ಅಗ್ನಿಪುರಾಣಮ್

ಪಾದಸ್ಯಾದ್ಯನ್ತು ವಕ್ರಂ ಸ್ಯಾತ್ ಶನೌ ನ ಪ್ರಥಮಾಸ್ಮೃತೌ । ಬಾಲ್ಯಮುಶ್ಚತುರ್ಥಾದ್ವರ್ಣಾತ್ ಪಥ್ಯಾ ವರ್ಣಂ ಯುಜೇಯತಃ ।। ೩೩೨.

ಪಾದದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ವಕ್ರತೆ ಇರಬೇಕು, ಆದರೆ ಶನದಲ್ಲಿ ಮೊದಲನೆಯದು ಅಲ್ಲ. ಬಾಲ್ಯವು ನಾಲ್ಕನೇ ಅಕ್ಷರದಿಂದ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ, ಪಥ್ಯವಾದ ಅಕ್ಷರವನ್ನು ಸೇರಿಸಬೇಕು.

ವಿಪರೀತಪಥ್ಯಾನ್ಯಾ ಸಾಚ್ಚಪಲಾ ವಾ ಯುಜಸ್ವನಃ । ವಿಪುಲಾಯುಗ್ನಸಪ್ತಮಃ ಸರ್ವ್ವಂ ತಸ್ಯೈವ ತಸ್ಯ ಚ ।। ೩೩೨.

ಪಥ್ಯೆಗೆ ವಿರುದ್ಧವಾದ ಮತ್ತೊಂದು ರೂಪವನ್ನು ಚಪಲಾ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಏಳನೆಯದು ವಿಪುಲಾಯುಗ್ನ, ಎಲ್ಲವೂ ಅವಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ಇದಕ್ಕೆ ಸೇರಿವೆ.

ತೌನ್ತೌ ವಾ ವಿಪುಲಾನೇಕಾ ಚಕ್ರಜಾತಿಃ ಸಮೀರಿತಾ । ಭವೇನ್ ಪದಚತುರೂದ್‌ರ್ಧ್ವಂ ಚತುರ್ವೃದ್ಧ್ಯಾ ಪದೇಷು ಚ ।। ೩೩೨.

ತೌಂತೌ ಅಥವಾ ಅನೇಕ ವಿಪುಲಾ ಗಳನ್ನು ಚಕ್ರಜಾತಿ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಪಾದಗಳು ಇರುತ್ತವೆ, ಪಾದಗಳಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ವೃದ್ಧಿಗಳು ಇರುತ್ತವೆ.

ಗುರುದ್ವಯಾನ್ತ ಆಪೀಡಃ ಪ್ರತ್ಯಾಪೀಡೋ ಗಣಾದಿಕಃ । ಪ್ರಥಮಸ್ಯ ವಿಪರ್ಯ್ಯಾಸೇ ಮಞ್ಜರೀ ಲವಣೀ ಕ್ರಮಾತ್ ।। ೩೩೨.

ಎರಡು ಗುರುಗಳಿಂದ ಅಂತ್ಯವಾದರೆ ಆಪೀಡ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ, ಪ್ರತ್ಯಾಪೀಡವು ಗಣಪ್ರಕಾರವಾಗಿದೆ. ಮೊದಲನೆಯದು ಉಲ್ಟಾದರೆ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಮಂಜರಿ ಮತ್ತು ಲವಣಿ ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ.

ಭವೇದಮೃತಧಾರಾಖ್ಯಾ ಉದ್ಧತಾದ್ಯ್ಚಯತೇಽಧುನಾ । ಏಕತಃ ಸಸಜಸಾನಃ ಸ್ಯುರ್ನ ಸೌ ಜೋ ಗೋಽಥ ಭೌನಜೌ ।। ೩೩೨.

ಎತ್ತಿದಾಗ ಅದನ್ನು ಅಮೃತಧಾರಾ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ, ಈಗ ಹೇಳಿದಂತೆ. ಒಂದು ಕಡೆ ಸಸಜಸಾನ, ಸೌ, ಜೋ, ಗೋ ಅಥವಾ ಭೌನಜ ಇಲ್ಲ.

ನೋಗೋಽಥ ಸಜಸಾ ಗೋಗಸ್ತೃತೀಯಚರಣಸ್ಯ ಚ । ಸೌರಭೇ ಕೇಚನಭಗಾ ಲಲಿತಞ್ಚ ನಮೌ ಜಸೌ ।। ೩೩೨.

ಗೋ ಇಲ್ಲ, ಸಜಸಾ ಇಲ್ಲ, ಗೋಗಾ ಇಲ್ಲ ಮೂರನೇ ಪಾದದಲ್ಲಿ. ಸೌರಭದಲ್ಲಿ ಕೆಲವರು ಭಗಾ, ಲಲಿತ ಮತ್ತು ನಮೌ ಜಸೌ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಉಪಸ್ಥಿತಂ ಪ್ರಚುಪಿತಂ ಪ್ರಥಮಾದ್ಯಂ ಸಮೌ ಜಸೌ । ಗೋಗಥಾಂ ಮಲಜಾ ರೋಗಃ ಸಮೋ ನಗರಜಯಾಃ ಪದೇ ।। ೩೩೨.

ಉಪಸ್ಥಿತ ಮತ್ತು ಪ್ರಚುಪಿತ ಮೊದಲನೆಯದು, ಸಮೌ ಮತ್ತು ಜಸೌ. ಗೋಗಥಾ ಮಲಜಾ, ರೋಗ ಸಮ, ನಗರಜ ಪಾದದಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತದೆ.

ವರ್ದ್ಧಮಾನಂ ಮಲೌ ಸ್ವೌ ನಸೌ ಅಥೋ ಭೋಜೋವ ಇರಿತಾ । ಶುದ್ಧವಿರಾಡ಼ಾರ್ಷಭಾಖ್ಯಂ ವಕ್ಷ್ಯೇ ಚಾರ್ದ್ಧಸಮನ್ತತಃ ।। ೩೩೨.

ವರ್ಧಮಾನವು ಮಲೌ, ಸ್ವೌ, ನಸೌ ಮತ್ತು ಭೋಜೋವಾ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಶುದ್ಧ, ವೀರ ಮತ್ತು ಋಷಭ ಪ್ರಕಾರಗಳನ್ನು ಹಾಗೂ ಅರ್ಧಸಮಂತತೆಯನ್ನೂ ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ.

ಅಗ್ನಿರುವಾಚ ಉಪಚಿತ್ರಕಂ ಸಸಮನಾಮಥಭೋಜಭಗಾಮಯ । ದ್ರೂತಮಧ್ಯಾ ತತಭಗಾಗಥೋನನಜಯಾಃ ಸ್ಮೃತಾಃ ।। ೩೩೩.

ಅಗ್ನಿ ಹೇಳಿದನು: ಉಪಚಿತ್ರಕವು ಸಮನ ಅಥವಾ ಭೋಜ ಮತ್ತು ಭಗಾ ಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ. ದ್ರುತ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯವು ಭಗಾ, ಗಾಥಾ ಮತ್ತು ನಾನಜಯಾ ಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ ಎಂದು ಸ್ಮರಿಸಲಾಗಿದೆ.

ವೇಗವತೀ ಸಸಮಗಾ ಭಭಭಗೋಗಥೋ ಸ್ಮೃತಾ । ರುದ್ರವಿಸ್ತಾರಸ್ತೋಸಭಗಾಸಮಜಾಗೋಗಥಾ ಸ್ಮೃತಾ ।। ೩೩೩.

ವೇಗವತೀ ಎಂಬ ಛಂದಸ್ಸು ಸಮಾನ ಭಾಗಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ. ಭಭಭಗೋಗಥ ಎಂಬ ಹೆಸರು ಕೂಡ ಇದೆ. ರುದ್ರವಿಸ್ತಾರ ಎನ್ನುವುದು ತೋಷಭಗಾ ಎಂಬ ಛಂದಸ್ಸಿನಂತೆಯೇ ಇದೆ, ಸಮಜಾಗೋಗಥ ಎಂದು ಕೂಡ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ರಜಸಾಗೋಗಥೋದ್ರೋಣೌ ಗೋಗೌ ವೈ ಕೇತುಮತ್ಯಪಿ । ಆಖ್ಯಾನಿಕೀ ತತಜಗಾಗಥೋತತಜಗಾಗಥ ।। ೩೩೩.

ರಜಸಾಗೋಗಥ ಮತ್ತು ಉದ್ರೋಣ ಎಂಬುವು ಛಂದಸ್ಸುಗಳು. ಗೋಗಾ ಎಂಬುದು ಕೂಡ ಕೇತುಮತಿ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಆಖ್ಯಾನಿಕಿ ನಂತರ ಜಗಾಗಥ ಮತ್ತು ತಟಜಗಾಗಥ ಎಂಬುವು ಬರುತ್ತವೆ.

ವಿಪರೀತಾಖ್ಯಾನಿಕೀ ತ್ತೌ ಜಯಗಾತೌ ಜಗೋಗಥ । ಸೌಮಲೌ ಗಥಲಭಭಾವೌ ಭವೇದ್ಧರಿಣವಲ್ಲಭಾ ।। ೩೩೩.

ವಿಪರೀತಾಖ್ಯಾನಿಕಿ ಎಂಬುದು ವಿರುದ್ಧವಾದ ಛಂದಸ್ಸಾಗಿದೆ. ಜಯಗಾತೌ ಮತ್ತು ಜಗೋಗಥ ನಂತರ ಬರುತ್ತವೆ. ಸೌಮಲ ಮತ್ತು ಗಥಲಭಭಾವ ಎಂಬುವು ಛಂದಸ್ಸುಗಳು, ಧರಿಣವಲ್ಲಭ ಎಂಬುದನ್ನು ತಿಳಿಯಬೇಕು.

ಲೌವನೌಗಾಥನಜಜಾ ಯಃ ಸ್ಯಾದಪರಕ್ರಮಂ । ಪುಷ್ಪಿತಾ ನನವಯಾನಜಜಾವೋಗಥೋ ರಜೌ ।। ೩೩೩.

ಲೌವನೌಗಾಥ ಮತ್ತು ನಜಜಾ ಎಂಬುವು ಮುಂದುವರಿಯದ ಛಂದಸ್ಸುಗಳು. ಪುಷ್ಪಿತಾ ಮತ್ತು ನನವಯಾನಜಜಾ, ಹಾಗೆಯೇ ರಜಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ವೋಗಥ ಎಂಬ ಛಂದಸ್ಸು ಇದೆ.

ವೋಜಥೋ ಜವಜವಾಗೌ ಮೂಲೇ ಪನಮತೀ ಶಿಖಾ । ಅಷ್ಟಾವಿಂಶತಿನಾಗಾಭಾ ತ್ರಿಶನ್ನಾಗನ್ತತೋ ಯುಜಿ । ಖಞ್ಜಾ ತದ್ವಿಪರೀತಾ ಸ್ಯಾತ್ ಸಮವೃತ್ತಂ ಪ್ರದರ್ಶ್ಯತೇ ।। ೩೩೩.

ವೋಜಥ ಮತ್ತು ಜವಜವಾಗ ಎಂಬುವು ಮೂಲದಲ್ಲಿ ಇವೆ, ಪನಮತಿ ಎಂಬುದು ತುದಿಯಲ್ಲಿ ಇದೆ. ಇಪ್ಪತ್ತೆಂಟು ನಾಗ ಛಂದಸ್ಸುಗಳಿವೆ, ಮೂವತ್ತಾರು ಸೇರಿವೆ. ಖಂಜಾ ಎಂಬುದು ಅದರ ವಿರುದ್ಧ ರೂಪ, ಸಮವೃತ್ತವೂ ಇದೆ.

ಅಗ್ನಿರುವಾಚ ಯತಿವಿಚ್ಛೇದ ಇತ್ಯುಕ್ತಸ್ತತ್ತನ್ಮಧ್ಯಾನ್ತಯೌ ಗಣೌ । ಯೌಸಃ ಕುಮಾರಲಾಲಿತಾ ತೌ ಗೌ ಚಿತ್ರಪದಾ ಸ್ಮೃತಾ ।। ೩೩೪.

ಅಗ್ನಿ ಹೇಳಿದರು: ಯತಿವಿಚ್ಛೇದ ಎಂಬುದು ಮಧ್ಯದಲ್ಲೊಂದು, ಅಂತ್ಯದಲ್ಲೊಂದು ಭಾಗವಿರುವ ಎರಡು ಗುಂಪುಗಳಾಗಿವೆ. ಕುಮಾರಲಾಲಿತಾ ಎಂಬ ಛಂದಸ್ಸು ಹೀಗೆಯೇ ಇದೆ, ಗೌ ಎಂಬುದು ಚಿತ್ರಪದ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.

ವಿದ್ಯುನ್ಮಾಲಾ ಮಮಮಾಗಣೈರ್ಭೂತಗಣೈರ್ಭವೇತ್ । ಮಾಣವಕಾಕ್ರೀಡ಼ಿತಕಂ ವನೌ ಹಲಮುಖೀ ವಸಃ ।। ೩೩೪.

ವಿದ್ಯುन्मಾಲಾ ಎಂಬ ಛಂದಸ್ಸು ಮಮಮಾಗಣಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ, ಭೂತಗಣಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದರೂ ಆಗಬಹುದು. ಮಾಣವಕ ಎಂಬುದು ಆಟದಂತಿದೆ, ವನೌ ಎಂಬುದು ಹಲಮುಖಿ, ವಸ ಎಂಬುದು ಹಾಗೆ ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.

ಸ್ಯಾದ್ಭುಜಙ್ಗಶಿಶುಸೂತಾನೌ ಮೇಹನಂ ಮರುತಂ ನನೌ। ಭವೇಚ್ಛುದ್ಧವಿರಾಡ್ವೃತ್ತಂ ಪ್ರತಿಪಾದಂ ಸಮೌ ಜಗೌ ।। ೩೩೪.

ಭುಜಂಗಶಿಶು ಮತ್ತು ಸೂತಾನೌ ಎಂಬುವು ಛಂದಸ್ಸುಗಳು. ಮೆಹನ ಎಂಬುದು ಮರುತ, ನನೌ ಎಂಬುದು ಹಾಗೆ ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಶುದ್ಧ ವಿರಾಡ್ವೃತ್ತ ಇದೆ, ಪ್ರತಿಪಾದ ಮತ್ತು ಸಮವು ಜಗೌ ಎಂಬುವು.

ಪಣವೋಮಲಯೋಮಃ ಸ್ಯಾಜ್ಜೌ ಗೌ ಮಯೂರಸಾರಿಣೀ । ಸತ್ತಾಮಭಸಗಾ ವೃತ್ತಂ ಭಜತಾದ್ಯುಪರಿಸ್ಥಿತಾ ।। ೩೩೪.

ಪಣವ ಮತ್ತು ಮಲಯೋಮಃ ಎಂಬುವು ಛಂದಸ್ಸುಗಳು. ಜೌಗ ಎಂಬುದು ಮಯೂರಸಾರಿಣಿ. ಸತ್ತಾಮಭಸಗಾ ಎಂಬುದು ಛಂದಸ್ಸು, ವೃತ್ತವು ಪ್ರಾರಂಭದ ಮೇಲೆ ಇದೆ.

ರುಕ್ಮವತೀ ಭಸಸಗಾವಿನ್ದ್ರಾವಜ್ರಾ ತಜೌ ಜಗೌ । ಜತೌ ಜಗೌ ಗೂಪಪೂರ್ವ್ವಾವಾದ್ಯನ್ತಾದ್ಯುಪಜಾತಯಃ ।। ೩೩೪.

ರುಕ್ಮವತಿ ಮತ್ತು ಭಸಸಗಾ ಎಂಬುವು ಛಂದಸ್ಸುಗಳು, ಇಂದ್ರವಜ್ರಾ ಮತ್ತು ತಜೌ ಎಂಬುವು ಜಗೌ. ಜತೌ ಮತ್ತು ಜಗೌ ಎಂಬುವುಗೂ ಗೂಪ ಎಂಬುದು ಮುಂಚಿತವಾಗಿದ್ದು, ಉಪಜಾತಿಗಳು ಇದರಿಂದ ಆರಂಭ ಮತ್ತು ಅಂತ್ಯವಾಗುತ್ತವೆ.

ದೋಧಕಂ ಭಗಭಾಗೌ ಸ್ಯಾತ್ ಶಾಲಿನೀ ಮತಭಾಗಗೌ । ಯತಿಃ ಸಮುದ್ರಾ ಋಷಯಃ ವಾತೋರ್ಮ್ಮೀ ಮಭತಾಗಗೌ ।। ೩೩೪.

ದೋಧಕ ಮತ್ತು ಭಗಭಾಗೌ ಎಂಬುವು ಛಂದಸ್ಸುಗಳು, ಶಾಲಿನಿ ಮತ್ತು ಮತಭಾಗಗೌ ಕೂಡ ಇವೆ. ಯತಿ ಎಂಬುದು ಸಮುದ್ರಾ, ಋಷಯಃ ಎಂಬುದು ವಾತೋರ್ಮಿ, ಮಭತಾಗಗೌ ಎಂಬುದು ಹಾಗೆ ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.

ಚತುಃಸ್ವರಾ ಸ್ಯಾದ್‌ಭ್ರಮರೀ ವಿಲಾಸಿತಾ ಮಭೌನಲೌ । ಸಮುದ್ರಾ ಅಥ ಋಷಯೋ ವನೌ ಲೌಗೌ ರಥೋದ್ಧತಾ ।। ೩೩೪.

ನಾಲ್ಕು ಅಕ್ಷರಗಳಿರುವುದು ಭ್ರಮರಿ, ವಿಲಾಸಿತಾ ಎಂಬುದು ಮಭೌನಲೌ. ಸಮುದ್ರಾ ಮತ್ತು ಋಷಯಃ ಎಂಬುವು ವನೌ, ಲೌಗೌ ಎಂಬುದು ರಥೋದ್ಧತಾ.

ಸಾಮತಾಧನಭಾಗೌಗೋವೃತ್ತಾನನಸಮಾಶ್ಚ ಸಃ । ಶ್ಯೇನೀ ವಜವನಾಗಃ ಸ್ಯಾದ್ರಮ್ಯಾ ನಪರಗಾಗಗಃ ।। ೩೩೪.

ಸಾಮತಾ, ಧನಭಾಗೌಗ ಮತ್ತು ವೃತ್ತಾನನಸಮಾ ಎಂಬುವು ಹೀಗೆ ಇವೆ. ಶ್ಯೇನಿ ಎಂಬುದು ವಜವನಾಗ, ರಮ್ಯಾ ಎಂಬುದು ನಪರಗಾಗಗ.

ಜಗತೀ ವಂಶಸ್ಥಾ ವೃತ್ತಂ ಜತೌ ಜಾವಥ ತೌ ಜವೌ । ಇನ್ದ್ರವಂಶಾ ತೋಟಕಂ ಸೈರಚತುರ್ಭಿಃ ಪ್ರತಿಪಾದತಃ ।। ೩೩೪.

ಜಗತಿ ಎಂಬುದು ವಂಶಸ್ಥ ಛಂದಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಿದೆ. ವೃತ್ತ, ಜತೌ ಮತ್ತು ಜಾವಥ ಎಂಬುವು ಜವೌ. ಇಂದ್ರವಂಶಾ ಎಂಬುದು ತೋಟಕ, ಸೈರ ಎಂಬುದು ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಅಕ್ಷರಗಳಿರುವುದು.

ಭವೇದ್‌ದ್ರುತವಿಲಮ್ಬಿತಾ ನಭೌ ಭವಾವಥೌ ನಲೌ । ಸ್ಯೌ ಶ್ರೀಪುಠೋ ವಸುವೇದಾ ಜಲೋಗತಿಜಲೌ ಜಮೌ ।। ೩೩೪.

ದ್ರುತವಿಲಂಬಿತಾ ಎಂಬುದು ಛಂದಸ್ಸು, ನಭೌ, ಭವಾವಥೌ ಮತ್ತು ನಲೌ ಕೂಡ ಇವೆ. ಶ್ರೀಪುಠ, ವಸುವೇದ, ಜಲಗತಿ, ಜಲೌ ಮತ್ತು ಜಮೌ ಕೂಡ ತಿಳಿದಿವೆ.

ಜಸೌ ವಸರ್ವ್ವವಶ್ಚಾಥ ತತಂ ನನಮರಾಃ ಸ್ಮೃತಂ । ಕುಶುಮವಿಚಿತ್ರಾನ್ಯೌ ದ್ಯೌ ನೌ ನೌ ರೌ ಸ್ಯಾಚ್ಚಲಾಮ್ಬಿಕಾ ।। ೩೩೪.

ಜಸೌ ಮತ್ತು ವಸರ್ವವಶ ಎಂಬುವು ಹೀಗೆ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವುವು, ತಟಂ ಎಂಬುದು ನನಮರಾ ಎಂದು ತಿಳಿಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಕುಸುಮವಿಚಿತ್ರಾ ಎರಡು ರೂಪಗಳಿವೆ, ದ್ಯೌ, ನೌ ಮತ್ತು ರೌ ಎಂಬುವು ಚಲಾಂಬಿಕಾ.

ಭುಜಙ್ಗಪ್ರ್ಯಾತಂ ಥೈಃ ಸ್ಯಾಚ್ಚತುಭಿಃ ಸ್ರಾಗ್ವಿನೀಭವೈಃ । ಪ್ರಮಿತಾಕ್ಷರಾ ಗಜೌ ಸೌ ಕಾನ್ತೋತ್ಪೀಡ಼ಾ ಮತೌ ಸಮೌ ।। ೩೩೪.

ಭುಜಂಗಪ್ರಯಾತ ಎಂಬುದು ನಾಲ್ಕು ತೈ ಅಕ್ಷರಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ, ಶ್ರಾಗ್ವಿನಿ ಕೂಡ ಹೀಗೆಯೇ ರೂಪುಗೊಂಡಿದೆ. ಪ್ರಮಿತಾಕ್ಷರಾ ಎಂಬುದು ಗಜೌ, ಸೌ ಎಂಬುದು ಕಾಂತು, ಉತ್ತ್ಫೀರಾ ಎಂಬುದು ಮತೌ ಸಮೌ.

ವೈಶ್ವದೇವೀ ಮಮಯಾಯಾಃ ಪಞ್ಚಾಙ್ಗಾ ನವಮಾಲಿನೀ । ನಜೌ ಭಯೌ ಪ್ರತಿಪಾದಂ ಗಣಾ ಯದಿ ಜಗತ್ಯಪಿ ।। ೩೩೪.

ವೈಶ್ವದೇವಿ ಎಂಬುದು ಮಮಯಾಯಾ, ಪಂಚಾಂಗ ಎಂಬುದು ನವಮಾಲಿನಿ. ನಜೌ ಮತ್ತು ಭಯೌ ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿವೆ, ಗಣಾ ಎಂಬುದು ಜಗತಿಯಲ್ಲಿ ಕೂಡ ಇದೆ.

ಪ್ರಹರ್ಷಣೀ ಮವಜವಾ ಗೋಪತಿರ್ಬಹ್ನಿದಿಕ್ಷು ಚ । ರುಚಿರಾ ಜಭಸಜಗಾ ಚ್ಛಿನ್ನಾ ವೇದೈರ್ಗ್ರಹೈಃ ಸ್ಮೃತಾ ।। ೩೩೪.

ಪ್ರಹರ್ಷಣೀ, ಮವಜವಾ, ಗೋಪತಿ ಮತ್ತು ಬಹ್ನಿದಿಕ್ಷು ಎಂಬುವುಗಳು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿವೆ. ರುಚಿರಾ, ಜಭಸಜಗಾ ಮತ್ತು ಛಿನ್ನಾ ಎಂಬವುಗಳು ವೇದಗಳ ಛಂದಸ್ಸು ಮತ್ತು ಗ್ರಹಗಳ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ನಿರ್ಧರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ಮತ್ತಮಯೂರಂ ಮತಯಾ ಸಗೌ ವೇದಗ್ರಹೇ ಯತಿಃ । ಗೌರೀನಲನಸಾಗಃ ಸ್ಯಾದಸಮ್ಬಾಧಾ ನತೌ ನಗೌ ।। ೩೩೪.

ಮತ್ತಮಯೂರ, ಮತಯಾ ಮತ್ತು ಸಾಗೌ ಎಂಬವುಗಳು ವೇದಛಂದಸ್ಸಿನಿಂದ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಿವೆ. ಗೌರಿ, ನಲನಸಾಗ ಮತ್ತು ಅಸಂಬಾಧಾ ಪರ್ವತಗಳೊಡನೆ ಸಂಬಂಧವಿಲ್ಲ ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು.