ಅಗ್ನಿಪುರಾಣಮ್

ಪೂಜನಾಚ್ಛತ್ರುನಾಶಃ ಸ್ಯಾದ್ರಾಷ್ಟ್ರಂ ಜಯತಿ ಲೀಲಯಾ । ದೀರ್ಘಾಯೂರಾಷ್ಟ್ರಭೂತಿಃ ಸ್ಯಾದ್ದಿವ್ಯಾದಿವ್ಯಾದಿಸಿದ್ಧಿಭಾಕ್ ।। ೩೧೦.

ಪೂಜೆಯಿಂದ ಶತ್ರುಗಳು ನಾಶವಾಗುತ್ತಾರೆ; ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಸುಲಭವಾಗಿ ಗೆಲ್ಲಬಹುದು; ದೀರ್ಘಾಯುಷ್ಯ ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯದ ಐಶ್ವರ್ಯ ಸಿಗುತ್ತದೆ; ದೈವಿಕ ಮತ್ತು ಅದೈವಿಕ ಸಾಧನೆಗಳು ದೊರೆಯುತ್ತವೆ.

ತಲೋತಿಸಪ್ತಪಾತಾಲಾಃ ಕಾಲಾಗ್ನಿಭುವನಾನ್ತಕಾಃ । ಓಂ ಕಾರಾದಿಸ್ವರಾರಭ್ಯ ಯಾವದ್‌ಬ್ರಹ್ಮಾಣ್ಡವಾಚಕಮ್ ।। ೩೧೦.

ಭೂಮಿಯ ಕೆಳಗೆ ಏಳು ಪಾತಾಳಗಳು ಇವೆ; ಕಾಲ ಮತ್ತು ಅಗ್ನಿಯ ಲೋಕಗಳು ಅವುಗಳ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಇವೆ. ಓಂ ಅಕ್ಷರದಿಂದ ಪ್ರಪಂಚವನ್ನು ಸೂಚಿಸುವ ಪದವರೆಗೆ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.

ಓಂ ಕಾರಾದ್‌ಭ್ರಾಮಯೇತ್ತೋಯನ್ತೋತಲಾ ತ್ವರಿತಾ ತತಃ । ಪ್ರ್ಸ್ತಾವಂ ಸಮ್ಪ್ರವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ಸ್ವರವರ್ಗಂ ಲಿಖೇದ್‌ಭುವಿ ।। ೩೧೦.

ಓಂ ಅಕ್ಷರದಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿ ನೀರನ್ನು ತಿರುಗಿಸಬೇಕು, ನಂತರ ಪಾತಾಳಗಳನ್ನು ವೇಗವಾಗಿ ತಲುಪಿಸಬೇಕು. ಈಗ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆ ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ; ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ವರಗಳ ಗುಂಪನ್ನು ಬರೆಯಬೇಕು.

ತಾಲುವರ್ಗಃ ಕವರ್ಗಃ ಸ್ಯಾತ್ತೃತೀಯೋ ಜಿಹ್ವತಾಲುಕಃ । ಚತುರ್ಥಸ್ತಾಲುಜಿಹ್ವಾಗ್ರೋ ಜಿಹ್ವಾದನ್ತಸ್ತು ಪಞ್ಚಮಃ ।। ೩೧೦.

ತಾಲುವಿನ ಗುಂಪು, ಕಂಠದ ಗುಂಪು, ಮೂರನೆಯದು ಜಿಹ್ವಾ-ತಾಲು, ನಾಲ್ಕನೆಯದು ಜಿಹ್ವಾ-ತಾಲು ತುದಿ, ಐದನೆಯದು ಜಿಹ್ವಾ-ದಂತ.

ಷಷ್ಠೋಽಷ್ಟಪುಟಸಮ್ಪನ್ನೋ ಮಿಶ್ರವರ್ಗಸ್ತು ಸಪ್ತಮಃ । ಊಷ್ಮಾಣಃ ಸ್ಯಾಚ್ಛವರ್ಗಸ್ತು ಉದ್ಧರೇಚ್ಚ ಮನುಂ ತತಃ ।। ೩೧೦.

ಆರನೆಯದು ಎಂಟು ಕುಹರೆಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ; ಮಿಶ್ರ ಗುಂಪು ಏಳನೆಯದು; ಉಷ್ಮಣಗಳು ಎಂಟನೆಯ ಗುಂಪು; ನಂತರ ಮಂತ್ರವನ್ನು ಉಚ್ಚರಿಸಬೇಕು.

ಷಷ್ಠಸ್ವರಸಮಾರೂಢಂ ಊಷ್ಮಣಾನ್ತಂ ಸವಿನ್ದುಕಮ್ । ತಾಲುವರ್ಗಾದ್ವಿತೀಯನ್ತು ಸ್ವರೈಕಾದಶಯೋಜಿತಮ್ ।। ೩೧೦.

ಆರನೆಯ ಸ್ವರವು, ತಾಳುವಿನ ವರ್ಗದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದದು, ಉಷ್ಮಣ ಅಂತ್ಯವಿದ್ದು, ಬಿಂದು ಸಹಿತವಾಗಿದೆ. ಅದೇ ವರ್ಗದ ಎರಡನೆಯದು ಹನ್ನೊಂದು ಸ್ವರಗಳ ಜೊತೆ ಸೇರಿದೆ.

ಜಿಹ್ವಾತಾಲುಸಮಾಯೋಗಃ ಪ್ರಥಮಂ ಕೇವಲಂ ಭವೇತ್ । ತದೇವ ಚ ದ್ವಿತಾಯನ್ತು ಅಧಸ್ತಾದ್‌ವಿನಿಯೋಜಯೇತ್ ।। ೩೧೦.

ಜಿಹ್ವೆ ಮತ್ತು ತಾಳು ಒಂದಾಗಿ ಮೊದಲನೆಯ ಅಕ್ಷರವು ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ; ಅದೇ ಎರಡನೆಯದನ್ನು ಕೆಳಗೆ ಇರಿಸಬೇಕು.

ಏಕಾದಶಸ್ವರೈರ್ಯುಕ್ತಂ ಪ್ರಥಮಂ ತಾಲುವರ್ಗತಃ । ಊಷ್ಣಾಣಸ್ಯ೧ ದ್ವಿತೀಯನ್ತು ಅಧಸ್ತಾದ್ ದೃಶ್ಯ ಯೋಜಯೇತ್ ।। ೩೧೦.

ಹನ್ನೊಂದು ಸ್ವರಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಸೇರಿದ ಮೊದಲನೆಯದು ತಾಳು ವರ್ಗದಿಂದ ಬಂದಿದೆ; ಉಷ್ಮಣದ ಎರಡನೆಯದು ಕೂಡ ಕೆಳಗೆ ಇರಿಸಬೇಕು.

ಷೋಡ಼ಶಸ್ವರಸಂಯುಕ್ತಮೂಷ್ಮಾಣಸ್ಯ ದ್ವಿತೀಯಕಮ್ । ಜಿಹ್ವಾದನ್ತಸಮಾಯೋಗೇ ಪ್ರಥಮಂ ಯೋಜಯೇದಧಃ ।। ೩೧೦.

ಹದಿನಾರು ಸ್ವರಗಳ ಜೊತೆ ಸೇರಿದ ಉಷ್ಮಣದ ಎರಡನೆಯದು ಕೆಳಗೆ ಇರಿಸಬೇಕು; ಜಿಹ್ವೆ ಮತ್ತು ಹಲ್ಲುಗಳ ಸಂಯೋಗದಲ್ಲಿ ಮೊದಲನೆಯದು ಕೆಳಗೆ ಇರಬೇಕು.

ಮಿಶ್ರವರ್ಗಾದ್‌ ದ್ವಿತೀಯನ್ತು ಅಧಸ್ತಾತ್ ಪುನರೇವ ತು । ಚತುರ್ಥಸ್ವರಸಮಿ ನ್ನಂ ತಾಲುವರ್ಗಾದಿಸಂಯುತಮ್ ।। ೩೧೦.

ಮಿಶ್ರ ವರ್ಗದಿಂದ ಎರಡನೆಯದು ಮತ್ತೆ ಕೆಳಗೆ ಇರಿಸಬೇಕು; ನಾಲ್ಕನೆಯ ಸ್ವರದ ಜೊತೆಗೆ ತಾಳು ವರ್ಗದಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ.

ಊಷ್ಮಣಶ್ಚ ದ್ವಿತೀಯನ್ತು ಅಧಸ್ತಾದ್ವಿನಿಯೋಜಯೇತ್ । ಸ್ವರೈಕಾದಶಭಿನ್ನನ್ತು ಊಷ್ಮಣಾನ್ತಂ ಸವಿನ್ದುಕಮ್ ।। ೩೧೦.

ಉಷ್ಮಣದ ಎರಡನೆಯದು ಕೆಳಗೆ ಇರಿಸಬೇಕು; ಬಿಂದು ಅಂತ್ಯವಿರುವ, ಹನ್ನೊಂದು ಸ್ವರಗಳಿಂದ ವಿಭಜಿತವಾದ ಉಷ್ಮಣ.

ಪಞ್ಚಸ್ವರಸಮಾರೂಢಂ ಓಷ್ಠಸಮ್ಪುಟಯೋಗತಃ । ದ್ವಿತೀಯಮಕ್ಷರಞ್ಚಾನ್ಯಜ್ಜಿಹ್ವಾಗ್ರೇ ತಾಲುಯೋಗತಃ ।। ೩೧೦.

ಐದು ಸ್ವರಗಳ ಮೇಲೆ ಆಧಾರಿತವಾಗಿ, ತುಟಿಗಳ ಸಂಯೋಗದಲ್ಲಿ ಎರಡನೆಯ ಅಕ್ಷರವು ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ; ಮತ್ತೊಂದು, ಜಿಹ್ವೆಯ ತುದಿಯಲ್ಲಿ ತಾಳು ಜೊತೆ ಸೇರಿದೆ.

ಪ್ರಥಮಂ ಪಞ್ಚಮೇ ಯೋಜ್ಯಂ ಸ್ವರಾರ್ದ್ಧೇನೋದ್‌ಧೃತಾ ಇಮೇ । ಓಂಕಾರಾದ್ಯಾ ನಮೋನ್ತಾಶ್ಚ ಜಪೇತ್ ಸ್ವಾಹಾಗ್ನಿಕಾರ್ಯ್ಯಕೇ ।। ೩೧೦.

ಮೊದಲನೆಯದು ಐದನೆಯದೊಂದಿಗೆ ಸೇರಬೇಕು, ಇವುಗಳೆಲ್ಲಾ ಅರ್ಧಸ್ವರದೊಂದಿಗೆ ಉಚ್ಚರಿಸಬೇಕು; ಓಂ ಎಂಬುದರಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿ 'ನಮಃ' ಅಂತ್ಯವಾಗುವಂತೆ, ಅಗ್ನಿಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ಜಪಿಸಬೇಕು.

ಓಂ ಹ್ರೀಁ ಹ್ರೂಁ ಹ್ರಃ ಹೃದಯಂ ಹಾಂ ಹಶ್ಚೇತಿ ಶಿರಃ । ಹ್ರೀಁ ಜ್ವಲ ಜ್ವಲ ಶಿಖಾ ಸ್ಯಾತ್ ಕವಚಂ ಹನುದ್ವಯಮ್ । ಹೀಁ ಶ್ರೀಁ ಶೂನ್ನೇತ್ರತ್ರಯಾಯ ವಿದ್ಯಾನೇತ್ರಂ ಪ್ರಕೀರ್ತ್ತಿತಮ್ ಕ್ಷೌಁ ಹಃ ಖೌಁ ಹೂಁ ಫಡಸ್ತ್ರಾಯ ಗುಹ್ಯಾಙ್ಗಾನಿ ಪುರಾ ನ್ಯಸೇತ್ । ತ್ವರಿತಾಙ್ಗಾನಿ ವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ವಿದ್ಯಾಙ್ಗಾನಿ ಶ್ರೃಣುಷ್ವ ಮೇ । ಆದಿದ್ವಿಹೃದಯಂ ಪ್ರೋಕ್ತಂ ತ್ರಿಚತುಃಶಿರ ಇಷ್ಯತೇ ।। ೩೧೦.

ಪಞ್ಚಷಷ್ಠಃ ಶಿಖಾ ಪ್ರೋಕ್ತಾ ಕವಚಂ ಸಪ್ತಮಾಷ್ಟಮಮ್ । ತೋರಕನ್ತು ಭವೇನ್ತೇತ್ರಂ ನವಾರ್ದ್ಧಾಕ್ಷರಲಕ್ಷಣಂ ।। ೩೧೦.

ಅರವತ್ತೈದನೆಯದು ಶಿಖೆ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ, ಏಳನೆಯದು ಮತ್ತು ಎಂಟನೆಯದು ಕವಚ; ತೋರಕವು ನೇತ್ರ, ಒಂಬತ್ತು ಅರ್ಧ ಅಕ್ಷರಗಳ ಲಕ್ಷಣವಿದೆ.

ತೋತಲೇತಿ ಸಮಾಖ್ಯಾತಾ ವಜ್ರತುಣ್ಡೇ ತತೋ ಭವೇತ್ । ಖ ಖ ಹೂಁ ದಶವೀಜಾ ಸ್ಯಾದ್ವಜ್ರತುಣ್ಡೇಕ್ಷರಲಕ್ಷಣಂ ।। ೩೧೦.

ಒಟ್ಟು ಎಂಬುದು ವಜ್ರತುಂಡದಲ್ಲಿ ಹೆಸರಾಗಿದೆ; ಖ ಖ ಹೂಂ, ಹತ್ತು ಬೀಜಗಳು ವಜ್ರತುಂಡ ಅಕ್ಷರದ ಲಕ್ಷಣ.

ಖೇಚರಿ ಜ್ವಾಲಿನೀಜ್ವಾಲೇ ಖಖೇತಿ ಜ್ವಾಲಿನೀದಶ । ವರ್ಚ್ಚೇ ಶರವಿಭೀಷಣಿ ಖಖೇತಿ ಚ ಶವರ್ಯ್ಯಪಿ ।। ೩೧೦.

ಖೇಚರಿ, ಜ್ವಾಲಿನಿ ಜ್ವಾಲೆ, ಖ ಖ ಎಂಬುದು ಜ್ವಾಲಿನಿಯ ಹತ್ತು; ವರ್ಚ್ಚೆಯಲ್ಲಿ, ಭಯಾನಕ ಶರ, ಖ ಖ ಎಂಬುದು ಶವರಿಗೂ ಕೂಡ.

ಛೇ ಛೇದನಿ ಕರಾಲಿನಿ ಖಖೇತಿ ಚ ಕರಾಲ್ಯಪಿ । ವಕ್ಷಃಶ್ರವದ್ರವಪ್ಲವನೀ ಖ ಖ ದೂತೀಪ್ಲವಂಖ್ಯಪಿ ।। ೩೧೦.

ಛೆ ಎಂದರೆ ಕಡಿತ ಮಾಡುವ ಕರಾಲಿನಿಗೆ, ಖ ಖ ಎಂದರೆ ಕರಾಲಿಗೂ; ವಕ್ಷಸ್ಸು, ಕಿವಿ, ಕರಗುವುದು, ತೇಲುವುದು ಇವುಗಳಿಗೆ ಖ ಖ ಎಂಬುದು ದೂತಿಪ್ಲವ ಎಂದು ಹೆಸರಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಸ್ತ್ರೀಬಾಲಕಾರೇ ಧುನನಿ ಶಾಸ್ತ್ರೀ ವಸನವೇಗಿಕಾ । ಕ್ಷೇ ಪಕ್ಷೇ ಕಪಿಲೇ ಹಸ ಹಸ ಕಪಿಲಾ ನಾಮ ದೂತಿಕಾ ।। ೩೧೦.

ಮಹಿಳೆ ಮತ್ತು ಮಕ್ಕಳ ರೂಪಕ್ಕೆ ಧುನ ಎಂಬ ಮಂತ್ರ; ಉಪಾಧ್ಯಾಯನು ವಸನವೇಗಿಕಾ; ಕ್ಷೆ, ಪಕ್ಷೆ, ಕಪಿಲೆ, ಹಸ ಹಸ, ಕಪಿಲೆ ಎಂಬುದು ದೂತಿಕೆಯ ಹೆಸರು.

ಹ್ರೂಁ ತೇಜೋವತಿ ರೌದ್ರೀ ಚ ಮಾತಙ್ಗರೌದ್ರಿದೂತಿಕಾ । ಪುಟೇ ಪುಟೇ ಖ ಖ ಖಡ್ಗೇ ಫಟ್ ಬ್ರಹ್ಮಕದೂತಿಕಾ ।। ೩೧೦.

ಹ್ರೂಂ ಎಂಬುದು ಪ್ರಕಾಶಮಾನ ರೌದ್ರಿಗೆ, ಮಾತಂಗ ರೌದ್ರಿ ದೂತಿಗೆ; ಪ್ರತಿ ಮುಡುಪಿನಲ್ಲಿ ಖ ಖ ಖಡ್ಗ ಫಟ್, ಬ್ರಹ್ಮಕಾ ದೂತಿಗೆ.

ವೈತಾಲಿನಿ ದಶಾರ್ಣಾಃ ಸ್ಯುಸ್ತ್ಯಜಾನ್ಯಹಿಪಲಾಲವತ್ । ಹೃದಾದಿಕನ್ಯಾಸಾದೌ ಸ್ಯಾನ್ ಮಧ್ಯೇ ನೇತ್ರೇ ನ್ಯಸೇತ್ಸುಧೀಃ ।। ೩೧೦.

ವೈತಾಲಿನಿ, ಹತ್ತು ಭುಜಗಳವಳು, ನಾಲಿಗೆ ಮತ್ತು ತಾಳುವಿನಂತೆ ತ್ಯಜಿಸಬೇಕು; ಹೃದಯಾದಿ ನ್ಯಾಸದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭದಲ್ಲಿ, ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ, ಜ್ಞಾನಿಗಳು ನೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಬೇಕು.

ಪಾದಾದಾರಭ್ಯ ಮೂರ್ದ್ಧಾನ್ತಂ ಶಿರ ಆರಭ್ಯ ಪಾದಯೋಃ । ಅಙ್ಘ್ನಿಜಾನೂರುಗುಹ್ಯೇ ಚ ನಾಭಿಹೃತ್‌ಕಣ್ಠದೇಶತಃ ।। ೩೧೦.

ಪಾದದಿಂದ ಆರಂಭಿಸಿ ತಲೆಯವರೆಗೆ, ತಲೆಯಿಂದ ಪಾದಗಳವರೆಗೆ; ಗುಡುಸಿನ ಮೂಳೆ, ಮೊಣಕಾಲು, ಊರು, ಗುಪ್ತಾಂಗ, ನಾಭಿ, ಹೃದಯ, ಕಂಠದೇಶದಲ್ಲಿ.

ವಜ್ರಮಣ್ಡಲಮೂರ್ದ್ಧೇ ಚ ಅಧೋದ್‌ರ್ಧ್ವೇ ಚಾದಿವೀಜತಃ । ಸೋಮರೂಪಂ ತತೋ ಗಾವಂ ಧಾರಾಮೃತಸುವರ್ಷಿಣಮ್ ।। ೩೧೦.

ಮೂಡಲಲ್ಲಿ ವಜ್ರಮಂಡಲ, ಮೇಲೂ ಕೆಳಗೂ ಆದಿಬೀಜದಿಂದ; ನಂತರ ಚಂದ್ರರೂಪ, ಹಸುಗಳು, ಅಮೃತ ಮತ್ತು ಚಿನ್ನವನ್ನು ಸುರಿಯುವ ಧಾರೆ.

ವಿಶನ್ತಂ ಬ್ರಹ್ಮನ್ಧ್ರೇಣ ಸಾಧಕಸ್ತು ವಿಚಿನ್ತಯೇತ್ । ಮೂರ್ದ್ಧಾಸ್ಯಕಣ್ಠಹೃನ್ನಾಭೌ ಗುಹ್ಯೇರುಜಾನುಪಾದಯೋಃ ।। ೩೧೦.

ಸಾಧಕನು ಬ್ರಹ್ಮರಂಧ್ರದ ಮೂಲಕ ಒಳಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸುವುದನ್ನು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಕಲ್ಪಿಸಬೇಕು. ತಲೆಯ ಮೇಲೆ, ಮುಖದಲ್ಲಿ, ಗಂಟಲಿನಲ್ಲಿ, ಹೃದಯದಲ್ಲಿ, ನಾಭಿಯಲ್ಲಿ, ಗುಪ್ತಾಂಗದಲ್ಲಿ, ಮೊಣಕಾಲುಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಕಾಲುಗಳಲ್ಲಿ ಗಮನವನ್ನು ಇಡಬೇಕು.

ಆದಿವೀಜಂ ನ್ಯಸೇನ್ಮನ್ತ್ರೀ ತರ್ಜ್ಜನ್ಯಾದಿ ಪುನಃ ಪುನಃ । ಊದ್‌ರ್ಧ್ವಂ ಸೋಮಮಧಃ ಪದ್ಮ ಶರೀರಂ ವೀಜವಿಗ್ರಹಂ ।। ೩೧೦.

ಮಂತ್ರಜ್ಞನು ತೊಡೆಯ ಬೆರಳಿನಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿ ಮೂಲಬೀಜವನ್ನು ಪುನಃ ಪುನಃ ಸ್ಥಾಪಿಸಬೇಕು. ಮೇಲೆ ಸೋಮ, ಕೆಳಗೆ ಪದ್ಮ, ದೇಹವೇ ಬೀಜದ ರೂಪವಾಗಿದೆ.

ಯೋಜಾನಾತಿ ನ ಮೃತ್ಯುಃ ಸ್ಯಾತ್ತಸ್ಯ ನ ವ್ಯಾಧಯೋ ಜ್ವರಾಃ । ಯಜೇಜ್ಜಪೇತ್ತಾಂ ವಿನ್ಯಸ್ಯ ಧ್ಯಾಯೇದ್‌ವೇವೀಂ ಶತಾಷ್ಟಕಮ್ ।। ೩೧೦.

ಇದನ್ನು ತಿಳಿದವನಿಗೆ ಮರಣವು ಸಮೀಪಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ರೋಗಗಳು ಅಥವಾ ಜ್ವರಗಳು ಬರುವುದಿಲ್ಲ. ಅವನು ಆರಾಧನೆ ಮಾಡಬೇಕು, ಜಪಿಸಬೇಕು, ಸ್ಥಾಪಿಸಬೇಕು ಮತ್ತು ನೂರಾರು ಎಂಟು ಬೀಜಗಳನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸಬೇಕು.

ಮುದ್ರಾ ವಕ್ಷ್ಯೇ ಪ್ರ್ಣೀತಾದ್ಯಾಃ ಪ್ರಣೀತಾಃ ಪಞ್ಚಧಾ ಸ್ಮೃತಾಃ । ಗ್ರಥಿತೌ ತು ಕರೌ ಕೃತ್ವಾ ಮಧ್ಯೇಽಙ್ಗುಷ್ಠೌ ನಿಪಾತಯೇತ್ ।। ೩೧೦.

ಈಗ ನಾನು ಪ್ರಣೀತಾದಿ ಐದು ವಿಧದ ಮುದ್ರೆಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ. ಎರಡೂ ಕೈಗಳನ್ನು ಜೋಡಿಸಿ, ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಅಂಗುಷ್ಠಗಳನ್ನು ಇಡಬೇಕು.

. ತರ್ಜ್ಜನೀಂ ಮೂರ್ದಿಧ್ನ ಸಂಲಗ್ನಾಂ ವಿನ್ಯಸೇತ್ತಾಂ ಶಿರೋಪರಿ । ಪ್ರಣೀತೇಯಂ ಸಮಾಖ್ಯಾತಾ ಹೃದ್ದೇಶೇ ತಾಂ ಸಮಾನಯೇತ್ ।। ೩೧೦.

ತೊಡೆಯ ಬೆರಳನ್ನು ತಲೆಯ ಮೇಲೆ, ಮುಡುಗಿನ ಭಾಗವನ್ನು ತಲುಪುವಂತೆ ಇಡಬೇಕು. ಇದನ್ನು ಪ್ರಣೀತಾ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ನಂತರ ಅದನ್ನು ಹೃದಯ ಭಾಗಕ್ಕೆ ತರಬೇಕು.

ಊದ್‌ರ್ಧ್ವನ್ತು ಕನ್ಯಸಾಮಧ್ಯೇ ಸವೀಜಾನ್ತಾಂ ವಿದುರ್ದ್ಧಿಜಾಃ । ನಿಯೋಜ್ಯ ತರ್ಜ್ಜನೀಮಧ್ಯೇಽನೇಕಲಗ್ನಾಂ ಪರಸ್ಪರಾಮ್ ।। ೩೧೦.

ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ, ಚಿಕ್ಕ ಬೆರಳಿನ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ, ಬೀಜ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಇರುವುದು. ಜ್ಞಾನಿಗಳು ತೊಡೆಯ ಬೆರಳನ್ನು ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಜೋಡಿಸುತ್ತಾರೆ.