ಅಗ್ನಿಪುರಾಣಮ್

ಅಪದ್ವಾರಗತಃ ಶಸ್ತ್ರೀ ಪ್ರಮಾದೀ ಭೂಗತೇಕ್ಷ್ಣಃ । ವಿವರ್ಣವಾಸಾಃ ಪಾಶಾದಿಹಸ್ತೋ ಗದಗದವರ್ಣಭಾಕ್ ।। ೨೯೪.

ತಪ್ಪಾದ ಬಾಗಿಲಿನಿಂದ ಬರುವವನು, ಆಯುಧಧಾರಿ, ಅಜಾಗರೂಕ, ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವವನು, ತೀಕ್ಷ್ಣನು, ಬಣ್ಣ ಹೋದ ಬಟ್ಟೆ ಧರಿಸಿದವನು, ಪಾಶ ಅಥವಾ ಆಯುಧ ಹಿಡಿದವನು, ಅಡಕಡಕದ ಮಾತಾಡುವವನು.

ಶುಷ್ಕಕಾಷ್ಠಾಶ್ರಿತಃ ಖಿನ್ನಸ್ತಿಲಾಕ್ತಕಕರಾಂಶುಕಃ । ಆರ್ದ್ರವಾಸಾಃ ಕೃಷ್ಣಾರಕ್ತಪುಷ್ಪಯುಕ್ತಶಿರೋರುಹಃ ।। ೨೯೪.

ಒಣಕಟ್ಟಿಗೆಯ ನಡುವೆ ಇರುವವನು, ದಣಿದವನು, ಎಳ್ಳಿನ ಎಣ್ಣೆಯಿಂದ ಕೈ ಮಸಿದವನು, ತೇವವಾದ ಬಟ್ಟೆ ಧರಿಸಿದವನು, ಕಪ್ಪು ಅಥವಾ ಕೆಂಪು ಹೂಗಳಿಂದ ಕೂದಲು ಅಲಂಕರಿಸಿದವನು.

ಕುಚಮರ್ದೀಂ ನಖಚ್ಛೇದೀ ಗುದಸ್ಪೃಕ್ ಪಾದಲೇಖಕಃ । ಕೇಶಮುಞ್ಚೀ ತೃಣಚ್ಛೇದೀ ದುಷ್ಟಾ ದೂತಾಸ್ತಥೈಕಶಃ ।। ೨೯೪.

ಸ್ತನ ಒತ್ತುವವನು, ನಖ ಕಡಿಯುವವನು, ಗುದವನ್ನು ಸ್ಪರ್ಶಿಸುವವನು, ಕಾಲಿಗೆ ಗುರುತು ಹಾಕುವವನು, ಕೂದಲು ಬಿಚ್ಚುವವನು, ಹುಲ್ಲು ಕಡಿಯುವವನು—ಇಂತಹ ದೂತರೆಲ್ಲರೂ ದುಷ್ಟರು, ಪ್ರತಿ ಒಬ್ಬರೂ ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ.

ಇಡ಼ಾನ್ಯಾ ವಾ ವಹೇದ್‌ದ್ವೇಧಾ ಯದಿ ದೂತಸ್ಯ ಚಾತ್ಮನಃ । ಆಭ್ಯಾಂ ದ್ವಾಭ್ಯಾಂ ಪುಷ್ಟಯಾಸ್ಮಾನ್ ವಿದ್ಯಾಸ್ತ್ರೀಪುನ್ನಪುಂಸಕಾನ್ ।। ೨೯೪.

ದೂತನು ಅಥವಾ ತಾನೇ ಎರಡು ಭಾಗವಾದ ದಂಡವನ್ನು ಹಿಡಿದಿದ್ದರೆ, ಆ ಎರಡು ಮೂಲಕ ಫಲವನ್ನು ತಿಳಿಯಬಹುದು: ಹೆಣ್ಣು, ಗಂಡು ಅಥವಾ ನಪುಂಸಕ.

ದೂತಃ ಸ್ಪೃಶತಿ ಯದ್‌ಗಾತ್ರಂ ತಸ್ಮಿನ್ ದಂಶಮುದಾಹರೇತ್ । ದೂತಾಙ್‌ಘ್ರಿಚಲನಂ ದುಷ್ಟಮುತ್ಥಿತಿರ್ನಿಶ್ಚಲಾ ಶುಭಾ ।। ೨೯೪.

ದೂತನು ದೇಹದ ಯಾವ ಭಾಗವನ್ನು ಸ್ಪರ್ಶಿಸಿದನೋ, ಆ ಭಾಗದಲ್ಲೇ ಕಡಿತ ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳಬೇಕು; ದೂತನ ಕಾಲುಗಳು ಚಲಿಸಿದರೆ ಅದು ಅಶುಭ, ಚಲನೆ ಇಲ್ಲದೆ ಎದ್ದರೆ ಅದು ಶುಭ.

ಜೀವಪಾರ್ಶ್ವೇ ಶುಭೋ ದೂತೋ ದುಷ್ಟೋಽನ್ಯತ್ರ ಸಮಾಗತಃ । ಜೀವೋ ಗತಾಗತೈರ್ದುಷ್ಟಃ ಶುಭೋ ದೂತನಿವೇದನೇ ।। ೨೯೪.

ಜೀವಿಯ ಬಲಭಾಗದಲ್ಲಿ ದೂತನು ಇದ್ದರೆ ಅದು ಶುಭ; ಬೇರೆಡೆ ಇದ್ದರೆ ಅದು ದುಷ್ಟ. ಜೀವಿಯ ಹೋದಬಂದಲ್ಲಿ ಅಶುಭ, ಆದರೆ ದೂತನ ವರದಿ ಹೇಳುವಾಗ ಶುಭ.

ದ್ತಸ್ಯ ವಾಕ್ ಪ್ರದುಷ್ಟಾ ಸಾ ಪೂರ್ವ್ವಾಮಜಾರ್ದ್ಧನಿನ್ದಿತಾ । ವಿಭಕ್ತೈಸ್ತಸ್ಯ ವಾಕ್ಯಾನ್ತೈರ್ವಿಷೈರ್ನಿರ್ವ್ವಿಷಕಾಲತಾ ।। ೨೯೪.

ದೂತನ ಮಾತು ಹಿಂದೆ ದೂಷಿತವಾಗಿದ್ದರೆ ಅಥವಾ ನಿಂದಿತವಾಗಿದ್ದರೆ ಅದು ದುಷ್ಟ; ಅವನ ಮಾತುಗಳ ವಿಭಜನೆ, ವಿಷ ಅಥವಾ ವಿಷವಿಲ್ಲದಿಕೆ, ಕಾಲದಿಂದ ಕೂಡಿದೆ.

ಆದ್ಯೈಃ ಸ್ವರೈಶ್ಚ ಕಾದ್ಯೈಶ್ಚ ವರ್ಗೈರ್ಭಿನ್ನಲಿಪಿರ್ದ್ವಿಧಾ । ಸ್ವರಜೋ ವಸುಮಾನ್ವರ್ಗೀ ಇತಿಕ್ಷೇಪಾ ಚ ಮಾತೃಕಾ ।। ೨೯೪.

ಆದಿಕಾಲದ ಸ್ವರಗಳು ಮತ್ತು ಮೊದಲ ಅಕ್ಷರಗಳಿಂದ ಲಿಪಿಯು ಎರಡು ವಿಧ; ಸ್ವರ, ರಜಸ್ಸು, ಭೂಮಿ ಮತ್ತು ವರ್ಗಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಅಕ್ಷರಗಳನ್ನು ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ.

ವಾತಾಗ್ನೀನ್ದ್ರಜಲಾತ್ಮಾನೋ ವರ್ಗೇಷು ಚ ಚತುಷ್ಟಯಮ್ । ನಪುಂಸಕಾಃ ಪಞ್ಚಮಾಃ ಸ್ಯುಃ ಸ್ವರಾಃ ಶಕ್ರಾಮ್ಬುಯೋನಯಃ ।। ೨೯೪.

ವಾಯು, ಅಗ್ನಿ, ಇಂದ್ರ, ಜಲ—ಈ ನಾಲ್ಕು ವರ್ಗಗಳು; ಐದನೇದು ನಪುಂಸಕ ಸ್ವರಗಳು, ಇಂದ್ರ ಮತ್ತು ಜಲ ಮೂಲದಿಂದ ಬಂದವುಗಳು.

ದುಷ್ಟೌ ದೂತಸ್ಯ ವಾಕ್‌ಪಾದೌ ವಾತಗ್ನೀ ಮಧ್ಯಮೋ ಹರಿಃ । ಪ್ರಶಸ್ತಾ ವಾರುಣಾ ವರ್ಣಾ ಅತಿದುಷ್ಟಾ ನಪುಂಸಕಾಃ ।। ೨೯೪.

ದೂತನು ದುಷ್ಟನಾಗಿದ್ದರೆ ಅವನ ಮಾತು ಮತ್ತು ಕಾಲುಗಳು ವಾಯು ಮತ್ತು ಅಗ್ನಿಯ ಗುಣದವು; ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಹರಿಯು; ಶುಭವಾದವುಗಳು ವಾರುಣ ವರ್ಣದವು; ಅತ್ಯಂತ ದುಷ್ಟವಾದವುಗಳು ನಪುಂಸಕ.

ಪ್ರಸ್ಥಾನೇ ಮಙ್ಗಲಂ ವಾಕ್ಯಂ ಗರ್ಜ್ಜಿತಂ ಮೇಘಹಸ್ತಿನೋಃ । ಪ್ರದಕ್ಷಿಣಂ ಫಲೇ ವೃಕ್ಷೇ ವಾಮಸ್ಯ ಚ ರುತಂ ಜಿತಂ ।। ೨೯೪.

ಪ್ರಯಾಣ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಗರ್ಜನೆ ಅಥವಾ ಆನೆ ಧ್ವನಿ ಶುಭ; ಬಲಭಾಗದಿಂದ ಸುತ್ತುವುದು, ಮರದಲ್ಲಿ ಹಣ್ಣು, ಎಡಭಾಗದ ಕೂಗು—allವು ವಿಜಯವನ್ನು ತರುತ್ತವೆ.

ಶುಭಾ ಗೀತಾದಿಶಬ್ದಾಃ ಸ್ಯುರೀದೃಶಂ ಸ್ಯಾದಸಿದ್ಧಯೇ । ಅನರ್ಥಗೀರಥಾಕ್ರನ್ದೋ ದಕ್ಷಿಣೇ ವಿರುತಂ ಕ್ಷುತಮ್ ।। ೨೯೪.

ಪಾಡುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಇತರ ಶುಭಧ್ವನಿಗಳು ಯಶಸ್ಸಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತವೆ. ಅರ್ಥವಿಲ್ಲದ ಮಾತು, ಜೋರಾಗಿ ಅಳುವುದು, ಬಲಭಾಗದಲ್ಲಿ ಧ್ವನಿ, ಶ್ವಾಸ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವುದು—ಇವು ಅಶುಭ.

ವೇಶ್ಯಾ ಕ್ಷುತೋ ನೃಪಃ ಕನ್ಯಾ ಗೌರ್ದ್ದನ್ತೀ ಮುರಜಧ್ವಜೌ । ಕ್ಷೀರಾಜ್ಯದಧಿಙ್ಖಾಮ್ಬು ಛತ್ರಂ ಭೇರೀ ಫಲಂ ಸುರಾಃ ।। ೨೯೪.

ವೇಶ್ಯೆ, ಶ್ವಾಸ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವುದು, ರಾಜನು, ಯುವತಿ, ಎರಡು ಹಲ್ಲುಗಳಿರುವ ಹಸು, ಮೃದಂಗ ಮತ್ತು ಧ್ವಜ, ಹಾಲು, ತುಪ್ಪ, ಮೊಸರು, ನೀರು, ಛತ್ರಿ, ಡೋಲು, ಹಣ್ಣು ಮತ್ತು ದೇವತೆಗಳು.

ತಣ್ಡುಲಾ ಹೇಮ ರೂಪ್ಯಞ್ಚ ಸಿದ್ಧಯೇಽಭಿಮುಖಾ ಅಮೀ । ಸಕಾಷ್ಠಃ ಸಾನಲಃ ಕಾರುರ್ಮ್ಮಲಿನಾಮ್ಬರಭಾವಭೃತ್ ।। ೨೯೪.

ಅಕ್ಕಿ, ಚಿನ್ನ, ಬೆಳ್ಳಿ ಇವು ಯಶಸ್ಸಿಗೆ ಶುಭಕರವಾಗಿವೆ. ಮರ ಮತ್ತು ಬೆಂಕಿಯೊಂದಿಗೆ ಕೆಲಸಮಾಡುವ ಕಾರಿಗನು, ಮಸಿಯುಟ್ಟ ಬಟ್ಟೆ ಧರಿಸಿದರೂ ಕೂಡ, ಶುಭವಾಗಿದ್ದಾನೆ.

ಗಲಸ್ಥಟಙ್ಕೋ ಗೋಮಾಯುಗೃಧ್ರೋಲೂಕಕಪರ್ದ್ದಿಕಾಃ । ತೈಲಂ ಕಪಾಲಕಾರ್ಪಾಸಾ ನಿಷೇಧೇ ಭಸ್ಮ ನಷ್ಟಯೇ ।। ೨೯೪.

ಗಲದಲ್ಲಿ ಗುರುತು, ನರಿ, ಹಕ್ಕಿಗೋಮಾಯು, ಗಿಡುಗು, ಕಪಾಲದಾರಿಣಿ, ಎಣ್ಣೆ, ಕಪಾಲ, ಹತ್ತಿ ಇವುಗಳನ್ನು ತಡೆಯಬೇಕು; ಭಸ್ಮವು ನಾಶವನ್ನುಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ.

ವಿಷರೋಗಾಶ್ಚ ಸಪ್ತ ಸ್ಯುರ್ಧಾತೋರ್ಧಾತ್ವನ್ತರಾಪ್ತಿತಃ । ವಿಷದಂಶೋ ಲಲಾಟಂ ಯಾತ್ಯತೋ ನೇತ್ರಂ ತತೋ ಮುಖಮ್ । ಆಸ್ಯಾಚ್ಚ ವಚನೀನಾಡ್ಯೌ ಧಾತೂನ್ ಪ್ರಾಪ್ನೋತಿ ಹಿ ಕ್ರಮಾತ್ ।। ೨೯೪.

ಏಳು ವಿಧದ ವಿಷರೋಗಗಳು ಇವೆ; ಅವು ಒಂದು ಧಾತುವಿನ ಸ್ಪರ್ಶದಿಂದ ಮತ್ತೊಂದಕ್ಕೆ ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ. ವಿಷ ಮೊದಲು ನುಣುಪಾಗಿ ನೆತ್ತಿಗೆ, ನಂತರ ಕಣ್ಣಿಗೆ, ನಂತರ ಬಾಯಿಗೆ ಹೋಗುತ್ತದೆ; ಅಲ್ಲಿಂದ ಮಾತಿನ ನರಗಳಿಗೆ, ನಂತರ ಧಾತುಗಳಿಗೆ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತದೆ.

ಅಗ್ನಿರುವಾಚ ಮನ್ತ್ರಧ್ಯಾನೌಷಧೈರ್ದಷ್ಟತಿಕಿತ್ಸಾಂ ಪ್ರವದಾಮಿ ತೇ । ಓಂ ನಮೋ ಭಗವತೇ ನೀಲಕಣ್ಠಾಯೇತಿ । ಜಪನಾದ್ವಿಷಹಾನಿಃ ಸ್ಯಾದೌಷಧಂ ಜೀವರಕ್ಷಣಂ ।। ೨೯೫.

ಅಗ್ನಿ ಹೇಳಿದನು: ಮಂತ್ರ, ಧ್ಯಾನ ಮತ್ತು ಔಷಧಿಗಳಿಂದ ವಿಷದ ಕಡಿತಕ್ಕೆ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಹೇಗೆ ಮಾಡಬೇಕೆಂದು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ. 'ಓಂ ನಮೋ ಭಗವತೇ ನೀಲಕಂಠಾಯ' ಎಂದು ಜಪಿಸಿದರೆ ವಿಷ ನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ; ಔಷಧಿ ಜೀವವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುತ್ತದೆ.

ಸಾಕಜ್ಯಂ ಸಕೃದ್ರಸಂ ಪೇಯಂ ದ್ವಿವಿಧಂ ವಿಷಮುಚ್ಯತೇ । ಜಙ್ಗಮಂ ಸರ್ಪಮೂಷಾದಿ ಶ್ರೃಙ್‌ಗ್ಯಾದಿ ಸ್ಥಾವರಂ ವಿಷಂ ।। ೨೯೫.

ವಿಷವನ್ನು ಎರಡು ವಿಧವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ: ಆಹಾರ ಅಥವಾ ಪಾನದೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿರುವುದು ಮತ್ತು ಸೇರಿರದದ್ದು. ಪ್ರಾಣಿಗಳ ವಿಷವು ಹಾವು, ಚಳ್ಳದಂತಹವುಗಳಿಂದ ಬರುತ್ತದೆ; ಸಸ್ಯದ ವಿಷವು ಕೊಂಬುಳ್ಳ ಪ್ರಾಣಿಗಳಂತಹವುಗಳಿಂದ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.

ಶಾನ್ತಸ್ವರಾನ್ವಿತೋ ಬ್ರಹ್ಮಾ ಲೋಹಿತಂ ತಾರಕಂ ಶಿವಃ । ವಿಯತೇರ್ನಾಮಮನ್ತ್ರೋಽಯಂ ತಾರ್ಕ್ಷಃ ಶಬ್ದಮಯಃ ಸ್ಮೃತಃ ।। ೨೯೫.

ಬ್ರಹ್ಮನು ಶಾಂತವಾದ ಧ್ವನಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದವನು, ರಕ್ತವು ತೀಕ್ಷ್ಣ ಧ್ವನಿಗೆ, ಶಿವನು ನಕ್ಷತ್ರದಂತಹ ಧ್ವನಿಗೆ; ಆಕಾಶದ ಮಂತ್ರವನ್ನು ತಾರ್ಕ್ಷ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ, ಅದು ಶಬ್ದದಿಂದ ಕೂಡಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ಪೀತಂ ವಜ್ರಚತುಷ್ಕೋಣಂ ಪಾರ್ಥಿವಂ ಶಕ್ರದೈವತಂ । ವೃತ್ತಾರ್ದ್ಧಮಾಪ್ಯಪದ್ಮಾರ್ದ್ಧಂ ಶುಕ್ಲಂ ವರುಣದೈವತಂ ।। ೨೯೫.

ಭೂತತ್ತ್ವವು ಹಳದಿ ಬಣ್ಣದದು, ನಾಲ್ಕು ಬದಿಯ ವಜ್ರಾಕಾರದದು, ಇಂದ್ರನು ಅದರ ದೇವತೆ; ಜಲತತ್ತ್ವವು ಬಿಳಿ ಬಣ್ಣದದು, ಅರ್ಧವೃತ್ತ, ಅರ್ಧಪದ್ಮಾಕಾರದದು, ವರుణನು ಅದರ ದೇವತೆ.

ತ್ರ್ಯಸ್ತ್ರಂ ಸ್ವಸ್ತಿಕಯುಕ್ತಞ್ಚ ತೈಜಸಂ ವಹ್ನಿದೈವತಂ । ವೃತ್ತಂ ವಿನ್ದುವೃತಂ ವಾಯುದೈವತಂ ಕೃಷ್ಣಮಾಲಿನಮ್ ।। ೨೯೫.

ಅಗ್ನಿತತ್ತ್ವವು ತ್ರಿಕೋಣಾಕಾರದದು, ಸ್ವಸ್ತಿಕ ಚಿಹ್ನೆಯುಳ್ಳದು, ಅಗ್ನಿಯು ಅದರ ದೇವತೆ; ವಾಯುತತ್ತ್ವವು ವೃತ್ತಾಕಾರದದು, ಬಿಂದುಗಳಿಂದ ಸುತ್ತಿರುವದು, ಕಪ್ಪು ಹಾರಮಾಲೆಯುಳ್ಳದು, ವಾಯು ಅದರ ದೇವತೆ.

ಅಙ್ಗುಷ್ಠಾದ್ಯಙ್ಗುಲೀಮಧ್ಯೇ ಪರ್ಯ್ಯಸ್ತೇಷು ಸ್ವವೇಶ್ಮಸು । ಸುವರ್ಣನಾಗವಾಹೇನ ವೇಷ್ಟಿತೇಷು ನ್ಯಸೇತ್ ಕ್ರಮಾತ್ ।। ೨೯೫.

ಅಂಗುಷ್ಠದಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿ ಬೆರಳಿನ ಮಧ್ಯದ ಸಂಧಿಗಳಲ್ಲಿ, ಅವುಗಳ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ, ಚಿನ್ನದ ನಾಗದಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿದು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಬೇಕು.

ವಿಯತೇಶ್ಚತುರೋ ವರ್ಣಾನ್ ಸುಮಣ್ಡಲಸಮತ್ವಿಷಃ । ಅರೂಪೇ ರವತನ್ಮಾತ್ರೇ ಆಕಾಶೇಶಿವದೇವತೇ ।। ೨೯೫.

ಆಕಾಶದ ನಾಲ್ಕು ಅಕ್ಷರಗಳನ್ನು, ಸುಂದರ ವೃತ್ತದಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸುವಂತೆ, ರೂಪರಹಿತವಾದ ಸೂರ್ಯಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿ, ಆಕಾಶದ ದೇವರಾದ ಶಿವನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಬೇಕು.

ಕನಿಷ್ಠಾಮದ್ಯಪರ್ವಸ್ಥೇ ನ್ಯಸೇತ್ತಸ್ಯಾದ್ಯಮಕ್ಷರಮ್ । ನಾಗಾನಾಮಾದಿವರ್ಣಾಂಶ್ಚ ಸ್ವಮಣ್ಡಲಗತಾನ್ನ್ಯಸೇತ್ ।। ೨೯೫.

ಚಿಕ್ಕ ಬೆರಳಿನ ಮಧ್ಯ ಸಂಧಿಯಲ್ಲಿ ಅದರ ಮೊದಲ ಅಕ್ಷರವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಬೇಕು; ನಾಗಗಳ ಮೊದಲ ಅಕ್ಷರಗಳನ್ನು ಅವುಗಳ ವೃತ್ತಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಬೇಕು.

ಭೂತಾದಿವರ್ಣಾನ್ ವಿನ್ಯಸೇದಙ್ಗುಷ್ಠಾದ್ಯನ್ತಪರ್ವಸು । ತನ್ಮಾತ್ರಾದಿಗುಣಾಭ್ಯರ್ಣಾನಙ್ಗುಲೀಷು ನ್ಯಸೇದ್‌ಬುಧಃ ।। ೨೯೫.

ಭೂತಾದಿಗಳ ಅಕ್ಷರಗಳನ್ನು ಅಂಗುಷ್ಠದಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿ ಸಂಧಿಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಬೇಕು; ತನುಮಾತ್ರಾದಿಗಳ ಗುಣಗಳನ್ನು ಜ್ಞಾನಿಗಳು ಬೆರಳಿನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಬೇಕು.

ಸ್ಪರ್ಶನಾದೇವ ತಾರ್ಕ್ಷೇಣ ಹಸ್ತೇ ಹನ್ಯಾದ್ವಿಷದ್ವಯಂ । ಮಣ್ಡಲಾದಿಷು ತಾನ್ ವರ್ಣಾನ್ ವಿಯತೇಃ ಕವಯೋ ಜಿತಾನ್ ।। ೨೯೫.

ತಾರ್ಕ್ಷನ ಸ್ಪರ್ಶ ಮಾತ್ರದಿಂದ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಎರಡೂ ವಿಧದ ವಿಷಗಳು ನಾಶವಾಗುತ್ತವೆ; ಪಂಡಿತರು ಆಕಾಶದ ವೃತ್ತಾದಿಗಳಲ್ಲಿ ಆ ಅಕ್ಷರಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಶ್ರೇಷ್ಠದ್ವಯ್ಹ್ಗುಲಿಭಿರ್ದ್ದೇಹನಾಭಿಸ್ಥಾನೇಷು ಪರ್ವಸು । ಆಜಾನುತಃ ಸುವರ್ಣಾಭಮಾನಾಭೇಸ್ತುಹಿನಪ್ರಭಮ್ ।। ೨೯೫.

ಉತ್ತಮ ಎರಡು ಬೆರಳಿನಿಂದ, ದೇಹದ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಧಿಗಳಲ್ಲಿ, ಅಂಗುಷ್ಠದ ಮೂಲದಿಂದ ಹೊಳಪು ಹೊತ್ತ ಚಿನ್ನದಂತೆ, ನಾಭಿವರೆಗೆ ಹಿಮದಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸುವಂತೆ ಸ್ಥಾಪಿಸಬೇಕು.

ಕುಙ್ಕುಮಾರುಣಮಾಕಣ್ಠಾದಾಕೇಶಾನ್ತಾತ್ ಸಿತೇತರಂ । ಬ್ರಹ್ಮಾಣ್ಡವ್ಯಾಪಿನಂ ತಾರ್ಕ್ಷಞ್ಚನ್ದ್ರಾಖ್ಯಂ ನಾಗಭೂಷಣಮ್ ।। ೨೯೫.

ಕಂಠದಿಂದ ಕೂದಲಿನ ತುದಿವರೆಗೆ ಕುಂಕುಮದಂತೆ ಕೆಂಪು, ನಂತರ ಬಿಳಿಯ ಬಣ್ಣ, ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡವನ್ನೆಲ್ಲ ವ್ಯಾಪಿಸಿರುವ, ಚಂದ್ರನೆಂಬ ತಾರ್ಕ್ಷ, ನಾಗಾಭರಣದಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಿದವನು.