ಅಗ್ನಿಪುರಾಣಮ್

ವೈತಾಲೀಯಂ ದ್ವಿಸ್ವರಾ ಸ್ಯಾದಯುಷ್ಪಾದೇ ಸಮೇ ನಲಃ । ವಸವೋಽನ್ತೇ ವನಗಾಶ್ಚ ಗೋಪುಚ್ಛನ್ದಶಕಂ ಭವೇತ್ ।। ೩೩೧.

ವೈತಾಲೀಯ ಎರಡು ಸ್ವರಗಳಿರುವದು; ಅದೇ ಪಾದದಲ್ಲಿ 'ನ' ಸಮಾನ. ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ವಸುಗಳು ಮತ್ತು ವನಗಗಳು; 'ಗೋಪುಚ್ಛ' ಛಂದಸ್ಸು ರೂಪಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.

ಭಗಣಆನ್ತಾ ಪಾಟಲಿಕಾ ಶೇಷೇ ಪರೇ ಚ ಪೂರ್ವವತ್ । ಸಾಕಂ ಷಡ್ವಾ ಮಿಶ್ರಾಯುಕ್ ಪ್ರಾಚ್ಯವೃತ್ತಿಃ ಪ್ರದರ್ಶ್ಯತೇ ।। ೩೩೧.

ಭಾಗದ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಪಾಟಲಿಕೆಯನ್ನು ಸೇರಿಸಿ, ಉಳಿದವುಗಳನ್ನು ಹಿಂದಿನಂತೆ ಇಟ್ಟುಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಆರು ವಾ ಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಿ, ಪೂರ್ವದ ಚಲನೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ ಮಿಶ್ರ ರೂಪವನ್ನು ತೋರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಪಞ್ಚಮೇನ ಪೂರ್ವಸಾಕಂ ತೃತೀಯೇನ ಸಹಸ್ರಯುಕ್ । ಉದೀಚ್ಯವೃತ್ತಿರ್ವಾಚ್ಯಾಂ ಸ್ಯಾದ್ ಯುಗಪಚ್ಚ ಪ್ರವರ್ತ್ತಕಂ ।। ೩೩೧.

ಐದನೇದನ್ನು ಹಿಂದಿನದೊಂದಿಗೆ ಮತ್ತು ಮೂರನೇದನ್ನು ಸಹಸ್ರದೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿಸಿ, ಉತ್ತರದ ಚಲನೆಯನ್ನು ಹೇಳಬೇಕು. ಇದು ಒಂದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ.

ಅಯುಕ್ಚಾರುಹಾಸಿನೀ ಸ್ಯಾದ್‌ಯುಗಪಚ್ಚಾನ್ತಿಕಾ ಭವೇತ್ ।। ೩೩೧.

ಯುಗವಿಲ್ಲದೆ ಇದ್ದರೆ ಅದನ್ನು ಆರುಹಾಸಿನಿ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಒಂದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನಡೆದರೆ ಅದನ್ನು ಆಂತಿಕಾ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.

ಸಪ್ತಾರ್ಚ್ಚಿರ್ವಸವಶ್ಚೈವ ಮಾತ್ರಾಸಮಕಮೀರಿತಮ್ । ಭವೇನ್ನಲವಮೌ ಲಶ್ಚ ದ್ವಾದಶೋ ವಾ ನವಾಸಿಕಾ ।। ೩೩೧.

ಏಳು ಜ್ವಾಲೆಗಳು ಮತ್ತು ವಸುಗಳು ಸಮಾನ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿವೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಅರ್ಧ ಅಥವಾ ಲ ಅಥವಾ ಹನ್ನೆರಡು ಅಥವಾ ಒಂಬತ್ತು ಆಸಿಕಾ ಗಳಿರಬಹುದು.

ವಿಶ್ವೋಕಃ ಪಞ್ಚಮಾಷ್ಟೌ ಮೋ ಚಿತ್ರ ಲವಮಕಶ್ಚಲಃ । ಪರಯುಕ್ತೇನೋಪಚಿತ್ರಾ ಪಾದಾಕುಲಕಮಿತ್ಯತಃ ।। ೩೩೧.

ವಿಶ್ವೋಕವು ಐದು ಅಥವಾ ಎಂಟು, ಅಥವಾ ಚಿತ್ರ, ಅಥವಾ ಅರ್ಧ ಲವ ಅಥವಾ ಸ್ಥಿರವಲ್ಲದಂತಿರಬಹುದು. ಪರಯುಗವನ್ನು ಸೇರಿಸಿದರೆ ಅದನ್ನು ಉಪಚಿತ್ರಾ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ, ಪಾದಾಕುಲಕ ಎಂಬುದೂ ಇದೇ.

ಗೀತಾರ್ಯ್ಯಾ ಲೋಪಶ್ಚೇತ್ ಸೌಮ್ಯಾ ಲಃ ಪೂರ್ವಃ ಜ್ಯೋತಿರೀರಿತಾ । ಸ್ಯಾಚ್ಛಿಖಾ ವಿಪರ್ಯ್ಯಾಸ್ತಾರ್ದ್ಧಾ ತೂಲಿಕಾ ಸಮುದಾಹೃತಾ ।। ೩೩೧.

ಗೀತಾರ್ಯಾದಲ್ಲಿ ಲೋಪವಾಗಿದ್ದರೆ ಅದನ್ನು ಸೌಮ್ಯಾ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಮೊದಲಲ್ಲಿ ಲ ಇದ್ದರೆ ಜ್ಯೋತಿ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಶಿಖೆ ಉಲ್ಟಾಗಿ ಅರ್ಧವಾಗಿದ್ದರೆ ಅದನ್ನು ತೂಲಿಕಾ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.

ಏಕೋನತ್ರಿಂಶದನ್ತೇ ಗಃ ಸ್ಯಾಜ್ಜ್ಞೇಜನಸಮಾವಲಾ । ಗು ಇತ್ಯೇಕಗುರುಂ ಸಂಖ್ಯಾವರ್ಣಾದ್ದಶವಿಪರ್ಯ್ಯಯಾತ್ ।। ೩೩೧.

ಇಪ್ಪತ್ತೊಂಬತ್ತು ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಇದ್ದರೆ ಗ ಅನ್ನು ಸಮಾವಲಾ ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು. ಗು ಎಂದರೆ ಒಂದೇ ಗುರು, ಅಕ್ಷರಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯಿಂದ, ಹತ್ತು ಉಲ್ಟಾದಾಗ.

ಅಗ್ನಿರುವಾಚ ವೃತ್ತಂ ಸಮಞ್ಚಾರ್ದ್ಧಸಮಂ ವಿಷಮಞ್ಚ ತ್ರಿಧಾ ವದೇ । ಸಮನ್ತಾವತ್ ಕೃತ್ವಕೃತಮರ್ದ್ಧಸಮಞ್ಚ ಕಾರಯೇತ್ ।। ೩೩೨.

ಅಗ್ನಿ ಹೇಳಿದನು: ಛಂದಸ್ಸು ಮೂರು ವಿಧವಾಗಿದೆ — ಸಮ, ಅರ್ಧಸಮ ಮತ್ತು ವಿಷಮ. ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಸುತ್ತಲೂ ಮಾಡಿ, ಅರ್ಧಸಮವನ್ನೂ ಮಾಡಬೇಕು.

ಪಿಷಮಞ್ಚೈವ ವಾಸ್ಯೂನಮತಿವೃತ್ತಂ ಸಮಾನ್ಯಪಿ । ಗ್ಲೌಚತುಃಪ್ರಮಾಣೀ ಸ್ಯಾದಾಭ್ಯಾಮನ್ಯದ್ವಿತಾನಕಂ ।। ೩೩೨.

ವಿಷಮ ಮತ್ತು ಕಡಿಮೆ ಇರುವವುಗಳನ್ನು ಅತಿವೃತ್ತ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ, ಸಮವಾದವುಗಳನ್ನೂ ಕೂಡ. ಗ್ಲೌಕವು ನಾಲ್ಕು ಪ್ರಮಾಣಗಳಿದೆ, ಇವುಗಳಿಂದ ವಿತಾನಕ ಎಂಬ ಮತ್ತೊಂದು ರೂಪವೂ ಇದೆ.

ಪಾದಸ್ಯಾದ್ಯನ್ತು ವಕ್ರಂ ಸ್ಯಾತ್ ಶನೌ ನ ಪ್ರಥಮಾಸ್ಮೃತೌ । ಬಾಲ್ಯಮುಶ್ಚತುರ್ಥಾದ್ವರ್ಣಾತ್ ಪಥ್ಯಾ ವರ್ಣಂ ಯುಜೇಯತಃ ।। ೩೩೨.

ಪಾದದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ವಕ್ರತೆ ಇರಬೇಕು, ಆದರೆ ಶನದಲ್ಲಿ ಮೊದಲನೆಯದು ಅಲ್ಲ. ಬಾಲ್ಯವು ನಾಲ್ಕನೇ ಅಕ್ಷರದಿಂದ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ, ಪಥ್ಯವಾದ ಅಕ್ಷರವನ್ನು ಸೇರಿಸಬೇಕು.

ವಿಪರೀತಪಥ್ಯಾನ್ಯಾ ಸಾಚ್ಚಪಲಾ ವಾ ಯುಜಸ್ವನಃ । ವಿಪುಲಾಯುಗ್ನಸಪ್ತಮಃ ಸರ್ವ್ವಂ ತಸ್ಯೈವ ತಸ್ಯ ಚ ।। ೩೩೨.

ಪಥ್ಯೆಗೆ ವಿರುದ್ಧವಾದ ಮತ್ತೊಂದು ರೂಪವನ್ನು ಚಪಲಾ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಏಳನೆಯದು ವಿಪುಲಾಯುಗ್ನ, ಎಲ್ಲವೂ ಅವಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ಇದಕ್ಕೆ ಸೇರಿವೆ.

ತೌನ್ತೌ ವಾ ವಿಪುಲಾನೇಕಾ ಚಕ್ರಜಾತಿಃ ಸಮೀರಿತಾ । ಭವೇನ್ ಪದಚತುರೂದ್‌ರ್ಧ್ವಂ ಚತುರ್ವೃದ್ಧ್ಯಾ ಪದೇಷು ಚ ।। ೩೩೨.

ತೌಂತೌ ಅಥವಾ ಅನೇಕ ವಿಪುಲಾ ಗಳನ್ನು ಚಕ್ರಜಾತಿ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಪಾದಗಳು ಇರುತ್ತವೆ, ಪಾದಗಳಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ವೃದ್ಧಿಗಳು ಇರುತ್ತವೆ.

ಗುರುದ್ವಯಾನ್ತ ಆಪೀಡಃ ಪ್ರತ್ಯಾಪೀಡೋ ಗಣಾದಿಕಃ । ಪ್ರಥಮಸ್ಯ ವಿಪರ್ಯ್ಯಾಸೇ ಮಞ್ಜರೀ ಲವಣೀ ಕ್ರಮಾತ್ ।। ೩೩೨.

ಎರಡು ಗುರುಗಳಿಂದ ಅಂತ್ಯವಾದರೆ ಆಪೀಡ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ, ಪ್ರತ್ಯಾಪೀಡವು ಗಣಪ್ರಕಾರವಾಗಿದೆ. ಮೊದಲನೆಯದು ಉಲ್ಟಾದರೆ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಮಂಜರಿ ಮತ್ತು ಲವಣಿ ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ.

ಭವೇದಮೃತಧಾರಾಖ್ಯಾ ಉದ್ಧತಾದ್ಯ್ಚಯತೇಽಧುನಾ । ಏಕತಃ ಸಸಜಸಾನಃ ಸ್ಯುರ್ನ ಸೌ ಜೋ ಗೋಽಥ ಭೌನಜೌ ।। ೩೩೨.

ಎತ್ತಿದಾಗ ಅದನ್ನು ಅಮೃತಧಾರಾ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ, ಈಗ ಹೇಳಿದಂತೆ. ಒಂದು ಕಡೆ ಸಸಜಸಾನ, ಸೌ, ಜೋ, ಗೋ ಅಥವಾ ಭೌನಜ ಇಲ್ಲ.

ನೋಗೋಽಥ ಸಜಸಾ ಗೋಗಸ್ತೃತೀಯಚರಣಸ್ಯ ಚ । ಸೌರಭೇ ಕೇಚನಭಗಾ ಲಲಿತಞ್ಚ ನಮೌ ಜಸೌ ।। ೩೩೨.

ಗೋ ಇಲ್ಲ, ಸಜಸಾ ಇಲ್ಲ, ಗೋಗಾ ಇಲ್ಲ ಮೂರನೇ ಪಾದದಲ್ಲಿ. ಸೌರಭದಲ್ಲಿ ಕೆಲವರು ಭಗಾ, ಲಲಿತ ಮತ್ತು ನಮೌ ಜಸೌ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಉಪಸ್ಥಿತಂ ಪ್ರಚುಪಿತಂ ಪ್ರಥಮಾದ್ಯಂ ಸಮೌ ಜಸೌ । ಗೋಗಥಾಂ ಮಲಜಾ ರೋಗಃ ಸಮೋ ನಗರಜಯಾಃ ಪದೇ ।। ೩೩೨.

ಉಪಸ್ಥಿತ ಮತ್ತು ಪ್ರಚುಪಿತ ಮೊದಲನೆಯದು, ಸಮೌ ಮತ್ತು ಜಸೌ. ಗೋಗಥಾ ಮಲಜಾ, ರೋಗ ಸಮ, ನಗರಜ ಪಾದದಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತದೆ.

ವರ್ದ್ಧಮಾನಂ ಮಲೌ ಸ್ವೌ ನಸೌ ಅಥೋ ಭೋಜೋವ ಇರಿತಾ । ಶುದ್ಧವಿರಾಡ಼ಾರ್ಷಭಾಖ್ಯಂ ವಕ್ಷ್ಯೇ ಚಾರ್ದ್ಧಸಮನ್ತತಃ ।। ೩೩೨.

ವರ್ಧಮಾನವು ಮಲೌ, ಸ್ವೌ, ನಸೌ ಮತ್ತು ಭೋಜೋವಾ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಶುದ್ಧ, ವೀರ ಮತ್ತು ಋಷಭ ಪ್ರಕಾರಗಳನ್ನು ಹಾಗೂ ಅರ್ಧಸಮಂತತೆಯನ್ನೂ ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ.

ಅಗ್ನಿರುವಾಚ ಉಪಚಿತ್ರಕಂ ಸಸಮನಾಮಥಭೋಜಭಗಾಮಯ । ದ್ರೂತಮಧ್ಯಾ ತತಭಗಾಗಥೋನನಜಯಾಃ ಸ್ಮೃತಾಃ ।। ೩೩೩.

ಅಗ್ನಿ ಹೇಳಿದನು: ಉಪಚಿತ್ರಕವು ಸಮನ ಅಥವಾ ಭೋಜ ಮತ್ತು ಭಗಾ ಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ. ದ್ರುತ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯವು ಭಗಾ, ಗಾಥಾ ಮತ್ತು ನಾನಜಯಾ ಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ ಎಂದು ಸ್ಮರಿಸಲಾಗಿದೆ.

ವೇಗವತೀ ಸಸಮಗಾ ಭಭಭಗೋಗಥೋ ಸ್ಮೃತಾ । ರುದ್ರವಿಸ್ತಾರಸ್ತೋಸಭಗಾಸಮಜಾಗೋಗಥಾ ಸ್ಮೃತಾ ।। ೩೩೩.

ವೇಗವತೀ ಎಂಬ ಛಂದಸ್ಸು ಸಮಾನ ಭಾಗಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ. ಭಭಭಗೋಗಥ ಎಂಬ ಹೆಸರು ಕೂಡ ಇದೆ. ರುದ್ರವಿಸ್ತಾರ ಎನ್ನುವುದು ತೋಷಭಗಾ ಎಂಬ ಛಂದಸ್ಸಿನಂತೆಯೇ ಇದೆ, ಸಮಜಾಗೋಗಥ ಎಂದು ಕೂಡ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ರಜಸಾಗೋಗಥೋದ್ರೋಣೌ ಗೋಗೌ ವೈ ಕೇತುಮತ್ಯಪಿ । ಆಖ್ಯಾನಿಕೀ ತತಜಗಾಗಥೋತತಜಗಾಗಥ ।। ೩೩೩.

ರಜಸಾಗೋಗಥ ಮತ್ತು ಉದ್ರೋಣ ಎಂಬುವು ಛಂದಸ್ಸುಗಳು. ಗೋಗಾ ಎಂಬುದು ಕೂಡ ಕೇತುಮತಿ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಆಖ್ಯಾನಿಕಿ ನಂತರ ಜಗಾಗಥ ಮತ್ತು ತಟಜಗಾಗಥ ಎಂಬುವು ಬರುತ್ತವೆ.

ವಿಪರೀತಾಖ್ಯಾನಿಕೀ ತ್ತೌ ಜಯಗಾತೌ ಜಗೋಗಥ । ಸೌಮಲೌ ಗಥಲಭಭಾವೌ ಭವೇದ್ಧರಿಣವಲ್ಲಭಾ ।। ೩೩೩.

ವಿಪರೀತಾಖ್ಯಾನಿಕಿ ಎಂಬುದು ವಿರುದ್ಧವಾದ ಛಂದಸ್ಸಾಗಿದೆ. ಜಯಗಾತೌ ಮತ್ತು ಜಗೋಗಥ ನಂತರ ಬರುತ್ತವೆ. ಸೌಮಲ ಮತ್ತು ಗಥಲಭಭಾವ ಎಂಬುವು ಛಂದಸ್ಸುಗಳು, ಧರಿಣವಲ್ಲಭ ಎಂಬುದನ್ನು ತಿಳಿಯಬೇಕು.

ಲೌವನೌಗಾಥನಜಜಾ ಯಃ ಸ್ಯಾದಪರಕ್ರಮಂ । ಪುಷ್ಪಿತಾ ನನವಯಾನಜಜಾವೋಗಥೋ ರಜೌ ।। ೩೩೩.

ಲೌವನೌಗಾಥ ಮತ್ತು ನಜಜಾ ಎಂಬುವು ಮುಂದುವರಿಯದ ಛಂದಸ್ಸುಗಳು. ಪುಷ್ಪಿತಾ ಮತ್ತು ನನವಯಾನಜಜಾ, ಹಾಗೆಯೇ ರಜಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ವೋಗಥ ಎಂಬ ಛಂದಸ್ಸು ಇದೆ.

ವೋಜಥೋ ಜವಜವಾಗೌ ಮೂಲೇ ಪನಮತೀ ಶಿಖಾ । ಅಷ್ಟಾವಿಂಶತಿನಾಗಾಭಾ ತ್ರಿಶನ್ನಾಗನ್ತತೋ ಯುಜಿ । ಖಞ್ಜಾ ತದ್ವಿಪರೀತಾ ಸ್ಯಾತ್ ಸಮವೃತ್ತಂ ಪ್ರದರ್ಶ್ಯತೇ ।। ೩೩೩.

ವೋಜಥ ಮತ್ತು ಜವಜವಾಗ ಎಂಬುವು ಮೂಲದಲ್ಲಿ ಇವೆ, ಪನಮತಿ ಎಂಬುದು ತುದಿಯಲ್ಲಿ ಇದೆ. ಇಪ್ಪತ್ತೆಂಟು ನಾಗ ಛಂದಸ್ಸುಗಳಿವೆ, ಮೂವತ್ತಾರು ಸೇರಿವೆ. ಖಂಜಾ ಎಂಬುದು ಅದರ ವಿರುದ್ಧ ರೂಪ, ಸಮವೃತ್ತವೂ ಇದೆ.

ಅಗ್ನಿರುವಾಚ ಯತಿವಿಚ್ಛೇದ ಇತ್ಯುಕ್ತಸ್ತತ್ತನ್ಮಧ್ಯಾನ್ತಯೌ ಗಣೌ । ಯೌಸಃ ಕುಮಾರಲಾಲಿತಾ ತೌ ಗೌ ಚಿತ್ರಪದಾ ಸ್ಮೃತಾ ।। ೩೩೪.

ಅಗ್ನಿ ಹೇಳಿದರು: ಯತಿವಿಚ್ಛೇದ ಎಂಬುದು ಮಧ್ಯದಲ್ಲೊಂದು, ಅಂತ್ಯದಲ್ಲೊಂದು ಭಾಗವಿರುವ ಎರಡು ಗುಂಪುಗಳಾಗಿವೆ. ಕುಮಾರಲಾಲಿತಾ ಎಂಬ ಛಂದಸ್ಸು ಹೀಗೆಯೇ ಇದೆ, ಗೌ ಎಂಬುದು ಚಿತ್ರಪದ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.

ವಿದ್ಯುನ್ಮಾಲಾ ಮಮಮಾಗಣೈರ್ಭೂತಗಣೈರ್ಭವೇತ್ । ಮಾಣವಕಾಕ್ರೀಡ಼ಿತಕಂ ವನೌ ಹಲಮುಖೀ ವಸಃ ।। ೩೩೪.

ವಿದ್ಯುन्मಾಲಾ ಎಂಬ ಛಂದಸ್ಸು ಮಮಮಾಗಣಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ, ಭೂತಗಣಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದರೂ ಆಗಬಹುದು. ಮಾಣವಕ ಎಂಬುದು ಆಟದಂತಿದೆ, ವನೌ ಎಂಬುದು ಹಲಮುಖಿ, ವಸ ಎಂಬುದು ಹಾಗೆ ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.

ಸ್ಯಾದ್ಭುಜಙ್ಗಶಿಶುಸೂತಾನೌ ಮೇಹನಂ ಮರುತಂ ನನೌ। ಭವೇಚ್ಛುದ್ಧವಿರಾಡ್ವೃತ್ತಂ ಪ್ರತಿಪಾದಂ ಸಮೌ ಜಗೌ ।। ೩೩೪.

ಭುಜಂಗಶಿಶು ಮತ್ತು ಸೂತಾನೌ ಎಂಬುವು ಛಂದಸ್ಸುಗಳು. ಮೆಹನ ಎಂಬುದು ಮರುತ, ನನೌ ಎಂಬುದು ಹಾಗೆ ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಶುದ್ಧ ವಿರಾಡ್ವೃತ್ತ ಇದೆ, ಪ್ರತಿಪಾದ ಮತ್ತು ಸಮವು ಜಗೌ ಎಂಬುವು.

ಪಣವೋಮಲಯೋಮಃ ಸ್ಯಾಜ್ಜೌ ಗೌ ಮಯೂರಸಾರಿಣೀ । ಸತ್ತಾಮಭಸಗಾ ವೃತ್ತಂ ಭಜತಾದ್ಯುಪರಿಸ್ಥಿತಾ ।। ೩೩೪.

ಪಣವ ಮತ್ತು ಮಲಯೋಮಃ ಎಂಬುವು ಛಂದಸ್ಸುಗಳು. ಜೌಗ ಎಂಬುದು ಮಯೂರಸಾರಿಣಿ. ಸತ್ತಾಮಭಸಗಾ ಎಂಬುದು ಛಂದಸ್ಸು, ವೃತ್ತವು ಪ್ರಾರಂಭದ ಮೇಲೆ ಇದೆ.

ರುಕ್ಮವತೀ ಭಸಸಗಾವಿನ್ದ್ರಾವಜ್ರಾ ತಜೌ ಜಗೌ । ಜತೌ ಜಗೌ ಗೂಪಪೂರ್ವ್ವಾವಾದ್ಯನ್ತಾದ್ಯುಪಜಾತಯಃ ।। ೩೩೪.

ರುಕ್ಮವತಿ ಮತ್ತು ಭಸಸಗಾ ಎಂಬುವು ಛಂದಸ್ಸುಗಳು, ಇಂದ್ರವಜ್ರಾ ಮತ್ತು ತಜೌ ಎಂಬುವು ಜಗೌ. ಜತೌ ಮತ್ತು ಜಗೌ ಎಂಬುವುಗೂ ಗೂಪ ಎಂಬುದು ಮುಂಚಿತವಾಗಿದ್ದು, ಉಪಜಾತಿಗಳು ಇದರಿಂದ ಆರಂಭ ಮತ್ತು ಅಂತ್ಯವಾಗುತ್ತವೆ.