ಅಗ್ನಿಪುರಾಣಮ್

ಸ್ನಾನಂ ಪಾನಂ ಶಕೃತ್ಕ್ರೂಷ್ಠಮಶ್ವಾನಾಂ ಸಲಿಲಾಗಮೇ । ಅತ್ಯರ್ಥಂ ದುರ್ದ್ದಿನೇ ಕಾಲೇ ಪಾನಮೇಕಂ ಪ್ರಶಸ್ಯತೇ ।। ೨೮೯.

ಕುದುರೆಗಳಿಗೆ ಸ್ನಾನ, ಕುಡಿಯುವುದು ಮತ್ತು ಶೌಚಕಾರ್ಯವನ್ನು ನೀರು ಲಭ್ಯವಿರುವಾಗಲೇ ಮಾಡಿಸಬೇಕು; ಬಹಳ ಕಷ್ಟದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಕುಡಿಯುವುದನ್ನು ಮಾತ್ರ ಮಾಡಿಸಬೇಕು.

ಯುಕ್ತಶೀತಾತಪೇ ಕಾಲೇ ದ್ವಿಃಪಾನಂ ಸ್ನಪನಂ ಸಕೃತ್ । ಗ್ರೀಷ್ಮೇ ತ್ರಿಸ್ನಾನಪಾನಂ ಸ್ಯಾಚ್ಚಿರಂ ತಸ್ಯಾವಗಾಹನಮ್ ।। ೨೮೯.

ಹಿತವಾದ ಚಳಿ ಮತ್ತು ಬಿಸಿಲು ಇರುವ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಬಾರಿ ಕುಡಿಯುವುದು, ಒಂದು ಬಾರಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿಸುವುದು ಸೂಕ್ತ; ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಮೂರು ಬಾರಿ ಸ್ನಾನ ಮತ್ತು ಕುಡಿಯುವುದು, ಜೊತೆಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಹೊತ್ತು ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಇಡುವುದು ಉತ್ತಮ.

ನಿಸ್ತುಷಾಣಾಂ ಪ್ರದಾತವ್ಯಾ ಯವಾನಾಂ ಚತುರಾಢಕೀ । ಚಣಕವ್ರೀಹಿಮೌದ್‌ಗಾನಿ ಕಲಾಯಂ ವಾಪಿ ದಾಪಯೇತ್ ।। ೨೮೯.

ಹೊಲಿಗೆ ಇಲ್ಲದವರಿಗೆ ನಾಲ್ಕು ಆಢಕ ಯವವನ್ನು ಕೊಡಬೇಕು; ಜೊತೆಗೆ ಕಡಲೆ, ಅಕ್ಕಿ, ಹುರಳಿಕಾಯಿ ಅಥವಾ ಉದ್ದಿನಕಾಳು ಕೂಡ ಕೊಡಬಹುದು.

ಅಹೋರಾತ್ರೇಣ ಚಾರ್ದ್ಧಸ್ಯ ಯವಸಸ್ಯ ತುಲಾ ದಶ । ಅಷ್ಟೌ ಶುಷ್ಕಸ್ಯ ದಾತವ್ಯಾಶ್ಚತಸ್ರೋಽಥ ವುಷಸ್ಯ ವಾ ।। ೨೮೯.

ಒಂದು ಹಗಲು ಮತ್ತು ಒಂದು ರಾತ್ರಿ ಸೇರಿ ಅರ್ಧ ಭಾಗಕ್ಕೆ ಹತ್ತು ತುಲಾ ಯವ ಕೊಡಬೇಕು; ಒಣ ಯವ ಎಂಟು ತುಲಾ ಅಥವಾ ಹೊಲಿದ ಯವ ನಾಲ್ಕು ತುಲಾ ಕೊಡಬೇಕು.

ದೂರ್ವಾ ಪಿತ್ತಂ ಯವಃ ಕಾಸಂ ವುಷಶ್ಚ ಶ್ಲೇಷ್ಮಸಞ್ಚಯಮ್ । ನಾಶಯತ್ಯರ್ಜುನಃ ಶ್ವಾಸಂ ತಥಾ ಮಾನೋ ಬಲಕ್ಷಯಮ್ ।। ೨೮೯.

ದುರ್ವಾ ಹುಲ್ಲು ಪಿತ್ತವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ, ಯವ ಕೆಮ್ಮನ್ನು ನಿವಾರಿಸುತ್ತದೆ, ಹೊಲಿದ ಯವ ಶ್ಲೇಷ್ಮವನ್ನು ತೊಡೆಯುತ್ತದೆ; ಅರ್ಜುನ ಗಾಳಿತೊಡೆಯನ್ನು ನಿವಾರಿಸುತ್ತದೆ, ಹಾಗೆಯೇ ಮಾನ ಶಕ್ತಿಕೊರತೆ ತೊಡೆಯುತ್ತದೆ.

ವಾತಿಕಾಃ ಪೈತ್ತಿಕಾಶ್ಚೈವ ಶ್ಲೇಷ್ಮಜಾಃ ಸಾನ್ನಿಪಾತಿಕಾಃ । ನ ರೋಗಾಃ ಪೀಡಯಿಷ್ಯನ್ತಿ ದೂರ್ವಾಹಾರನ್ತುರಙ್ಗಮಮ್ ।। ೨೮೯.

ವಾತ, ಪಿತ್ತ, ಶ್ಲೇಷ್ಮ ಮತ್ತು ಮಿಶ್ರ ರೋಗಗಳು ದುರ್ವಾ ಹುಲ್ಲು ತಿನ್ನುವ ಕುದುರೆಯನ್ನು ಕಾಡುವುದಿಲ್ಲ.

ದ್ವೌ ರಜ್ಜುಬನ್ಧೌ ದುಷ್ಟಾನಾಂ ಪಕ್ಷಯೋರುಭಯೋರಪಿ । ಪಶ್ಚಾದ್ಧನುಸ್ಚ ಕರ್ತ್ತರ್ವ್ಯೋ ದೂರಕೀಲವ್ಯಪಾಶ್ರಯಃ ।। ೨೮೯.

ರೋಗಬಾಧಿತ ಕುದುರೆಗಳ ಎರಡೂ ಬದಿಯ ಪಕ್ಕಗಳಿಗೆ ಎರಡು ಕಯಿಗಳು ಕಟ್ಟಬೇಕು; ನಂತರ ಬಿಲ್ಲನ್ನು ತಯಾರಿಸಿ, ಅದು ದೂರದ ಕಂಬಗಳಿಗೆ ಆಧಾರವಾಗಿರಬೇಕು.

ವಾಸೇಯುಸ್ತ್ವಾಸ್ತೃತೇ ಸ್ಥಾನೇ ಕೃತಧೂಪನಭೂಮಯಃ । ಯತ್ನೋಪನ್ಯಸ್ತಯವಸಾಃ ಸಪ್ರದೀಪಾಃ ಸುರಕ್ಷಿತಾ ।। ೨೮೯.

ಅವರನ್ನು ಗಾಡಿಗಳು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಇಡಬೇಕು, ಧೂಪವನ್ನೂ ಹಾಸಿಗೆಯನ್ನೂ ಹಾಕಬೇಕು; ಯವವನ್ನು ಜಾಗ್ರತೆಯಿಂದ ಹಾಸಿ, ದೀಪವನ್ನು ಬೆಳಗಿಸಿ, ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿ ಇರಿಸಬೇಕು.

ಕೃಕವಾಕ್ಕಜಕಪಯೋ ಧಾರ್ಯ್ಯಾಶ್ಚಾಶ್ವಗೃಹೇ ಮೃಗಾಃ ।। ೨೮೯.

ಕೋಳಿಗಳು, ಕಪಿಗಳು, ಹಸುಗಳು ಮತ್ತು ಜಿಂಕೆಗಳನ್ನು ಕೂಡ ಕುದುರೆಗೃಹದಲ್ಲಿ ಇರಿಸಬೇಕು.

ಶಾಲಿಹೋತ್ರ ಉವಾಚ ಅಶ್ವಶಾನ್ತಿಂ ಪ್ರವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ವಾಜಿರೋಗವಿಮರ್ದ್ದನೀಂ । ನಿತ್ಯಾಂ ನೈಮಿತ್ತಿಕೀಂ ಕಾಮ್ಯಾಂ ತ್ರಿವಿಧಾಂ ಶ್ರೃಣು ಸುಶ್ರುತ ।। ೨೯೦.

ಶಾಲಿಹೋತ್ರನು ಹೇಳಿದನು: ನಾನು ಈಗ ಕುದುರೆಗಳ ಶಾಂತಿ ವಿಧಿಯನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ, ಇದು ರೋಗಗಳನ್ನು ದೂರಮಾಡುತ್ತದೆ; ಇದು ಮೂರು ವಿಧ, ಎಂದರೆ ನಿತ್ಯ, ವಿಶೇಷ ಮತ್ತು ಇಚ್ಛೆಯಂತೆ. ಸುಶ್ರುತ, ಕೇಳು.

ಶುಭೇ ದಿನೇ ಶ್ರೀಧರಞ್ಚ ಶ್ರಿಯಮುಚ್ಚೈಃಶ್ರವಾಶ್ಚ ತಂ । ಹಯರಾಜಂ ಸಮಭ್ಯರ್ಚ್ಯ ಸಾವಿತ್ರೈರ್ಜುಹುಯಾದ್ಘೃತಂ ।। ೨೯೦.

ಒಳ್ಳೆಯ ದಿನದಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಧರನನ್ನೂ ಉಚ್ಚೈಃಶ್ರವಸನ್ನೂ, ಅಂದರೆ ಕುದುರೆಗಳ ರಾಜನನ್ನೂ ಪೂಜಿಸಿ, ಸಾವಿತ್ರಿ ಮಂತ್ರಗಳನ್ನು ಹೇಳುತ್ತ ತುಪ್ಪವನ್ನು ಹೋಮ ಮಾಡಬೇಕು.

ದ್ವಿಜೇಭ್ಯೋ ದಕ್ಷಿಣಾನ್ದದ್ಯಾದಶ್ವವೃದ್ಧಿಸ್ತಥಾ ಭವೇತ್ । ಅಶ್ವಯುಕ್ ಶುಕ್ಲಪಕ್ಷಸ್ಯ ಪಞ್ಚದಶ್ಯಾಞ್ಚ ಶಾನ್ತಿಕಂ ।। ೨೯೦.

ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ದಾನವನ್ನು ಕೊಡಬೇಕು, ಹೀಗಾದರೆ ಕುದುರೆಗಳು ಸುಖವಾಗಿರುತ್ತವೆ; ಶುಕ್ಲಪಕ್ಷದ ಹದಿನೈದನೇ ದಿನ ಕುದುರೆಗಳ ಶಾಂತಿ ವಿಧಿಯನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು.

ಬಹಿಃ ಕುರ್ಯ್ಯಾದ್ವಿಶೇಷೇಣ ನಾಸತ್ಯೌ ವರುಣಂ ಯಜೇತ್ । ಸಮುಲ್ಲಿಖ್ಯ ತತೋ ದೇವೀಂ ಶಾಖಾಭಿಃ ಪರಿವಾರಯೇತ್ ।। ೨೯೦.

ವಿಧಿಯನ್ನು ಹೊರಗಡೆ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಮಾಡಬೇಕು, ನಾಸತ್ಯರು ಮತ್ತು ವರుణನನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು; ನಂತರ ದೇವಿಯನ್ನು ಗುರುತು ಹಾಕಿ, ಆಕೆಯನ್ನು ಕೊಂಬೆಗಳಿಂದ ಸುತ್ತಬೇಕು.

ಘಟಾನ್ಸರ್ವ್ವರಸೈಃ ಪೂರ್ಣಾನ್ ದಿಕ್ಷು ದದ್ಯಾತ್ಸವಸ್ತ್ರಕಾನ್ । ಯವಾಜ್ಯಂ ಜುಹುಯಾತ್ ಪ್ರಾರ್ಚ್ಯ ಯಜೇದಶ್ವಾಂಶ್ಚ ಸಾಶ್ವಿನಾನ್ ।। ೨೯೦.

ಎಲ್ಲಾ ವಿಧದ ದ್ರವಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದ ಕುಂಡಗಳನ್ನು ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿ ಬಟ್ಟೆಯಿಂದ ಮುಚ್ಚಿ ಇಡಬೇಕು; ಯವ ಮತ್ತು ತುಪ್ಪವನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಿ, ನಂತರ ಕುದುರೆಗಳನ್ನೂ ಅಶ್ವಿನೀದೇವತೆಗಳನ್ನೂ ಪೂಜಿಸಬೇಕು.

ವಿಪ್ರೇಭ್ಯೋ ದಕ್ಷಿಣಾನ್ದದ್ಯಾನ್ನೈಮಿತ್ತಿಕಮತಃ ಶ್ರೃಣು । ಮಕರಾದೌ ಹಯಾನಾಞ್ಚ ಪದ್ಮೈರ್ವಿಷ್ಣುಂ ಶ್ರಿಯಂ ಯಜೇತ್ ।। ೨೯೦.

ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ದಾನವನ್ನು ಕೊಡಬೇಕು; ಈಗ ವಿಶೇಷ ವಿಧಿಯನ್ನು ಕೇಳು: ಮಕರ ಸಂಕ್ರಮಣದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಕುದುರೆಗಳಿಗೆ ಪಾದ್ಮ ಪುಷ್ಪಗಳಿಂದ ವಿಷ್ಣುವನ್ನೂ ಶ್ರೀಯನ್ನೂ ಪೂಜಿಸಬೇಕು.

ಬ್ರಹ್ಮಾಣಂ ಶಙ್ಕರಂ ಸೋಮಮಾದಿತ್ಯಞ್ಚ ತಥಾಶ್ವಿನೌ । ರೇವನ್ತಮುಚ್ಚೈಃಶ್ರವಸನ್ದಿಕ್ಪಾಲಾಂಶ್ಚ ದಲೇಷ್ವಪಿ ।। ೨೯೦.

ಬ್ರಹ್ಮ, ಶಂಕರ, ಸೋಮ, ಆದಿತ್ಯ, ಅಶ್ವಿನಿ ದಂಪತಿಗಳು, ರೇವಂತ, ಉಚ್ಚೈಃಶ್ರವಸ್ ಮತ್ತು ದಿಕ್ಕುಗಳ ರಕ್ಷಕರು ಕೂಡ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಪೂಜಿಸಬೇಕು.

ಪ್ರತ್ಯೇಕಂ ಪೂರ್ಣಂಕುಮ್ಭೈಶ್ಚ ವೇದ್ಯಾನ್ತತ್ಸೌಮ್ಯತಃ ಸ್ಥಲೇ । ತಿಲಾಕ್ಷತಾಜ್ಯಸಿದ್ಧಾರ್ಥಾನ್ ದೇವತಾನಾಂ ಶತಂ ಶತಂ ।। ೨೯೦.

ಪ್ರತಿ ದೇವರಿಗೆ ವೇದಿಯ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ, ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಮೃದುವಾಗಿ, ತುಂಬಿದ ಕಲಶಗಳಿಂದ, ಎಳ್ಳು, ಅಕ್ಷತೆ, ತುಪ್ಪ ಮತ್ತು ಸಾಸಿವೆ ಬೀಜಗಳಿಂದ ಶತಶಃ ಹೋಮ ಮಾಡಬೇಕು.

ಉಪೋಷಿತೇನ ಕರ್ತ್ತವ್ಯಂ ಕರ್ಮ್ಮ ಚಾಶ್ವರುಜಾಪಹಂ ।। ೨೯೦.

ಈ ಕರ್ಮವನ್ನು, ಕುದುರೆ ರೋಗಗಳನ್ನು ನಿವಾರಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ, ಉಪವಾಸದಿಂದಿರುವವನು ನೆರವೇರಿಸಬೇಕು.

ಶಾಲಿಹೋತ್ರ ಉವಾಚ ಗಜಶಾನ್ತಿಂ ಪ್ರವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ಗಜರೋಗವಿಮರ್ದ್ದನೀಮ್ । ವಿಷ್ಣುಂ ಶ್ರಿಯಞ್ಚ ಪಞ್ಚಮ್ಯಾಂ ನಾಗಮೈರಾವತಂ ಯಜೇತ್ ।। ೨೯೧.

ಶಾಲಿಹೋತ್ರನು ಹೇಳಿದನು: ನಾನು ಗಜಶಾಂತಿ ವಿಧಿಯನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ, ಇದು ಆನೆಗಳ ರೋಗಗಳನ್ನು ದೂರಮಾಡುತ್ತದೆ. ಪಂಚಮಿಯಲ್ಲಿ ವಿಷ್ಣು, ಶ್ರೀ ಮತ್ತು ಏರಾವತ ನಾಗನನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು.

ಬ್ರಹ್ಮಾಣಂ ಶಙ್ಕರಂ ವಿಷ್ಣುಂ ಶಕ್ರಂ ವೈಶ್ರವಣಂ ಯಮಂ । ಚದ್ರಾರ್ಕೌ ವರುಣಂ ವಾಯುಮಗ್ನಿಂ ಪೃಥ್ವೀಂ ತಥಾ ಚ ಖಂ ।। ೨೯೧.

ಬ್ರಹ್ಮ, ಶಂಕರ, ವಿಷ್ಣು, ಇಂದ್ರ, ವೈಶ್ರವಣ, ಯಮ, ಚಂದ್ರ, ಸೂರ್ಯ, ವರుణ, ವಾಯು, ಅಗ್ನಿ, ಭೂಮಿ ಮತ್ತು ಆಕಾಶ ಇವರನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು.

ಶೇಷಂ ಶೈಲಾನ್ ಕುಞ್ಜರಾಂಶ್ಚ ಯೇ ತೇಽಷ್ಟೌ ದೇವಯೋನಯಃ । ವಿರೂಪಾಕ್ಷಂ ಮಹಾಪದ್ಮಂ ಭದ್ರಂ ಸುಮನಸನ್ತಥಾ ।। ೨೯೧.

ಶೇಷ, ಪರ್ವತಗಳು ಮತ್ತು ಆನೆಗಳು—ಇವು ಎಂಟು ದೈವಿಕ ವಂಶಗಳು: ವಿರೂಪಾಕ್ಷ, ಮಹಾಪದ್ಮ, ಭದ್ರ, ಸುಮನಸ ಇತ್ಯಾದಿ.

ಕುಮುದೈರಾವಣಃ ಪದ್ಮಃ ಪುಷ್ಪದನ್ತೋಽಥ ವಾಮನಃ । ಸುಪ್ರತೀಕೋಞ್ಜನೋ ನಾಗಾ ಅಷ್ಟೌ ಹೋಮೋಽಥ ದಕ್ಷಿಣಾಮ್ ।। ೨೯೧.

ಕುಮುದ, ಏರಾವತ, ಪದ್ಮ, ಪುಷ್ಪದಂತ, ವಾಮನ, ಸುಪ್ರತೀಕ, ಅಂಜನ—ಈ ಎಂಟು ನಾಗಗಳಿಗೆ ಹೋಮ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣೆ ಸಲ್ಲಿಸಬೇಕು.

ಗಜಾಃ ಶಾನ್ತ್ಯುದಕಾಸಿಕ್ತಾ ವೃದ್ಧೌ ನೈಮಿತ್ತಿಕಂ ಶ್ರೃಣು । ಗಜಾನಾಂ ಮಕರಾದೌ ಚ ಐಶಾನ್ಯಾಂ ನಗರಾದ್ಬಹಿಃ ।। ೨೯೧.

ಆನೆಗಳಿಗೆ ಶಾಂತಿಜಲವನ್ನು ಸಿಂಪಡಿಸಿದರೆ ಅವು ವೃದ್ಧಿಯಾಗುತ್ತವೆ. ಈಗ ಮಕರದಿಂದ ಆರಂಭವಾಗಿ, ನಗರಕ್ಕೆ ಹೊರಗಿರುವ ಐಶಾನ್ಯ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಆನೆಗಳಿಗೆ ನೈಮಿತ್ತಿಕ ವಿಧಿಯನ್ನು ಕೇಳು.

ಸ್ಥಣ್ಡಿಲೇ ಕಮಲೇ ಮಧ್ಯೇ ವಿಷ್ಣುಂ ಲಕ್ಷ್ಮೀಞ್ಚ ಕೇಶರೇ । ಬ್ರಹ್ಮಾಣಂ ಭಾಸ್ಕರಂ ಪೃಥ್ವೀಂ ಯಜೇತ್ ಸ್ಕನ್ದಂ ಹ್ಯನನ್ತಕಂ ।। ೨೯೧.

ಸ್ಥಂಡಿಲದ ಮೇಲೆ, ಕಮಲದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ, ವಿಷ್ಣು ಮತ್ತು ಲಕ್ಷ್ಮಿಯನ್ನು ಕೇಶರದಲ್ಲಿ ಪೂಜಿಸಬೇಕು; ಬ್ರಹ್ಮ, ಸೂರ್ಯ, ಭೂಮಿ, ಸ್ಕಂದ ಮತ್ತು ಅನಂತನನ್ನೂ ಕೂಡ.

ಖಂ ಶಿವಂ ಸೋಮಮಿನ್ದ್ರಾದೀಂಸ್ತದಸ್ತ್ರಾಣಿ ದಲೇ ಕ್ರಮಾತ್ । ವಜ್ರಂ ಶಕ್ತಿಞ್ಚ ದಣ್ಡಞ್ಚ ತೋಮರಂ ಪಾಶಕಂ ಗದಾಂ ।। ೨೯೧.

ಆಕಾಶ, ಶಿವ, ಸೋಮ, ಇಂದ್ರ ಮತ್ತು ಇತರ ದೇವತೆಗಳು ಹಾಗೂ ಅವುಗಳ ಆಯುಧಗಳನ್ನು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಇರಿಸಬೇಕು: ವಜ್ರ, ಶಕ್ತಿ, ದಂಡ, ತೋಮರ, ಪಾಶ ಮತ್ತು ಗದೆಯೂ ಸಹ.

ಶೂಲಂ ಪದ್ಮಂ ಬಹಿರ್ವೃನ್ತೇ ಚಕ್ರೇ ಸೂರ್ಯ್ಯನ್ತಥಾಶ್ವಿನೌ । ವಸೂನಷ್ಟೌ ತಥಾ ಸಾಧ್ಯಾನ್ ಯಾಮ್ಯೇಽಥ ನೈರ್ಋತೇ ದಲೇ ।। ೨೯೧.

ಶೂಲ ಮತ್ತು ಪದ್ಮವನ್ನು ಹೊರಗಿನ ದಂಡದಲ್ಲಿ, ಚಕ್ರ, ಸೂರ್ಯ ಮತ್ತು ಅಶ್ವಿನಿಗಳನ್ನು, ಎಂಟು ವಸುಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಧ್ಯರನ್ನು ದಕ್ಷಿಣ ಮತ್ತು ನೈಋತಿ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಇರಿಸಬೇಕು.

ದೇವಾನಾಙ್ಗಿರಸಶ್ಚಾಶ್ವಿಭೃಗವೋ ಮರುತೋಽನಿಲೇ । ವಿಶ್ವೇದೇವಾಂಸ್ತಥಾ ದಕ್ಷೇ ರುದ್ರಾ ರೌದ್ರೇಽಥ ಮಣ್ಡಲೇ ।। ೨೯೧.

ದೇವತೆಗಳು, ಆಂಗಿರಸರು, ಅಶ್ವಿನಿಗಳು, ಭೃಗುಗಳು, ಮರುತ್ತುಗಳು, ವಾಯು, ವಿಶ್ವದೇವತೆಗಳು, ದಕ್ಷ, ರುದ್ರರು ಮತ್ತು ರೌದ್ರ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ವೃತ್ತಾಕಾರವನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು.

ತತೋ ವೃತ್ತಯಾ ರೇಖಯಾ ತು ದೇವಾನ್ ವೈ ಬಾಹ್ಯತೋ ಯಜೇತ್ । ಸೂತ್ರಕಾರಾನೃಷೀನ್ ವಾಣೀಂ ಪೂರ್ವ್ವಾದೌ ಸರಿತೋ ಗಿರೀನ್ ।। ೨೯೧.

ನಂತರ ವೃತ್ತಾಕಾರದ ರೇಖೆಯಿಂದ ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಹೊರಭಾಗದಲ್ಲಿ ಪೂಜಿಸಬೇಕು; ಸೂತ್ರಕಾರರು, ಋಷಿಗಳು, ವಾಣಿ, ಪೂರ್ವದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ನದಿಗಳು ಮತ್ತು ಪರ್ವತಗಳೊಂದಿಗೆ.

ಮಹಾಭೂತಾನಿ ಕೋಣೇಷು ಐಶಾನ್ಯಾದಿಷು ಸಂಯಜೇತ್ । ಪದ್ಮಂ ಚಕ್ರಂ ಗದಾಂ ಶಂಖಂ ಚತುರಸ್ರನ್ತು ಮಣ್ಡಲಂ ।। ೨೯೧.

ಮಹಾಭೂತಗಳನ್ನು ಐಶಾನ್ಯದಿಂದ ಆರಂಭಿಸಿ ಎಲ್ಲ ಕೋನಗಳಲ್ಲಿ ಪೂಜಿಸಬೇಕು; ಪದ್ಮ, ಚಕ್ರ, ಗದೆ, ಶಂಖ ಮತ್ತು ಚತುಷ್ಕೋಣ ಹಾಗೂ ವೃತ್ತಾಕಾರವನ್ನು ಕೂಡ.