ಅಗ್ನಿಪುರಾಣಮ್

ಅಕರ್ಮ್ಮಜ್ಞೋಽನುಪಾಯಜ್ಞೋ ವೇಗಾಸಕ್ತೋಽತಿಕೋಪನಃ । ಘನದಣ್ಡರತಿಚ್ಛಿದ್ರೇ ಯಃ ಸಮೋಪಿ ನ ವ್ಶಸ್ಯತೇ ।। ೨೮೮.

ಯಾರು ಕೆಲಸವನ್ನು ತಿಳಿಯದೆ, ವಿಧಾನವನ್ನು ಅರಿಯದೆ, ವೇಗಕ್ಕೆ ಮಾತ್ರ ಆಸಕ್ತನಾಗಿ, ಅತಿಯಾಗಿ ಕೋಪಗೊಂಡು, ಗಟ್ಟಿಯಾದ ಶಿಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಸಂತೋಷಪಡುವನೋ, ಅವನು ಸಮಾನನಾದರೂ ಪ್ರಶಂಸೆಗೆ ಅರ್ಹನಲ್ಲ.

ಉಪಾಯಜ್ಞೋಽಥ ಚಿತ್ತಜ್ಞೋ ವಿಶುದ್ಧೋ ದೋಪನಾಶನಃ । ಗುಣಾರ್ಜ್ಜನಪರೋ ನಿತ್ಯಂ ಸರ್ವ್ವಕರ್ಮ್ಮವಿಶಾರದಃ ।। ೨೮೮.

ಆದರೆ ಯಾರು ವಿಧಾನವನ್ನು ತಿಳಿದು, ಮನಸ್ಸನ್ನು ಅರಿದು, ಶುದ್ಧನಾಗಿ, ದೋಷಗಳನ್ನು ದೂರಮಾಡಿ, ಸದಾ ಗುಣಗಳನ್ನು ಸಂಪಾದಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿ, ಎಲ್ಲ ಕೆಲಸಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಪರಿಣಿತನಾಗಿರುವನೋ—

ಪ್ರಗ್ರಹೇಣ ಗೃಹೀತ್ವಾಽಥ ಚಿತ್ತಜ್ಞೋ ವಿಶುದ್ಧೋ ದೋಷನಾಶನಃ । ಗುಣಾರ್ಜ್ಜನಪರೋ ನಿತ್ಯಂ ಸರ್ವ್ವಕರ್ಮ್ಮವಿಶಾರದಃ ।। ೨೮೮.

ಕುದುರೆಯನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಣದಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಂಡು, ಅದರ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಅರಿದು, ಶುದ್ಧನಾಗಿ, ದೋಷಗಳನ್ನು ದೂರಮಾಡಿ, ಸದಾ ಗುಣಗಳನ್ನು ಸಂಪಾದಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿ, ಎಲ್ಲ ಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಪರಿಣಿತನಾಗಿರುವವನು—

ಆರುಹ್ಯ ಸಹಸಾ ನೈವ ತಾಡ಼ನೀಯೋ ಹಯೋತ್ತಮಃ । ತಾಡ಼ನಾದ್ ಭಯಮಾಪ್ನೋತಿ ಭಯಾನ್ಮೋಹಶ್ಚ ಜಾಯತೇ ।। ೨೮೮.

ಉತ್ತಮ ಕುದುರೆಯನ್ನು ಏಕಾಏಕಿ ಜಿಗಿಯಲು ಬಿಡಬಾರದು; ಹೀಗೆ ಜಿಗಿಯುವುದರಿಂದ ಭಯ ಬರುತ್ತದೆ, ಆ ಭಯದಿಂದ ಗೊಂದಲ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.

ಪ್ರಾತಃ ಸಾದೀ ಪ್ಲುತೇನೈವ ವಲ್ಗಾಮುದ್ಧೃತ್ಯ ಚಾಲಯೇತ್ । ಮನ್ದಂ ಮನ್ದಂ ವಿನಾ ನಾಲಂ ಧೃತವಲ್ಗೋ ದಿನಾನ್ತರೇ ।। ೨೮೮.

ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ಕುದುರೆಯನ್ನು ಜಿಗಿಯಿಸಿ, ಬಿಗಿಯನ್ನು ಎತ್ತಿ ಚಲಾಯಿಸಬೇಕು; ಮತ್ತೊಂದು ದಿನ ಬಿಗಿಯನ್ನು ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ಹಿಡಿದು, ನಿಧಾನವಾಗಿ ಚಲಿಸಬೇಕು, ಎಂದಿಗೂ ಬಿಗಿಯಿಲ್ಲದೆ ಬಿಡಬಾರದು.

ಪ್ರೋಕ್ತಮಾಶ್ವಸನಂ ಸಾಮಭೇದೋಽಶ್ವೇನ ನಿಯೋಜ್ಯತೇ । ಕಷಾದಿತಾಡ಼ನಂ ದಣ್ಡೋ ದಾನಂ ಕಾಲಸಹಿಷ್ಣುತಾ ।। ೨೮೮.

ಕುದುರೆ ತರಬೇತಿಯ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ: ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ, ಬೇರ್ಪಡಿಸುವ ಮೂಲಕ, ಚುಚ್ಚುಕು, ಶಿಕ್ಷೆ, ಬಹುಮಾನ ಮತ್ತು ಸಮಯದ ಸಹನೆ.

ಪೂರ್ವ್ವಪೂರ್ವ್ವವಿಶುದ್ಧೌ ತು ವಿದಧ್ಯಾದುತ್ತರೋತ್ತರಮ್ । ಜಿಹ್ವಾತಲೇ ವಿನಾಯೋಗಂ ವಿದಧ್ಯಾದ್ವಾಹನೇ ಹಯೇ ।। ೨೮೮.

ಪ್ರತಿ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಶುದ್ಧತೆ ಸಾಧಿಸಿದ ಮೇಲೆ ಮುಂದಿನ ಹಂತವನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳಬೇಕು; ನಾಲಿಗೆ ಬಳಸದೆ ಇದ್ದರೆ, ಆ ವಿಧಾನವನ್ನು ಕುದುರೆ ತರಬೇತಿಗೆ ಅನ್ವಯಿಸಬೇಕು.

ಗುಣೇತರಶತಾಂ ವಲ್ಗಾಂ ಸೃಕ್ಕಣ್ಯಾ ಸಹ ಗಾಹಯೇತ್ । ವಿಸ್ಮಾರ್ಯ್ಯ ವಾಹನಂ ಕುರ್ಯ್ಯಾಚ್ಛಿಥಿಲಾನಾಂ ಶನೈಃ ಶನೈಃ ।। ೨೮೮.

ಕುದುರೆಯನ್ನು ಬಿಗಿ ಮತ್ತು ಕಂಬಿಯೊಂದಿಗೆ ನೂರು ಬಾರಿ ಸುತ್ತಿಸಬೇಕು; ಶಿಥಿಲವಾದವರಿಗೆ ತರಬೇತಿಯನ್ನು ನಿಧಾನವಾಗಿ, ಮೃದುವಾಗಿ ಮಾಡಬೇಕು.

ಹಯಂ ಜಿಹ್ವಾಙ್ಗಮಾಹೀನೇ ಜಿಹ್ವಾಗ್ರನ್ಥಿಂ ವಿಮೋಚಯೇತ್ । ಗಾಟತಾಂ ಮೋಚಯೇತ್ತಾವದ್ಯಾವತ್ ಸ್ತೋಭಂ ನ ಮುಞ್ಚತಿ ।। ೨೮೮.

ನಾಲಿಗೆಯ ಚಲನೆ ಇಲ್ಲದ ಕುದುರೆಗೆ, ನಾಲಿಗೆಯ ತುದಿಯ ಗುಡ್ಡನ್ನು ಬಿಡಿಸಬೇಕು; ಅದು ವಿರೋಧಿಸದವರೆಗೆ ಗಟ್ಟಿತನವನ್ನು ಹಗುರಗೊಳಿಸಬೇಕು.

ಕುರ್ಯ್ಯಾಚ್ಛ್ರತಮುರಸ್ತ್ರಾಣಮವಿಲಾಲಞ್ಚ ಮುಞ್ಚತಿ । ಊದ್ರ್ಧ್ವಾನನಃ ಸ್ವಭಾವಾದ್ಯಸ್ತಸ್ಯೋರಸ್ತ್ರಾಣಮಶ್ಲಥಮ್ ।। ೨೮೮.

ಕುದುರೆಗೆ ಎದೆಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಹಾಕಬೇಕು; ಅದು ಬಿಡಿಸಿದರೆ ಮತ್ತೆ ಹಾಕಬಾರದು. ತಲೆ ಸ್ವಭಾವದಿಂದ ಎತ್ತಿರುವವರಿಗೆ ಎದೆಪಟ್ಟಿ ಸರಿಯಾಗಿ ಹೊಂದುವುದಿಲ್ಲ.

ವಿಧಾಯ ವಾಹಯೇದ್ದುಷ್ಟ್ಯಾ ಲೀಲಯಾ ಸಾದಿಸತ್ತಮಃ । ತಸ್ಯ ಸವ್ಯೇನ ಪೂರ್ವೇಣ ಸಂಯುಕ್ತಂ ಸವ್ಯವಲ್ಗಯಾ ।। ೨೮೮.

ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿ, ಉತ್ತಮವಾಗಿ ತರಬೇತಿ ಪಡೆದ ಕುದುರೆಯನ್ನು ಕೌಶಲ್ಯದಿಂದ ಓಡಿಸಬೇಕು; ಅದರ ಎಡ ಬಿಗಿಯನ್ನು ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ಎಡಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಿ ಹಿಡಿಯಬೇಕು.

ಯಃ ಕುರ್ಯ್ಯಾತ್ಪಶ್ಚಿಮಂ ಪಾದಂ ಗೃಹೀತಸ್ತೇನ ದಕ್ಷಿಣಃ । ಕ್ರಮೇಣಾನೇನ ಯೋ ಸೇವಾಂ ಕುರುತೇ ವಾಮವಲ್ಗಯಾ ।। ೨೮೮.

ಯಾರು ಹಿಂದುಕಾಲನ್ನು ಹಿಡಿಯುತ್ತಾರೋ, ಅವರಿಂದ ಬಲ ಕಾಲು ಹಿಡಿಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ; ಈ ಕ್ರಮದಿಂದ ಎಡ ಬಿಗಿಯನ್ನು ಹಿಡಿದು ಸೇವೆ ಮಾಡಬಹುದು.

ಪಾದೌ ತೇನಾಪಿ ಪಾದಃ ಸ್ಯಾದ್ಗೃಹೀತೋ ವಾಮ ಏವ ಹಿ । ಅಗ್ನೇ ಚೇಚ್ಚರಣೇ ತ್ಯಕ್ತೇ ಜಾಯತೇ ಸುದೃಢಾಸನಂ ।। ೨೮೮.

ಆ ವಿಧಾನದಿಂದ ಕಾಲನ್ನು ಹಿಡಿಯಬಹುದು, ಅದು ಯಾವಾಗಲೂ ಎಡ ಕಾಲೇ ಆಗಿರುತ್ತದೆ; ಕಾಲನ್ನು ಬಿಡಿಸಿದರೆ ದೃಢವಾದ ಆಸನ ಸಿಗುತ್ತದೆ.

ಯೌ ಹೃತೌ ದುಷ್ಕರೇ ಚೈವ ಮೋಟಕೇ ನಾಟಕಾಯನಂ । ಸವ್ಯಹೀನಂ ಖಲೀಕಾರೋ ಹನನೇ ಗುಣನೇ ತಥಾ ।। ೨೮೮.

ಯಾವ ಕುದುರೆಗಳನ್ನು ಹಿಡಿಯಲು ಕಷ್ಟವೋ, ಅಥವಾ ಕಂಬಿಯ ಆಟದಲ್ಲಿ, ಪ್ರದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಎಡ ಬಿಗಿಯಿಲ್ಲದೆ ಇದ್ದರೆ, ಅವು ಹೊಡೆಯುವಲ್ಲಿಯೂ ಎಣಿಸುವಲ್ಲಿಯೂ ಅಶಾಂತವಾಗುತ್ತವೆ.

