ಅಗ್ನಿಪುರಾಣಮ್

ಗೋನಸಾ ಮನ್ದಗಾ ದೀರ್ಘಾ ಮಣ್ಡಲೈರ್ವಿವಿಧೈಸ್ಚಿತಾಃ । ರಾಜಿಲಾಶ್ಚಿತ್ರಿತಾಃ ಸ್ನಿಗ್ಧಾಸ್ತಿರ್ಯ್ಯಗೂದ್‌ರ್ಧ್ವಞ್ಚ ವಾಜಿಭಿಃ ।। ೨೯೪.

ಹಸುವಿನಂತೆ ಮೂಗು, ನಿಧಾನವಾಗಿ ಹೋದವರು, ದೇಹವು ಉದ್ದವಾಗಿದ್ದು, ವಿವಿಧ ವಲಯಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ; ಪಟ್ಟೆಗಳಿರುವವರು, ಮೆತ್ತಗಿನವರು, ಕುದುರೆಗಳಂತೆ ಅಡ್ಡ ಹಾಗೂ ನೇರವಾಗಿ ಚಲಿಸುವವರು.

ವ್ಯನ್ತರಾ ಮಿಶ್ರಚಿಹ್ನಾಶ್ಚ ಭೂವರ್ಷಾಗ್ನೇಯವಾಯವಃ । ಚತುರ್ವಿಧಾಸ್ತೇ ಷಡ್‌ವಿಂಶಭೇದಾಃ ಷೋಡ಼ಶ ಗೋನಸಾಃ ।। ೨೯೪.

ಮಧ್ಯಮ ಸರ್ಪರು ಮಿಶ್ರ ಗುರುತುಗಳಿರುವವರು, ಭೂಮಿ, ಮಳೆ, ಅಗ್ನಿ ಮತ್ತು ಗಾಳಿಗೆ ಸೇರಿದ ನಾಲ್ಕು ವಿಧದವರು; ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಇಪ್ಪತ್ತಾರು ಪ್ರಭೇದಗಳಿವೆ, ಹದಿನಾರು ಹಸುವಿನಂತೆ ಮೂಗಿನವರು.

ತ್ರಯೋದಶ ಚ ರಾಜೀಲಾ ವ್ಯನ್ತರಾ ಏಕವಿಶತಿಃ । ಯೇಽನುಕ್ತಕಾಲೇ ಜಾಯನ್ತೇ ಸರ್ಪಾಸ್ತೇ ವ್ಯನ್ತರಾಃ ಸ್ಮೃತಾಃ ।। ೨೯೪.

ಹದಿಮೂರು ಪಟ್ಟೆಯಿರುವವರು, ಮಧ್ಯಮ ಸರ್ಪರಲ್ಲಿ ಇಪ್ಪತ್ತೊಂದಿದ್ದಾರೆ; ಹೇಳದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದ ಸರ್ಪರನ್ನು ಮಧ್ಯಮ ಸರ್ಪರು ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಆಷಾಢಾದಿತ್ರಿಮಾಸೈಃ ಸ್ಯಾದ್ ಗರ್ಭೋ ಮಾಷಟತುಷ್ಟಯೇ । ಅಣ್ಡಕಾನಾಂ ಶತೇ ದ್ವೇ ಚ ತತ್ವಾರಿಂಶತ್ ಪ್ರಸೂಯತೇ ।। ೨೯೪.

ಆಷಾಢ ಮಾಸದಿಂದ ಮೂರು ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಗರ್ಭವು ಆರು ಮಾಷದಷ್ಟು ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ; ಎರಡು ನೂರಷ್ಟು ಮೊಟ್ಟೆಗಳಿಂದ ನಲವತ್ತು ಸರ್ಪಗಳು ಹುಟ್ಟುತ್ತವೆ.

ಸರ್ಪಾ ಗ್ರಸನ್ತಿ ಸೂತೌಘಾನ್ ವಿನಾ ಸ್ತ್ರೀಪುನ್ನಪುಂಸಕಾನ್ । ಉನ್ಮೀಲತೇಽಕ್ಷಿ ಸಪ್ತಾಹಾತ್ ಕೃಷ್ಣೋ ಮಾಸಾದ್ಭವೇದ್ವಹಿಃ ।। ೨೯೪.

ಸರ್ಪಗಳು ಹೆಣ್ಣು, ಗಂಡು ಮತ್ತು ನಪುಂಸಕರನ್ನು ಬಿಟ್ಟರೆ ಉಳಿದ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ತಿನ್ನುತ್ತವೆ; ಏಳು ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಕಣ್ಣು ತೆರೆದು, ಒಂದು ತಿಂಗಳಾದ ಮೇಲೆ ಹೊರಗೆ ಬರುತ್ತದೆ.

ದ್ವಾದಶಾಹಾತ್ ಸುಬೋಧಃ ಸ್ಯಾತ್ ದನ್ತಾಃ ಸ್ಯುಃ ಸೂರ್ಯ್ಯದರ್ಶನಾತ್ । ದ್ವಾತ್ರಿಂಶದ್ದಿನವಿಂಶತ್ಯಾ ಚತುಸ್ರಸ್ತೇಷು ದಂಷ್ಟ್ರಿಕಾಃ ।। ೨೯೪.

ಹನ್ನೆರಡು ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಸರ್ಪವು ಸಂಪೂರ್ಣ ಜಾಗೃತವಾಗುತ್ತದೆ; ಸೂರ್ಯನನ್ನು ನೋಡಿದಾಗ ಹಲ್ಲುಗಳು ಬರುತ್ತವೆ; ಮೂವತ್ತೆರಡು ಅಥವಾ ಹತ್ತೊಂಬತ್ತು ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಸರ್ಪಗಳಿಗೆ ದಂತಗಳು ಬರುತ್ತವೆ.

ಕರಾಲೀ ಮಕರೀ ಕಾಲರಾತ್ರೀ ಚ ಯಮದೂತಿಕಾ । ಏತಾಸ್ತೀಃ ಸವಿಷಾ ದಂಷ್ಟ್ರಾ ವಾಮದಕ್ಷಿಣಪಾರ್ಶ್ವಗಾಃ ।। ೨೯೪.

ಕರಾಳಿ, ಮಕರಿ, ಕಾಲರಾತ್ರಿ ಮತ್ತು ಯಮದೂತಿಕ – ಇವರೆಲ್ಲಾ ವಿಷದ ದಂತಗಳಿರುವ ಭಯಾನಕರರು, ಎಡ ಮತ್ತು ಬಲ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತಾರೆ.

ಷಣ್ಮಾಸಾನ್ಮುಚ್ಯತೇ ಕೃತ್ತಿಂ ಜೀವೇತ್ಷಷ್ಟಿಸಮಾದ್ವಯಂ । ನಾಗಾಃ ಸೂರ್ಯ್ಯಾದಿವಾರೇಶಾಃ ಸಪ್ತ ಉಕ್ತಾ ದಿವಾ ನಿಶಿ ।। ೨೯೪.

ಆರು ತಿಂಗಳಾದ ಮೇಲೆ ಚರ್ಮವನ್ನು ಬದಲಿಸಿ, ಅರವತ್ತೆರಡು ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ಜೀವಿಸುತ್ತವೆ; ಸೂರ್ಯ ಮತ್ತು ಇತರ ವಾರದ ಸರ್ಪಗಳು ಏಳು ಎಂದು ದಿನ ಮತ್ತು ರಾತ್ರಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.

ಸ್ವೇಷಾಂ ಷಟ್ ಪ್ರತಿವಾರೇಷು ಕುಲಿಕಃ ಸರ್ವ್ವಸನ್ಧಿಷು । ಶಙ್ಖೇನ ವಾ ಮಹಾವ್ಜೇನ ಸಹ ತಸ್ಯೋದಯೋಽಥವಾ ।। ೨೯೪.

ಪ್ರತಿ ವಾರದಲ್ಲಿ ಅವರವರ ಆರು ಸರ್ಪಗಳು, ಎಲ್ಲ ಸಂಧಿಗಳಲ್ಲೂ ಕುಳಿಕ ಸರ್ಪನು ಇರುತ್ತಾನೆ; ಶಂಖ ಅಥವಾ ದೊಡ್ಡ ನಾಗನ ಜೊತೆ ಅವನ ಉದಯವಾಗಬಹುದು ಅಥವಾ ಬೇರೆ ರೀತಿಯೂ ಆಗಬಹುದು.

ದ್ವಯೋರ್ವ್ವಾ ನಾಡ಼ಿಕಾಮನ್ತ್ರಮನ್ತ್ರಕಂ ಕುಲಿಕೋದಯಃ । ದುಷ್ಟಃ ಸ ಕಾಲಃ ಸರ್ವ್ವತ್ರ ಸರ್ಪದಂಶೇ ವಿಶೇಷತಃ ।। ೨೯೪.

ಎರಡರಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ನಾರಿಕೇಳ ಮಂತ್ರದಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಮಂತ್ರದಲ್ಲಿ ಕುಳಿಕನ ಉದಯವಾಗುತ್ತದೆ; ಆ ಸಮಯ ಎಲ್ಲೆಡೆ ದುಷ್ಟ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಸರ್ಪದ ಕಚ್ಚುವಿಕೆಯಲ್ಲಿ.

ಕೃತ್ತಿಕಾ ಭರಣೀ ಸ್ವಾತೀ ಮೂಲಂ ಪೂರ್ವ್ವತ್ರಯಾಶ್ವಿನೀ । ವಿಶಾಖಾರ್ದ್ರಾ ಮಘಾಶ್ಲೇಷಾ ಶ್ರವಣರೋಹಿಣೋ ।। ೨೯೪.

ಕೃತ್ತಿಕ, ಭರಣಿ, ಸ್ವಾತಿ, ಮೂಲ, ಮೊದಲ ಮೂರು, ಅಶ್ವಿನಿ; ವಿಶಾಖ, ಆರ್ದ್ರ, ಮಘ, ಶ್ಲೇಷ, ಶ್ರವಣ, ರೋಹಿಣಿ.

ಹಸ್ತಾ ಮನ್ದಕುಜೌ ವಾರೌ ಪಞ್ಚಮೀ ಚಾಷ್ಟಮೀ ತಿಥಿಃ । ಷಷ್ಠೀ ರಿಕ್ತಾ ಶಿವಾ ನಿನ್ದ್ಯಾ ಪಞ್ಚಮೀ ಚ ಚತುರ್ದ್ದಶೀ ।। ೨೯೪.

ಹಸ್ತ, ಮಂಡ, ಕುಜ, ವಾರ, ಐದನೇ ಮತ್ತು ಎಂಟನೇ ತಿಥಿಗಳು; ಆರನೇ, ಖಾಲಿ, ಶುಭ, ದೋಷಯುಕ್ತ, ಐದನೇ ಮತ್ತು ಹದಿನಾಲ್ಕನೇ.

ಸನ್ಧ್ಯಾಚತುಷ್ಟಯಂ ದುಷ್ಟಂ ದಗ್ಧಯೋಗಾಶ್ಚ ರಾಶಯಃ । ಏಕದ್ವಿಬಹವೋ ದಂಶಾ ದಷ್ಟವಿದ್ಧಞ್ಚ ಖಣ್ಡಿತಮ್ ।। ೨೯೪.

ನಾಲ್ಕು ಸಂಧ್ಯೆಗಳು ದುಷ್ಟ, ಹಾಗೆಯೇ ದಗ್ಧಯೋಗ ಮತ್ತು ರಾಶಿಗಳೂ ದುಷ್ಟ; ಒಬ್ಬೇ ಒಂದು, ಎರಡು ಅಥವಾ ಹಲವಾರು ಕಚ್ಚುವಿಕೆ, ಕಚ್ಚಲ್ಪಟ್ಟ ಮತ್ತು ಗಾಯಗೊಂಡ, ಮುರಿದಿರುವ.

ಅದಂಶಮವಗುಪ್ತಂ ಸ್ಯಾದ್ದಂಶಮೇವಂ ಚತುರ್ವಿಧಮ್ । ತ್ರಯೋ ದ್‌ವ್ಯೇಕಕ್ಷತಾ ದಂಶಾ ವೇದನಾ ರುಧಿರೋಲ್ವಣಾ ।। ೨೯೪.

ಕಚ್ಚದ ಮತ್ತು ರಕ್ಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟ, ನಾಲ್ಕು ವಿಧದ ಕಚ್ಚುವಿಕೆ; ಮೂರು, ಎರಡು ಅಥವಾ ಒಂದು ಗಾಯಗೊಂಡ ಕಚ್ಚುವಿಕೆ, ನೋವು ಮತ್ತು ತುಂಬಾ ರಕ್ತಸ್ರಾವ.

ನಕ್ತನ್ತ್ವೇಕಾಙ್‌ಘ್ರಿಕೂರ್ಮ್ಮಾಬಾ ದಂಶಾಶ್ಚ ಯಮಚೋದಿತಾಃ । ದೀಹೀಪಿಪೀಲಿಕಾಸ್ಪರ್ಶೀ ಕಣ್ಠಶೋಥರುಜಾನ್ವಿತಃ ।। ೨೯೪.

ರಾತ್ರಿ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಒಂದು ಕಾಲು, ಆಮೆಯ ದೇಹದಂತಹ ಕಚ್ಚುವಿಕೆಗಳು, ಯಮನು ಪ್ರೇರೇಪಿಸಿದವು; ಚಿಟ್ಟೆ ಅಥವಾ ಪಿಪೀಲಿ ಸ್ಪರ್ಶಿಸಿದರೆ, ಗಂಟಲು ಉಬ್ಬು ಮತ್ತು ನೋವು ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.

ಸತೋದೋ ಗ್ರನ್ಥಿತೋ ದಂಶಃ ಸವಿಷೋ ನ್ಯಸ್ತನಿರ್ವ್ವಿಷಃ । ದೇವಾಲಯೇ ಶೂನ್ಯಗೃಹೇ ವಲ್ಮೀಕೋದ್ಯಾನಕೋಟರೇ ।। ೨೯೪.

ಒಂದು ಕಡಿತವು ತೇವವಾಗಿರಬಹುದು ಅಥವಾ ಒಣಗಿರಬಹುದು, ವಿಷವಿರಬಹುದು ಅಥವಾ ವಿಷವಿಲ್ಲದಿರಬಹುದು. ಅದು ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿ, ಖಾಲಿ ಮನೆಯಲ್ಲಿ, ಪಿಪ್ಪಲದ ಗುಹೆಯಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ತೋಟದ ಮರದ ಕೊಳಲಿನಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.

ರಥ್ಯಾಸನ್ಧೌ ಶ್ಮಶಾನೇ ಚ ನದ್ಯಾಞ್ಚ ಸಿನ್ಧುಸಙ್ಗಮೇ । ದ್ವೀಪೇ ಚತುಷ್ಪಥೇ ಸೌಧೇ ಗೃಹೇಽಬ್ಜೇ ಪರ್ವ್ವತಾಗ್ರತಃ ।। ೨೯೪.

ರಸ್ತೆ ಸಂಧಿಯಲ್ಲಿ, ಶ್ಮಶಾನದಲ್ಲಿ, ನದಿಗಳ ಸಂಗಮದಲ್ಲಿ, ದ್ವೀಪದಲ್ಲಿ, ನಾಲ್ಕು ದಾರಿಗಳ ಜಂಕ್ಷನ್‌ನಲ್ಲಿ, ಮಹಲಿನಲ್ಲಿ, ಮನೆಯಲ್ಲಿ, ಕಮಲದಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಪರ್ವತದ ಶಿಖರದಲ್ಲಿಯೂ ಕೂಡ.

ವಿಲದ್ವಾರೇ ಜೀರ್ಣಕೂಪೇ ಜೀರ್ಣವೇಶ್ಮನಿ ಕುಡ್ಯಕೇ । ಶಿಗ್ರುಶ್ಲೇಷ್ಮಾತಕಾಕ್ಷೇಷು ಜಮ್ಬೂ ಡುಮ್ಬರಣೇಷು ಚ ।। ೨೯೪.

ಓಲಾಡುವ ಬಾಗಿಲಿನಲ್ಲಿ, ಹಾಳಾದ ಬಾವಿಯಲ್ಲಿ, ಹಾಳಾದ ಮನೆಯಲ್ಲಿ, ಗೋಡೆಯ ಮೇಲೆ, ಶಿಗ್ರು, ಶ್ಲೇಷ್ಮಾತಕ, ಆಮಲಕ ಮರಗಳ ನಡುವೆ, ಜಾಂಬೂ ಮತ್ತು ಅತ್ತಿಮರಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಕೂಡ.

ವಟೇ ಚ ಜೀರ್ಣಪ್ರಾಕಾರೇ ಖಾಸ್ಯಹೃತ್‌ಕಕ್ಷಜತ್ರುಣಿ । ತಾಲೌ ಶಙ್ಖೇ ಗಲೇ ಮೂದ್‌ರ್ಧ್ನಿ ಚಿವುಕೇ ನಾಭಿಪಾದಯೋಃ ।। ೨೯೪.

ಅರಳಿಮರದ ಬಳಿ, ಹಾಳಾದ ಗೋಡೆಯ ಮೇಲೆ, ಬಾಯಲ್ಲಿ, ಹೃದಯದಲ್ಲಿ, ಕಕ್ಷಿಯಲ್ಲಿ, ಕಂಠಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ, ಕೈಯ ಮೆಟ್ಟಿಲು, ಶಂಖದಲ್ಲಿ, ಗಂಟಲಿನಲ್ಲಿ, ತಲೆಯ ಮೇಲೆ, ಬಗೆಯ ಮೇಲೆ, ನಾಭಿಯಲ್ಲಿ, ಕಾಲಿನ ಬಳಿ.

ದಂಶೋಽಶುಭಃ ಶುಭೋ ದೂನಃ ಪುಷ್ಪಹಸ್ತಃ ಸುವಾಕ್ ಸುಧೀಃ । ಲಿಙ್ಗವರ್ಣಂಸಮಾನಶ್ಚ ಶುಕ್ಲವಸ್ತ್ರೋಽಮಲಃ ಶುಚಿಃ ।। ೨೯೪.

ಅಶುಭ ಕಡಿತವು ಹಾನಿಕಾರಕವಾಗಿರುತ್ತದೆ; ಶುಭವಾದುದು ಮೃದುವಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಹೂವು ಹಿಡಿದಿರುವನು, ಸದುಪದ ಮಾತಾಡುವನು, ಬುದ್ಧಿವಂತನು, ಲಿಂಗ ಮತ್ತು ವರ್ಣದಲ್ಲಿ ಸಮಾನನು, ಬಿಳಿ ಬಟ್ಟೆ ಧರಿಸಿದನು, ಮಲಿನವಿಲ್ಲದನು, ಶುದ್ಧನು.

ಅಪದ್ವಾರಗತಃ ಶಸ್ತ್ರೀ ಪ್ರಮಾದೀ ಭೂಗತೇಕ್ಷ್ಣಃ । ವಿವರ್ಣವಾಸಾಃ ಪಾಶಾದಿಹಸ್ತೋ ಗದಗದವರ್ಣಭಾಕ್ ।। ೨೯೪.

ತಪ್ಪಾದ ಬಾಗಿಲಿನಿಂದ ಬರುವವನು, ಆಯುಧಧಾರಿ, ಅಜಾಗರೂಕ, ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವವನು, ತೀಕ್ಷ್ಣನು, ಬಣ್ಣ ಹೋದ ಬಟ್ಟೆ ಧರಿಸಿದವನು, ಪಾಶ ಅಥವಾ ಆಯುಧ ಹಿಡಿದವನು, ಅಡಕಡಕದ ಮಾತಾಡುವವನು.

ಶುಷ್ಕಕಾಷ್ಠಾಶ್ರಿತಃ ಖಿನ್ನಸ್ತಿಲಾಕ್ತಕಕರಾಂಶುಕಃ । ಆರ್ದ್ರವಾಸಾಃ ಕೃಷ್ಣಾರಕ್ತಪುಷ್ಪಯುಕ್ತಶಿರೋರುಹಃ ।। ೨೯೪.

ಒಣಕಟ್ಟಿಗೆಯ ನಡುವೆ ಇರುವವನು, ದಣಿದವನು, ಎಳ್ಳಿನ ಎಣ್ಣೆಯಿಂದ ಕೈ ಮಸಿದವನು, ತೇವವಾದ ಬಟ್ಟೆ ಧರಿಸಿದವನು, ಕಪ್ಪು ಅಥವಾ ಕೆಂಪು ಹೂಗಳಿಂದ ಕೂದಲು ಅಲಂಕರಿಸಿದವನು.

ಕುಚಮರ್ದೀಂ ನಖಚ್ಛೇದೀ ಗುದಸ್ಪೃಕ್ ಪಾದಲೇಖಕಃ । ಕೇಶಮುಞ್ಚೀ ತೃಣಚ್ಛೇದೀ ದುಷ್ಟಾ ದೂತಾಸ್ತಥೈಕಶಃ ।। ೨೯೪.

ಸ್ತನ ಒತ್ತುವವನು, ನಖ ಕಡಿಯುವವನು, ಗುದವನ್ನು ಸ್ಪರ್ಶಿಸುವವನು, ಕಾಲಿಗೆ ಗುರುತು ಹಾಕುವವನು, ಕೂದಲು ಬಿಚ್ಚುವವನು, ಹುಲ್ಲು ಕಡಿಯುವವನು—ಇಂತಹ ದೂತರೆಲ್ಲರೂ ದುಷ್ಟರು, ಪ್ರತಿ ಒಬ್ಬರೂ ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ.

ಇಡ಼ಾನ್ಯಾ ವಾ ವಹೇದ್‌ದ್ವೇಧಾ ಯದಿ ದೂತಸ್ಯ ಚಾತ್ಮನಃ । ಆಭ್ಯಾಂ ದ್ವಾಭ್ಯಾಂ ಪುಷ್ಟಯಾಸ್ಮಾನ್ ವಿದ್ಯಾಸ್ತ್ರೀಪುನ್ನಪುಂಸಕಾನ್ ।। ೨೯೪.

ದೂತನು ಅಥವಾ ತಾನೇ ಎರಡು ಭಾಗವಾದ ದಂಡವನ್ನು ಹಿಡಿದಿದ್ದರೆ, ಆ ಎರಡು ಮೂಲಕ ಫಲವನ್ನು ತಿಳಿಯಬಹುದು: ಹೆಣ್ಣು, ಗಂಡು ಅಥವಾ ನಪುಂಸಕ.

ದೂತಃ ಸ್ಪೃಶತಿ ಯದ್‌ಗಾತ್ರಂ ತಸ್ಮಿನ್ ದಂಶಮುದಾಹರೇತ್ । ದೂತಾಙ್‌ಘ್ರಿಚಲನಂ ದುಷ್ಟಮುತ್ಥಿತಿರ್ನಿಶ್ಚಲಾ ಶುಭಾ ।। ೨೯೪.

ದೂತನು ದೇಹದ ಯಾವ ಭಾಗವನ್ನು ಸ್ಪರ್ಶಿಸಿದನೋ, ಆ ಭಾಗದಲ್ಲೇ ಕಡಿತ ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳಬೇಕು; ದೂತನ ಕಾಲುಗಳು ಚಲಿಸಿದರೆ ಅದು ಅಶುಭ, ಚಲನೆ ಇಲ್ಲದೆ ಎದ್ದರೆ ಅದು ಶುಭ.

ಜೀವಪಾರ್ಶ್ವೇ ಶುಭೋ ದೂತೋ ದುಷ್ಟೋಽನ್ಯತ್ರ ಸಮಾಗತಃ । ಜೀವೋ ಗತಾಗತೈರ್ದುಷ್ಟಃ ಶುಭೋ ದೂತನಿವೇದನೇ ।। ೨೯೪.

ಜೀವಿಯ ಬಲಭಾಗದಲ್ಲಿ ದೂತನು ಇದ್ದರೆ ಅದು ಶುಭ; ಬೇರೆಡೆ ಇದ್ದರೆ ಅದು ದುಷ್ಟ. ಜೀವಿಯ ಹೋದಬಂದಲ್ಲಿ ಅಶುಭ, ಆದರೆ ದೂತನ ವರದಿ ಹೇಳುವಾಗ ಶುಭ.

ದ್ತಸ್ಯ ವಾಕ್ ಪ್ರದುಷ್ಟಾ ಸಾ ಪೂರ್ವ್ವಾಮಜಾರ್ದ್ಧನಿನ್ದಿತಾ । ವಿಭಕ್ತೈಸ್ತಸ್ಯ ವಾಕ್ಯಾನ್ತೈರ್ವಿಷೈರ್ನಿರ್ವ್ವಿಷಕಾಲತಾ ।। ೨೯೪.

ದೂತನ ಮಾತು ಹಿಂದೆ ದೂಷಿತವಾಗಿದ್ದರೆ ಅಥವಾ ನಿಂದಿತವಾಗಿದ್ದರೆ ಅದು ದುಷ್ಟ; ಅವನ ಮಾತುಗಳ ವಿಭಜನೆ, ವಿಷ ಅಥವಾ ವಿಷವಿಲ್ಲದಿಕೆ, ಕಾಲದಿಂದ ಕೂಡಿದೆ.

ಆದ್ಯೈಃ ಸ್ವರೈಶ್ಚ ಕಾದ್ಯೈಶ್ಚ ವರ್ಗೈರ್ಭಿನ್ನಲಿಪಿರ್ದ್ವಿಧಾ । ಸ್ವರಜೋ ವಸುಮಾನ್ವರ್ಗೀ ಇತಿಕ್ಷೇಪಾ ಚ ಮಾತೃಕಾ ।। ೨೯೪.

ಆದಿಕಾಲದ ಸ್ವರಗಳು ಮತ್ತು ಮೊದಲ ಅಕ್ಷರಗಳಿಂದ ಲಿಪಿಯು ಎರಡು ವಿಧ; ಸ್ವರ, ರಜಸ್ಸು, ಭೂಮಿ ಮತ್ತು ವರ್ಗಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಅಕ್ಷರಗಳನ್ನು ವರ್ಗೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ.

ವಾತಾಗ್ನೀನ್ದ್ರಜಲಾತ್ಮಾನೋ ವರ್ಗೇಷು ಚ ಚತುಷ್ಟಯಮ್ । ನಪುಂಸಕಾಃ ಪಞ್ಚಮಾಃ ಸ್ಯುಃ ಸ್ವರಾಃ ಶಕ್ರಾಮ್ಬುಯೋನಯಃ ।। ೨೯೪.

ವಾಯು, ಅಗ್ನಿ, ಇಂದ್ರ, ಜಲ—ಈ ನಾಲ್ಕು ವರ್ಗಗಳು; ಐದನೇದು ನಪುಂಸಕ ಸ್ವರಗಳು, ಇಂದ್ರ ಮತ್ತು ಜಲ ಮೂಲದಿಂದ ಬಂದವುಗಳು.