ಅಗ್ನಿಪುರಾಣಮ್

ಗಜಾಧ್ಯಕ್ಷಂ ಹಸ್ತಿಪಂ ಚ ಗಣಿತಜ್ಞಞ್ಚ ಪೂಜಯೇತ್ । ಗಜಾಧ್ಯಕ್ಷಾಯ ತನ್ದದ್ಯಾತ್ ಡಿಣ್ಡಿಮಂ ಸೋಪಿ ವಾದಯೇತ್ ।। ೨೯೧.

ಗಜಾಧಿಕಾರಿ, ಹಸ್ತಿಪಾಲಕ ಮತ್ತು ಗಣಿತಜ್ಞರನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು; ಡಿಂಡಿಮವನ್ನು ಗಜಾಧಿಕಾರಿಗೆ ನೀಡಬೇಕು, ಅವನು ಅದನ್ನು ವಾದಿಸಬೇಕು.

ಶುಭಗಮ್ಭೀರಶಬ್ದೈಃ ಸ್ಯಾಜ್ಜಘನಸ್ಥೋಽಭಿವಾದಯೇತ್ ।। ೨೯೧.

ಶುಭ ಮತ್ತು ಗಂಭೀರವಾದ ಧ್ವನಿಗಳೊಂದಿಗೆ, ಅವನು ಹಿಂದೆ ನಿಂತು ವಂದನೆ ಸಲ್ಲಿಸಬೇಕು.

ಧನ್ವನ್ತರಿರುವಾಚ ಗೋವಿಪ್ರಪಾಲನಂ ಕಾರ್ಯ್ಯಂ ರಾಜ್ಞಾ ಗೋಶಾನ್ತಿಮಾವದೇ । ಗಾವಃ ಪವಿತ್ರಾ ಮಾಙ್ಗಲ್ಯಾ ಗೋಷು ಲೋಕಾಃ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಾಃ ।। ೨೯೨.

ಧನ್ವಂತರಿ ಹೇಳಿದರು: ರಾಜನು ಹಸುಗಳು ಮತ್ತು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿ, ಗೋಶಾಲೆಗೆ ಶಾಂತಿ ತರಬೇಕು; ಹಸುಗಳು ಪವಿತ್ರವೂ ಶುಭಕರವೂ ಆಗಿವೆ, ಲೋಕಗಳು ಹಸುಗಳಲ್ಲಿ ನೆಲಸಿವೆ.

ಶಕೃನ್‌ಮೂತ್ರಂ ಪರಂ ತಾಸಾಮಲಕ್ಷಮೀನಾಶನಂ ಪರಂ । ಗವಾಂ ಕಣ್ಡೂಯನಂ ವಾರಿ ಶ್ರೃಹ್ಗಸ್ಯಾಘೌಘಮರ್ದ್ದನಮ್ ।। ೨೯೨.

ಹಸುಗಳ ಮಲ ಮತ್ತು ಮೂತ್ರವು ಅತ್ಯುತ್ತಮ, ದುರ್ಭಾಗ್ಯವನ್ನು ದೂರ ಮಾಡುವುದರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠ; ಹಸುಗಳು ತಾವು ತಲೆ ಕೆದಕಿದಾಗ ಹೊರಡುವ ನೀರು ಪಾಪಗಳ ಗುಡ್ಡನ್ನು ಕಳೆಯುತ್ತದೆ.

ರೋಚನಾ ವಿಷರಕ್ಷೋಘ್ನೀ ಗ್ರಾಸದಃ ಸ್ವರ್ಗಗೋ ಗವಾಂ । ಯದ್‌ಗೃಹೇ ದುಃಖಿತಾ ಗಾವಃ ಸ ಯಾತಿ ನರಕನ್ನರಃ ।। ೨೯೨.

ರೋಚನ poison ಮತ್ತು ರಾಕ್ಷಸರನ್ನು ನಾಶಮಾಡುತ್ತದೆ, ಆಹಾರವನ್ನು ಕೊಡುತ್ತದೆ, ಹಸುಗಳಿಗೆ ಸ್ವರ್ಗವನ್ನು ತರುತ್ತದೆ; ಯಾವ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಹಸುಗಳು ದುಃಖಿತವಾಗಿರುತ್ತವೆಯೋ, ಆ ಮನವನವನು ನರಕಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಾನೆ.

ಪರಗೋಗ್ರಾಸದಃ ಸ್ವರ್ಗೀ ಗೋಹಿತೋ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಭಾಕ್ । ಗೋದಾನಾತ್‌ಕೀರ್ತ್ತನಾದ್ರಕ್ಷಾಂ ಕೃತ್ವಾ ಚೋದ್ಧರತೇ ಕುಲಮ್ ।। ೨೯೨.

ಮತ್ತೊಬ್ಬರ ಹಸುಗಳಿಗೆ ಆಹಾರ ನೀಡುವವನು ಸ್ವರ್ಗವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ; ಹಸುಗಳ ಹಿತಚಿಂತಕನು ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ; ಹಸುಗಳನ್ನು ದಾನಮಾಡುವುದರಿಂದ, ಹಸುಗಳ ಮಹಿಮೆ ಹಾಡುವುದರಿಂದ ಮತ್ತು ರಕ್ಷಿಸುವುದರಿಂದ ತನ್ನ ಕುಲವನ್ನು ಉದ್ಧರಿಸಬಹುದು.

ಗವಾಂ ಶ್ವಾಸಾತ್ ಪವಿತ್ರಾ ಭೂಸ್ಪರ್ಶನಾತ್ಕಿಲ್ವಿಷಕ್ಷಯಃ । ಗೋಮೃತ್ರಂ ಗೋಮಯಂ ಕ್ಷೀರಂ ದಧಿ ಸರ್ಪಿಃ ಕುಶೋದಕಮ್ ।। ೨೯೨.

ಹಸುಗಳ ಉಸಿರಿನಿಂದ ಪವಿತ್ರತೆ ಬರುತ್ತದೆ; ಭೂಮಿಯನ್ನು ಸ್ಪರ್ಶಿಸುವುದರಿಂದ ಪಾಪವು ನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ; ಹಸುಗಳ ಮೂತ್ರ, ಗೊಬ್ಬರ, ಹಾಲು, ಮೊಸರು, ತುಪ್ಪ ಮತ್ತು ಕುಶದಿಂದ ಸ್ಪರ್ಶಿಸಿದ ನೀರು—

ಏಕರಾತ್ರೋಪವಾಸಶ್ಚ ಶ್ವಪಾಕಮಪಿ ಶೋಧಯೇತ್ । ಸರ್ವ್ವಾಶುಭವಿನಾಶಾಯ ಪುರಾಚರಿತಮೀಶ್ವರೈಃ ।। ೨೯೨.

ಒಂದು ರಾತ್ರಿ ಉಪವಾಸ ಮಾಡಿದರೆ, ಶ್ವಪಾಕನನ್ನೂ ಶುದ್ಧಿಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ; ಎಲ್ಲ ಅಶುಭವನ್ನು ದೂರ ಮಾಡಲು ದೇವತೆಗಳು ಈ ಎಲ್ಲವನ್ನು ಹಿಂದೆ ಆಚರಿಸಿದ್ದರು.

ಪ್ರತ್ಯೇಕಞ್ಚ ತ್ರ್ಯಹಾಭ್ಯಸ್ತಂ ಮಹಾಸಾನ್ತಪನಂ ಸ್ಮೃತಂ । ಸರ್ವಕಾಮಪ್ರದಞ್ಚೈತತ್ ಸರ್ವ್ವಾಶುಭವೀಮರ್ದ್ದನಮ್ ।। ೨೯೨.

ಪ್ರತಿ ವ್ಯಕ್ತಿಯೂ ಮೂರು ದಿನಗಳ ಕಾಲ ಇದನ್ನು ಆಚರಿಸಿದರೆ, ಅದನ್ನು ಮಹಾಸಾಂತಪನ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ; ಇದು ಎಲ್ಲ ಇಷ್ಟಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಎಲ್ಲ ಅಶುಭವನ್ನು ನಾಶಮಾಡುತ್ತದೆ.

ಕೃಚ್ಛ್ರಾತಿಕೃಚ್ಛ್ರಂ ಪಯಸಾ ದಿವಸಾನೇಕವಿಂಶತಿಂ । ನಿರ್ಮ್ಮಲಾಃ ಸರ್ವ್ವಕಾಮಾಪ್ತ್ಯಾ ಸ್ಯುರ್ಗಗಾಃ ಸ್ಯುರ್ನ್ನರೋತ್ತಮಾಃ ।। ೨೯೨.

ಹತ್ತಿರದ ಕಠಿಣ ವ್ರತವನ್ನು ಹಾಲಿನಿಂದ ಇಪ್ಪತ್ತೊಂದು ದಿನಗಳ ಕಾಲ ಮಾಡಿದರೆ, ಪವಿತ್ರತೆ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ, ಎಲ್ಲ ಇಚ್ಛೆಗಳು ಪೂರ್ತಿಯಾಗುತ್ತವೆ, ಮತ್ತು ಶ್ರೇಷ್ಠ ಪುರುಷರು ದೇವತೆಗಳಂತೆ ಆಗುತ್ತಾರೆ.

ತ್ರ್ಯಹಮುಷ್ಣಂ ಪಿವೇನ್ಮೂತ್ರಂ ತ್ರ್ಯಹಮುಷ್ಣಂ ಘೃತಂ ಪಿವೇತ್ । ತ್ರ್ಯಹಮುಷ್ಣಂ ಪಯಃ ಪೀತ್ವಾಃ ವಾಯುಭಕ್ಷಃ ಪರಂ ತ್ರ್ಯಹಮ್ ।। ೨೯೨.

ಮೂರು ದಿನಗಳು ಬಿಸಿ ಮೂತ್ರವನ್ನು ಕುಡಿಯಬೇಕು; ಮೂರು ದಿನಗಳು ಬಿಸಿ ತುಪ್ಪವನ್ನು ಕುಡಿಯಬೇಕು; ಮೂರು ದಿನಗಳು ಬಿಸಿ ಹಾಲು ಕುಡಿದು, ನಂತರ ಮೂರು ದಿನಗಳು ಕೇವಲ ಗಾಳಿಯನ್ನು ಸೇವಿಸಬೇಕು.

ತಪ್ತಕೃಚ್ಛ್ರವ್ರತಂ ಸರ್ವ್ವಪಾಪಘ್ನಂ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕದಂ । ಶೀತೈಸ್ತು ಶೀತಕೃಚ್ಛ್ರಂ ಸ್ಯಾದ್‌ಬ್ರಹ್ಮೋಕ್ತಂ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕದಂ ।। ೨೯೨.

ಬೆಚ್ಚಗಿನ ಕೃಚ್ಚ್ರ ವ್ರತವು ಎಲ್ಲ ಪಾಪಗಳನ್ನು ದೂರಮಾಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಬ್ರಹ್ಮನ ಲೋಕವನ್ನು ಕೊಡುತ್ತದೆ; ತಣ್ಣನೆಯ ಶೀತ ಕೃಚ್ಚ್ರವೂ ಬ್ರಹ್ಮನು ಹೇಳಿದಂತೆ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.

ಗೋಮೂತ್ರೇಣಾಚರೇತ್ಸ್ನಾನಂ ವೃತ್ತಿಂ ಕುರ್ಯ್ಯಾಚ್ಚ ಗೋರಸೈಃ । ಗೋಭಿರ್ವ್ರಜೇಚ್ಚ ಭುಕ್ತಾಸು ಭುಞ್ಜೀತಾಥ ಚ ಗೋವ್ರತೀ ।। ೨೯೨.

ಹಸುವಿನ ಮೂತ್ರದಿಂದ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಬೇಕು, ಹಸುವಿನ ಉತ್ಪನ್ನಗಳಿಂದ ಜೀವನ ನಡೆಸಬೇಕು; ಹಸುಗಳ ಜೊತೆ ಸಾಗಬೇಕು, ಅವು ತಿಂದ ನಂತರ ತಿನ್ನಬೇಕು, ಹೀಗೆ ಹಸುವಿನ ವ್ರತವನ್ನು ಆಚರಿಸಬೇಕು.

ಮಾಸೇನೈಕೇನ ನಿಷ್ಪಾಪೋ ಗೋಲೋಕೀ ಸ್ವರ್ಗಗೋ ಭವೇತ್ । ವಿದ್ಯಾಞ್ಚ ಗೋಮತೀಂ ಜಪ್ತ್ವಾ ಗೋಲೋಕಂ ಪರಮಂ ವ್ರಜೇತ್ ।। ೨೯೨.

ಒಂದು ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಪಾಪವಿಲ್ಲದವನಾಗಿ ಗೋಲೋಕವನ್ನೂ ಸ್ವರ್ಗವನ್ನೂ ಪಡೆಯಬಹುದು; ಗೋಮತಿ ಮಂತ್ರವನ್ನು ಜಪಿಸಿದರೆ ಪರಮ ಗೋಲೋಕವನ್ನು ತಲುಪಬಹುದು.

ಗೌತೈರ್ನ್ನೃತ್ಯೇರಪ್ಸರೋಭಿವಿಂಮಾನೇ ತತ್ರ ಮೋದತೇ । ಗಾವಃ ಸುರಭಯೋ ನಿತ್ಯಂ ಗಾವೋ ಗುಗ್ಗುಲಗನ್ಧಿಕಾಃ ।। ೨೯೨.

ಅಲ್ಲಿ, ಅಪ್ಸರೆಯರ ಜೊತೆ ಹಸುಗಳ ನಡುವೆ ವಿಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ನೃತ್ಯಮಾಡುತ್ತಾ ಆನಂದಿಸುತ್ತಾನೆ; ಹಸುಗಳು ಸದಾ ಸುಗಂಧಯುಕ್ತವಾಗಿವೆ, ಗುಗ್ಗುಳದ ವಾಸನೆ ಹರಡುತ್ತವೆ.

ಗಾವಃ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾ ಭೂತಾನಾಂ ಗಾವಃ ಸ್ವಸ್ತ್ಯಯನಂ ಪರಂ । ಅನ್ನಮೇವ ಪರಂ ಗಾವೋ ದೇವಾನಾಂ ಹವಿರುತ್ತಮಮ್ ।। ೨೯೨.

ಹಸುಗಳು ಎಲ್ಲಾ ಜೀವಿಗಳ ಆಧಾರ, ಹಸುಗಳು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಶುಭದಾಯಕ; ಹಸುಗಳು ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಶ್ರೇಷ್ಠವಾದ ಆಹಾರ, ಹವನಕ್ಕೂ ಅತ್ಯುತ್ತಮ.

ಪಾವನಂ ಸರ್ವ್ವಭೂತಾನಾಂ ಕ್ಷರನ್ತಿ ಚ ವದನ್ತಿ ಚ । ಹವಿಷಾ ಮನ್ತ್ರಪೂತೇನ ತರ್ಪಯನ್ತ್ವಮರಾನ್ದಿವಿ ।। ೨೯೨.

ಹಸುಗಳು ಎಲ್ಲಾ ಜೀವಿಗಳನ್ನು ಪವಿತ್ರಗೊಳಿಸುತ್ತವೆ, ಅವು ಹರಿದುಹೋಗುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಹೀಗೆ ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ; ಅವು ಮಂತ್ರಶುದ್ಧಿಯಾದ ಹವನದಿಂದ ಸ್ವರ್ಗದಲ್ಲಿರುವ ಅಮರರನ್ನು ತೃಪ್ತಿಪಡಿಸಲಿ.

ಋಷೀಣಾಮಗ್ನಿಹೋತ್ರೇಷು ಗಾವೋ ಹೋಮೇಷು ಯೋಜಿತಾಃ । ಸರ್ವ್ವೇಷಾಮೇವ ಭೂತಾನಾಂ ಗಾವಃ ಶರಣಮುತ್ತಮಂ ।। ೨೯೨.

ಹಸುಗಳನ್ನು ಋಷಿಗಳ ಅಗ್ನಿಹೋತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ; ಎಲ್ಲಾ ಜೀವಿಗಳಿಗೆ ಹಸುಗಳು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಆಶ್ರಯ.

ಗಾವಃ ಪಚಿತ್ರಂ ಪರಮಂ ಗಾವೋ ಮಾಙ್ಗಲ್ಯಮುತ್ತಮಂ । ಗಾವಃ ಸ್ವರ್ಗಸ್ಯ ಸೋಪಾನಂ ಗಾವೋ ಧನ್ಯಾಃ ಸನಾತನಾಃ ।। ೨೯೨.

ಹಸುಗಳು ಬಹುಬಗೆಯ ವೈಭವದಿಂದ ಕೂಡಿವೆ, ಹಸುಗಳು ಶ್ರೇಷ್ಠ ಮಾಂಗಲ್ಯ; ಹಸುಗಳು ಸ್ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಹತ್ತುವ ಮೆಟ್ಟಿಲು, ಹಸುಗಳು ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ಧನ್ಯ.

ನಮೋ ಗೋಭ್ಯಃ ಶ್ರೀಮತೀಭ್ಯಃ ಸೌರಭೇಯೀಭ್ಯ ಏವ ಚ । ನಮೋ ಬ್ರಹ್ಮಸುತಾಭ್ಯಶ್ಚ ಪವಿತ್ರಾಬ್ಯೋ ನಮೋ ನಮಃ ।। ೨೯೨.

ಹಸುಗಳಿಗೆ, ಶ್ರೀಮಂತ ಮತ್ತು ಸುಗಂಧಯುಕ್ತ ಹಸುಗಳಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ; ಬ್ರಹ್ಮನ ಪುತ್ರಿಯರಿಗೆ, ಪವಿತ್ರರಿಗೆ ಪುನಃ ಪುನಃ ನಮಸ್ಕಾರ.

ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾಶ್ಚೈವ ಗಾವಶ್ಚ ಕುಲಮೇಕಂ ದ್ವಿಧಾ ಕೃತಮ್ । ಏಕತ್ರ ಮನ್ತ್ರಾಸ್ತಿಷ್ಠನ್ತಿ ಹವಿರೇಕತ್ರ ತಿಷ್ಠತಿ ।। ೨೯೨.

ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಮತ್ತು ಹಸುಗಳು ಒಂದೇ ವಂಶದವರು, ಎರಡು ಭಾಗಗಳಾಗಿ ವಿಭಜಿತ; ಒಂದರಲ್ಲಿ ಮಂತ್ರಗಳು ಇರುತ್ತವೆ, ಇನ್ನೊಂದರಲ್ಲಿ ಹವನ ಇರುತ್ತದೆ.

ದೇವಬ್ರಾಹ್ಮಣಗೋಸಾಧುಸಾಧ್ವೀಭಿಃ ಸಕಲಂ ಜಗತ್ । ಧಾರ್ಯ್ಯತೇ ವೈ ಸದಾ ಸಸ್ಮಾತ್ ಸರ್ವ್ವೇ ಪೂಜ್ಯತಮಾ ಮತಾಃ ।। ೨೯೨.

ದೇವತೆಗಳು, ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು, ಹಸುಗಳು, ಸದ್ಗುಣಿಗಳು ಮತ್ತು ಸದ್ವೃತ್ತಿಯ ಮಹಿಳೆಯರಿಂದ ಈ ಜಗತ್ತು ಸದಾ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಎಲ್ಲರೂ ಅತ್ಯಂತ ಪೂಜ್ಯರಾಗಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಪಿವನ್ತಿ ಯತ್ರ ತತ್ತೀರ್ಥಂ ಗಹ್ಗಾದ್ಯಾ ಗಾವ ಏವ ಹಿ । ಗವಾಂ ಮಾಹಾತ್ಮ್ಯಮುಕ್ತಂ ಹಿ ಚಿಕಿತ್ಸಾಞ್ಚ ತಥಾ ಶ್ರೃಣು ।। ೨೯೨.

ಹಸುಗಳು ಕುಡಿಯುವ ಸ್ಥಳವೇ ಗಂಗಾದಿ ತೀರ್ಥಗಳಂತೆ ಪವಿತ್ರ; ಹಸುಗಳ ಮಹಿಮೆ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ, ಈಗ ಅವುಗಳ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯನ್ನೂ ಕೇಳು.

ಶ್ರೃಙ್ಗಾಮಯೇಷು ಧೇನೂನಾಂ ತೈಲಂ ದದ್ಯಾತ್ ಸಸೈನ್ಧವಂ । ಶ್ರೃಙ್ಗವೇರಬಲಾಮಾಂಸಕಲ್ಕಸಿದ್ಧಂ ಸಮಾಕ್ಷಿಕಂ ।। ೨೯೨.

ಹಸುವಿನ ಕೊಂಬುಗಳಿಗೆ ನೋವು ಇದ್ದರೆ, ಶುಂಠಿ, ಬಲಾ, ಮಾಂಸದ ಲೇಪ, ಜೇನು ಮತ್ತು ಸೈಂಧವ ಉಪ್ಪಿನೊಂದಿಗೆ ಎಣ್ಣೆಯನ್ನು ತಯಾರಿಸಿ ಕೊಡಬೇಕು.

ಕರ್ಣಶೂಲೇಷು ಸರ್ವೇಷು ಮಞ್ಜಿಷ್ಠಾಹಿಙ್ಗುಸೈನ್ಧವೈಃ । ಸಿದ್ಧಂ ತೈಲಂ ಪ್ರದಾತವ್ಯಂ ರಸೋನೇನೈಥ ವಾ ಪುನಃ ।। ೨೯೨.

ಎಲ್ಲ ಕಿವಿನ ನೋವಿಗೆ, ಮಂಜಿಷ್ಟಾ, ಹಿಂಗು ಮತ್ತು ಸೈಂಧವ ಉಪ್ಪಿನಿಂದ ತಯಾರಿಸಿದ ಎಣ್ಣೆ ಹಾಕಬೇಕು, ಅಥವಾ ಬೆಳ್ಳುಳ್ಳಿ ಹಾಕಿದ ಎಣ್ಣೆಯನ್ನೂ ಬಳಸಬಹುದು.

ವಿಲ್ವಮೂಲಮಪಾಮಾರ್ಗನ್ಧಾತಕೀ ಚ ಸಪಾಟಲಾ । ಕುಟಜನ್ದನ್ತಮೂಲೇಷು ಲೇಪಾತ್ತಚ್ಛೂಲನಾಶನಂ ।। ೨೯೨.

ಬಿಲ್ವ ಮೂಲ, ಅಪಾಮಾರ್ಗ, ಧಾತಕಿ, ಪಾಟಲಾ, ಕುಟಜ ಮತ್ತು ದಂತ ಮೂಲಗಳನ್ನು ಲೇಪವಾಗಿ ಬಳಸಿ ಹಚ್ಚಿದರೆ ಆ ನೋವು ಹೋಗುತ್ತದೆ.

ದನ್ತಶೂಲಹರೈರ್ದ್ರವ್ಯೈರ್ಘೃತಂ ರಾಮ ವಿಪಾಚಿತಂ । ಮುಖರೋಗಹರಂ ಜ್ಞೇಯಂ ಜಿಹ್ವಾರೋಗೇಷು ಸೈನ್ಧವಂ ।। ೨೯೨.

ದಂತ ನೋವನ್ನು ಹೋಗಲಾಡಿಸುವ ಪದಾರ್ಥಗಳಿಂದ ತಯಾರಿಸಿದ ತುಪ್ಪವನ್ನು, ರಾಮಾ, ಬಾಯಿಯ ರೋಗಗಳಿಗೆ ಬಳಸಬೇಕು; ನಾಲಿಗೆಯ ರೋಗಗಳಿಗೆ ಸೈಂಧವ ಉಪ್ಪು ಉಪಯುಕ್ತ.

ಶ್ರೃಙ್ಗವೇರಂ ಹರಿದ್ರೇ ದ್ವೇ ತ್ರಿಫಲಾ ಚ ಗಲಗ್ರಹೇ । ಹೃಚ್ಛೂಲೇ ವಸ್ತಿಶುಲೇ ಚ ವಾತರೋಗೇ ಕ್ಷಯೇ ತಥಾ ।। ೨೯೨.

ಶುಂಠಿ, ಎರಡು ವಿಧದ ಅರಿಶಿಣ, ಮತ್ತು ತ್ರಿಫಲಾ ಗಂಟಲು ನೋವಿಗೆ ಉಪಯೋಗಿಸಬೇಕು; ಹೃದಯ ನೋವು, ಮೂತ್ರಾಶಯ ನೋವು, ವಾತ ರೋಗ ಮತ್ತು ಕ್ಷಯಕ್ಕೂ ಸಹ ಉಪಯೋಗಿಸಬಹುದು.

ತ್ರಿಫಲಾ ಘೃತಮಿಶ್ರಾ ಚ ಗವಾಂ ಪಾನೇ ಪ್ರಶಸ್ಯತೇ । ಅತೀಸಾರೇ ಹರಿದ್ರೇ ದ್ವೇ ಪಾಠಾಞ್ಚೈವ ಪ್ರದಾಪಯೇತ್ ।। ೨೯೨.

ತ್ರಿಫಲಾ ಮತ್ತು ತುಪ್ಪವನ್ನು ಮಿಶ್ರಣ ಮಾಡಿ ಹಸುಗಳಿಗೆ ಕುಡಿಯಲು ನೀಡುವುದು ಶ್ಲಾಘನೀಯ; ಅತಿಸಾರಕ್ಕೆ ಎರಡು ವಿಧದ ಅರಿಶಿಣ ಮತ್ತು ಪಾಠಾ ಕೊಡಬೇಕು.