ಸ್ವಬಾವಂ ಹಿ ತುರಙ್ಗಸ್ಯ ಮುಖವ್ಯಾವರ್ತ್ತನಂ ಪುನಃ । ನ ಚೈವೇತ್ಥಂ ತುರಙ್ಗಾಣಾಂ ಪಾದಗ್ರಹಣಹೇತವಃ ।। ೨೮೮.

ಕುದುರೆಯ ಸ್ವಭಾವವೇ ತಲೆಯನ್ನು ತಿರುಗಿಸುವುದು; ಆದರೆ ಕಾಲು ಹಿಡಿಯುವ ಕಾರಣಗಳು ಹೀಗೆಯೇ ಎಂದರೆ ಅದು ಸರಿಯಲ್ಲ.

ವಿಶ್ವಸ್ತಂ ಹಯಮಾಲೋಕ್ಯ ಗಾಢ಼ಮಾಪೀಡ್ಯ ಚಾಸನಂ । ರೋಕಯಿತ್ವಾ ಮುಖೇ ಪಾದಂ ಗ್ರಾಹ್ಯತೋ ಲೋಕನಂ ಹಿತಂ ।। ೨೮೮.

ಆಶ್ರಯವಿಟ್ಟು ಕುದುರೆಯನ್ನು ಗಮನದಿಂದ ನೋಡಬೇಕು, ಆಸನವನ್ನು ಬಲವಾಗಿ ಒತ್ತಿ, ಬಾಯಿಯನ್ನು ಕಾಲಿನಿಂದ ನಿಯಂತ್ರಿಸಿ, ಅದರ ದಾರಿಯನ್ನು ಹಿಡಿದು ಸರಿಯಾಗಿ ನಡೆಸಬೇಕು.

ಗಾಢ಼ಮಾಪೀಡ್ಯ ರಾಗಾಭ್ಯಾಂ ವಲ್ಗಾಮಾಕೃಷ್ಯ ಗೃಹ್ಯತೇ । ತದ್ವನ್ಧನಾದ್ ಯುಗ್ಮಪಾದಂ ತದ್ವದ್ವಕ್ಕನಮುಚ್ಯತೇ ।। ೨೮೮.

ಕಾಲುಗಳಿಂದ ಬಲವಾಗಿ ಒತ್ತಿ, ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಬಗ್ಗೆಯನ್ನು ಎಳೆದು ಹಿಡಿದರೆ, ಕುದುರೆ ನಿಯಂತ್ರಣದಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ; ಹೀಗೆ ಹಿಡಿದರೆ ಜೋಡಿ ಕಾಲುಗಳೂ ಹಾಗೆಯೇ ಬಾಯಿಯೂ ಸರಿಯಾಗಿ ನಡೆಯುತ್ತವೆ.

ಸಂಯೋಜ್ಯ ವಲ್ಗಯಾ ಪಾದಾನ್ ವಲ್ಗಾಮಾಮೋಚ್ಯ ವಾಞ್ಛಿತಮ್ । ವಾಹ್ಯಪಾರ್ಷ್ಣಿಪ್ರಯೋಗಾತ್ತು ಯತ್ರ ತತ್ತಾಡ಼ನಂ ಮತಮ್ ।। ೨೮೮.

ಕಾಲುಗಳನ್ನು ಬಗ್ಗೆಯೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿಸಿ, ಬೇಕಾದಾಗ ಬಗ್ಗೆಯನ್ನು ಬಿಡಿಸಿ, ಹೊರಗಿನ ಮಡಿಲಿನಿಂದ ಬಳಸಿದರೆ, ಅದು ತಿರುಗುವ ವಿಧಾನವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ಪ್ರಲಯಾವಿಪ್ಲವೇ ಜ್ಞಾತ್ವಾ ಕ್ರಮೇಣಾನೇನ ಬುದ್ಧಿಮಾನ್ । ಮೋಟನೇನ ಚತುರ್ಥೇನ ವಿಧಿರೇಷ ವಿಧೀಯತೇ ।। ೨೮೮.

ಅಲ್ಲೋಡನೆ ಮತ್ತು ವ್ಯತ್ಯಯವನ್ನು ತಿಳಿದು, ಜ್ಞಾನಿಯು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಮುಂದುವರಿಯಬೇಕು; ನಾಲ್ಕನೇ ವಿಧಾನದಿಂದ ಈ ಕ್ರಮವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಬೇಕು.

ನಾಧತ್ತೇಽಧಶ್ಚ ಯಃ ಪಾದಂ ಯೋಽಸ್ವೋ ಲಘುನಿ ಮಣ್ಡಲೇ । ಮೋಟನೋದ್ವಕ್ಕನಾಭ್ಯಾನ್ತು ಗ್ರಾಹಯೇತ್ ಪಾದಮೀಶಿತಂ ।। ೨೮೮.

ಯಾರು ಕಾಲನ್ನು ಕೆಳಗೆ ಇಡುವುದಿಲ್ಲ, ಅವರ ಕುದುರೆ ಚುರುಕಾಗಿ ಚಲಿಸುತ್ತಿದ್ದರೆ, ತಿರುಗಿಸುವ ಮತ್ತು ಬಾಯಿಯ ನಿಯಂತ್ರಣದಿಂದ ಬೇಕಾದಂತೆ ಕಾಲನ್ನು ನಡೆಸಬೇಕು.

ವಟಯಿತ್ವಾಸನೇ ಗಾಟಂ ಮನ್ದಮಾದಾಯ ಯೋ ಬ್ರಜೇತ್ । ಗ್ರಾಹ್ಯತೇ ಸಂಗ್ರಹಾದ್ಯತ್ರ ತತ್ಸಂಗ್ರಹಣಮುಚ್ಯತೇ ।। ೨೮೮.

ಆಸನವನ್ನು ಬಲವಾಗಿ ಒತ್ತಿ, ನಿಧಾನವಾಗಿ ಸಾಗಿದಾಗ, ಎಲ್ಲೆಲ್ಲಿ ನಿಯಂತ್ರಣ ಸಿಗುತ್ತದೋ, ಅದನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಣೆಯೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಹತ್ವಾ ಪಾರ್ಶ್ವೇ ಪ್ರಹಾರೇಣ ಸ್ಥಾನಸ್ಥೋ ವ್ಯಗ್ರಮಾನಸಮ್ । ವಲ್ಗಾಮಾಕೃಷ್ಯ ಪಾದೇನ ಗ್ರಾಹ್ಯಕಣ್ಟಕಪಾಯನಮ್ ।। ೨೮೮.

ಬದಿಯಲ್ಲಿ ಹೊಡೆದು, ಮನಸ್ಸನ್ನು ಏಕಾಗ್ರಗೊಳಿಸಿ, ಕಾಲಿನಿಂದ ಬಗ್ಗೆಯನ್ನು ಎಳೆದು, ಕುತ್ತಿಗೆಯನ್ನೂ ತಲೆಯನ್ನೂ ಹಿಡಿಯಬೇಕು.

ಉತ್ಥಿತೋ ಯೋಽಙಿಗ್ನಣಾನೇನ ಪಾರ್ಷ್ಣಿಪಾದಾತ್ತುರಹ್ಗಮಃ । ಗೃಹ್ಯತೇ ಯತ್ ಖಲೀಕೃತ್ಯ ಖಲೀಕಾರಃ ಸ ಚೇಷ್ಯತೇ ।। ೨೮೮.

ಮಡಿಲು ಮತ್ತು ಕಾಲಿನ ವಿಧಾನದಿಂದ ಕುದುರೆ ಎದ್ದು ಬಂದಾಗ, ಅದನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿ, ವಶಪಡಿಸುವ ಕ್ರಿಯೆ ಆಗುತ್ತದೆ.

ಗತಿತ್ರಯೇಪಿ ಯಃ ಪಾದಮಾದತ್ತೇ ನೈವ ವಾಞ್ಛಿತಃ । ಹತ್ವಾ ತು ಯತ್ರ ದಣ್ಡೇನ ಗ್ರಾಹ್ಯತೇ ಗಹನಂ ಹಿ ತತ್ ।। ೨೮೮.

ಮೂರು ರೀತಿಯ ನಡೆಯಲ್ಲಿಯೂ, ಕುದುರೆ ಬೇಕಾದಂತೆ ಕಾಲು ಹಾಕದೆ ಇದ್ದರೆ, ದಂಡದಿಂದ ಹೊಡೆದು, ಆಳವಾಗಿ ಹಿಡಿಯಬೇಕು, ಅದೇ ವಿಧಾನ.

ಖಲೀಕೃತ್ಯ ಚುಷ್ಕೇಣ ತುರಙ್ಗೋ ವಲ್ಗಯಾನ್ಯಯಾ । ಉಚ್ಛ್ವಾಸ್ಯ ಗ್ರಾಹ್ಯತೇಽನ್ಯತ್ರ ತತ್ಸ್ಯಾದುಚ್ಛ್ವಾಸನಂ ಪುನಃ ।। ೨೮೮.

ಮಡಿಲಿನಿಂದ ಮತ್ತು ಬೇರೆ ಬಗ್ಗೆಯಿಂದ ಕುದುರೆಯನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿ, ಬೇರೆಡೆ ಉಸಿರೆಳೆದರೆ, ಅದನ್ನು ಪುನಃ ಉಸಿರೆಳೆಯುವ ಕ್ರಿಯೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ಸ್ವಭಾವಂ ವಹಿರಸ್ಯನ್ತಂ ತಸ್ಯಾಂ ದಿಶಿ ಪದಾಯನಂ । ನಿಯೋಜ್ಯ ಗ್ರಾಹಯೇತ್ತತ್ತು ಮುಖವ್ಯಾವರ್ತ್ತನಂ ಮತಮ್ ।। ೨೮೮.

ಕುದುರೆಯ ಸ್ವಭಾವವನ್ನು ಹೊರಗೆ ತಿರುಗಿಸಿ, ಆ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಕಾಲನ್ನು ಇಟ್ಟು, ಅದನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ನಡೆಸಬೇಕು; ಇದನ್ನು ಬಾಯಿಯನ್ನು ತಿರುಗಿಸುವುದು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ಗ್ರಾಹಯಿತ್ವಾ ತತಃ ಪಾದಂ ತ್ರಿವಿಧಾಸು ಯಥಾಕ್ರಮಮ್ । ಸಾಧಯೇತ್ ಪಞ್ಚಧಾರಾಸು ಕ್ರಮಶೋ ಮಣ್ಡಲಾದಿಷು ।। ೨೮೮.

ಮೂರು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಕಾಲನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ನಡೆಸಿ, ಐದು ಮಾರ್ಗಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ರಮವಾಗಿ, ವೃತ್ತ ಮತ್ತು ಇತರ ಚಲನೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಧಿಸಬೇಕು.

ಆಜನೋರ್ದ್ಧಾನನಂ ವಾಹಂ ಶಿಥಿಲಂ ವಾಹಯೇತ್ ಸುಧೀಃ । ಅಙ್ಗೇಷು ಲಾಘವಂ ಯಾವತ್ತಾವತ್ತಂ ವಾಹಯೇದ್ಧಯಂ ।। ೨೮೮.

ಜ್ಞಾನಿಯು ತೊಡೆ ಎತ್ತಿ ಅಥವಾ ಸಡಿಲವಾಗಿ ಕುದುರೆಯನ್ನು ನಡೆಸಬೇಕು; ಅಂಗಗಳಲ್ಲಿ ಲಾಘವವಿರುವವರೆಗೆ ಹೀಗೆ ನಡೆಸಬೇಕು.

ಮೃದುಃ ಸ್ಕನ್ಧೇ ಲಘುರ್ವಕ್ತ್ರೇ ಶಿಥಿಲಃ ಸರ್ವಸನ್ಧಿಷು । ಯದಾ ಸ ಸಾದಿನೋ ವಶ್ಯಃ ಸಙ್ಗೃಹ್ಣೀಯಾತ್ತದಾ ಹಯಂ ।। ೨೮೮.

ಕುದುರೆ ಭುಜದಲ್ಲಿ ಮೃದುವಾಗಿದ್ದು, ಬಾಯಿಯಲ್ಲಿ ಲಘುವಾಗಿದ್ದು, ಎಲ್ಲಾ ಸಂಧಿಗಳೂ ಸಡಿಲವಾಗಿದ್ದು, ಸವಾರನಿಗೆ ವಶವಾಗಿದ್ದಾಗ, ಆಗ ಅದನ್ನು ಹಿಡಿಯಬೇಕು.