ಅಗ್ನಿಪುರಾಣಮ್

ಗಾಯತ್ರೀ ತ್ರಿಪದಾ ನೀವೃತ್ ನಾಗೀ ನವನವರ್ತ್ತುಭಿಃ । ವಾರಾಹೀ ರಸದ್ವಿರಸಾ ಛಮ್ದಶ್ಚಾಥ ತೃತೀಯಕಪ್ ।। ೩೩೦.

ಗಾಯತ್ರಿಯು ಮೂರು ಪಾದಗಳಿದ್ದು, ಹಿಂತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ, ನಾಗಿಯಂತೆ, ಒಂಬತ್ತು ಮತ್ತು ಒಂಬತ್ತು ತಿರುವುಗಳಿವೆ; ವಾರಾಹಿಯು ರುಚಿಯುಳ್ಳದು ಮತ್ತು ರುಚಿಯಿಲ್ಲದದು, ಛಂದಸ್ಸು ಮತ್ತು ನಂತರ ಮೂರನೇ ಪಾದವು ಬರುತ್ತದೆ.

ದ್ವಿಷಾದ್ ದ್ವಾದಶವಸ್ವನ್ತೈಃ ತ್ರಿಪಾತ್ತು ತ್ರೈಷ್ಟಭೈಃ ಸ್ಮೃತಮ್ । ಉಷ್ಣಿಕ್ ಛನ್ದೋಽಷ್ಟವಸುಕೈಃ ಪಾದೈರ್ವೇದೇ ಪ್ರಕೀರ್ತ್ತಿತಃ ।। ೩೩೦.

ಹನ್ನೆರಡು ವಸುಗಳು ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಇದ್ದರೆ, ಮೂರು ಪಾದಗಳಿಂದ ಅದು ತ್ರಿಷ್ಟುಭ್ ಎಂದು ಸ್ಮರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ; ಉಷ್ಣಿಕ್ ಛಂದಸ್ಸು ವೇದದಲ್ಲಿ ಎಂಟು ವಸುಗಳ ಪಾದಗಳೊಂದಿಗೆ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಕಕುಬುಷ್ಣಿಗಷ್ಟಸೂರ್ಯ್ಯವಸ್ವರ್ಣಾ ತ್ರಿಭಿರೇವ ಸಃ । ಪುನರುಷ್ಣಿಕ್ ಸೂರ್ಯ್ಯವಸುವಸ್ವರ್ಣೈಶ್ಚ ತ್ರಿಪಾದ್ಭವೇತ್ ।। ೩೩೦.

ಕಕುಭ್, ಉಷ್ಣಿಕ್, ಎಂಟು ಸೂರ್ಯ, ವಸು ಮತ್ತು ವರ್ಣಗಳೊಂದಿಗೆ ಅದು ಮೂರು ಪಾದಗಳಾಗಿರುತ್ತದೆ; ಮತ್ತೆ, ಉಷ್ಣಿಕ್ ಮೂರು ಪಾದಗಳಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯ, ವಸು ಮತ್ತು ವರ್ಣಗಳೊಂದಿಗೆ ಇರುತ್ತದೆ.

ಪರೋಷ್ಣಿಕ್ ಪರತಸ್ತಸ್ಮಾಚ್ಚತುಷ್ಣದಾತ್ ತ್ರಿಭಿರ್ಭವೇತ್ । ಸಾಷ್ಟಾಕ್ಷರೈರನುಷ್ಟುಪ್ ಸ್ಯಾತ್ ಚತುಷ್ಪಾಚ್ಚ ತ್ರಿಪಾತ್ ಕ್ಕಚಿತ್ ।। ೩೩೦.

ಮೇಲಿನ ಉಷ್ಣಿಕ್, ಅದರ ಮೇಲಿನದು, ನಂತರ ನಾಲ್ಕು ಪಾದಗಳಿಂದ ಮೂರು ಪಾದಗಳಾಗುತ್ತದೆ; ಅನುಷ್ಟುಪ್ ಎಂಟು ಅಕ್ಷರಗಳೊಂದಿಗೆ, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ನಾಲ್ಕು ಪಾದಗಳಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಮೂರು ಪಾದಗಳಾಗಿರುತ್ತದೆ.

ಅಷ್ಟಾರ್ಕಸೂರ್ಯ್ಯವರ್ಣೈಃ ಸ್ಯಾತ್ ಮಧ್ಯೇಽನ್ತೇ ಚ ಕ್ಕಚಿದ್ಭವೇತ್ । ವೃಹತೀಜಗತ್ಯಸ್ತ್ರವೋಗಾಯತ್ರ್ಯಾಃ ಪೂರ್ವ್ವಕೋ ಯದಿ ।। ೩೩೦.

ಎಂಟು ಅರ್ಕ, ಸೂರ್ಯ ಮತ್ತು ವರ್ಣಗಳೊಂದಿಗೆ, ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿಯೂ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ; ಮೊದಲು ಗಾಯತ್ರಿ, ಜಗತಿ ಅಥವಾ ವೃಹತಿ ಇದ್ದರೆ ಹಾಗೆ.

ತೃತೀಯಃ ಪಥ್ಯಾ ಭವತಿ ದ್ವಿತೀಯಾನ್ಯಂ ಕುಸಾರಿಣೀ । ಸ್ಕನ್ಧೌ ಗ್ರೀವಾ ಕ್ರೋಷ್ಟುಕೇ ಸ್ಯಾದ್ ಯಕ್ಷೇ ಸ್ಯಾದ್ವೋ ವೃಹತ್ಯಪಿ ।। ೩೩೦.

ಮೂರನೆಯದು ಪಥ್ಯಾ, ಎರಡನೆಯದು ಕುಸಾರಿಣಿ; ಭುಜಗಳು, ಕಂಠ, ಮೊಣಕಾಲುಗಳು ಯಕ್ಷನಿಗೆ, ಹಾಗೆಯೇ ವೃಹತಿಯಿಗೂ ಸೇರಿವೆ.

ಉಪರಿಷ್ಟಾದ್‌ ವೃಹತ್ಯನ್ತೇ ಪುರಸ್ತಾದ್ ವೃಹತೀ ಪುನಃ । ಕ್ಕಚಿನ್ನವಕಾಶ್ಚತ್ವಾರೋ ದಿಗ್ವಿದಿಕ್ಷ್ವಷ್ಟವರ್ಣಿಕಾಃ ।। ೩೩೦.

ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ, ವೃಹತಿಯ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ, ಮುಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ವೃಹತಿ; ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಒಂಬತ್ತು ಜಾಗಗಳು, ನಾಲ್ಕು ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿ, ಎಂಟು ಅಕ್ಷರಗಳಿವೆ.

ಮಹಾವೃಹತೀ ಜಾಗತೈಃ ಸ್ಯಾತ್ ತ್ರಿಭಿಃ ಸತೋ ವೃಹತ್ಯಪ್ರಿ । ಭಣ್ಡಿಲಃ ಪಙ್‌ಕ್ತಿಚ್ಛನ್ದಃ ಸ್ಯಾತ್ ಸೂರ್ಯ್ಯಾರ್ಕಾಷ್ಟಾಷ್ಟವರ್ಣಕೈಃ ।। ೩೩೦.

ಮಹಾವೃಹತಿ ಜಗತಿಯೊಂದಿಗೆ, ಮೂರು ಪಾದಗಳೊಂದಿಗೆ, ವೃಹತಿ ಪ್ರಿಯವಾಗಿದೆ; ಭಂಡಿಲ ಎಂಬುದು ಪಂಕ್ತಿ ಛಂದಸ್ಸು, ಎಂಟು ಸೂರ್ಯ ಮತ್ತು ಅರ್ಕ ಅಕ್ಷರಗಳಿವೆ.

ಪೂರ್ವ್ವೌ ವೇದಯುಜೌ ಸತಃ ಪಙ್‌ಕ್ತಿಶ್ಚ ವಿಪರೀತಕೌ । ಪ್ರಸ್ತಾರಪಙಕ್ತಿಃ ಪುರತಃ ಪವಾದಾಸ್ತಾರಪಙ್‌ಕ್ತಿಕಾ ।। ೩೩೦.

ಮೊದಲ ಎರಡು ವೇದದ ಜೊತೆಗೆ ಸೇರಿವೆ, ಪಂಕ್ತಿ ಹಿಂತಿರುಗಿದಂತೆ; ಪ್ರಸ್ತಾರ ಪಂಕ್ತಿ ಮುಂಭಾಗದಲ್ಲಿದೆ, ಪವಾದಾ ತಾರ ಪಂಕ್ತಿಯಾಗಿದೆ.

