ಅಗ್ನಿಪುರಾಣಮ್

ದ್ವಿಜಾನಾಂ ಸತ್ಯವಾಕ್ಯೇನ ಸೋಮಸ್ಯ ಗರುಡಸ್ಯ ಚ । ರುದ್ರಸ್ಯ ವರುಣಸ್ಯೈವ ಪವನಸ್ಯ ಬಲೇನ ಚ ।। ೨೮೮.

ದ್ವಿಜರ ಸತ್ಯವಾಕ್ಯದಿಂದ, ಸೋಮ, ಗರುಡ, ರುದ್ರ, ವರुण ಮತ್ತು ಪವನರ ಬಲದಿಂದ,

ಹುತಾಶನಸ್ಯ ದೀಪ್ತ್ಯಾ ಚ ಸ್ಮರ ಜಾತಿ ತುರಙ್ಗಮ । ಸ್ಮರ ರಾಜೇನ್ದ್ರಪುತ್ರಸ್ತ್ವಂ ಸತ್ಯವಾಕ್ಯಮನುಸ್ಮರ ।। ೨೮೮.

ಅಗ್ನಿಯ ಪ್ರಕಾಶದಿಂದ, ನೀನು ನಿನ್ನ ಮೂಲವನ್ನು ನೆನಪು ಮಾಡು, ಓ ಕುದುರೆ. ನೀನು ರಾಜನ ಪುತ್ರನೆಂದು ನೆನಪು ಮಾಡು; ನಿನ್ನ ವಂಶದ ಸತ್ಯವನ್ನು ಸ್ಮರಿಸು.

ಸಮರ ತ್ವಂ ವಾರುಣೀಂ ಕನ್ಯಾಂ ಸ್ಮರ ತ್ವಂ ಕೌಸ್ತುಭಂ ಮಣಿಂ । ಕ್ಷೀರೋದಸಾಗರೇ ಚೈವ ಮಥ್ಯಮಾನೇ ಸುರಾಸುರೈಃ ।। ೨೮೮.

ನೀನು ವರुणನ ಪುತ್ರಿಯನ್ನು ನೆನಪು ಮಾಡು; ದೇವತೆಗಳು ಮತ್ತು ದಾನವರು ಪಾರ್ಕೊಂಡ ಕ್ಷೀರಸಾಗರದಲ್ಲಿ ಉದ್ಭವಿಸಿದ ಕೌಸ್ತುಭ ಮಣಿಯನ್ನು ನೆನಪು ಮಾಡು.

ತತ್ರ ದೇವಕುಲೇ ಜಾತಃ ಸ್ವವಾಕ್ಯಂ ಪರಿಪಾಲಯ । ಕುಲೇ ಜಾತಸ್ತ್ವಮಶ್ವಾನಾಂ ಮಿತ್ರಂ ಮೇ ಭವ ಶಾಶ್ವತಮ್ ।। ೨೮೮.

ದೇವರ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದವನು ನೀನು, ನಿನ್ನ ಮಾತನ್ನು ಪಾಲಿಸು; ಕುದುರೆಗಳ ವಂಶದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದವನು ನೀನು, ನನಗೆ ಶಾಶ್ವತ ಸ್ನೇಹಿತನಾಗು.

ಶ್ರೃಣು ಮಿತ್ರ ತ್ವಮೇತಚ್ಚ ಸಿದ್ಧೋ ಮೇ ಭವ ವಾಹನ । ವಿಜಯಂ ರಕ್ಷ ಮಾಞ್ಚೈವ ಸಮರೇ ಸಿದ್ಧಿಮಾವಹ ।। ೨೮೮.

ಸ್ನೇಹಿತನೇ, ಇದನ್ನೂ ಕೇಳು: ನೀನು ನನಗೆ ಪರಿಪೂರ್ಣವಾದ ವಾಹನವಾಗು; ನನ್ನ ವಿಜಯವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸು, ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ನನಗೆ ಜಯ ತಂದುಕೊಡು.

ತವ ಪೃಷ್ಠಂ ಸಮಾರುಹ್ಯ ಹತಾ ದೈತ್ಯಾಃ ಸುರೈಃ ಪುರಾ । ಅಧುನಾ ತ್ವಾಂ ಸಮಾರುಹ್ಯ ಜೇಷ್ಯಾಮಿ ರಿಪುವಾಹಿನೀಂ ।। ೨೮೮.

ನಿನ್ನ ಮೇಲೆ ಏರಿ, ದೇವತೆಗಳು ಹಿಂದೆ ದೈತ್ಯರನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿದರು; ಈಗ ನಿನ್ನ ಮೇಲೆ ಏರಿ, ನಾನು ಶತ್ರುಸೈನ್ಯವನ್ನು ಸೋಲಿಸುತ್ತೇನೆ.

ಪರ್ಯ್ಯಾನಯೇದ್ಧಯಂ ಸಾದೀ ವಾಹಯೇದ್ ಯುದ್ಧತೋ ಜಯಃ ।। ೨೮೮.

ಯೋಧನು ಕುದುರೆಯನ್ನು ತಿರುಗಿಸಬೇಕು, ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಓಡಿಸಿದರೆ ಜಯ ಸಿಗುತ್ತದೆ.

ಸಞ್ಜಾತಾಃ ಸ್ವಶರೀರೇಣ ದೋಷಾಃ ಪ್ರಾಯೇಣ ವಾಜಿನಾಂ । ಹನ್ಯನ್ತೇಽತಿಪ್ರಯತ್ನೇನ ಗುಣಾಃ ಸಾದಿವರೈಃ ಪುನಃ।। ೨೮೮.

ಕುದುರೆಗಳ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟುವ ದೋಷಗಳನ್ನು ಬಹಳ ಶ್ರಮಪಟ್ಟು ನಿವಾರಿಸಬಹುದು; ಆದರೆ, ಹುಟ್ಟಿನಿಂದಲಿರುವ ಗುಣಗಳು ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯದಿಂದ ಮರೆಯಾಗಬಹುದು.

ಸಹಜಾ ಇವ ದೃಶ್ಯನ್ತೇ ಗುಣಾಃ ಸಾದಿವರೋದ್ಭವಾಃ । ನಾಶಯನ್ತಿ ಗುಣಾನನ್ಯೇ ಸಾದಿನಃ ಸಹಜಾನಪಿ ।। ೨೮೮.

ಶಿಕ್ಷಣದಿಂದ ಬಂದ ಗುಣಗಳು ಸಹಜವಾಗಿಯೇ ಇದ್ದಂತೆ ಕಾಣುತ್ತವೆ; ಆದರೆ, ತರಬೇತಿ ಇಲ್ಲದ ಇತರ ಕುದುರೆಗಳು ಸಹಜ ಗುಣಗಳನ್ನೂ ಹಾಳುಮಾಡಬಹುದು.

ಗುಣಾನೇಕೋ ವಿಜಾನಾತಿ ವೇತ್ತಿ ದೋಷಾಂಸ್ತಥಾಽಪರಃ । ಧನ್ಯೋ ಧೀಮಾನ್ ಹಯಂ ವೇತ್ತಿ ನೋಭಯಂ ವೇತ್ತಿ ಮನ್ದಧೀಃ ।। ೨೮೮.

ಒಬ್ಬನು ಗುಣಗಳನ್ನು, ಇನ್ನೊಬ್ಬನು ದೋಷಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ತಿಳಿಯುತ್ತಾನೆ; ಆದರೆ ಬುದ್ಧಿವಂತನೂ ಭಾಗ್ಯಶಾಲಿಯೂ ಆದವನು ಕುದುರೆಯನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಅರಿಯುತ್ತಾನೆ, ಮೂಢನು ಯಾವುದನ್ನೂ ಅರಿಯುವುದಿಲ್ಲ.

ಅಕರ್ಮ್ಮಜ್ಞೋಽನುಪಾಯಜ್ಞೋ ವೇಗಾಸಕ್ತೋಽತಿಕೋಪನಃ । ಘನದಣ್ಡರತಿಚ್ಛಿದ್ರೇ ಯಃ ಸಮೋಪಿ ನ ವ್ಶಸ್ಯತೇ ।। ೨೮೮.

ಯಾರು ಕೆಲಸವನ್ನು ತಿಳಿಯದೆ, ವಿಧಾನವನ್ನು ಅರಿಯದೆ, ವೇಗಕ್ಕೆ ಮಾತ್ರ ಆಸಕ್ತನಾಗಿ, ಅತಿಯಾಗಿ ಕೋಪಗೊಂಡು, ಗಟ್ಟಿಯಾದ ಶಿಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಸಂತೋಷಪಡುವನೋ, ಅವನು ಸಮಾನನಾದರೂ ಪ್ರಶಂಸೆಗೆ ಅರ್ಹನಲ್ಲ.

ಉಪಾಯಜ್ಞೋಽಥ ಚಿತ್ತಜ್ಞೋ ವಿಶುದ್ಧೋ ದೋಪನಾಶನಃ । ಗುಣಾರ್ಜ್ಜನಪರೋ ನಿತ್ಯಂ ಸರ್ವ್ವಕರ್ಮ್ಮವಿಶಾರದಃ ।। ೨೮೮.

ಆದರೆ ಯಾರು ವಿಧಾನವನ್ನು ತಿಳಿದು, ಮನಸ್ಸನ್ನು ಅರಿದು, ಶುದ್ಧನಾಗಿ, ದೋಷಗಳನ್ನು ದೂರಮಾಡಿ, ಸದಾ ಗುಣಗಳನ್ನು ಸಂಪಾದಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿ, ಎಲ್ಲ ಕೆಲಸಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಪರಿಣಿತನಾಗಿರುವನೋ—

ಪ್ರಗ್ರಹೇಣ ಗೃಹೀತ್ವಾಽಥ ಚಿತ್ತಜ್ಞೋ ವಿಶುದ್ಧೋ ದೋಷನಾಶನಃ । ಗುಣಾರ್ಜ್ಜನಪರೋ ನಿತ್ಯಂ ಸರ್ವ್ವಕರ್ಮ್ಮವಿಶಾರದಃ ।। ೨೮೮.

ಕುದುರೆಯನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಣದಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಂಡು, ಅದರ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಅರಿದು, ಶುದ್ಧನಾಗಿ, ದೋಷಗಳನ್ನು ದೂರಮಾಡಿ, ಸದಾ ಗುಣಗಳನ್ನು ಸಂಪಾದಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿ, ಎಲ್ಲ ಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಪರಿಣಿತನಾಗಿರುವವನು—

ಆರುಹ್ಯ ಸಹಸಾ ನೈವ ತಾಡ಼ನೀಯೋ ಹಯೋತ್ತಮಃ । ತಾಡ಼ನಾದ್ ಭಯಮಾಪ್ನೋತಿ ಭಯಾನ್ಮೋಹಶ್ಚ ಜಾಯತೇ ।। ೨೮೮.

ಉತ್ತಮ ಕುದುರೆಯನ್ನು ಏಕಾಏಕಿ ಜಿಗಿಯಲು ಬಿಡಬಾರದು; ಹೀಗೆ ಜಿಗಿಯುವುದರಿಂದ ಭಯ ಬರುತ್ತದೆ, ಆ ಭಯದಿಂದ ಗೊಂದಲ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.

ಪ್ರಾತಃ ಸಾದೀ ಪ್ಲುತೇನೈವ ವಲ್ಗಾಮುದ್ಧೃತ್ಯ ಚಾಲಯೇತ್ । ಮನ್ದಂ ಮನ್ದಂ ವಿನಾ ನಾಲಂ ಧೃತವಲ್ಗೋ ದಿನಾನ್ತರೇ ।। ೨೮೮.

ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ಕುದುರೆಯನ್ನು ಜಿಗಿಯಿಸಿ, ಬಿಗಿಯನ್ನು ಎತ್ತಿ ಚಲಾಯಿಸಬೇಕು; ಮತ್ತೊಂದು ದಿನ ಬಿಗಿಯನ್ನು ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ಹಿಡಿದು, ನಿಧಾನವಾಗಿ ಚಲಿಸಬೇಕು, ಎಂದಿಗೂ ಬಿಗಿಯಿಲ್ಲದೆ ಬಿಡಬಾರದು.

ಪ್ರೋಕ್ತಮಾಶ್ವಸನಂ ಸಾಮಭೇದೋಽಶ್ವೇನ ನಿಯೋಜ್ಯತೇ । ಕಷಾದಿತಾಡ಼ನಂ ದಣ್ಡೋ ದಾನಂ ಕಾಲಸಹಿಷ್ಣುತಾ ।। ೨೮೮.

ಕುದುರೆ ತರಬೇತಿಯ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ: ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ, ಬೇರ್ಪಡಿಸುವ ಮೂಲಕ, ಚುಚ್ಚುಕು, ಶಿಕ್ಷೆ, ಬಹುಮಾನ ಮತ್ತು ಸಮಯದ ಸಹನೆ.

ಪೂರ್ವ್ವಪೂರ್ವ್ವವಿಶುದ್ಧೌ ತು ವಿದಧ್ಯಾದುತ್ತರೋತ್ತರಮ್ । ಜಿಹ್ವಾತಲೇ ವಿನಾಯೋಗಂ ವಿದಧ್ಯಾದ್ವಾಹನೇ ಹಯೇ ।। ೨೮೮.

ಪ್ರತಿ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಶುದ್ಧತೆ ಸಾಧಿಸಿದ ಮೇಲೆ ಮುಂದಿನ ಹಂತವನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳಬೇಕು; ನಾಲಿಗೆ ಬಳಸದೆ ಇದ್ದರೆ, ಆ ವಿಧಾನವನ್ನು ಕುದುರೆ ತರಬೇತಿಗೆ ಅನ್ವಯಿಸಬೇಕು.

ಗುಣೇತರಶತಾಂ ವಲ್ಗಾಂ ಸೃಕ್ಕಣ್ಯಾ ಸಹ ಗಾಹಯೇತ್ । ವಿಸ್ಮಾರ್ಯ್ಯ ವಾಹನಂ ಕುರ್ಯ್ಯಾಚ್ಛಿಥಿಲಾನಾಂ ಶನೈಃ ಶನೈಃ ।। ೨೮೮.

ಕುದುರೆಯನ್ನು ಬಿಗಿ ಮತ್ತು ಕಂಬಿಯೊಂದಿಗೆ ನೂರು ಬಾರಿ ಸುತ್ತಿಸಬೇಕು; ಶಿಥಿಲವಾದವರಿಗೆ ತರಬೇತಿಯನ್ನು ನಿಧಾನವಾಗಿ, ಮೃದುವಾಗಿ ಮಾಡಬೇಕು.

ಹಯಂ ಜಿಹ್ವಾಙ್ಗಮಾಹೀನೇ ಜಿಹ್ವಾಗ್ರನ್ಥಿಂ ವಿಮೋಚಯೇತ್ । ಗಾಟತಾಂ ಮೋಚಯೇತ್ತಾವದ್ಯಾವತ್ ಸ್ತೋಭಂ ನ ಮುಞ್ಚತಿ ।। ೨೮೮.

ನಾಲಿಗೆಯ ಚಲನೆ ಇಲ್ಲದ ಕುದುರೆಗೆ, ನಾಲಿಗೆಯ ತುದಿಯ ಗುಡ್ಡನ್ನು ಬಿಡಿಸಬೇಕು; ಅದು ವಿರೋಧಿಸದವರೆಗೆ ಗಟ್ಟಿತನವನ್ನು ಹಗುರಗೊಳಿಸಬೇಕು.

ಕುರ್ಯ್ಯಾಚ್ಛ್ರತಮುರಸ್ತ್ರಾಣಮವಿಲಾಲಞ್ಚ ಮುಞ್ಚತಿ । ಊದ್ರ್ಧ್ವಾನನಃ ಸ್ವಭಾವಾದ್ಯಸ್ತಸ್ಯೋರಸ್ತ್ರಾಣಮಶ್ಲಥಮ್ ।। ೨೮೮.

ಕುದುರೆಗೆ ಎದೆಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಹಾಕಬೇಕು; ಅದು ಬಿಡಿಸಿದರೆ ಮತ್ತೆ ಹಾಕಬಾರದು. ತಲೆ ಸ್ವಭಾವದಿಂದ ಎತ್ತಿರುವವರಿಗೆ ಎದೆಪಟ್ಟಿ ಸರಿಯಾಗಿ ಹೊಂದುವುದಿಲ್ಲ.

ವಿಧಾಯ ವಾಹಯೇದ್ದುಷ್ಟ್ಯಾ ಲೀಲಯಾ ಸಾದಿಸತ್ತಮಃ । ತಸ್ಯ ಸವ್ಯೇನ ಪೂರ್ವೇಣ ಸಂಯುಕ್ತಂ ಸವ್ಯವಲ್ಗಯಾ ।। ೨೮೮.

ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿ, ಉತ್ತಮವಾಗಿ ತರಬೇತಿ ಪಡೆದ ಕುದುರೆಯನ್ನು ಕೌಶಲ್ಯದಿಂದ ಓಡಿಸಬೇಕು; ಅದರ ಎಡ ಬಿಗಿಯನ್ನು ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ಎಡಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಿ ಹಿಡಿಯಬೇಕು.

ಯಃ ಕುರ್ಯ್ಯಾತ್ಪಶ್ಚಿಮಂ ಪಾದಂ ಗೃಹೀತಸ್ತೇನ ದಕ್ಷಿಣಃ । ಕ್ರಮೇಣಾನೇನ ಯೋ ಸೇವಾಂ ಕುರುತೇ ವಾಮವಲ್ಗಯಾ ।। ೨೮೮.

ಯಾರು ಹಿಂದುಕಾಲನ್ನು ಹಿಡಿಯುತ್ತಾರೋ, ಅವರಿಂದ ಬಲ ಕಾಲು ಹಿಡಿಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ; ಈ ಕ್ರಮದಿಂದ ಎಡ ಬಿಗಿಯನ್ನು ಹಿಡಿದು ಸೇವೆ ಮಾಡಬಹುದು.

ಪಾದೌ ತೇನಾಪಿ ಪಾದಃ ಸ್ಯಾದ್ಗೃಹೀತೋ ವಾಮ ಏವ ಹಿ । ಅಗ್ನೇ ಚೇಚ್ಚರಣೇ ತ್ಯಕ್ತೇ ಜಾಯತೇ ಸುದೃಢಾಸನಂ ।। ೨೮೮.

ಆ ವಿಧಾನದಿಂದ ಕಾಲನ್ನು ಹಿಡಿಯಬಹುದು, ಅದು ಯಾವಾಗಲೂ ಎಡ ಕಾಲೇ ಆಗಿರುತ್ತದೆ; ಕಾಲನ್ನು ಬಿಡಿಸಿದರೆ ದೃಢವಾದ ಆಸನ ಸಿಗುತ್ತದೆ.

ಯೌ ಹೃತೌ ದುಷ್ಕರೇ ಚೈವ ಮೋಟಕೇ ನಾಟಕಾಯನಂ । ಸವ್ಯಹೀನಂ ಖಲೀಕಾರೋ ಹನನೇ ಗುಣನೇ ತಥಾ ।। ೨೮೮.

ಯಾವ ಕುದುರೆಗಳನ್ನು ಹಿಡಿಯಲು ಕಷ್ಟವೋ, ಅಥವಾ ಕಂಬಿಯ ಆಟದಲ್ಲಿ, ಪ್ರದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಎಡ ಬಿಗಿಯಿಲ್ಲದೆ ಇದ್ದರೆ, ಅವು ಹೊಡೆಯುವಲ್ಲಿಯೂ ಎಣಿಸುವಲ್ಲಿಯೂ ಅಶಾಂತವಾಗುತ್ತವೆ.

ಸ್ವಬಾವಂ ಹಿ ತುರಙ್ಗಸ್ಯ ಮುಖವ್ಯಾವರ್ತ್ತನಂ ಪುನಃ । ನ ಚೈವೇತ್ಥಂ ತುರಙ್ಗಾಣಾಂ ಪಾದಗ್ರಹಣಹೇತವಃ ।। ೨೮೮.

ಕುದುರೆಯ ಸ್ವಭಾವವೇ ತಲೆಯನ್ನು ತಿರುಗಿಸುವುದು; ಆದರೆ ಕಾಲು ಹಿಡಿಯುವ ಕಾರಣಗಳು ಹೀಗೆಯೇ ಎಂದರೆ ಅದು ಸರಿಯಲ್ಲ.

ವಿಶ್ವಸ್ತಂ ಹಯಮಾಲೋಕ್ಯ ಗಾಢ಼ಮಾಪೀಡ್ಯ ಚಾಸನಂ । ರೋಕಯಿತ್ವಾ ಮುಖೇ ಪಾದಂ ಗ್ರಾಹ್ಯತೋ ಲೋಕನಂ ಹಿತಂ ।। ೨೮೮.

ಆಶ್ರಯವಿಟ್ಟು ಕುದುರೆಯನ್ನು ಗಮನದಿಂದ ನೋಡಬೇಕು, ಆಸನವನ್ನು ಬಲವಾಗಿ ಒತ್ತಿ, ಬಾಯಿಯನ್ನು ಕಾಲಿನಿಂದ ನಿಯಂತ್ರಿಸಿ, ಅದರ ದಾರಿಯನ್ನು ಹಿಡಿದು ಸರಿಯಾಗಿ ನಡೆಸಬೇಕು.

ಗಾಢ಼ಮಾಪೀಡ್ಯ ರಾಗಾಭ್ಯಾಂ ವಲ್ಗಾಮಾಕೃಷ್ಯ ಗೃಹ್ಯತೇ । ತದ್ವನ್ಧನಾದ್ ಯುಗ್ಮಪಾದಂ ತದ್ವದ್ವಕ್ಕನಮುಚ್ಯತೇ ।। ೨೮೮.

ಕಾಲುಗಳಿಂದ ಬಲವಾಗಿ ಒತ್ತಿ, ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಬಗ್ಗೆಯನ್ನು ಎಳೆದು ಹಿಡಿದರೆ, ಕುದುರೆ ನಿಯಂತ್ರಣದಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ; ಹೀಗೆ ಹಿಡಿದರೆ ಜೋಡಿ ಕಾಲುಗಳೂ ಹಾಗೆಯೇ ಬಾಯಿಯೂ ಸರಿಯಾಗಿ ನಡೆಯುತ್ತವೆ.

ಸಂಯೋಜ್ಯ ವಲ್ಗಯಾ ಪಾದಾನ್ ವಲ್ಗಾಮಾಮೋಚ್ಯ ವಾಞ್ಛಿತಮ್ । ವಾಹ್ಯಪಾರ್ಷ್ಣಿಪ್ರಯೋಗಾತ್ತು ಯತ್ರ ತತ್ತಾಡ಼ನಂ ಮತಮ್ ।। ೨೮೮.

ಕಾಲುಗಳನ್ನು ಬಗ್ಗೆಯೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿಸಿ, ಬೇಕಾದಾಗ ಬಗ್ಗೆಯನ್ನು ಬಿಡಿಸಿ, ಹೊರಗಿನ ಮಡಿಲಿನಿಂದ ಬಳಸಿದರೆ, ಅದು ತಿರುಗುವ ವಿಧಾನವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ಪ್ರಲಯಾವಿಪ್ಲವೇ ಜ್ಞಾತ್ವಾ ಕ್ರಮೇಣಾನೇನ ಬುದ್ಧಿಮಾನ್ । ಮೋಟನೇನ ಚತುರ್ಥೇನ ವಿಧಿರೇಷ ವಿಧೀಯತೇ ।। ೨೮೮.

ಅಲ್ಲೋಡನೆ ಮತ್ತು ವ್ಯತ್ಯಯವನ್ನು ತಿಳಿದು, ಜ್ಞಾನಿಯು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಮುಂದುವರಿಯಬೇಕು; ನಾಲ್ಕನೇ ವಿಧಾನದಿಂದ ಈ ಕ್ರಮವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಬೇಕು.