ಅಗ್ನಿಪುರಾಣಮ್

ತಥಾ ಭುಕ್ತವತಾನ್ದೇಯಾ ಅತಿಪಾನೇ ತು ವಾರುಣೀ । ದೀವನೀಯೈಃ ಸಮಧುರೈರ್ಮೃದ್ವೀಕಾಶರ್ಕರಾಯುತೈಃ ।। ೨೮೯.

ಊಟ ಮಾಡಿದವರಿಗೆ ಅತಿಯಾಗಿ ಕುಡಿಯುವಾಗ ವಾರುಣಿಯನ್ನು ಕೊಡಬೇಕು. ಇದರಲ್ಲಿ ದ್ರಾಕ್ಷೆ ಮತ್ತು ಸಕ್ಕರೆ ಸೇರಿಸಿ, ಮೃದುವಾದ ಮತ್ತು ಸಿಹಿಯಾದ ಪದಾರ್ಥಗಳೊಂದಿಗೆ ಕೊಡಬೇಕು.

ಸಪಿಪ್ಪಲೀಕೈಃ ಶರದಿ ಪ್ರತಿಪಾನಂ ಸಪದ್ಮಕೈಃ । ವಿಡ಼ಙ್ಗಾಪಿಪ್ಪಲೀಧಾನ್ಯಶತಾಹ್ವಾಲೋಧ್ರಸೈನಧವೈಃ ।। ೨೮೯.

ಶರದೃತುವಿನಲ್ಲಿ ಪಿಪ್ಪಳಿಯನ್ನು ಪದ್ಮಬೀಜಗಳೊಂದಿಗೆ ಕೊಡಬೇಕು. ಜೊತೆಗೆ ವಿದಂಗ, ಪಿಪ್ಪಳಿ, ಧಾನ್ಯ, ಶತಾಹ್ವಾ, ಲೋಧ್ರ ಮತ್ತು ಸೈಂಧವ ಉಪ್ಪು ಸೇರಿಸಬೇಕು.

ಸಚಿತ್ರಕೈಸ್ತುರಙ್ಗಾಣಂ ಪ್ರತಿಪಾನಂ ಹಿಮಾಗಮೇ । ಲೋಧ್ರಪಿರಿಯಙ್ಗುಕಾಮುಸ್ತಾಪಿಪ್ಪಲೀವಿಶ್ವಭೇಷಜೈ ।। ೨೮೯.

ಚಿತ್ರಕದೊಂದಿಗೆ ಹಿಮಕಾಲದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಕುದುರೆಗಳಿಗೆ ಕೊಡಬೇಕು. ಜೊತೆಗೆ ಲೋಧ್ರ, ಪ್ರಿಯಾಂಗು, ಕಾಮುಸ್ತಾ, ಪಿಪ್ಪಳಿ ಮತ್ತು ಇತರ ಔಷಧಿಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಬೇಕು.

ಸಕ್ಷೌದ್ರೈಃ ಪ್ರತಿಪಾನಂ ಸ್ಯಾದ್ವಸನ್ತೇ ಕಫನಾಶನಮ್ । ಪ್ರಿಯಙ್ಗುಪಿಪ್ಪಲೀಲೋಧ್ರಯಷ್ಟ್ಯಾಕ್ಷೈಃ ಸಮಹೌಷಧೈಃ ।। ೨೮೯.

ವಸಂತದಲ್ಲಿ ಜೇನು ಸೇರಿಸಿ ಕೊಡಬೇಕು, ಇದರಿಂದ ಕಫ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರಿಯಾಂಗು, ಪಿಪ್ಪಳಿ, ಲೋಧ್ರ, ಯಷ್ಟಿಮಧು ಮತ್ತು ಇತರ ಔಷಧಿಗಳನ್ನು ಕೂಡ ಸೇರಿಸಬೇಕು.

ನಿದಾಘೇ ಸಗುಡ಼ಾ ದೇಯಾ ಮದಿರಾ ಪ್ರತಿಪಾನಕೇ । ಲೋಧ್ರಕಾಷ್ಠಂ ಸಲವಣಂ ಪಿಪ್ಪಲ್ಯೋ ವಿಶ್ವಭೇಷಜಮ್ ।। ೨೮೯.

ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಬೆಲ್ಲದೊಂದಿಗೆ ಮದ್ಯವನ್ನು ಕೊಡಬೇಕು. ಲೋಧ್ರಕಾಷ್ಠ, ಉಪ್ಪು ಮತ್ತು ಪಿಪ್ಪಳಿ ಎಲ್ಲ ಕಾಲಕ್ಕೂ ಉಪಯುಕ್ತ ಔಷಧಿಗಳು.

ಪ್ರಾವೃಡ್‌ಭಿನ್ನಪುರೀಷಾಶ್ಚ ಪಿವೇಯುರ್ವಾಜಿನೋ ಘೃತಮ್ । ಪಿವೇಯುರ್ವಾಜಿನಸ್ತೈಲಂ ಕಫವಾಯ್ವಧಿಕಾಸ್ತು ಯೇ ।। ೨೮೯.

ಮಳೆಗಾಲದಲ್ಲಿ ಜೀರ್ಣ ಸಮಸ್ಯೆಯಿಂದ ಮಲ ಸಡಿಲವಾಗಿರುವ ಕುದುರೆಗಳಿಗೆ ತುಪ್ಪ ಕುಡಿಯಿಸಬೇಕು. ಕಫ ಮತ್ತು ವಾತ ಹೆಚ್ಚಿರುವವರಿಗೆ ಎಣ್ಣೆ ಕುಡಿಯಿಸಬೇಕು.

ಪ್ರಾವೃಡ್‌ಭಿನ್ನಪುರೀಷಾಶ್ಚ ಪಿವೇಯುರ್ವಾಜಿನೋ ಘೃತಮ್ । ಪಿವೇಯುರ್ವಾಜಿನಸ್ತೈಲಂ ಕಫವಾಯ್ವಧಿಕಾಸ್ತು ಯೇ ।। ೨೮೯.

ಮಳೆಗಾಲದಲ್ಲಿ ಜೀರ್ಣ ಸಮಸ್ಯೆಯಿಂದ ಮಲ ಸಡಿಲವಾಗಿರುವ ಕುದುರೆಗಳಿಗೆ ತುಪ್ಪ ಕುಡಿಯಿಸಬೇಕು. ಕಫ ಮತ್ತು ವಾತ ಹೆಚ್ಚಿರುವವರಿಗೆ ಎಣ್ಣೆ ಕುಡಿಯಿಸಬೇಕು.

ಸ್ರೇಹವ್ಯಾಪದ್ಭ್ವೋ ಯೇಷಾಂ ಕಾರ್ಯ್ಯಂ ತೇಷಾಂ ವಿರೂಕ್ಷಣಮ್ । ತ್ರ್ಯಹಂ ಯವಾಗೂ ರೂಕ್ಷಾ ಸ್ಯಾದ್ ಭೋಜನಂ ತಕ್ರಸಂಯುತಮ್ ।। ೨೮೯.

ಯಾರಿಗೆ ಸ्नेಹದ್ರವ್ಯಗಳ ಉಪಚಾರ ಬೇಕೋ, ಅವರ ಆಹಾರವನ್ನು ಒಣದಾಗಿಡಬೇಕು; ಮೂರು ದಿನಗಳು ಅವನು ತಿಂದುದು ಮೊಟ್ಟೆ ಹಿತ್ತಲ ಯವದ ಗಂಜಿ, ಅದರಲ್ಲಿ ಮೊಸರು ಸೇರಿರಬೇಕು.

ಶರನ್ನಿದಾಘ್ಯೋಃ ಸರ್ಪಿಸ್ತೈಲಂ ಶೀತವಸನ್ತಯೋಃ । ವರ್ಷಾಸು ಶಿಶಿರೇ ಚೈವ ವಸ್ತೌ ಯಮಕಮಿಷ್ಯತೇ ।। ೨೮೯.

ಶರದೃತುವಿನಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ತುಪ್ಪ ಮತ್ತು ಎಣ್ಣೆ ಕೊಡಬೇಕು; ಚಳಿಗಾಲ, ವಸಂತ ಮತ್ತು ಮಳೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ದ್ವಿಗುಣ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಕೊಡುವುದು ಒಳ್ಳೆಯದು.

ಗುರ್ವಭಿಷ್ಯನ್ದಿಭಕ್ತಾನಿ ವ್ಯಾಯಾಮಂ ಸ್ನಾನಮಾತಪಮ್ । ವಾಯುವರ್ಜಞ್ಚ ವಾಹಸ್ಯ ಸ್ನೇಹಪೀತಸ್ಯ ವರ್ಜಿತಮ್ ।। ೨೮೯.

ಸ್ನೇಹಪಾನ ಮಾಡಿದವರಿಗೆ ಭಾರವಾದ, ಕೊಬ್ಬಿದ ಆಹಾರ, ವ್ಯಾಯಾಮ, ಸ್ನಾನ, ಬಿಸಿಲಿನಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲುವುದು ಮತ್ತು ಗಾಳಿ ಇವುಗಳನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಬೇಕು.

ಸ್ನಾನಂ ಪಾನಂ ಶಕೃತ್ಕ್ರೂಷ್ಠಮಶ್ವಾನಾಂ ಸಲಿಲಾಗಮೇ । ಅತ್ಯರ್ಥಂ ದುರ್ದ್ದಿನೇ ಕಾಲೇ ಪಾನಮೇಕಂ ಪ್ರಶಸ್ಯತೇ ।। ೨೮೯.

ಕುದುರೆಗಳಿಗೆ ಸ್ನಾನ, ಕುಡಿಯುವುದು ಮತ್ತು ಶೌಚಕಾರ್ಯವನ್ನು ನೀರು ಲಭ್ಯವಿರುವಾಗಲೇ ಮಾಡಿಸಬೇಕು; ಬಹಳ ಕಷ್ಟದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಕುಡಿಯುವುದನ್ನು ಮಾತ್ರ ಮಾಡಿಸಬೇಕು.

ಯುಕ್ತಶೀತಾತಪೇ ಕಾಲೇ ದ್ವಿಃಪಾನಂ ಸ್ನಪನಂ ಸಕೃತ್ । ಗ್ರೀಷ್ಮೇ ತ್ರಿಸ್ನಾನಪಾನಂ ಸ್ಯಾಚ್ಚಿರಂ ತಸ್ಯಾವಗಾಹನಮ್ ।। ೨೮೯.

ಹಿತವಾದ ಚಳಿ ಮತ್ತು ಬಿಸಿಲು ಇರುವ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಬಾರಿ ಕುಡಿಯುವುದು, ಒಂದು ಬಾರಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿಸುವುದು ಸೂಕ್ತ; ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಮೂರು ಬಾರಿ ಸ್ನಾನ ಮತ್ತು ಕುಡಿಯುವುದು, ಜೊತೆಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಹೊತ್ತು ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಇಡುವುದು ಉತ್ತಮ.

ನಿಸ್ತುಷಾಣಾಂ ಪ್ರದಾತವ್ಯಾ ಯವಾನಾಂ ಚತುರಾಢಕೀ । ಚಣಕವ್ರೀಹಿಮೌದ್‌ಗಾನಿ ಕಲಾಯಂ ವಾಪಿ ದಾಪಯೇತ್ ।। ೨೮೯.

ಹೊಲಿಗೆ ಇಲ್ಲದವರಿಗೆ ನಾಲ್ಕು ಆಢಕ ಯವವನ್ನು ಕೊಡಬೇಕು; ಜೊತೆಗೆ ಕಡಲೆ, ಅಕ್ಕಿ, ಹುರಳಿಕಾಯಿ ಅಥವಾ ಉದ್ದಿನಕಾಳು ಕೂಡ ಕೊಡಬಹುದು.

ಅಹೋರಾತ್ರೇಣ ಚಾರ್ದ್ಧಸ್ಯ ಯವಸಸ್ಯ ತುಲಾ ದಶ । ಅಷ್ಟೌ ಶುಷ್ಕಸ್ಯ ದಾತವ್ಯಾಶ್ಚತಸ್ರೋಽಥ ವುಷಸ್ಯ ವಾ ।। ೨೮೯.

ಒಂದು ಹಗಲು ಮತ್ತು ಒಂದು ರಾತ್ರಿ ಸೇರಿ ಅರ್ಧ ಭಾಗಕ್ಕೆ ಹತ್ತು ತುಲಾ ಯವ ಕೊಡಬೇಕು; ಒಣ ಯವ ಎಂಟು ತುಲಾ ಅಥವಾ ಹೊಲಿದ ಯವ ನಾಲ್ಕು ತುಲಾ ಕೊಡಬೇಕು.

ದೂರ್ವಾ ಪಿತ್ತಂ ಯವಃ ಕಾಸಂ ವುಷಶ್ಚ ಶ್ಲೇಷ್ಮಸಞ್ಚಯಮ್ । ನಾಶಯತ್ಯರ್ಜುನಃ ಶ್ವಾಸಂ ತಥಾ ಮಾನೋ ಬಲಕ್ಷಯಮ್ ।। ೨೮೯.

