ಅಗ್ನಿಪುರಾಣಮ್

ಶುಕೇನ್ದ್ರಗೋಪಚನ್ದ್ರಾಭಾ ಯೇ ಚ ವಾಯಸಸನ್ನಿಭಾಃ । ಸುವರ್ಣವರ್ಣಾಃ ಸ್ನಿಗ್ಧಾಶ್ಚ ಪ್ರಶಸ್ಯಾಸ್ತು ಸದೈವ ಹಿ ।। ೨೮೯.

ಚಂದ್ರ, ಇಂದ್ರಗೋಪ, ಚಂದ್ರನ ಬಣ್ಣದಂತೆ, ಕಾಗೆಯಂತಿರುವದು; ಚಿನ್ನದ ಬಣ್ಣ ಮತ್ತು ಮೆತ್ತಗಿನ ದೇಹವುಳ್ಳವು ಸದಾ ಪ್ರಶಂಸನೀಯ.

ದೀರ್ಘಗ್ರೀವಾಕ್ಷಿಕೂಟಾಶ್ಚ ಹ್ರಸ್ವಕರ್ಣಾಶ್ಚ ಶೋಭನಾಃ । ರಾಜ್ಞಾನ್ತುರಙ್ಗಮಾ ಯತ್ರ ವಿಜಯಂ ವರ್ಜಯೇತ್ತತಃ ।। ೨೮೯.

ಅಲ್ಲಿ ಕುದುರೆಗಳಿಗೆ ದೀರ್ಘವಾದ ಕುತ್ತು, ದೊಡ್ಡ ಕಣ್ಣುಗಳ ಭಾಗ ಮತ್ತು ಸುಂದರವಾದ ಆದರೆ ಚಿಕ್ಕ ಕಿವಿಗಳು ಇದ್ದರೆ, ರಾಜನು ತನ್ನ ಕುದುರೆಸೈನ್ಯವನ್ನು ಅಂಥ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಕಳುಹಿಸಬಾರದು, ಯಾಕಂದರೆ ಜಯ ಸಿಗುವುದಿಲ್ಲ.

ಪಾಲಿತಸ್ತು ಹಯೋ ದನ್ತೋ ಶುಭದೋ ದುಃಖದೋಽನ್ಯಥಾ । ಕ್ಷಿಯಃ ಪುತ್ರಾಸ್ತು ಗನ್ಧರ್ವ್ವಾ ವಾಜಿನೋ ರತ್ನಮುತ್ತಮಮ್ ।। ೨೮೯.

ಸರಿಯಾಗಿ ತರಬೇತಿ ಪಡೆದ, ವಿಧೇಯವಾದ ಕುದುರೆ ಶುಭವನ್ನು ತರುತ್ತದೆ; ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ದುಃಖ ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ. ಮಕ್ಕಳು ಗಂಧರ್ವರಂತೆ, ಕುದುರೆಗಳು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಧನ.

ಅಶ್ವಮೇಧೇ ತು ತುರಗಃ ಪವಿತ್ರತ್ವಾತ್ತು ಹೂಯತೇ । ವೃಷೋ ನಿಮ್ಬವೃಹತ್ಯೌ ಚ ಗುಡೂಚೀ ಚ ಸಮಾಕ್ಷಿಕಾ ।। ೨೮೯.

ಅಶ್ವಮೇಧ ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ಶುದ್ಧಿಗಾಗಿ ಕುದುರೆಯನ್ನು ಹೋಮ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ; ಜೊತೆಗೆ ಎಮ್ಮೆ, ನಿಂಬೆ, ವೃಹತಿ, ಗುಡುಚಿ ಮತ್ತು ಜೇನು ಕೂಡ ಹೋಮ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.

ಸಿಂಹಾ ಗನ್ಧಕರೀ ಪಿಣ್ಡೀ ಸ್ವೇದಶ್ಚ ಶಿರಸಸ್ತಥಾ । ಹಿಙ್ಗು ಪುಷ್ಕರಮೂಲಞ್ಚ ನಾಗರಂ ಸಾಮ್ಲವೇತಸಂ ।। ೨೮೯.

ಸಿಂಹ, ಗಂಧಕರಿ, ಪಿಂಡಿ, ತಲೆಯ ಬೆವರು, ಹಿಂಗು, ಪುಷ್ಕರಮೂಲ ಮತ್ತು ಹುಳಿ ವೇತಸದ ಜೊತೆಗೆ ಶುಷ್ಕ ಶುಂಠಿಯೂ ಸೇರಿವೆ.

ಪಿಪ್ಪಲೀಸೈನ್ಧವಯುತಂ ಶೂಲಘ್ನಂ ಚೋಷ್ಣವಾರಿಣಾ । ನಾಗರಾತಿವಿಷಾ ಮುಸ್ತಾ ಸಾನನ್ತಾ ವಿಲ್ವಮಾಲಿಕಾ ।। ೨೮೯.

ಪಿಪ್ಪಳಿ ಮತ್ತು ಸೈಂಧವ ಲವಣ, ಹೊಟ್ಟೆನೋವಿಗೆ ಔಷಧ, ಬಿಸಿ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಕೊಡುವುದು; ಶುಂಠಿ, ಅತಿವಿಷ, ಮುಸ್ತಾ, ಸಾನಂತ, ಬೇಳ ಮತ್ತು ಮಾಲಿಕಾ ಕೂಡ ಬಳಸಬೇಕು.

ಕ್ಕಾಥಮೇಷಾಂ ಪಿವೇದ್ವಾಜೀ ಸರ್ವ್ವಾತೀಸಾರನಾಶನಮ್ । ಪ್ರಿಯಙ್ಗುಸಾರಿವಾಭ್ಯಾಞ್ಚ ಯುಕ್ತಮಾಜಂ ಶ್ರೃತಂ ಪಯಃ ।। ೨೮೯.

ಇವುಗಳನ್ನು ಹೇಗೆ ಕೊಡಬೇಕು? ಇವು ಎಲ್ಲಾ ವಿಧದ ಜಠರದ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ನಿವಾರಿಸುತ್ತವೆ. ಪ್ರಿಯಂಗು ಮತ್ತು ಸಾರಿವಾ ಜೊತೆಗೆ ಆಡುಹಾಲನ್ನು ಸೇರಿಸಿ ಬೇಯಿಸಬೇಕು.

ಪರ್ಯ್ಯಾಪ್ತಶರ್ಕರಂ ಪೀತ್ವಾ ಶ್ರಮಾದ್ವಾಜೀ ವಿಮುಚ್ಯತೇ । ದ್ರೋಣಿಕಾಯಾನ್ತು ದಾತವ್ಯಾ ತೈಲವಸ್ತಿಸ್ತುರಙ್ಗಮೇ ।। ೨೮೯.

ಸಾಕಷ್ಟು ಸಕ್ಕರೆ ಕುಡಿಯಿಸಿದ ನಂತರ, ಕುದುರೆ ದಣಿವಿನಿಂದ ಮುಕ್ತವಾಗುತ್ತದೆ. ತೈಲ ಮತ್ತು ಕೊಬ್ಬನ್ನು ಡೋಣಿಯಲ್ಲಿ ಹಾಕಿ ಕುದುರೆಗೆ ನೀಡಬೇಕು.

ಕೋಷ್ಠಜಾ ಚ ಶಿರಾ ವೇಧ್ಯಾ ತೇನ ತಸ್ಯ ಸುಖಂ ಭವೇತ್ । ದಾಡ಼ಿಮಂ ತ್ರಿಫಲಾ ವ್ಯೋಷಂ ಗುಡ಼ಞ್ಚ ಸಮಭಾವಿಕಮ್ ।। ೨೮೯.

ಹೊಟ್ಟೆಯ ಶಿರೆಯನ್ನು ಚುಚ್ಚಿದರೆ ಆರಾಮ ಸಿಗುತ್ತದೆ. ದಾಳಿಂಬೆ, ತ್ರಿಫಲಾ, ವ್ಯೋಷ ಮತ್ತು ಬೆಲ್ಲವನ್ನು ಸಮಾನ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಕೊಡಬೇಕು.

ಪಿಣ್ಡಮೇತತ್ ಪ್ರದಾತವ್ಯಮಶ್ವಾನಾಂ ಕಾಶನಾಶನಮ್ । ಪ್ರಿಯಙ್ಗುಲೋಧ್ರಮಧುಭಿಃ ಪಿವೇದ್ವೃಷರಸಂ ಹಯಃ ।। ೨೮೯.