ಅಕ್ಷರಪಙ್‌ಕ್ತಿಃ ಪಞ್ಚಕಾಶ್ಚತ್ವಾರಶ್ಚಾಲ್ಪಶೋ ದ್ವಯಂ । ಪದಪಙ್‌ಕ್ತಿಃ ಪಞ್ಚ ಭವೇಚ್ಚತುಷಕಂ ಷಟ್‌ಕಕತ್ರಯೇಮ್ ।। ೩೩೦.

ಅಕ್ಷರ ಪಂಕ್ತಿ ಐದು, ನಾಲ್ಕು ಮತ್ತು ಸ್ವಲ್ಪದಲ್ಲಿ ಎರಡು; ಪದ ಪಂಕ್ತಿ ಐದು, ನಾಲ್ಕು, ಆರು ಮತ್ತು ಮೂರು ಆಗಿವೆ.

ಷಟ್‌ಕಪಞ್ಚಭಿರ್ಗಾಯತ್ರೈಃ ಷಡ್‌ಭಿಶ್ಚ ಜಗತೀ ಭವೇತ್ । ಏಕೇನ ತ್ರಿಷ್ಟುವ್ಜ್ಯೋತಿಷ್ಮತೀ ತಥೈವ ಜಗತೋರಿತಾ ।। ೩೩೦.

ಆರು ಮತ್ತು ಐದು ಗಾಯತ್ರಿಗಳಿಂದ, ಆರು ಜಗತಿಗಳಿಂದ; ಒಂದರಿಂದ ತ್ರಿಷ್ಟುಭ್ ಜ್ಯೋತಿಷ್ಮತಿ, ಹಾಗೆಯೇ ಜಗತಿ ಕೂಡ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ಪುರಸ್ತಾಜ್ಜಯೋತಿಃ ಪ್ರಥಮೇ ಮಧ್ಯೇ ಜ್ಯೋತಿಶ್ಚ ಮಧ್ಯತಃ । ಉಪರಿಷ್ಟಾಜ್ಜೋತಿರನ್ತ್ಯಾದೇಕಸ್ಮಿನ್ ಪಞ್ಚಕೇ ತಥಾ ।। ೩೩೦.

ಜ್ಯೋತಿಷ್ ಮೊದಲಿಗೆ ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿ, ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಜ್ಯೋತಿಷ್, ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಜ್ಯೋತಿಷ್ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ, ಹಾಗೆಯೇ ಐದರಲ್ಲಿ ಒಂದರಲ್ಲಿ.

ಭವೇಚ್ಛನ್ದಃ ಶಙ್ಕುಮತೀ ಷಟ್‌ಕೇ ಛನ್ದಃ ಕಕುದ್ಮತೀ । ತ್ರಿಪಾದಶಿಶುಮಧ್ಯಾ ಸ್ಯಾತ್ ಸಾ ಪಿಪೀಲಿಕಮಧ್ಯಮಾ ।। ೩೩೦.

ಷಟ್ಕೆಯಲ್ಲಿ ಛಂದಸ್ಸು ಶಂಕುಮತಿ, ಛಂದಸ್ಸು ಕಕುದ್ಮತಿ; ಮೂರು ಪಾದಗಳಿದ್ದು, ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಶಿಶುವಿರುವಂತೆ, ಅದು ಪಿಪೀಲಿಕ ಮಧ್ಯವಾಗಿದೆ.

ವಿಪರೀತಾ ಯವಮಧ್ಯಾ ತ್ರಿವೃದೇಕೇನ ವರ್ಜಿತಾ । ಭೂಮಿಜೈಕೇನಾಧಿಕೇನ ದ್ವಿಹೀನಾ ಚ ಚಿರಾದ್ಭವೇತ್ ।। ೩೩೦.

ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಯವವಿರುವ ವಿಲಕ್ಷಣ ರೂಪ, ಮೂರು ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡು, ಭೂಮಿಯಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದವುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿಕೊಂಡು, ಎರಡು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿದರೆ, ಅದು ದೀರ್ಘಕಾಲ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ.

ಸ್ವರಾಟ್‌ಸ್ಯಾದ್‌ದ್ವಾಭ್ಯಾಮಧಿಕಂ ಸನ್ದಿಗ್ಧೋ ದೈವತಾದಿತಃ । ಆದಿಪಾದಾನ್ನಿಶ್ಚಯಃ ಸ್ಯಾಚ್ಛನ್ದಸಾಂ ದೇವತಾ ಕ್ರಮಾತ್ ।। ೩೩೦.

ಸರ್ವಾಧಿಕಾರಿ ಎರಡು ಹೆಚ್ಚಾದಾಗ ಉಂಟಾಗುತ್ತಾನೆ; ದೇವತೆಗಳಿಂದ ಅನುಮಾನವಾದರೆ, ಮೊದಲ ಪಾದದಿಂದ ನಿಶ್ಚಯವಾಗುತ್ತದೆ; meters ಮತ್ತು ದೇವತೆಗಳು ಕ್ರಮವಾಗಿ ನಡೆಯುತ್ತವೆ.

ಅಗ್ನಿಃ ಸೂರ್ಯ್ಯಃ ಶಶೀ ಜೀವೋ ವರುಣಶ್ಚನ್ದ್ರ ಏವ ಚ । ವಿಶ್ವೇದೇವಾಶ್ಚ ಷಡ಼ ಜಾದ್ಯಾಃ ಸ್ವರಾಃ ಷಡ಼ ಜೋ ವೃಷಃ ಕ್ರಮಾತ್ ।। ೩೩೦.

ಅಗ್ನಿ, ಸೂರ್ಯ, ಚಂದ್ರ, ಜೀವ, ವರुण, ಮತ್ತೆ ಚಂದ್ರ; ವಿಶ್ವದೇವರುಗಳು, ಆರು ಕ್ರಮವಾಗಿ; ಸ್ವರಗಳು ಆರು ಕ್ರಮವಾಗಿ; ಮತ್ತು ಎತ್ತು ಕೂಡ.

ಗಾನ್ಧಾರೋ ಮಧ್ಯಮಶ್ಚೈವ ಪಞ್ಚಮೋ ಧೈವತಸ್ತಥಾ । ನಿಷಾದವರ್ಣಾಃ ಶ್ವೇತಶ್ಚ ಸಾಹಡ್ಗಶ್ಚ ಪಿಸಡ್ಗಕಃ ।। ೩೩೦.

ಗಾಂಧಾರ, ಮಧ್ಯಮ, ಐದನೆಯದು ಮತ್ತು ಧೈವತ; ನಿಷಾದ, ಬಿಳಿ, ಸಾಹಡ್ಗ ಮತ್ತು ಪಿಸಡ್ಗಕ.

ಕೃಷ್ಣೋ ನೀಲೋ ಲೋಹಿತಶ್ಚ ಗೌರೀ ಗಾಯತ್ರಿಮುಖ್ಯಕೇ । ಗೋರೋಚನಾಭಾಃ ಕೃತಯೋ ಜ್ಯೋತಿಶ್ಛನ್ದೋ ಹಿ ಶ್ಯಾಮಲಂ ।। ೩೩೦.

ಕಪ್ಪು, ನೀಲಿ, ಕೆಂಪು ಮತ್ತು ಬಿಳಿ; ಮುಖ್ಯ ಗಾಯತ್ರಿಯಲ್ಲಿ; ಗೋಮಯದ ಹೋಲಿಕೆಯ ರೂಪಗಳು; ಬೆಳಕು, ಛಂದಸ್ಸು, ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಕಪ್ಪು.

ಅಗ್ನಿರ್ವೈಶ್ಯಃ ಕಾಶ್ಯಪಶ್ಚ ಗೌತಮಾಹ್ಗಿರಸೌ ಕ್ರಮಾತ್ । ಭಾರ್ಗವಃ ಕೌಶಿಕಶ್ಚೈವ ವಾಶಿಷ್ಠೋ ಗೋತ್ರಮೀರಿತಂ ।। ೩೩೦.

ಅಗ್ನಿ, ವೈಶ್ಯ, ಕಾಶ್ಯಪ, ಗೌತಮ, ಆಂಗಿರಸ ಕ್ರಮವಾಗಿ; ಭಾರ್ಗವ, ಕೌಶಿಕ ಮತ್ತು ವಾಶಿಷ್ಠ—ಇವು ಘೋಷಿತ ಗೋತ್ರಗಳು.

ಅಗ್ನಿರುವಾಚ ಚತುಃಶತಮುತ್ಕೃತಿಃ ಸ್ಯಾದುಕೃತೇಶ್ಚತುರಸ್ತ್ಯಜೇತ್ । ಅಭಿಸಂವ್ಯಾ ಪ್ರತ್ಯಕೃತಿಸ್ತಾನಿ ಛನ್ದಾಂಸಿ ವೈ ಪೃಥಕ್ ।। ೩೩೧.

ಅಗ್ನಿ ಹೇಳಿದನು: ನಾಲ್ಕು ನೂರು ಅಳತೆ; ದೋಷವಿದ್ದರೆ ನಾಲ್ಕನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಬಿಡಬೇಕು. ವಿರುದ್ಧವಾದುದು ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ; ಈ ಛಂದಸ್ಸುಗಳು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿವೆ.

ಕೃತಿಶ್ಚಾತಿಧೃತಿವೃತ್ತೀ ಅತ್ಯಷ್ಟಿಷ್ಚಾಷ್ಟಿರಿತ್ಯತಃ । ಅತಿಶರ್ಕ್ಕರೀ ಶಕ್ಕರೀತಿ ಅತಿಜಗತೀ ಜಗತ್ಯಪಿ ।। ೩೩೧.

ಅಳತೆ ಅತಿರೇಕದ ಸ್ವರೂಪ; 'ಅತ್ಯಷ್ಟಿ' ಮತ್ತು 'ಅಷ್ಟಿ' ಎಂಬುವು ಹೀಗೆ. 'ಅತಿಶರ್ಕರಿ' ಮತ್ತು 'ಶರ್ಕರಿ', 'ಅತಿಜಗತಿ' ಮತ್ತು 'ಜಗತಿ' ಕೂಡ.

ಛನ್ದೋಽತ್ರ ಲೌಕಿಕಂಸ್ಯಾಚ್ಚ ಆರ್ಷಮಾತ್ರೈಷ್ಟುಭಾತ್ ಸ್ಮೃತಮ್ । ತ್ರಿಷ್ಟುಪ್ಪಙ್‌ಕ್ತಿವೃಹತೀ ಅನುಷ್ಟುವುಷ್ಣಿಗೀ ರಿತಮ್ ।। ೩೩೧.

ಇಲ್ಲಿ ಛಂದಸ್ಸು ಲೋಕಿಕ; ವೇದದಲ್ಲಿನದು ಮಾತ್ರಾ, ಇಷ್ಟುಭ್, ತ್ರಿಷ್ಟುಭ್, ಪಂಕ್ತಿ, ವೃಹತಿ, ಅನುಷ್ಟುಭ್, ಉಷ್ಣಿಕ್ ಮತ್ತು ಋತ ಎಂದು ಸ್ಮರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಗಾಯತ್ರೀ ಸ್ಯಾತ್ ಸುಪ್ರತಿಷ್ಠಾ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾ ಮಧ್ಯಯಾ ಸಹ । ಅತ್ಯುಕ್ತಾತ್ಯುಕ್ತ ಆದಿಶ್ಚ ಏಕೈಕಾಕ್ಷರವರ್ಜಿತಮ್ ।। ೩೩೧.

ಗಾಯತ್ರಿ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಿದೆ; ಪ್ರತಿಷ್ಠೆ ಮಧ್ಯದ ಜೊತೆಗೆ; 'ಅತ್ಯುಕ್ತ', 'ಅತ್ಯುಕ್ತ' ಮತ್ತು ಪ್ರಾರಂಭ, ಪ್ರತಿ ಒಂದರಲ್ಲಿ ಒಂದು ಅಕ್ಷರ ಕಡಿಮೆ.

ಚತುರ್ಭಾಗೋ ಭವೇತ್ ಪಾದೋ ಗಣ್ಚ್ಛನ್ದಃ ಪ್ರದರ್ಶ್ಯತೇ । ತಾವನ್ತಃ ಸಮುದ್ರಾ ಗಣಾ ಹ್ಯಾದಿಮಧ್ಯಾನ್ತಸರ್ವಗಾಃ ।। ೩೩೧.

ಪಾದವನ್ನು ನಾಲ್ಕು ಭಾಗಗಳಾಗಿ ವಿಭಜಿಸಲಾಗಿದೆ; ಛಂದಸ್ಸು ಗಣದಿಂದ ತೋರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಎಷ್ಟು ಸಮುದ್ರಗಳಿವೆಯೋ ಅಷ್ಟು ಗಣಗಳು, ಎಲ್ಲವೂ ಆರಂಭ, ಮಧ್ಯ, ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ.

ಚತುರ್ಣಃ ಪಞ್ಚ ಚ ಗಣಾ ಆರ್ಯ್ಯಾಲಕ್ಷಣಮುಚ್ಯತೇ । ಸ್ವರಾರ್ದ್ಧಞ್ಚಾರ್ಯ್ಯಾರ್ದ್ಧಂ ಸ್ಯಾದಾರ್ಯ್ಯಾಂಯಾಂ ವಿಷಮೇನಜಃ ।। ೩೩೧.

ನಾಲ್ಕು ಮತ್ತು ಐದು ಗಣಗಳು ಆರ್ಯಾ ಲಕ್ಷಣವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಅರ್ಧ ಸ್ವರ ಮತ್ತು ಅರ್ಧ ಆರ್ಯಾ, ಆರ್ಯಾದಲ್ಲಿ ಅಸಮವನ್ನು 'ಏನಜ' ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಷಷ್ಠೋ ಜೋ ನಲಪೂರ್ವಾ ಸ್ಯಾದ್‌ದ್ವಿತೀಯಾದಿಪದಂ ನಲೇ । ಸಪ್ತಮೇಽನ್ತೇ ಪ್ರಥಮಾ ಚ ದ್ವಿತೀಯೇ ಪಞ್ಚಮೇ ನಲೇ ।। ೩೩೧.

ಆರನೆಯದು 'ಜೋ'ಯು 'ನ'ಯಿಂದ ಮುಂಚಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ; ಎರಡನೆಯ ಪಾದದಲ್ಲಿ 'ನ' ಇದೆ. ಏಳನೆಯದು ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ, ಮೊದಲನೆಯದು ಮತ್ತು ಎರಡನೆಯದು, ಐದನೆಯದು 'ನ'.

ಅರ್ದ್ಧೇ ಪದಂ ಪ್ರಥಮಾದಿ ಷಷ್ಠ ಏಕೋ ಲಘುರ್ಭವೇತ್ । ತ್ರಿಷು ಗಣೇಷು ಪಾದಃ ಸ್ಯಾದಾರ್ಯ್ಯಾ ಪಞ್ಚಾರ್ದ್ಧಕೇ ಸ್ಮೃತಾ ।। ೩೩೧.

ಅರ್ಧದಲ್ಲಿ, ಮೊದಲ ಪಾದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ, ಆರನೆಯದು ಒಂದು ಲಘು ಅಕ್ಷರ. ಮೂರು ಗಣಗಳಲ್ಲಿ ಪಾದವು ಆರ್ಯಾ, ಐದು ಅರ್ಧಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಮರಿಸಲಾಗಿದೆ.

ವಿಪುಲಾನ್ಯಾಥ ಚಪಲಾ ಗುರುಮಧ್ಯಾಗತೌ ಚ ಜೌ । ದ್ವಿತೀಯಚತುರ್ಥೌ ಪೂರ್ವೇ ಚ ಚಪಲಾ ಮುಖಪುರ್ವಿಕಾ ।। ೩೩೧.

'ವಿಪುಲಾ' ಮತ್ತು 'ಚಪಲಾ', ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಗುರು ಇದ್ದಾಗ ಮತ್ತು ಆರಂಭದಲ್ಲೂ. ಎರಡನೆಯದು ಮತ್ತು ನಾಲ್ಕನೆಯದು ಆರಂಭದಲ್ಲಿ, 'ಚಪಲಾ' ಮುಂಭಾಗದ ಜೊತೆಗೆ.

ದ್ವಿತೀಥೇ ಜಘನಪೂರ್ವ್ವಾ ಚಪಲಾರ್ಯ್ಯಾ ಪ್ರಕೀರ್ತ್ತಿತಾ । ಉಭಯೋರ್ಮಹಾಚಪಲಾ ಗೀತವಾದ್ಯಾರ್ದ್ಧತುಲ್ಯಕಾ ।। ೩೩೧.

ಎರಡನೆಯದು ಹಿಂದಿನ ಅಂತ್ಯದಿಂದ 'ಚಪಲಾ ಆರ್ಯಾ' ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಎರಡೂ ಕಡೆ ಮಹಾ ಚಪಲಾ, ಹಾಡು ಮತ್ತು ವಾದ್ಯದಲ್ಲಿ ಸಮಾನ.