ದುರ್ವಾ ಹುಲ್ಲು ಪಿತ್ತವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ, ಯವ ಕೆಮ್ಮನ್ನು ನಿವಾರಿಸುತ್ತದೆ, ಹೊಲಿದ ಯವ ಶ್ಲೇಷ್ಮವನ್ನು ತೊಡೆಯುತ್ತದೆ; ಅರ್ಜುನ ಗಾಳಿತೊಡೆಯನ್ನು ನಿವಾರಿಸುತ್ತದೆ, ಹಾಗೆಯೇ ಮಾನ ಶಕ್ತಿಕೊರತೆ ತೊಡೆಯುತ್ತದೆ.

ವಾತಿಕಾಃ ಪೈತ್ತಿಕಾಶ್ಚೈವ ಶ್ಲೇಷ್ಮಜಾಃ ಸಾನ್ನಿಪಾತಿಕಾಃ । ನ ರೋಗಾಃ ಪೀಡಯಿಷ್ಯನ್ತಿ ದೂರ್ವಾಹಾರನ್ತುರಙ್ಗಮಮ್ ।। ೨೮೯.

ವಾತ, ಪಿತ್ತ, ಶ್ಲೇಷ್ಮ ಮತ್ತು ಮಿಶ್ರ ರೋಗಗಳು ದುರ್ವಾ ಹುಲ್ಲು ತಿನ್ನುವ ಕುದುರೆಯನ್ನು ಕಾಡುವುದಿಲ್ಲ.

ದ್ವೌ ರಜ್ಜುಬನ್ಧೌ ದುಷ್ಟಾನಾಂ ಪಕ್ಷಯೋರುಭಯೋರಪಿ । ಪಶ್ಚಾದ್ಧನುಸ್ಚ ಕರ್ತ್ತರ್ವ್ಯೋ ದೂರಕೀಲವ್ಯಪಾಶ್ರಯಃ ।। ೨೮೯.

ರೋಗಬಾಧಿತ ಕುದುರೆಗಳ ಎರಡೂ ಬದಿಯ ಪಕ್ಕಗಳಿಗೆ ಎರಡು ಕಯಿಗಳು ಕಟ್ಟಬೇಕು; ನಂತರ ಬಿಲ್ಲನ್ನು ತಯಾರಿಸಿ, ಅದು ದೂರದ ಕಂಬಗಳಿಗೆ ಆಧಾರವಾಗಿರಬೇಕು.

ವಾಸೇಯುಸ್ತ್ವಾಸ್ತೃತೇ ಸ್ಥಾನೇ ಕೃತಧೂಪನಭೂಮಯಃ । ಯತ್ನೋಪನ್ಯಸ್ತಯವಸಾಃ ಸಪ್ರದೀಪಾಃ ಸುರಕ್ಷಿತಾ ।। ೨೮೯.

ಅವರನ್ನು ಗಾಡಿಗಳು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಇಡಬೇಕು, ಧೂಪವನ್ನೂ ಹಾಸಿಗೆಯನ್ನೂ ಹಾಕಬೇಕು; ಯವವನ್ನು ಜಾಗ್ರತೆಯಿಂದ ಹಾಸಿ, ದೀಪವನ್ನು ಬೆಳಗಿಸಿ, ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿ ಇರಿಸಬೇಕು.

ಕೃಕವಾಕ್ಕಜಕಪಯೋ ಧಾರ್ಯ್ಯಾಶ್ಚಾಶ್ವಗೃಹೇ ಮೃಗಾಃ ।। ೨೮೯.

ಕೋಳಿಗಳು, ಕಪಿಗಳು, ಹಸುಗಳು ಮತ್ತು ಜಿಂಕೆಗಳನ್ನು ಕೂಡ ಕುದುರೆಗೃಹದಲ್ಲಿ ಇರಿಸಬೇಕು.

ಶಾಲಿಹೋತ್ರ ಉವಾಚ ಅಶ್ವಶಾನ್ತಿಂ ಪ್ರವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ವಾಜಿರೋಗವಿಮರ್ದ್ದನೀಂ । ನಿತ್ಯಾಂ ನೈಮಿತ್ತಿಕೀಂ ಕಾಮ್ಯಾಂ ತ್ರಿವಿಧಾಂ ಶ್ರೃಣು ಸುಶ್ರುತ ।। ೨೯೦.

ಶಾಲಿಹೋತ್ರನು ಹೇಳಿದನು: ನಾನು ಈಗ ಕುದುರೆಗಳ ಶಾಂತಿ ವಿಧಿಯನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ, ಇದು ರೋಗಗಳನ್ನು ದೂರಮಾಡುತ್ತದೆ; ಇದು ಮೂರು ವಿಧ, ಎಂದರೆ ನಿತ್ಯ, ವಿಶೇಷ ಮತ್ತು ಇಚ್ಛೆಯಂತೆ. ಸುಶ್ರುತ, ಕೇಳು.

ಶುಭೇ ದಿನೇ ಶ್ರೀಧರಞ್ಚ ಶ್ರಿಯಮುಚ್ಚೈಃಶ್ರವಾಶ್ಚ ತಂ । ಹಯರಾಜಂ ಸಮಭ್ಯರ್ಚ್ಯ ಸಾವಿತ್ರೈರ್ಜುಹುಯಾದ್ಘೃತಂ ।। ೨೯೦.

ಒಳ್ಳೆಯ ದಿನದಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಧರನನ್ನೂ ಉಚ್ಚೈಃಶ್ರವಸನ್ನೂ, ಅಂದರೆ ಕುದುರೆಗಳ ರಾಜನನ್ನೂ ಪೂಜಿಸಿ, ಸಾವಿತ್ರಿ ಮಂತ್ರಗಳನ್ನು ಹೇಳುತ್ತ ತುಪ್ಪವನ್ನು ಹೋಮ ಮಾಡಬೇಕು.

ದ್ವಿಜೇಭ್ಯೋ ದಕ್ಷಿಣಾನ್ದದ್ಯಾದಶ್ವವೃದ್ಧಿಸ್ತಥಾ ಭವೇತ್ । ಅಶ್ವಯುಕ್ ಶುಕ್ಲಪಕ್ಷಸ್ಯ ಪಞ್ಚದಶ್ಯಾಞ್ಚ ಶಾನ್ತಿಕಂ ।। ೨೯೦.

ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ದಾನವನ್ನು ಕೊಡಬೇಕು, ಹೀಗಾದರೆ ಕುದುರೆಗಳು ಸುಖವಾಗಿರುತ್ತವೆ; ಶುಕ್ಲಪಕ್ಷದ ಹದಿನೈದನೇ ದಿನ ಕುದುರೆಗಳ ಶಾಂತಿ ವಿಧಿಯನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು.

ಬಹಿಃ ಕುರ್ಯ್ಯಾದ್ವಿಶೇಷೇಣ ನಾಸತ್ಯೌ ವರುಣಂ ಯಜೇತ್ । ಸಮುಲ್ಲಿಖ್ಯ ತತೋ ದೇವೀಂ ಶಾಖಾಭಿಃ ಪರಿವಾರಯೇತ್ ।। ೨೯೦.

ವಿಧಿಯನ್ನು ಹೊರಗಡೆ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಮಾಡಬೇಕು, ನಾಸತ್ಯರು ಮತ್ತು ವರుణನನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು; ನಂತರ ದೇವಿಯನ್ನು ಗುರುತು ಹಾಕಿ, ಆಕೆಯನ್ನು ಕೊಂಬೆಗಳಿಂದ ಸುತ್ತಬೇಕು.

ಘಟಾನ್ಸರ್ವ್ವರಸೈಃ ಪೂರ್ಣಾನ್ ದಿಕ್ಷು ದದ್ಯಾತ್ಸವಸ್ತ್ರಕಾನ್ । ಯವಾಜ್ಯಂ ಜುಹುಯಾತ್ ಪ್ರಾರ್ಚ್ಯ ಯಜೇದಶ್ವಾಂಶ್ಚ ಸಾಶ್ವಿನಾನ್ ।। ೨೯೦.

ಎಲ್ಲಾ ವಿಧದ ದ್ರವಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದ ಕುಂಡಗಳನ್ನು ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿ ಬಟ್ಟೆಯಿಂದ ಮುಚ್ಚಿ ಇಡಬೇಕು; ಯವ ಮತ್ತು ತುಪ್ಪವನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಿ, ನಂತರ ಕುದುರೆಗಳನ್ನೂ ಅಶ್ವಿನೀದೇವತೆಗಳನ್ನೂ ಪೂಜಿಸಬೇಕು.

ವಿಪ್ರೇಭ್ಯೋ ದಕ್ಷಿಣಾನ್ದದ್ಯಾನ್ನೈಮಿತ್ತಿಕಮತಃ ಶ್ರೃಣು । ಮಕರಾದೌ ಹಯಾನಾಞ್ಚ ಪದ್ಮೈರ್ವಿಷ್ಣುಂ ಶ್ರಿಯಂ ಯಜೇತ್ ।। ೨೯೦.

ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ದಾನವನ್ನು ಕೊಡಬೇಕು; ಈಗ ವಿಶೇಷ ವಿಧಿಯನ್ನು ಕೇಳು: ಮಕರ ಸಂಕ್ರಮಣದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಕುದುರೆಗಳಿಗೆ ಪಾದ್ಮ ಪುಷ್ಪಗಳಿಂದ ವಿಷ್ಣುವನ್ನೂ ಶ್ರೀಯನ್ನೂ ಪೂಜಿಸಬೇಕು.

ಬ್ರಹ್ಮಾಣಂ ಶಙ್ಕರಂ ಸೋಮಮಾದಿತ್ಯಞ್ಚ ತಥಾಶ್ವಿನೌ । ರೇವನ್ತಮುಚ್ಚೈಃಶ್ರವಸನ್ದಿಕ್ಪಾಲಾಂಶ್ಚ ದಲೇಷ್ವಪಿ ।। ೨೯೦.

ಬ್ರಹ್ಮ, ಶಂಕರ, ಸೋಮ, ಆದಿತ್ಯ, ಅಶ್ವಿನಿ ದಂಪತಿಗಳು, ರೇವಂತ, ಉಚ್ಚೈಃಶ್ರವಸ್ ಮತ್ತು ದಿಕ್ಕುಗಳ ರಕ್ಷಕರು ಕೂಡ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಪೂಜಿಸಬೇಕು.

ಪ್ರತ್ಯೇಕಂ ಪೂರ್ಣಂಕುಮ್ಭೈಶ್ಚ ವೇದ್ಯಾನ್ತತ್ಸೌಮ್ಯತಃ ಸ್ಥಲೇ । ತಿಲಾಕ್ಷತಾಜ್ಯಸಿದ್ಧಾರ್ಥಾನ್ ದೇವತಾನಾಂ ಶತಂ ಶತಂ ।। ೨೯೦.

ಪ್ರತಿ ದೇವರಿಗೆ ವೇದಿಯ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ, ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಮೃದುವಾಗಿ, ತುಂಬಿದ ಕಲಶಗಳಿಂದ, ಎಳ್ಳು, ಅಕ್ಷತೆ, ತುಪ್ಪ ಮತ್ತು ಸಾಸಿವೆ ಬೀಜಗಳಿಂದ ಶತಶಃ ಹೋಮ ಮಾಡಬೇಕು.

ಉಪೋಷಿತೇನ ಕರ್ತ್ತವ್ಯಂ ಕರ್ಮ್ಮ ಚಾಶ್ವರುಜಾಪಹಂ ।। ೨೯೦.

ಈ ಕರ್ಮವನ್ನು, ಕುದುರೆ ರೋಗಗಳನ್ನು ನಿವಾರಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ, ಉಪವಾಸದಿಂದಿರುವವನು ನೆರವೇರಿಸಬೇಕು.

ಶಾಲಿಹೋತ್ರ ಉವಾಚ ಗಜಶಾನ್ತಿಂ ಪ್ರವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ಗಜರೋಗವಿಮರ್ದ್ದನೀಮ್ । ವಿಷ್ಣುಂ ಶ್ರಿಯಞ್ಚ ಪಞ್ಚಮ್ಯಾಂ ನಾಗಮೈರಾವತಂ ಯಜೇತ್ ।। ೨೯೧.

ಶಾಲಿಹೋತ್ರನು ಹೇಳಿದನು: ನಾನು ಗಜಶಾಂತಿ ವಿಧಿಯನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ, ಇದು ಆನೆಗಳ ರೋಗಗಳನ್ನು ದೂರಮಾಡುತ್ತದೆ. ಪಂಚಮಿಯಲ್ಲಿ ವಿಷ್ಣು, ಶ್ರೀ ಮತ್ತು ಏರಾವತ ನಾಗನನ್ನು ಪೂಜಿಸಬೇಕು.