ಈ ಗುಳಿಕೆಯನ್ನು ಕುದುರೆಗಳಿಗೆ ನೀಡಿದರೆ ಕೆಮ್ಮನ್ನು ನಿವಾರಿಸುತ್ತದೆ. ಪ್ರಿಯಂಗು, ಲೋಧ್ರ ಮತ್ತು ಜೇನು ಸೇರಿಸಿದ ಎಮ್ಮೆ ರಸವನ್ನು ಕುಡಿಯಬೇಕು.

ಕ್ಷೀರಂ ವಾ ಪಞ್ಚಕೋಲಾದ್ಯಂ ಕಾಶನಾದ್ಧಿ ಪ್ರಮುಚ್ಯತೇ । ಪ್ರಸ್ಕನ್ಧೇಷು ಚ ಸರ್ವ್ವೇಷು ಶ್ರೇಯ ಆದೌ ವಿಶೋಧನಮ್ ।। ೨೮೯.

ಅಥವಾ ಪಂಚಕೋಳದಿಂದ ತಯಾರಿಸಿದ ಹಾಲು ಕೆಮ್ಮನ್ನು ನಿವಾರಿಸುತ್ತದೆ. ಎಲ್ಲ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿಯೂ ಮೊದಲು ಶುದ್ಧೀಕರಣ ಮಾಡುವುದು ಉತ್ತಮ.

ಅಭ್ಯಙ್ಗೋದ್‌ವರ್ತ್ತನೈಃ ಸ್ನೇಹಂ ನಸ್ಯವರ್ತ್ತಿಕ್ರಮಃ ಸ್ಮೃತಃ । ಜ್ವರಿತಾನಾಂ ತುರಙ್ಗಾಣಾಂ ಪಯಸೈವ ಕ್ರಿಯಾಕ್ರಮಃ ।। ೨೮೯.

ಅಭ್ಯಂಗ ಮತ್ತು ಉಂಗುಂಟುಗಳಿಂದ ಎಣ್ಣೆ ಹಚ್ಚುವುದು, ನಾಸ್ಯ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಮಾಡುವುದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಜ್ವರ ಬಂದಿರುವ ಕುದುರೆಗಳಿಗೆ ಹಾಲು ಮಾತ್ರ ಉಪಯೋಗಿಸಬೇಕು.

ಲೋಧ್ರಕನ್ಧರಯೋರ್ಮೂಲಂ ಮಾತುಲಾಙ್ಗಾಗ್ನಿನಾಗರಾಃ । ಕುಷ್ಠಹಿಙ್ಗುವಚಾರಾಸ್ನಾಲೇಪೋಯಂ ಶೋಥನಾಶನಃ ।। ೨೮೯.

ಲೋಧ್ರ ಮತ್ತು ಕಂಧರದ ಬೇರುಗಳು, ಮಾವಿನ ಹಣ್ಣು, ಶುಂಠಿ, ಕುಷ್ಟ, ಹಿಂಗು, ವಚಾ ಮತ್ತು ಅರಸ್ನಾ—ಈ ಲೇಪವು ಊತವನ್ನು ನಿವಾರಿಸುತ್ತದೆ.

ಮಞ್ಜಿಷ್ಠಾ ಮಧುಕಂ ದ್ರಾಕ್ಷಾವೃಹತ್ಯೌ ರಕ್ತಚನ್ದನಮ್ । ತ್ರಪುಷೀವೀಜಮೂಲಾನಿ ಶ್ರೃಙ್ಗಾಟಕಕಶೇರುಕಮ್ ।। ೨೮೯.

ಮಂಜಿಷ್ಠಾ, ಯಷ್ಟಿಮಧು, ದ್ರಾಕ್ಷೆ, ವೃಹತಿ, ಕೆಂಪು ಚಂದನ, ತ್ರಪುಷಿಯ ಬೀಜ ಮತ್ತು ಬೇರು, ಶೃಂಗಾಟಕ ಮತ್ತು ಕಶೇರುಕವನ್ನು ಬಳಸಬೇಕು.

ಅಜಾಪಯಃ ಶ್ರೃತಮಿದಂ ಸುಶೀತಂ ಶರ್ಕರಾನ್ವಿತಂ । ಪೀತ್ವಾ ನೀರಶನೋ ವಾಜೀ ರಕ್ತಮೇಹಾತ್ ಪ್ರಮುಚ್ಯತೇ ।। ೨೮೯.

ಆಡುಹಾಲನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಬೇಯಿಸಿ, ತಂಪಾಗಿಸಿ, ಸಕ್ಕರೆ ಹಾಕಿ ಕುಡಿಸಿದರೆ, ಕುದುರೆ ಮೂತ್ರದಲ್ಲಿ ರಕ್ತ ಬರುವ ಸಮಸ್ಯೆಯಿಂದ ಮುಕ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.

ಮನ್ಯಾಹನುನಿಗಾಲಸ್ಥಶಿರಾಶೋಥೋ ಗಲಗ್ರಹಃ । ಅಭ್ಯಙ್ಗಃ ಕಟುತೈಲೇನ ತತ್ರ ತೇಷ್ವೇವ ಶಸ್ಯತೇ ।। ೨೮೯.

ಗಲ, ಹನು ಮತ್ತು ಗಂಟಲಿನ ಶಿರೆಗಳಲ್ಲಿ ಊತ, ಗಂಟಲು ಬಿಗಿತ ಉಂಟಾದರೆ, ಅಲ್ಲಿ ಕಟುವಾದ ಎಣ್ಣೆಯಿಂದ ಮಸಾಜ್ ಮಾಡುವುದು ಶ್ರೇಷ್ಠ.

ಗಲಗ್ರಹಗದೀ ಶೋಥಃ ಪ್ರಾಯಶೋ ಗಲದೇಶಕೇ । ಪ್ರತ್ಯಕ್ಪುಷ್ಪೀ ತಥಾ ವಹ್ನಿಃ ಸೈನ್ಧವಂ ಸೌರಸೋ ರಸಃ ।। ೨೮೯.

ಗಂಟಲು ಬಿಗಿತ ಮತ್ತು ಊತ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಗಂಟಲು ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ; ಪ್ರತ್ಯಕ್ಪುಷ್ಪಿ, ಅಗ್ನಿ, ಸೈಂಧವ ಲವಣ ಮತ್ತು ಹುಳಿ ರಸವು ಚಿಕಿತ್ಸೆ.

ಕೃಷ್ಣಾಹಿಙ್ಗುಯುತೈರೇಭಿಃ ಕೃತ್ವಾ ನಸ್ಯಂ ನ ಸೀದತಿ । ನಿಶೇ ಜ್ಯೋತಿಷ್ಮತೀ ಪಾಠಾ ಕೃಷ್ಣಾ ಕುಷ್ಠಂ ವಚಾ ಮಧು ।। ೨೮೯.

ಈ ಎಲ್ಲವನ್ನು ಕಪ್ಪು ಹಿಂಗಿನೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿಸಿ ನಾಸ್ಯ ಮಾಡಿಸಿದರೆ ವಿಫಲವಾಗದು. ರಾತ್ರಿ ಜ್ಯೋತಿಷ್ಮತಿ, ಪಾಠಾ, ಕೃಷ್ಣಾ, ಕುಷ್ಟ, ವಚಾ ಮತ್ತು ಜೇನು ಬಳಸಬೇಕು.

ಜಿಹ್ವಾಸ್ತಮ್ಭೇ ಚ ಲೋಪೋಽಯಂ ಗುಡ಼ಮೂತ್ರಯುತೋ ಹಿತಃ । ತಿಲೈರ್ಯಷ್ಟ್ಯಾ ರಜನ್ಯಾ ಚ ನಿಮ್ಬಪತ್ರೈಶ್ಚ ಯೋಜಿತಾ ।। ೨೮೯.

ಜಿಹ್ವೆ ಕಠಿಣವಾದಾಗ, ಬೆಲ್ಲ ಮತ್ತು ಮೂತ್ರದ ಜೊತೆಗೆ ಈ ಮಿಶ್ರಣ ಉಪಯುಕ್ತ. ಎಳ್ಳು, ಯಷ್ಟಿಮಧು, ಅರಿಶಿಣ ಮತ್ತು ನಿಂಬೆ ಎಲೆಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಿ ಕೊಡಬೇಕು.

ಕ್ಷೌದ್ರೇಣ ಶೋಧನೀ ಪಿಣ್ಡೀ ಸರ್ಪಿಷಾ ವ್ರಣರೋಪಣೀ । ಅಭಿಘಾತೇನ ಖಞ್ಜನ್ತಿ ಯೇ ಹ್ಯಶ್ವಾಸ್ತೀವ್ರವೇದನಾಃ ।। ೨೮೯.

ತುಪ್ಪದಿಂದ ಗಾಯವನ್ನು ಗುಣಪಡಿಸಲು, ಜೇನು ಬಳಸಿ ಶುದ್ಧಗೊಳಿಸುವ ಗುಂಡಿಯನ್ನು ತಯಾರಿಸಬೇಕು. ಗಾಯದಿಂದ ತೀವ್ರವಾದ ನೋವು ಅನುಭವಿಸುವ ಮತ್ತು ಕುಂಟಾದ ಕುದುರೆಗಳಿಗೆ ಇದನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಬೇಕು.

ಪರಿಷೇಕಕ್ರಿಯಾ ತೇಷಾಂ ತೈಲೇನಾಶು ರುಜಾಪಹಾ । ದೋಷಕೋಪಾಭಿಘಾತಾಭ್ಯಾಂ ಪಕ್ಕಭಿನ್ನೇ ಬ್ರಣಕ್ರಮಃ ।। ೨೮೯.

ಅವರಿಗೆ ಎಣ್ಣೆಯನ್ನು ಬಿಸಿ ಮಾಡಿ ಸುರಿದರೆ ಬೇಗನೇ ನೋವು ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ದೋಷಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಉಂಟಾದಾಗ ಅಥವಾ ಪೆಟ್ಟುಗಳಿಂದ ಉಬ್ಬು ಬಂದು ಗಾಯವು ಪಾಕವಾಗಿ ತೆರೆದುಕೊಂಡಿದ್ದರೆ, ಹೀಗೆ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ನೀಡಬೇಕು.

ಅಶ್ವತ್ಥೋಡುಮ್ಬರಪ್ಲಕ್ಷಮಧೂಕವಟಕಲ್ಕನೈಃ ।। ೨೮೯.

ಅಶ್ವತ್ಥ, ಉದುಂಬರ, ಪ್ಲಕ್ಷ, ಮಧೂಕ ಮತ್ತು ವಟ ಮರಗಳ ಪೇಸ್ಟ್ ಬಳಸಬೇಕು.

ಪ್ರಭೂತಸಲಿಲಃ ಕ್ಕಾಥಃ ಸುಖೋಷ್ಣೋ ವ್ರಣಶೋಧನಃ । ಶತಾಹ್ವಾ ನಾಗರಂ ರಾಸ್ನಾ ಮಞ್ಜಿಷ್ಠಾಕುಷ್ಠಸೈನ್ಧವೈಃ ।। ೨೮೯.

ಹೆಚ್ಚು ನೀರಿನಿಂದ ತಯಾರಿಸಿದ, ಸ್ವಲ್ಪ ಬಿಸಿ ಇರುವ ಕಷಾಯದಿಂದ ಗಾಯವನ್ನು ತೊಳೆಬೇಕು. ಇದರಲ್ಲಿ ಶತಾಹ್ವಾ, ಶುಂಠಿ, ರಾಸ್ನಾ, ಮಂಜಿಷ್ಠಾ, ಕುಷ್ಟ ಮತ್ತು ಸೈಂಧವ ಉಪ್ಪು ಸೇರಿಸಬೇಕು.

ದೇವದಾರುವಚಾಯುಗ್ಮರಜನೀರಕ್ತವನ್ದನೈಃ । ತೈಲಸಿದ್ಧಂ ಕಷಾಯೇಣ ಗುಡೂಚ್ಯಾಃ ಪಯಸಾ ಸಹ ।। ೨೮೯.

ದೇವದಾರು, ವಚಾ, ಯುಗ್ಮ, ಹಳದಿ ಮತ್ತು ರಕ್ತಚಂದನವನ್ನು ಎಣ್ಣೆಯಲ್ಲಿ ಬೇಯಿಸಿ, ಆ ಕಷಾಯವನ್ನು ಗುಡುಚಿಯ ಹಾಲಿನೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿಸಿ ಉಪಯೋಗಿಸಬೇಕು.

ಮ್ರಕ್ಷಣೇ ವಸ್ತಿನಶ್ಯೇ ಚ ಯೋಜ್ಯಂ ಸರ್ವತ್ರ ಲಿಙ್ಗಿನೇ । ರಕ್ತಸ್ರಾವೋ ಜಲೌಕಾಭಿರ್ನ್ನೇತ್ರಾನ್ತೇ ನೇತ್ರರೋಗಿಣಃ ।। ೨೮೯.

ಮಸಾಜ್, ಬಸ್ತಿಯಲ್ಲಿಯೂ ಮತ್ತು ಲಿಂಗವಂತ ಕುದುರೆಗಳಿಗೆ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಇದನ್ನು ಬಳಸಬಹುದು. ರಕ್ತಸ್ರಾವವಾಗುವ ಕಣ್ಣು ರೋಗಿಗಳಲ್ಲಿ ಕಣ್ಣು ಮೂಲೆಯಲ್ಲಿ ಜಲೌಕಗಳನ್ನು ಹಚ್ಚಬೇಕು.

ಖಾದಿರೋಡುಮ್ಬರಾಶ್ವತ್ಥಕಷಾಯೇಣ ಚ ಸಾಧನಮ್ । ಥಾತ್ರೀದುರಾಲಭಾತಿಕ್ತಾಪ್ರಿಯಙ್ಗುಕುಙ್ಕುಮೈಃ ।। ೨೮೯.

ಖದಿರ, ಉದುಂಬರ ಮತ್ತು ಅಶ್ವತ್ಥದ ಕಷಾಯವು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿ. ಜೊತೆಗೆ ತಾತರಿ, ದುರ್ಳಭ, ತಿಕ್ತಾ, ಪ್ರಿಯಾಂಗು ಮತ್ತು ಕುಂಕುಮವನ್ನು ಸೇರಿಸಬಹುದು.

ಗುಡೂಚ್ಯಾ ಚ ಕೃತಃ ಕಲ್ಕೋ ಹಿತೋ ಯುಕ್ತಾವಲಮ್ಬಿನೇ । ಉತ್ಪಾತೇ ಚ ಶಿಲೇ ಶ್ರಾವ್ಯೇ ಶುಷ್ಕಶೇಫೇ ತಥೈವ ಚ ।। ೨೮೯.

ಗುಡುಚಿಯಿಂದ ತಯಾರಿಸಿದ ಪೇಸ್ಟ್ ಕೈಕಾಲುಗಳು ಶಿಥಿಲವಾದವರಿಗೆ ಉಪಯುಕ್ತ. ಉಬ್ಬು, ಸ್ರಾವ ಮತ್ತು ಒಣ ಶೆಫದಲ್ಲಿ ಕೂಡ ಇದನ್ನು ಬಳಸಬಹುದು.

ಕ್ಷಿಪ್ರಕಾರಿಣಿ ದೋಷೇ ಚ ಸದ್ಯೋ ವಿದಲಮಿಷ್ಯತೇ । ಗೋಶಕೃನ್ಮಞ್ಜಿಕಾಕುಷ್ಠರಜನೀತಿಲಸರ್ಷಪೈಃ ।। ೨೮೯.

ರೋಗವು ತ್ವರಿತವಾಗಿ ಪ್ರಭಾವ ಬೀಳುವಾಗ ತಕ್ಷಣವೇ ಕತ್ತರಿಸುವುದು ಶ್ರೇಷ್ಠ. ಈ ವೇಳೆ ಹಸುವಿನ ಗೊಬ್ಬರ, ಮಂಜಿಕಾ, ಕುಷ್ಟ, ಹಳದಿ, ಎಳ್ಳು ಮತ್ತು ಸಾಸಿವೆ ಬಳಸಬೇಕು.

ಗವಾಂ ಮೂತ್ರೇಣ ಪಿಷ್ಟೈಶ್ಚ ಮರ್ದ್ದನಂ ಕಣ್ಡುನಾಶನಮ್ । ಶೀತೋ ಮಧುಯುತಃ ಕ್ಕಾಥೋ ನಾಶಿಕಾಯಾಂ ಸಶರ್ಕರಃ ।। ೨೮೯.

ಹಸುವಿನ ಮೂತ್ರದಲ್ಲಿ ಈ ಪದಾರ್ಥಗಳನ್ನು ಹಾಕಿ ಪೇಸ್ಟ್ ಮಾಡಿ ಹಚ್ಚಿದರೆ ಕೆರಕಾಟ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ತಂಪಾದ, ಜೇನು ಮತ್ತು ಸಕ್ಕರೆ ಹಾಕಿದ ಕಷಾಯವನ್ನು ಮೂಗಿಗೆ ಹಾಕಬೇಕು.