ ।। ೩೩೪.

ಭುಜಂಗವಿಜೃಂಭಿತ, ಮಮತನಾ, ನನವಾಸನೌ ಮತ್ತು ಗಷ್ಟೇಶಮುನಿ ಎಂಬುವುಗಳು ವಿವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಋಷಿಗಳ ವಿಭಾಗವನ್ನು ಉಹಾರಾ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಮನನಾನತಾನಃ ಸೋ ಗಗೌ ಗ್ರಹರಸೋ ರಸಾತ್ । ನೌ ಸಪ್ತರೋದಣ್ಡದಃ ಸ್ಯಾಚ್ಚಣ್ಡವೃಷ್ಟಿಪ್ರಘಾತಕಂ ।। ೩೩೪.

ಮನನಾನತಾನ, ಸೋ, ಗಗೌ, ಗ್ರಹರಸೋ ಮತ್ತು ರಸಾತ್ ಸೇರಿವೆ. ನೌ, ಸಪ್ತರೋದಂಡದ ಮತ್ತು ಚಂಡವೃಷ್ಟಿಪ್ರಘಾತಕ ಕೂಡ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ.

ರೇಫವೃದ್ಧ್ಯಾ ಣಣವಾ ಸ್ಯುರ್ವ್ಯಾಲಜೀಮೂತಮುಖ್ಯಕಾಃ । ಶೇಷೇ ವೈ ಪ್ರಚಿತಾ ಜ್ಞೇಯಾ ಗಾಥಾಪ್ರಸ್ತಾರ ಉಚ್ಯತೇ ।। ೩೩೪.

ರೆಫದ ವೃದ್ಧಿಯಿಂದ ಣಣವಾ ಎಂಬುವುಗಳು ವ್ಯಾಲಜೀಮೂತಗಳಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾಗಿವೆ. ಉಳಿದವುಗಳನ್ನು ಪ್ರಚಿತಾ ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು, ಇದನ್ನು ಗಾಥಾಪ್ರಸ್ತಾರ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಅಗ್ನಿರುವಾಚ ಛನ್ದೋಽತ್ರ ಸಿದ್ಧಂ ಗಾಥಾ ಸ್ಯಾತ್ ಪಾದೇ ಸರ್ವ್ವಗುರೌ ತಥಾ । ಪ್ರಸ್ತಾರ ಆದ್ಯಗಾಥೋನಃ ಪರತುಲ್ಯೋಽಥ ಪೂರ್ವ್ವಗಃ ।। ೩೩೫.

ಅಗ್ನಿಯು ಹೇಳಿದನು: ಇಲ್ಲಿ ಛಂದಸ್ಸು ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಿದೆ. ಗಾಥಾ ಎಂದರೆ ಪಾದದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಾ ಗುರುಸ್ವರಗಳಿರುವುದು. ಪ್ರಸ್ತಾರವು ಮೊದಲ ಗಾಥಾ, ನಂತರದವುಗಳು ಸಮಾನವಾಗಿಯೂ ಅಥವಾ ಹಿಂದಿನಂತೆಯೂ ಇರುತ್ತವೆ.

ನಷ್ಟಮಧ್ಯೇ ಸಮೇಽಙ್ಕೋನಃ ಸಮೇಽರ್ದ್ಧ ವಿಷಮೇ ಗುರುಃ । ಪ್ರತಿಲೋಮಗುಣಂ ನಾದ್ಯಂ ದ್ವಿರುದ್ದಿಷ್ಟಗ ಏಕನುತ್ ।। ೩೩೫.

ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕಳೆದುಹೋದದ್ದು ಸಮಕೋನವಾಗಿರುತ್ತದೆ; ಅರ್ಧದಲ್ಲಿ, ಅಸಮವಾದಲ್ಲಿ ಅದು ಭಾರಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ; ವಿರುದ್ಧ ಗುಣವು ಮೊದಲಲ್ಲಿಯೂ ಅಲ್ಲ, ಎರಡು ಬಾರಿ ಹೇಳಲಾಗುವುದೂ ಅಲ್ಲ, ಒಮ್ಮೆ ಬಿಟ್ಟಿರುವುದೂ ಅಲ್ಲ.

ಸಙ್‌ಖ್ಯಾದ್ವಿರರ್ದ್ಧೇ ರೂಪೇ ತು ಶೂನ್ಯಂ ಶೂನ್ಯೇ ದ್ವಿರೀರಿತಂ । ತಾವದರ್ದ್ಧೇ ತದ್‌ಗುಣಿತಂ ದ್ವಿ ದ್‌ವ್ಯೂನಞ್ಚ ತದನ್ತತಃ ।। ೩೩೫.

ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಎರಡು ಪಟ್ಟು ಮಾಡಿದಾಗ ಅರ್ಧದಲ್ಲಿ ರೂಪ ಶೂನ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ; ಶೂನ್ಯದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಬಾರಿ ಉಚ್ಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ; ಅರ್ಧದಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟು ಇದ್ದರೂ, ಅದನ್ನು ಗುಣಿಸಿದಷ್ಟು, ಮತ್ತು ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಎರಡು ಕಡಿಮೆ.

ಪರೇ ಪೂರ್ಣಂ ಪರೇ ಪೂರ್ಣಂ ಮೇರುಪ್ರಸ್ತಾರತೋ ಭವೇತ್ । ನಗಸಂಖ್ಯಾ ವೃತ್ತಸಂಖ್ಯಾ ಚಾಧ್ವಾಙ್ಗುಲಮಧೋದ್‌ರ್ಧತಃ ।। ೩೩೫.

ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಅದು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿರುತ್ತದೆ; ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಅದು ಸಂಪೂರ್ಣ, ಮೆರುಪ್ರಸ್ತಾರದಂತೆ; ಶಿಖರಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಮತ್ತು ವೃತ್ತಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಮೇಲೂ ಕೆಳಗೂ ಬೆರಳಿನ ಅಗಲದಿಂದ ಅಳೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಸಙ್‌ಖ್ಯೈವ ದ್ವಿಗುಣೈಕೋನಾ ಛನ್ದಃ ಸಾರೋಽಥಮೀರಿತಃ ।। ೩೩೫.

ಛಂದಸ್ಸಿನ ಸಾರವೆಂದರೆ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಎರಡು ಪಟ್ಟು ಮಾಡಿ ಒಂದನ್ನು ಸೇರಿಸಿದಂತೆಯೇ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.