ಅಗ್ನಿಪುರಾಣಮ್

ದೇವತಾ ಪುರುಷೋಽನುಷ್ಟುಪ್‌ಛನ್ದೋ ಜ್ಞೇಯಞ್ಚ ತ್ರೈಷ್ಟುಭಮ್ । ಅದ್ಭ್ಯಃ ಸಮ್ಭೃತಂ ಸೂಕ್ತಮೃಷಿರುತ್ತರಗೋನರಃ ।। ೨೯೬.

ದೇವತೆ ಪುರುಷನು, ಛಂದಸ್ಸು ಅನುಷ್ಟುಪ್, ಮತ್ತು ತ್ರಿಷ್ಟುಪ್ ಕೂಡ ಇದೆ ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು. ಈ ಸೂಕ್ತವು ನೀರಿನಿಂದ ಉಂಟಾಗಿದೆ; ಋಷಿಯು ಉತ್ತರ ಗೋಣರ.

ಆದ್ಯಾನಾನ್ತಿಸೃಣಾಂ ತ್ರಿಷ್ಟುಪ್‌ಛನ್ದೋಽನುಷ್ಟುಬ್ದ್ವಯೋರಪಿ । ಛನ್ದಸ್ತ್ರೈಷ್ಟುಭಮನ್ತ್ಯಾಯಾಃ ಪುರುಷೋಽಸ್ಯಾಪಿ ದೇವತಾ ।। ೨೯೬.

ಮೊದಲ ಮೂರು ಶ್ಲೋಕಗಳಿಗೆ ತ್ರಿಷ್ಟುಪ್ ಛಂದಸ್ಸು, ಮುಂದಿನ ಎರಡು ಶ್ಲೋಕಗಳಿಗೆ ಅನುಷ್ಟುಪ್ ಛಂದಸ್ಸು. ಕೊನೆಯದಕ್ಕೆ ತ್ರಿಷ್ಟುಪ್ ಛಂದಸ್ಸು, ಅದರ ದೇವತೆ ಪುರುಷನು.

ಆಶುರಿನ್ದ್ರೋ ದ್ವಾದಶಾನಾಂ ಛನ್ದಸ್ತ್ರಿಷ್ಟುಬುದಾಹೃತಂ । ಋಷಿಃ ಪ್ರೋಕ್ತಃ ಪ್ರತಿರಥಃ ಸೂಕ್ತೇ ಸಪ್ತದಶಾರ್ಚ್ಚಕೇ ।। ೨೯೬.

ಹನ್ನೆರಡು ಶ್ಲೋಕಗಳಿಗೆ ದೇವತೆ ವೇಗಿಯಾದ ಇಂದ್ರನು, ಛಂದಸ್ಸು ತ್ರಿಷ್ಟುಪ್ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಹದಿನೇಳು ಶ್ಲೋಕಗಳ ಸೂಕ್ತಕ್ಕೆ ಋಷಿಯು ಪ್ರತಿರಥ.

ಪೃಥಕ್‌ಪೃಥಕ್ ದೇವತಾಃ ಸ್ಯುಃ ಪುರುವಿದಙ್ಗದೇವತಾ । ಅವಶಿಷ್ಟದೈವತೇಷು ಛನ್ದೋಽನುಷ್ಟುಬುದಾಹೃತಂ ।। ೨೯೬.

ಪ್ರತಿ ಶ್ಲೋಕಕ್ಕೂ ವಿಭಿನ್ನ ದೇವತೆಗಳಿವೆ; ಜ್ಞಾನಿಗಳು ಅವುಗಳನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಉಳಿದ ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಅನುಷ್ಟುಪ್ ಛಂದಸ್ಸು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ಅಸೌ ಯಸ್ತಾಮ್ರೋ ಭವತೀನ್ದ್ರಃ ಪುರುಲಿಙ್ಗೋಕ್ತದೇವತಾಃ । ಪಙ್ಕ್ತಿಚ್ಛನ್ದೋಽಥ ಮರ್ಮ್ಮಾಣಿ ತ್ವಪೋ ಲಿಙ್ಗೋಕ್ತದೇವತಾಃ ।। ೨೯೬.

ಅದು ಕೆಂಪು ಬಣ್ಣದ ಇಂದ್ರನು, ಅನೇಕ ರೂಪಗಳ ದೇವತೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ; ಛಂದಸ್ಸು ಪಂಕ್ತಿ. ಜೀವಬಲವು ನೀರಿನೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದೆ, ದೇವತೆಗಳು ಹೇಳಿದಂತೆಯೇ.

ರೌದ್ರಾಧ್ಯಾಯೇ ಚ ಸರ್ವ್ವಸ್ಮಿನ್ನೃಷಿಃ ಸ್ಯಾತ್ ಪರಮೇಷ್ಠ್ಯಪಿ । ಪ್ರಜಾಪತಿರ್ವ್ವಾ ದೇವಾನಾಂ ಕುತ್ಸಸ್ಯ ತಿಸೃಣಾಂ ಪುನಃ ।। ೨೯೬.

ರೌದ್ರ ಅಧ್ಯಾಯದ ಎಲ್ಲ ಭಾಗದಲ್ಲಿಯೂ ಋಷಿಯು ಪರಮೇಷ್ಠಿ. ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಪ್ರಜಾಪತಿ, ಮತ್ತೆ ಮೂರು ಶ್ಲೋಕಗಳಿಗೆ ಕುತ್ಸ ಋಷಿಯಾಗಿದ್ದಾನೆ.

ಮನೋದ್ವಯೋರುಮೈಕಾ ಸ್ಯಾದ್ರುದ್ರೋ ರುದ್ರಾಶ್ಚ ದೇವತಾಃ । ಆದ್ಯೋನುವಾಕೋಽಥ ಪೂರ್ವ್ವ ಏಕರುದ್ರಾಖ್ಯದೈವತಃ ।। ೨೯೬.

ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಎರಡು ಶ್ಲೋಕಗಳಿಗೆ ದೇವತೆ ಉಮಾ ಮಾತ್ರಳು, ರುದ್ರ ಮತ್ತು ರುದ್ರರು ಕೂಡ ದೇವತೆಗಳು. ಮೊದಲ ಅನುವಾದ ಮತ್ತು ಹಿಂದಿನದು ಏಕರುದ್ರ ಎಂಬ ದೇವತೆಯುಳ್ಳದು.

ಛನ್ದೋ ಗಾಯತ್ರಮಾದ್ಯಾಯಾ ಅನುಷ್ಟುಪ್‌ ತಿಸೃಣಾಮೃಚಾಮ್ । ತಿಸೃಣಾಞ್ಚ ತಥಾ ಪಙ್ಕ್ತಿರನುಷ್ಟುಬಥ ಸಂಸ್ಮೃತಮ್ ।। ೨೯೬.

ಮೊದಲ ಶ್ಲೋಕಕ್ಕೆ ಛಂದಸ್ಸು ಗಾಯತ್ರಿ, ಮೂರು ಶ್ಲೋಕಗಳಿಗೆ ಅನುಷ್ಟುಪ್. ಹಾಗೆಯೇ ಇನ್ನೂ ಮೂರು ಶ್ಲೋಕಗಳಿಗೆ ಪಂಕ್ತಿ, ಮತ್ತೆ ಅನುಷ್ಟುಪ್ ಎಂದು ನೆನಪಿಸಲಾಗಿದೆ.

ದ್ವಯೋಶ್ಚ ಜಗತೀಛನ್ದೋ ರುದ್ರಾಣಾಮಪ್ಯಶೀತಯಃ । ಹಿರಣ್ಯಬಾಹವಸ್ತಿಸ್ರೋ ನಮೋ ವಃ ಕಿರಿಕಾಯ ಚ ।। ೨೯೬.

ಎರಡಿಗೆ ಛಂದಸ್ಸು ಜಗತಿ, ರುದ್ರಾಣಿಗಳಿಗೆ ಎಂಭತ್ತು ಶ್ಲೋಕಗಳಿವೆ. 'ಹಿರಣ್ಯಬಾಹು' ಮೂರು ಬಾರಿ, 'ನಮೋ ವಃ' ಮತ್ತು ಕಿರಿಕೆಗೆ ಕೂಡ.

ಪಞ್ಚರ್ಚ್ಚೋ ರುದ್ರದೇವಾಃ ಸ್ಯುರ್ಮನ್ತ್ರೇ ರುದ್ರಾನುವಾಕಕೇ । ವಿಂಶಕೇ ರುದ್ರದೇವಾಸ್ತಾಃ ಪ್ರಥಮಾ ಬೃಹತೀ ಸ್ಮೃತಾ ।। ೨೯೬.

ಐದು ಶ್ಲೋಕಗಳ ರುದ್ರ ಸೂಕ್ತದಲ್ಲಿ ದೇವತೆಗಳು ರುದ್ರರು. ರುದ್ರಾನುವಾದ ಎಂಬ ಮಂತ್ರದಲ್ಲಿ ಇಪ್ಪತ್ತು ರುದ್ರ ದೇವತೆಗಳು, ಮೊದಲದು ಬೃಹತಿ ಎಂದು ತಿಳಿಯಲಾಗಿದೆ.

ಋಗ್‌ದ್ವಿತೀಯಾ ತ್ರಿಜಗತೀ ತೃತೀಯಾ ತ್ರಿಷ್ಟುಬೇವ ಚ । ಅನುಷ್ಟುಭೋ ಯಜುಸ್ತಿಸ್ರ ಆರ್ಯೋಭಿಜ್ಞಃ ಸುಸಿದ್ಧಿಭಾಕ್ ।। ೨೯೬.

ಎರಡನೆಯದು ಋಗ್ವೇದ ಛಂದಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ, ಮೂರು ಜಗತಿ ಛಂದಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ, ಮೂರನೆಯದು ತ್ರಿಷ್ಟುಪ್ ಛಂದಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ. ಯಜುರ್ವೇದದ ಮೂರು ಅನುಷ್ಟುಪ್ ಛಂದಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ; ಆರ್ಯರನ್ನು ತಿಳಿದವನು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗುತ್ತಾನೆ.

ತ್ರೈಲೋಕ್ಯಮೋಹನೇನಾಪಿ ವಿಷವ್ಯಾಧ್ಯರಿಮರ್ದ್ದನಂ । ಇಁ ಶ್ರೀಁ ಹ್ರೀಁ ಹ್ರೈಁ ಹೂಁ ತ್ರೈಲೋಕ್ಯಮೋಹನಾಯ ವಿಷ್ಣವೇ ನಮಃ ।। ೨೯೬.

ಈ ಮಂತ್ರದಿಂದ ಮೂರು ಲೋಕಗಳನ್ನೂ ಮೋಹಗೊಳಿಸಿ, ವಿಷ, ರೋಗ, ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ನಾಶ ಮಾಡಬಹುದು: 'ಇಂ ಶ್ರೀಂ ಹ್ರೀಂ ಹ್ರೈಂ ಹೂಂ—ಮೂರು ಲೋಕಗಳನ್ನು ಮೋಹಗೊಳಿಸುವ ವಿಷ್ಣುವಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ'.

ಓಂ ಹಂ ಇಁ ಉಗ್ರವೀರಂ ಮಹಾವಿಷ್ಣುಂ ಜ್ವಲನ್ತಂ ಸರ್ವತೋಮುಖಂ । ನೃಸಿಂಹಂ ಭೀಷಣಂ ಭದ್ರಂ ಮೃತ್ಯುಮೃತ್ಯುನ್ನಮಾಮ್ಯಹಂ ।। ೨೯೬.

ಓಂ ಹಂ ಇಂ—ಉಗ್ರವೀರ, ಮಹಾವಿಷ್ಣು, ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಾಶಿಸುವವನು; ಭಯಂಕರ, ಶುಭಕರ, ಮೃಗದ್ವಿಪ, ಮರಣದ ಮರಣವಾದ ನರಸಿಂಹನಿಗೆ ನಾನು ನಮಸ್ಕರಿಸುತ್ತೇನೆ.

ಅಯಮೇವ ತು ಪಞ್ಚಾಙ್ಗೋ ಮನ್ತ್ರಃ ಸರ್ವಾರ್ಥಸಾಧಕಃ । ದ್ವಾದಶಾಷ್ಟಾಕ್ಷರೌ ಮನ್ತ್ರೌ ವಿಷವ್ಯಾಧಿವಿಮರ್ದ್ದನೌ ।। ೨೯೬.

ಇದು ಐದು ಭಾಗಗಳ ಮಂತ್ರ, ಎಲ್ಲ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಸಾಧಿಸುವದು. ಹನ್ನೆರಡು ಮತ್ತು ಎಂಟು ಅಕ್ಷರಗಳ ಮಂತ್ರಗಳು ವಿಷ ಮತ್ತು ರೋಗಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡುತ್ತವೆ.

ಕುಬ್ಜಿಕಾ ತ್ರಿಪುರಾ ಗೌರೀ ಚನ್ದ್ರಿಕಾ ವಿಷಹಾರಿಣೀ । ಪ್ರಸಾದಮನ್ತ್ರೋ ವಿಷಹೃದಾಯುರಾರೋಗ್ಯವರ್ದ್ಧನಂ ।। ೨೯೬.

ಕುಬ್ಜಿಕಾ, ತ್ರಿಪುರಾ, ಗೌರಿ, ಚಂದ್ರಿಕಾ, ವಿಷಹಾರಿಣಿ—ಈ ಅನುಗ್ರಹದ ಮಂತ್ರವು ವಿಷವನ್ನು ತೆಗೆದು, ಆಯುಷ್ಯ ಮತ್ತು ಆರೋಗ್ಯವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ.

ಸೌರೋ ವಿನಾಯಕಸ್ತದ್ವದ್ರುದ್ರಮನ್ತ್ರಾಃ ಸದಾಖಿಲಾಃ ।। ೨೯೬.

ಸೂರ್ಯ ಮತ್ತು ವಿನಾಯಕ ಮಂತ್ರಗಳು ಕೂಡ ಸದಾ ಸಂಪೂರ್ಣ ರುದ್ರ ಮಂತ್ರಗಳೇ ಆಗಿವೆ.

ಏಕದ್ವಿತ್ರಿಚತುರ್ವೀಜಃ ಕೃಷ್ಣಚಕ್ರಾಙ್ಗಪಞ್ಚಕಃ । ಗೋಪೀಜನವಲ್ಲಭಾಯ ಸ್ವಾಹಾ ಸರ್ವಾರ್ಥಸಾಧಕಃ ।। ೨೯೭.

ಒಂದು, ಎರಡು, ಮೂರು ಅಥವಾ ನಾಲ್ಕು ಬೀಜಗಳಿರುವದು, ಐದು ಕಪ್ಪು ಚಕ್ರದ ಅಂಗಗಳಿರುವದು, ಗೋಪಿ ಜನ ವಲ್ಲಭನಿಗೆ ಸ್ವಾಹಾ ಎಂದು ಅರ್ಪಿಸಿದರೆ, ಎಲ್ಲ ಇಚ್ಛೆಗಳು ಪೂರೈಸಲಾಗುತ್ತವೆ.

ಓಂ ನಮೋ ಭಗವತೇ ರುದ್ರಾಯ ಪ್ರೇತಾಧಿಪತಯೇ ಗುತ್ತ್ವ ಗರ್ಜ್ಜ ಭ್ರಾಮಯ ಮುಞ್ಚ ಮುಹ್ಯ ಕಟ ಆವಿಶ ಸುವರ್ಣಪತಙ್ಗ ರುದ್ರೋ ಜ್ಞಾಪಯತಿ ಠ । ಪಾತಾಲಕ್ಷೋಭಮನ್ತ್ರೋಯಂ ಮನ್ತ್ರಣಾದ್ವಿಷನಾಶನಃ । ದಂಶಕಾಹಿದಂಶೇ ಸದ್ಯೋ ದಷ್ಟಃ ಕಾಷ್ಠಶಿಲಾದಿನಾ ।। ೨೯೭.

ಓಂ, ಭಗವಂತನಾದ ರುದ್ರನಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ, ಪ್ರೇತಾಧಿಪತಿ, ರಕ್ಷಿಸು, ಘರ್ಜಿಸು, ತಿರುಗಿಸು, ಬಿಡು, ಮರುಳುಮಾಡು, ಕಟ್ಟಿಹಾಕು, ಪ್ರವೇಶಿಸು, ಸುವರ್ಣಪತಂಗ ರುದ್ರನು ಆಜ್ಞಾಪಿಸುತ್ತಾನೆ, ಠ. ಈ ಮಂತ್ರವನ್ನು ಜಪಿಸಿದರೆ ಪಾತಾಳವನ್ನು ಕದಡುವ ಶಕ್ತಿ ಬರುತ್ತದೆ; ವಿಷವನ್ನು ನಾಶಮಾಡುತ್ತದೆ. ಹಾವು ಅಥವಾ ಮರ, ಕಲ್ಲು ಮುಂತಾದವುಗಳಿಂದ ಕಡಿದಾಗ ಕೂಡಲೇ ಪರಿಣಾಮ ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ.

ವಿಷಶಾನ್ತ್ಯೈ ದಹೇದ್ದಂಶಂ ಜ್ವಾಲಕೋಕನದಾದಿನಾ । ಶಿರೀಷವೀಜಪುಷ್ಪಾರ್ಕಕ್ಷೀರವೀಜಕಟುತ್ರಯಂ ।। ೨೯೭.

ವಿಷ ಶಾಂತಿಗಾಗಿ ಕಡಿದ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಜ್ವಾಲೆಯಿಂದ ಅಥವಾ ಕೋಕನದ ಮುಂತಾದವುಗಳಿಂದ ಸುಡಬೇಕು; ಶಿರೀಷದ ಬೀಜ, ಹೂವು, ಅರ್ಕ ಮತ್ತು ಹಾಲು ಈ ಮೂರು ಬಳಸಬೇಕು.

ವಿಷಂ ವಿನಾಶಯೇತ್ ಪಾನಲೇಪನೇನಾಞ್ಜನಾದಿನಾ । ಶಿರಿಷಪುಷ್ಪಸ್ಯ ರಸಭಾವಿತಂ ಮರಿಚಂ ಸಿತಂ ।। ೨೯೭.

ಶಿರೀಷ ಹೂವಿನ ರಸದಲ್ಲಿ ಮೆಣಸು ಮತ್ತು ಸಕ್ಕರೆ ಬೆರೆಸಿ ಕುಡಿಯುವುದರಿಂದ, ಲೇಪನ ಅಥವಾ ಅಂಜನದಿಂದ ವಿಷವು ನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ.

ಪಾನನಸ್ಯಾಞ್ಚನಾದ್ಯೈಶ್ಚ ವಿಷಂ ಹನ್ಯಾನ್ನ ಸಂಶಯಃ । ಕೋಷಾತಕೀವಚಾಹಿಙ್ಗುಶಿರೀಷಾರ್ಕಪಯೋಯುತಂ ।। ೨೯೭.

ಇವುಗಳನ್ನು ಕುಡಿಯುವುದು, ಮೂಗಿನಲ್ಲಿ ಹಾಕುವುದು ಅಥವಾ ಲೇಪಿಸುವುದರಿಂದ ವಿಷವು ಖಂಡಿತವಾಗಿಯೂ ಹಾಳಾಗುತ್ತದೆ; ಕೋಷಾತಕಿ, ವಚಾ, ಹಿಂಗು, ಶಿರೀಷ, ಅರ್ಕ ಮತ್ತು ಹಾಲು ಸೇರಿಸಿ ಬಳಸಬೇಕು.

ಕುಟುತ್ರಯಂ ಸಮೇಷಾಮ್ಬೋ ಹರೇನ್ನಸ್ಯಾದಿನಾ ವಿಷಂ । ರಾಮಠೇಕ್ಷ್ವಾಕುಶರ್ವಾಙ್ಗಚೂರ್ಣಂ ನಸ್ಯಾದ್ವಿಷಾಪಹಂ ।। ೨೯೭.

ಮೂರು ಕಡು ಪದಾರ್ಥಗಳನ್ನು ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಬೆರೆಸಿ ಮೂಗಿನಲ್ಲಿ ಹಾಕಿದರೆ ವಿಷ ಹೋಗುತ್ತದೆ; ರಾಮಠ, ಇಕ್ಷ್ವಾಕು ಮತ್ತು ಶರ್ವ ಅವರ ಚೂರ್ಣವನ್ನು ನಸ್ಯವಾಗಿ ಬಳಸಿದರೆ ವಿಷ ನಿವಾರಣೆಯಾಗುತ್ತದೆ.

ಇನ್ದ್ರಬಲಾಗ್ನಿಕನ್ದ್ರೋಣಂ ತುಲಸೀ ದೇವಿಕಾ ಸಹಾ । ತದ್ರಸಾಕ್ತಂ ತ್ರಿಕಟುಕಂ ಚೂರ್ಣಮ್ಭಕ್ಷ್ಯವಿಷಾಪಹಂ ।। ೨೯೭.

ಇಂದ್ರಬಲಾ, ಅಗ್ನಿಕಂದ, ರೋಹಿಣಿ, ತುಳಸಿ, ದೇವಿಕಾ ಇವೆಲ್ಲವೂ ಸೇರಿಸಿ ಅವುಗಳ ರಸದಲ್ಲಿ ತ್ರಿಕಟು ಚೂರ್ಣವನ್ನು ಬೆರೆಸಿ ಆಹಾರವಾಗಿ ತೆಗೆದುಕೊಂಡರೆ ವಿಷ ಹೋಗುತ್ತದೆ.

ಪಞ್ಚಾಙ್ಗಂ ಕೃಷ್ಣಪಞ್ಚಮ್ಯಾಂ ಶಿರೀಷಸ್ಯ ವಿಷಾಪಹಂ ।। ೨೯೭.

ಕೃಷ್ಣ ಪಂಚಮಿಯಲ್ಲಿ ತಯಾರಿಸಿದ ಶಿರೀಷದ ಐದು ಭಾಗಗಳು ವಿಷವನ್ನು ಹೋಗಲಾಡಿಸಬಹುದು.

ಅಗ್ನಿರುವಾಚ ಗೋನಸಾದಿಚಿಕಿತ್ಸಾಞ್ಚ ವಶಿಷ್ಠ ಶ್ರೃಣು ವಚ್ಮಿ ತೇ । ಹ್ರೀಁ ಹ್ರೀಁ ಅಮಲಪಕ್ಷಿ ಸ್ವಾಹಾ ೨೯೮.

ಅಗ್ನಿ ಹೇಳಿದನು: ವಶಿಷ್ಠ, ನೀನು ಗೋನಸಾದಿ ರೋಗದ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನು ಕೇಳು. ಹ್ರೀ ಹ್ರೀ, ಪವಿತ್ರ ಪಕ್ಷಿ, ಸ್ವಾಹಾ.

ಲಶುನಂ ರಾಮಠಫ್ಲಂ ಕುಷ್ಠಾಗ್ನಿವ್ಯೋಷಕಂ ವಿಷೇ । ಸ್ನುಹೀಕ್ಷೀರಂ ಗವ್ಯಘೃತಂ ಪಕ್ಷಂ ಪೀತ್ವಾಽಹಿಜೇ ವಿಷೇ ।। ೨೯೮.

ಬೆಳ್ಳುಳ್ಳಿ, ರಾಮಠ ಹಣ್ಣು, ಕುಷ್ಟ, ಅಗ್ನಿ ಮತ್ತು ವ್ಯೋಷವನ್ನು ವಿಷಕ್ಕೆ ಬಳಸಬೇಕು; ಸ್ನುಹೀ ಹಾಲು ಮತ್ತು ಹಸುವಿನ ತುಪ್ಪವನ್ನು ಪಕ್ಷಿಗೆ ಹಾವು ಕಡಿದರೆ ಕುಡಿಯಿಸಬೇಕು.

ಅಥ ರಾಜಿಲದಷ್ಟೇ ಚ ಪೇಯಾ ಕೃಷ್ಣಾ ಸಸೈನ್ಧವಾ । ಆಜ್ಯಕ್ಷೌದ್ರಶಕೃತ್ತೋಯಂ ಪುರೀತತ್ಯಾ ವಿಷಾಪಹಂ ।। ೨೯೮.

ರಾಜಿಲ ಹಾವು ಕಡಿದರೆ ಕಪ್ಪು ಉದ್ದಿನ ಪಾಯಸವನ್ನು ಸೈಂಧವ ಉಪ್ಪು ಸೇರಿಸಿ ಕೊಡಬೇಕು; ತುಪ್ಪ, ಜೇನು, ಹಸುವಿನ ಗೊಬ್ಬರದ ನೀರು ಮತ್ತು ಪುರೀತತ್ಯಾ ಸೇರಿಸಿ ಕುಡಿಸಿದರೆ ವಿಷ ಹೋಗುತ್ತದೆ.

ಸಕೃಷ್ಣಾಖಣ್ಡದುಗ್ಧಾಜ್ಯಂ ಪಾತವ್ಯನ್ತೇನ ಮಾಕ್ಷಿಕಂ । ವ್ಯೋಷಂ ಪಿಚ್ಛಂ ವಿಡಾಲಾಸ್ಥಿ ನಕುಲಾಙ್ಗರುಹೈಃ ಸಮೈಃ ।। ೨೯೮.

ಕಪ್ಪು ಉದ್ದು, ಹಾಲು, ತುಪ್ಪ ಇವುಗಳೊಂದಿಗೆ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಜೇನು ನೀಡಬೇಕು; ವ್ಯೋಷ, ಪಕ್ಷಿಯ ರೆಕ್ಕೆ, ಬೆಕ್ಕಿನ ಎಲುಬು, ನಕುಲದ ಅಂಗಗಳು ಸಮಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಬಳಸಬೇಕು.